V SA/WA 682/19

V SA/Wa 682/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Krystyna Madalińska-Urbaniak
Marek Krawczak /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Zawiślak
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 921/20 - Wyrok NSA z 2024-05-15
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nienależnie pobranych płatności; oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. M. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. Nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W. z dnia [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego jako spadkobiercy za nienależnie pobrane przez spadkodawcę płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. przyznał Z. M. płatność z tytułu realizacji płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości 6 852,00 zł.
W dniu [...] czerwca 2014 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowych.
W dniu [...] lipca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego w O. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego.
Po rozpatrzeniu odwołanie od ww. decyzji w dniu [...] października 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i ustalił kwotę do zwrotu w wysokości 7 663,89 zł. W treści przedmiotowej decyzji, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w O. wskazał, iż kwota nienależnie pobranych płatności zostanie powiększona o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczane od dnia następującego po upływie 60 dni od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu należności.
Z. M. nie uregulowała należności, wobec czego w dniu [...] stycznia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O., upomnieniem Nr [...] wezwał Stronę do uregulowania należności powiększonej o odsetki oraz koszty upomnienia. Z. M. nie dokonała spłaty należności, w związku z czym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] celem przymusowego ściągnięcia należności.
W toku prowadzonego postępowania w zakresie odzyskania przedmiotowych należności, w dniu [...] grudnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] przekazał do Biura Powiatowego ARiMR w O., akt poświadczenia dziedziczenia (Rep. A Nr [...] z dnia [...] września 2015 r.) z którego wynikało, iż Z. M. zmarła w dniu [...] lipca 2015 r. w W. Ponadto na podstawie ww. aktu spadek po zmarłej z mocy ustawy nabył syn M. M. Na dzień zgonu Z. M., tj. [...] lipca 2015 r., łączne zadłużenie z tytułu nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji z dnia [...] października 2014 r. wyniosło 8 031,60 zł, w tym należność główna 7 663,89 zł, odsetki 356,11 zł oraz koszty upomnienia 11,60 zł.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. w dniu [...] listopada 2016 r. wydał decyzję o orzeczeniu odpowiedzialności Pana M. M., po zmarłej Z. M. i zobowiązaniu do zapłaty kwoty, ustalonej decyzją z dnia [...] października 2014 r., w łącznej wysokości 8 031,60 zł, w tym należność główna 7 663,89 zł, odsetki 356,11 zł oraz koszty upomnienia 11,60 zł.
Strona skorzystała z przysługującego jej uprawnienia i złożyła odwołanie od ww. decyzji. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w O., w dniu [...] stycznia 2017 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji. Przedmiotowe rozstrzygnięcie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w O. uzasadnił faktem, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. nie jest organem podatkowym właściwym miejscowo do orzekania o odpowiedzialności spadkobiercy M. M. za zobowiązania spadkodawcy Z. M. Właściwym organem do orzekania w ww. sprawie, jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W. na podstawie zawiadomienia z dnia [...] sierpnia 2017 r. poinformował Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego. Następnie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W. w dniu [...] września 2017 r. wydał decyzję o orzeczeniu odpowiedzialności Skarżącego, po zmarłej Z. M. i zobowiązaniu do zapłaty kwoty, ustalonej decyzją z dnia [...] października 2014 r.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., w dniu [...] listopada 2017 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji. Przedmiotowe rozstrzygnięcie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. uzasadnił faktem, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W. postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy Z. M. wszczął na podstawie błędnych przepisów prawa.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W. na podstawie zawiadomienia z dnia [...] grudnia 2018 r. poinformował Skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania po zmarłej Z. M., ustalone decyzją z dnia [...] października 2014 r.
Na mocy powyższego zawiadomienia Strona została również poinformowana, że w oparciu o art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") przysługuje jej prawo czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji prawo wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Następnie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W. w dniu [...] grudnia 2018 r. wydał decyzję Nr [...] o orzeczeniu odpowiedzialności Skarżącego, po zmarłej Z. M. i zobowiązaniu do zapłaty kwoty, ustalonej decyzją administracyjną Nr [...] z dnia [...] października 2014 r., w łącznej wysokości 8 031,60 zł, w tym należność główna 7 663,89 zł, odsetki 356,11 zł oraz koszty upomnienia 11,60 zł.
Od przedmiotowej decyzji Skarżący w dniu [...] stycznia 2019 r. złożył odwołanie do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W.
W wyniku rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją Nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż Z. M. nie uregulowała zobowiązania wobec ARiMR, wynikającego z decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Na dzień zgonu tj. [...] lipca 2015 r., łączne zadłużenie z tytułu nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji z dnia [...] października 2014 r. wyniosło 8 031,60 zł, w tym należność główna 7 663,89 zł, odsetki 356,11 zł oraz koszty upomnienia 11,60 zł. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.; dalej "Ordynacja podatkowa") spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Organ odwoławczy podkreślił, iż do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej).
Organ odwoławczy zaznaczył, iż z aktu poświadczenia dziedziczenia wynika, iż na podstawie art. 926 § 1 w związku z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego spadek po Z. M. z mocy ustawy nabył syn M. M. Wobec powyższego, spadkobierca wskazany w ww. akcie odpowiada za kwotę zadłużenia wobec ARiMR, w tym za odsetki za zwłokę naliczane do dnia otwarcia spadku tj. [...] lipca 2015 r. (art. 101 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz koszty upomnienia.
W kwestii zarzutów Strony dotyczących naruszenia przepisów o właściwości miejscowej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W., organ II instancji wskazał, iż decyzja orzekająca odpowiedzialność spadkobierców za zobowiązania spadkodawcy jest rozstrzygnięciem administracyjnym, zatem w związku z art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2137, dalej: "ustawa o Agencji") organem właściwym do wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, tj. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W. Z akt sprawy wynika, iż ostatnim miejscem zamieszkania Pani Z. M. było W., ul. C. m [...]. Wobec powyższego uprawnionym do prowadzenia postępowania w zakresie odpowiedzialności spadkobierców jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W.
Odnosząc się natomiast do zarzutu przedawnienia należności, organ odwoławczy zauważył, iż w przedmiotowej sprawie decyzja ustalająca zobowiązanie Z. M. (spadkodawcy) została doręczona [...] października 2014 r. Skoro zapłata należności nie nastąpiła w terminie 60 dni po dniu doręczenia decyzji, to w sprawie ma zastosowanie zasada wynikająca z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, w myśl której zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. Natomiast zgodnie z art. 99 Ordynacji podatkowej bieg terminów przewidzianych w art. 70, art. 71, art. 77 § 1 oraz art. 80 § 1 Ordynacji podatkowej nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Z. M. zmarła w dniu [...] lipca 2015 r. a w dniu [...] września 2015 r. na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia spadek po zmarłej przejął Skarżący. Po ustaniu przesłanek zawieszenia o których mowa powyżej, terminy biegną dalej, tzn. odpowiednio przesunięty jest dzień ich upływu. W realiach niniejszej sprawy obowiązek dochodzenia przedmiotowego zobowiązania nie uległ przedawnieniu.
Zdaniem Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, w realiach niniejszej sprawy obowiązek dochodzenia przedmiotowego zobowiązania nie uległ przedawnieniu.
W dniu [...] marca 2019 r. Skarżący złożył skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W.
Skarżący zarzucił obrazę następujących przepisów prawa skutkującego nieważnością postępowania, rażącego naruszenia art. 29 ust. 2, ust. 7 i ust. 8 ustawy o Agencji w zw. z art. 156 § 1 ust. 1 k.p.a. - a to wobec braku uwzględnienia przez organ II instancji oczywistego naruszenia przepisów o właściwości miejscowej organu I instancji, jak również wydanie orzeczenia mimo, iż właściwym organem odwoławczym w niniejszej sprawie winien być Dyrektor [...] Oddziału ARiMR - a to z uwagi na fakt, że zarówno organem, decydującym o przyznaniu stanowiących pasywo masy spadkowej płatności, jak i aktualnie przyznającym płatności Skarżącemu, jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O.
Ponadto zarzucił naruszenie art. 140 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. - w odniesieniu do decyzji organu II instancji, oraz art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w odniesieniu do decyzji organu I instancji - a to poprzez faktyczne pozbawienie Strony możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji co najmniej istotne ograniczenie prawa Strony do czynnego udziału w postępowaniu, co przejawiało się w:
w odniesieniu do decyzji organu II instancji:
- zaniechanie zastosowania przepisu art. 156 § 1 ust. 1 k.p.a. i stwierdzenia nieważności postępowania, mimo oczywistego w sprawie naruszenia przepisów o właściwości miejscowej w toku rozpoznania sprawy przed organem I instancji,
- zaniechanie powiadomienia Strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do znajdującego się w sprawie materiału dowodowego, oczywiście wbrew literze art. 140 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a. i wydanie decyzji mimo braku dopełnienia przedmiotowego obowiązku;
w odniesieniu decyzji organu I instancji:
- zaniechanie powiadomienia Strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami postępowania wraz z pouczeniem o prawie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, z jednoczesnym ograniczeniem się jedynie do ogólnej informacji w tej materii przy zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z dnia [...] grudnia 2018 r., doręczonym Stronie (co ma znaczenie dla dalszych narzutów) w dniu [...] grudnia 2018 r.
- wydanie decyzji przed upływem ustawowego terminu 7 dni na wypowiedzenie się Strony co do akt sprawy, z uwagi na wydanie decyzji w dniu [...] grudnia 2018 r., zatem de facto w ostatnim dniu, w którym możliwe było zgłoszenie uwag i zastrzeżeń co do kompletności i zupełności zebranego w sprawie materiału dowodowego.
W odniesieniu do obu objętych zaskarżeniem decyzji - art. 7 k.p.a. w powiązaniu z art. 7b k.p.a. (co do decyzji organu odwoławczego - także w związku z art. 140 k.p.a.) - a to poprzez faktyczne zaniechanie ustalenia w sprawie wszelkich okoliczności, pozostających w istotnym związku z rozpoznawaną sprawą, w szczególności zaś znanej z urzędu organom obu instancji okoliczności, że Skarżący w wyniku spadkobrania przejął grunty rolne pierwotnie zobowiązanej w sprawie Z. M., na które to stale i konsekwentnie (począwszy od roku 2015) Skarżącemu przyznawane są dopłaty bezpośrednie, nadto, w wysokości istotnie wyższej niż uznana w sprawie za nienależna za rok 2014 - co w sposób oczywisty każe poddać w wątpliwość prawidłowość rozstrzygnięcia, wydanego w odniesieniu do spadkodawcy, stanowiącego podstawę skarżonych decyzji.
Strona podniosła również zarzut zaniechania dopełnienia ustawowego obowiązku należytego i wyczerpującego informowania Skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie Jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania w sprawie i niedochowanie obowiązku czuwania nad brakiem ewentualnych szkód po stronie Skarżącego w związku z brakiem dochowania obowiązków informacyjnych.
W odniesieniu do decyzji organu I instancji zarzut naruszenia art. 133 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. przez organ I instancji - a to poprzez zaniechanie poinformowania Strony o fakcie i terminie przekazania akt sprawy organowi odwoławczemu - co w powiązaniu z zarzutami, formułowanymi w powyżej oczywiście świadczy o naruszeniu prawa Strony do czynnego udziału w postępowaniu na każdym jego a w konsekwencji, w odniesieniu do obu decyzji. Jak również zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. - poprzez oczywiste prowadzenie postępowania w sposób jednoznacznie podważający zaufanie do władzy publicznej.
Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności obu wskazanych w petitum decyzji na mocy art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a., wobec oczywistego naruszenia przepisów o właściwości organów w sprawie,
Względnie o uchylenie obu wskazanych w petitum decyzji na mocy art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 p.p.s.a., wobec rażącego naruszenia przepisów prawa, w szczególności gwarancji procesowych Skarżącego. Zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych, na mocy art. 200 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy - czy to prawa materialnego, czy postępowania - sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonych decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej, wynosi 60 dni (art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji).
Wobec wskazanego powyżej brzmienia art. 29 ust.7 ustawy o Agencji zastosowanie w niniejszej sprawie mają, powołane w podstawie prawnej decyzji o orzeczeniu odpowiedzialności skarżącej, przepisy art. 97 - art. 101 Ordynacji podatkowej.
Prawidłowo wskazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że odpowiedzialność za zobowiązanie spadkodawcy powstaje niezależnie od wydania decyzji na podstawie art.100 § 1 Ordynacji podatkowej, w której organ orzeka nie o samej odpowiedzialności, ale o zakresie tej odpowiedzialności. Sama odpowiedzialność spadkobierców powstaje z chwilą otwarcia spadku.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 23 maja 2016 r., sygn. akt II FPS 6/15, a Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą w pełni ten pogląd podziela - iż decyzja z art. 100 § 1 Ordynacji podatkowej nie kreuje zobowiązania podatkowego spadkobiercy. Przedmiotem rozstrzygnięcia organu podatkowego w przypadkach określonych w powołanym przepisie Ordynacji podatkowej jest natomiast, zgodnie z tego treścią, zakres odpowiedzialności spadkobiercy. Zobowiązań, które istnieją w dniu otwarcia spadku, nie unicestwia automatycznie śmierć spadkodawcy. Przejmą je bowiem spadkobiercy jako sukcesorzy. Są to więc zobowiązania (należności) spadkodawcy, a nie spadkobiercy. Organ podatkowy, prowadząc postępowanie, o którym mowa w art. 100 §1 Ordynacji podatkowej, ustala stan faktyczny sprawy, odpowiedzialność spadkobierców i jej zakres. Zarówno zakres przedmiotowy, jak i podmiotowy określa się przy tym na dzień otwarcia spadku, a więc ze skutkiem ex tunc. Decyzja o zakresie odpowiedzialności spadkobierców ma więc dlatego charakter deklaratoryjny. Innymi słowy należność, za którą odpowiada spadkobierca, nie ma samoistnego charakteru prawnego. Decyzja, o której mowa w art. 100 Ordynacji podatkowej, nie tworzy zatem sama przez się obowiązków ani też nie nadaje im uprawnień. Z tego względu do decyzji o zakresie odpowiedzialności spadkobiercy przewidzianej w art. 100 Ordynacji podatkowej nie stosuje się art. 68 § 1 powołanej ustawy. Organ podatkowy w decyzji wydanej na podstawie art. 100 Ordynacji podatkowej stwierdza jedynie, w jakiej wysokości istnieje odpowiedzialność za zaległości podatkowe, nie tworzy natomiast nowego stanu prawnego, albowiem spadkobierca wstępuje do istniejącego stosunku zobowiązania podatkowego w miejsce zmarłego podatnika. W decyzji skierowanej do spadkobiercy przedmiotem rozstrzygnięcia są jego prawa i obowiązki jako następcy.
Materialno-prawną podstawę decyzji o odpowiedzialności skarżącej za zaległości zmarłej Z. M. stanowiły przepisy art. 97 i 98 Ordynacji podatkowej. Trzeba zatem przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej, spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Z treści tego przepisu wyraźnie wynika, że w związku z przejęciem - z mocy tego przepisu, a więc z mocy prawa, a nie z mocy decyzji - majątkowych praw i obowiązków spadkodawcy, na spadkobiercy ciążą takie prawa i obowiązki jakie ciążyły na spadkodawcy, który był podatnikiem, co nie oznacza tożsamości tych osób. Zauważyć należy, że powyższe unormowanie jest analogiczne do normy z art. 922 Kodeksu cywilnego, z tym że odnosi się do praw i obowiązków publicznoprawnych, podczas gdy wskazany przepis Kodeksu cywilnego - do prywatnych. Potwierdzeniem, że uregulowania w zakresie praw i obowiązków publicznoprawnych są analogiczne do uregulowań cywilnoprawnych jest treść art. 98 §1 Ordynacji podatkowej, w którym ustawodawca wprost odsyła do przepisów Kodeksu cywilnego o odpowiedzialności za długi spadkowe i przepisów o przyjęciu i odrzuceniu spadku. Wyraża to też bezpośrednio brak tożsamości między spadkodawcą będącym podatnikiem, a jego następcą prawnym. Spadkobierca, który spadek odrzucił nie będzie ponosił odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, spadkobierca który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, będzie odpowiadał tylko do wysokości stanu czynnego spadku, a przy prostym przyjęciu spadku będzie odpowiadał bez ograniczeń, całym swoim majątkiem. Zgodnie z art. 98 § 2 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe dotyczy również należności, o których mowa w punktach od 1 do 7 tego przepisu.
Sąd podziela zatem stanowisko organu odwoławczego, iż wszelkie zarzuty zawarte w odwołaniu oraz skardze dotyczące ustalenia kwoty do zwrotu nie mieszczą się w zakresie rozpoznania przez organ II instancji w postępowaniu dotyczącym ustalenia odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy. Ww. należność ustalona Z. M. istniała w dniu otwarcia spadku, w związku z tym, iż M. M. z mocy ustawy przejął spadek po zmarłej, tym samym przejął prawo w zakresie odpowiedzialności za dług spadkodawcy.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego wydania decyzji administracyjnych zarówno przez Kierownika ARiMR jak i Dyrektora ARiMR niewłaściwych miejscowo należy zauważyć, iż aktualnie art. 100 Ordynacji podatkowej nie wskazuje na organy podatkowe właściwe w sprawie orzekania o zakresie odpowiedzialności spadkobierców lub ich uprawnień. Właściwość ta wynika jednak z art. 17b § 2 Ordynacji podatkowej, który wskazuje, że są to organy podatkowe właściwe ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy. Miejsce zamieszkania co do zasady będzie tożsame z miejscem zameldowania, chociaż od tej reguły będą istniały wyjątki. Miejsce zamieszkania, wobec braku definicji tego pojęcia w ordynacji podatkowej, należy rozumieć w sposób wskazany w art. 25 k.c. Wskazana w art. 17b § 2 Ordynacji podatkowej właściwość organu podatkowego w sprawie wydania decyzji o zakresie odpowiedzialności spadkobierców w praktyce może skutkować tym, że decyzję taką wydać powinien inny organ podatkowy niż właściwy do wymiaru i poboru należności, z tytułu których przenosi się odpowiedzialność (por. Dowgier Rafał; Etel Leonard (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2019).
Z akt sprawy wynika, iż ostatnim miejscem zamieszkania Pani Z. M. było W., ul. C. a m [...] (akt poświadczenia dziedziczenia Rep. A Nr [...] z dnia [...] września 2015 r.). Wobec powyższego uprawnionym do prowadzenia postępowania w zakresie odpowiedzialności spadkobierców jest Kierownik Biura Powiatowego ARiMR właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, tj. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] z/s w W. Wobec czego odwołanie od decyzji w zakresie odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkowe zostało rozpatrzone przez organ właściwy w sprawie tj. Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W.
Ponadto Sąd wskazuje, iż zgodnie z mającymi zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego tj. art. 21 § 1 pkt. 3 k.p.a., właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju.
Z akt sprawy wynika bezspornie, iż miejscem zamieszkania Skarżącego w dacie wszczęcia kontrolowanego postępowania oraz w dacie wydania zaskarżonych decyzji była W., która stanowiła jego centrum życiowe.
Sąd stwierdza, iż na kwestię właściwości organów w rozpatrywanej sprawie nie mają wpływu załączone do skargi decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. w przedmiocie przyznania Skarżącemu płatności za lata 2015 - 2017. Przede wszystkim ww. decyzje nie są przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie i prawidłowość ich wydanie nie jest kontrolowana przez Sąd.
Ponadto należy zauważyć, iż prawdopodobnie adresem zamieszkania podanym przez Skarżącego w ww. sprawach administracyjnych był adres siedliska znajdującego się na obszarze działania Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O., gdyż jest on wskazany w decyzji. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż na każdym etapie sprawy Strona postępowania może zmienić miejsce zamieszkania.
W odniesieniu do kolejnego zarzutu Strony dotyczącego naruszenia art. 140 k.p.a. oraz art. 9 w zw. z art. 10 k.p.a. należy wskazać, że brak jest jakichkolwiek przesłanek, aby twierdzić, że Strona rzeczywiście nie mogła się zapoznać z materiałem dowodowym sprawy. Od momentu bowiem wszczęcia postępowania w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności spadkobiercy nie pojawiły się w praktyce żadne nowe materiały, mogące zmienić ocenę badanej sprawy.
Przede wszystkim sam fakt pozbawienia strony czynnego uczestnictwa w toku postępowania administracyjnego nie oznacza, że decyzja taka, choć naruszająca zasadę postępowania administracyjnego będzie musiała zostać uchylona w trybie sądowej kontroli. Uchylenie bowiem takiej decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy strona skarżąca wykaże, że umożliwienie jej wzięcia udziału w postępowaniu, a w szczególności przedsięwzięcie konkretnych czynności procesowych, mogłoby mieć istotny wpływ na treść wydawanej decyzji. A contrario, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji sam brak zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jej czynny udział i tak nie mógłby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez jej aktywnego uczestnictwa. W tak przedstawionej sytuacji uchylenie decyzji, z uwagi na naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. nie będzie miało racjonalnych podstaw i mogłoby prowadzić do przewlekłości postępowania. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (p. wyrok NSA z 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006, nr 6, poz. 157, a także wyrok NSA z 24 maja 2007 r., II GSK 4/07). Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia wskazanej wyżej normy prawa. Tego w rozpoznawanej sprawie nie wykazano.
Brak zatem podstaw do przyjęcia, że organ dokonał ustaleń faktycznych na postawie wcześniej nieujawnianego materiału dowodowego.
Co więcej, w ramach kontrolowanego postępowania Strona niewątpliwie miała nieskrępowaną możliwość wnoszenia wniosków dowodowych i zapoznawania się z materiałem dowodowym, co wynika z akt sprawy. W sprawie trzykrotnie przecież wszczynano postępowanie wobec Skarżącego, a organ II instancji dwukrotnie uchylał decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Na każdym z tych etapów sprawy Skarżący był informowany o jego prawach i miał możliwość wielokrotnego wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
W ocenie Sądu materiały, które były rzeczywistą podstawą wydania decyzji w sprawie, są znane Stronie, ponieważ pozostawały od wielu miesięcy w dyspozycji organów ARiMR. Zatem zgodzić należy się z argumentacją organu, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie pojawiły się żadne nowe istotne dowody i materiały, wobec tych, zgromadzonych przez organ l instancji.
Podobnie zarzut naruszenia art. 7b k.p.a. okazał się bezzasadny i nie poparty stosowną argumentacją. Pozostałe zarzuty związane z podnoszoną przez Stronę wadliwą oceną materiału dowodowego nie mogły mieć wpływu na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie.
Ponadto, w przedmiocie zarzutu naruszenia art. 7 oraz art. 10 § 1 K.p.a. należy wskazać, że zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR, dodanym na podstawie art. 36 pkt 6 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (dalej: "p.k.o.w.r."), od dnia 1 września 2017 r. - jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. W myśl zaś art. 53 p.k.o.w.r. - do postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie ustaw zmienianych w art. 20 i art. 22 i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustaw zmienianych w art. 20 i art. 34 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Art. 10a ust. 1 p.k.o.w.r. został wprowadzony w związku z przejmowaniem przez ARiMR, części zadań po zlikwidowanej Agencji Rynku Rolnego. W związku z tym przede wszystkim powinien dotyczyć postępowań dotychczas prowadzonych przez ARR. Niemniej jednak z uwagi na brak przepisów uniemożliwiających stosowanie tej regulacji także do innych postępowań i to nawet tych, które zostały wszczęte przed początkiem obowiązywania tego przepisu.
Zatem również z tych powodów zarzutów naruszenia art. 7 i art. 10 § 1 K.p.a. nie sposób uznać za zasadne. Trzeba też podkreślić, że nawet w przypadku przyjęcia, że w rozpoznawanej sprawie znajdowałyby zastosowanie ww. przepisy, to i tak postępowanie organów należy ocenić jako nienaruszające zasad statuowanych ww. przepisami.
Odnosząc się do zarzutu w zakresie braku zawiadomienia Skarżącego o przekazaniu przez organ I instancji odwołania wraz z aktami sprawy, wskazać należy, iż pismo przekazujące kompletne akta jest wyrazem realizacji - wynikającego z art. 133 k.p.a. - obowiązku organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Zgodnie z przywołanym przepisem obowiązek ten polega na przesłaniu odwołania wraz z aktami sprawy organowi odwoławczemu w terminie siedmiu dni od dnia, w którym organ pierwszoinstancyjny otrzymał odwołanie, jeżeli w tym terminie nie wydał nowej decyzji w trybie art. 132 k.p.a.
Czynność przesłania akt sprawy w związku z wniesionym odwołaniem, w tym także sporządzenie i dołączenie (oraz doręczenie) pisma przewodniego, ma charakter czynności techniczno-procesowej, niepodlegającej zaskarżeniu zażaleniem.
Wskazać należy, iż w dniu [...] stycznia 2019 r. do Kierownika Biura Powiatowego [...] z/s w W. wpłynęło odwołanie, które wraz z aktami sprawy zostało przesłane listem poleconym w dniu [...] stycznia 2019 r. (data stempla pocztowego) do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. Zatem termin określony w art. 133 k.p.a. został dochowany. Odwołanie wraz z teczką aktową sprawy wpłynęło do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. w dniu [...] stycznia 2019 r. Po rozpatrzeniu całości materiału dowodowego w sprawie w dniu [...] lutego 2019 r.
Wszelkie podniesione przez Skarżącego zarzuty związane z zaniechanie poinformowania Strony o fakcie i terminie przekazania akt sprawy nie mogły odnieść zamierzonego skutku, z uwagi na fakt, że zaskarżenie tej czynności - co wykazano wyżej - było niedopuszczalne, a ponadto ewentualne niedoręczenie pisma przekazujące kompletne akta pozostawało bez wpływu na prawa i obowiązki Skarżącego.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.