II SA/Go 11/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.Gorzów Wlkp.2023-02-23
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ZUSskładkizwolnienieCOVID-19terminpostępowanie administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiKodeks postępowania administracyjnegodecyzja administracyjnauchylenie decyzji

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS odmawiającą zwolnienia z opłacenia składek, wskazując na naruszenie przez organ obowiązków procesowych i brak pełnego zastosowania się do poprzedniego wyroku sądu.

Skarżąca R.M. wniosła o zwolnienie z opłacenia składek za maj 2020 r., jednak ZUS odmówił, uznając, że deklaracja rozliczeniowa została złożona po terminie. Po uchyleniu pierwszej decyzji przez WSA, organ ponownie odmówił, nie stosując się w pełni do wskazań sądu dotyczących obowiązku informacyjnego i procedury przywrócenia terminu. WSA uchylił kolejną decyzję ZUS, podkreślając naruszenie art. 153 p.p.s.a. i obowiązków procesowych organu.

Sprawa dotyczyła wniosku R.M. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i inne za maj 2020 r. ZUS odmówił, wskazując na złożenie deklaracji rozliczeniowej po terminie (15 lipca 2020 r. zamiast do 30 czerwca 2020 r.). Pierwszy wyrok WSA z 27 kwietnia 2022 r. (sygn. akt II SA/Go 49/22) uchylił decyzję ZUS, wskazując na naruszenie przez organ obowiązków informacyjnych (art. 9 k.p.a.) i procesowych (art. 79a § 1, art. 77 § 4 k.p.a.), co uniemożliwiło skarżącej dotrzymanie terminu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS decyzją z [...] listopada 2022 r. ponownie utrzymał w mocy pierwotną decyzję. Organ ustalił, że nie poinformował skarżącej o skutkach niezłożenia deklaracji w terminie i zaproponował przywrócenie terminu, jednak zawęził przyczyny do stanu epidemii. Skarżąca wycofała wniosek o przywrócenie terminu, a organ wydał kolejną decyzję odmawiającą zwolnienia. WSA uchylił tę decyzję, stwierdzając naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez organ, który nie zastosował się w pełni do wskazań poprzedniego wyroku. Sąd wskazał na błędy w procedurze przywrócenia terminu, wątpliwości co do skuteczności cofnięcia wniosku oraz brak odniesienia się do zarzutu wadliwego działania systemu informatycznego.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie zastosował się w pełni do wskazań sądu, naruszając art. 153 p.p.s.a. Błędnie zawęził przyczyny przywrócenia terminu i nieprawidłowo procedował w odniesieniu do wniosku o przywrócenie terminu oraz cofnięcia tego wniosku.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że organ nie w pełni zastosował się do wyroku z 27 kwietnia 2022 r. Błędnie zawęził przesłanki przywrócenia terminu do wniosku o przywrócenie terminu, nie uwzględniając naruszeń praw strony z art. 10, 79a, 77 k.p.a. Ponadto, organ nieprawidłowo procedował w kwestii cofnięcia wniosku o przywrócenie terminu i nie odniósł się do zarzutu wadliwego działania systemu informatycznego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa COVID-19 art. 31 zq § ust. 7

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

ustawa COVID-19 art. 31 zq § ust. 8

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Pomocnicze

ustawa COVID-19 art. 15zzzzzn2 § ust. 1 pkt 2 i ust. 2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 63 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 64 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79a § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2 i 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.s.u.s. art. 83 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ naruszył art. 153 p.p.s.a., nie stosując się w pełni do wskazań poprzedniego wyroku WSA. Organ naruszył obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.) i procesowe (art. 79a § 1, art. 77 § 4 k.p.a.), co uniemożliwiło skarżącej dotrzymanie terminu. Organ nieprawidłowo procedował w sprawie wniosku o przywrócenie terminu i cofnięcia tego wniosku. Organ nie odniósł się do zarzutu wadliwego działania systemu informatycznego.

Godne uwagi sformułowania

ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy organ powinien był niezwłocznie po wpłynięciu wniosku poinformować skarżącą w trybie art. 9 k.p.a. na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody nieprawidłowości w zakresie działania systemu informatycznego nie mogą obciążać strony organ nie powinien wymagać od wnioskodawczyni uprawdopodobnienia dodatkowo okoliczności uzasadniających brak jego winy w uchybieniu terminu, lecz przywrócić termin

Skład orzekający

Adam Jutrzenka-Trzebiatowski

sprawozdawca

Kamila Karwatowicz

asesor

Krzysztof Dziedzic

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenie przez organ obowiązków procesowych i zasady związania oceną prawną sądu (art. 153 p.p.s.a.). Procedura przywracania terminu w kontekście błędów organu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisami COVID-19 i wnioskami o zwolnienie ze składek, ale zasady proceduralne są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie przez organy administracji procedur i wyroków sądowych, nawet w trudnych czasach pandemii. Podkreśla błędy proceduralne, które mogą prowadzić do uchylenia decyzji.

ZUS znów przegrywa w sądzie: organ nie zastosował się do wyroku i naraził obywatela na straty.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II SA/Go 11/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia
2023-02-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Sędziowie
Adam Jutrzenka-Trzebiatowski /sprawozdawca/
Kamila Karwatowicz
Krzysztof Dziedzic /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 374
art. 31 zq ust. 7
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, 77, 80, 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skargi R.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] kwietnia 2020 r. R.M. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
Decyzją z [...] lipca 2020 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, ze. zm.; dalej jako ustawa COVID-19) w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 266; dalej jako u.s.u.s.), odmówił R.M. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres maj 2020 r.
Po wniesieniu przez R.M. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] września 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19, utrzymał w mocy decyzję własną odmawiającą przyznania stronie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Organ uznał bowiem, że deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 r. została złożone przez stronę w dniu 15 lipca 2020 r., a zatem po upływie terminu wyznaczonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 (błędnie wskazanym jako "art. 31zq 2").
Na powyższą decyzję R.M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 49/22 uchylił zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wynikający z przepisów k.p.a. obowiązek informacyjny oznacza, że
w wypadku ustalenia, że skarżąca nie jest zwolniona z obowiązku składania powyższych dokumentów, organ powinien był niezwłocznie po wpłynięciu wniosku (co w niniejszej sprawie nastąpiło dnia 15 kwietnia 2020 r.) poinformować skarżącą
w trybie art. 9 k.p.a., że ma ona obowiązek ich złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r.
W następstwie złożenia przez skarżącą wniosku doszło bowiem do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym – kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. – organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. Sąd zauważył, że chodzi o rozwiązania nowe, podyktowane nadzwyczajną sytuacją, co tym bardziej winno skłaniać organ do pieczołowitego wywiązywania się z obowiązków wynikających z zasad postępowania administracyjnego. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był
– w terminie umożliwiającym realizację omawianego obowiązku – udzielić skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. W aktach rozpoznawanej sprawy brak jest dowodów na to, iż zgodnie z art. 9 k.p.a. organ należycie i wyczerpująco poinformował stronę
o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jej praw
i obowiązków będących przedmiotem postępowania, tzn. iż przed dniem 30 czerwca 2020 r. udzielił stronie informacji, że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie przed upływem tego terminu deklaracji rozliczeniowych, od czego organ uzależnił wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem strony, a co skarżąca uczyniła dopiero w dniu 15 lipca 2020 r. Stwierdzone przez organ braki
w dokumentacji ostatecznie spowodowały negatywne rozpatrzenie wniosku. Jest to o tyle istotne w ocenie Sądu, że gdyby organ zrealizował wymogi zasady informowania w odpowiednim czasie przed 30 czerwca 2020 r., wówczas skarżąca miałaby szansę dotrzymać terminu i skutecznie złożyć wymaganą dokumentację przed upływem tego terminu.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że na skutek działania organu doszło także do naruszenia wymogu wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., w myśl którego
w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a.,
a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania, albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć. Ewentualne trudności w realizacji obowiązków zarówno przez obywateli jak i organ
w okresie epidemii nie mogą obciążać jedynie strony postępowania, jednocześnie usprawiedliwiając zaniechania organu. Również przepis art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązywał Zakład Ubezpieczeń Społecznych do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Jeżeli więc Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych posiadał wiedzę, że strona nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniona z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed do 30 czerwca 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżąca miałaby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową. W sytuacji zaś, gdy organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a.
i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. zobowiązany jest utrwalić w aktach sprawy w drodze adnotacji przyczyny takiego odstąpienia.
Sąd podkreślił ponadto, że w toku postępowania oraz w skardze strona argumentowała, iż do skutecznego złożenia tej deklaracji w ustawowym terminie nie doszło w związku z przeciążonym systemem informatycznym. W takiej sytuacji,
w ocenie Sądu rolą organu było też wyjaśnienie w decyzji przyczyn braku złożenia
w terminie dokumentów rozliczeniowych. Każdy przypadek wadliwego działania systemu informatycznego zgłaszany przez płatnika powinien być wszechstronnie wyjaśniony przez organ jako administratora tego systemu, ewentualne bowiem nieprawidłowości w tym zakresie nie mogą obciążać strony. W zaskarżonej decyzji brak jest w odniesieniu do tych okoliczności jakichkolwiek wywodów wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.
Sąd wskazał, iż w toku ponownego rozpoznania sprawy organ powinien wyjaśnić, czy przed 30 czerwca 2020 r., a jeśli tak to w jakiej formie i kiedy, poinformował skarżącą o skutkach niezłożenia do 30 czerwca 2020 r. wymaganej dokumentacji rozliczeniowej. Ustalenia w tym zakresie powinny znaleźć potwierdzenie w uzupełnionym materiale. W sytuacji stwierdzenia, że strony nie zawiadomiono o powyższym, organ biorąc pod uwagę cel przedmiotowego zwolnienia (zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego) powinien również rozważyć zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn² ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (zmiana: Dz.U. z 2020 r. poz. 2255).
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z [...] listopada 2022 r., znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 138 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2020 r. odmawiającą przyznania stronie prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r.
Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że badając ponownie sprawę ustalił fakt niepoinformowania strony o konieczności złożenia dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r. Wykonując natomiast zalecenia zawarte w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z 1 lipca 2022 r., organ pismem z [...] lipca 2022 r. zawiadomił R.M. o możliwości przywrócenia terminu do złożenia dokumentów rozliczeniowych DRA za 05/2020 w terminie 30 dni od odebrania zawiadomienia. Poinformował również stronę, że wraz z wnioskiem
o przywrócenie terminu należy podać i udokumentować przyczyny niedochowania terminu na złożenie wyżej dokumentacji.
W dniu 11 sierpnia 2022 r. wpłynął do organu wniosek, który nie zawierał żadnej argumentacji strony. W związku z powyższym pismem z [...] września 2022 r. organ wezwał stronę o pisemne udzielenie wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku o przywrócenie terminu na złożenie dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. Pismem z [...] września 2022 r. R.M. wycofała przedmiotowy wniosek. W związku z tym organ podtrzymał stanowisko, iż nie przysługuje stronie prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. w związku z naruszeniem terminu do złożenia dokumentacji rozliczeniowej.
Wnosząc skargę do WSA w Gorzowie Wlkp. na decyzję ZUS z dnia
[...] listopada 2022 r. R.M. zażądała jej uchylenia. Podała, że od daty wydania wyroku przez Sąd do daty wydania ostatniej decyzji ZUS nie nastąpiły u niej żadne zmiany i okoliczności, które mogłyby mieć jakikolwiek wpływ na ponowne składanie wniosku przez nią. Przedmiotowy wniosek wraz z obszernym uzasadnieniem został złożony do ZUS dnia 22 września 2020 r., w odniesieniu do którego ZUS utrzymał w mocy pierwotną decyzję z [...] lipca 2020 r.. Zdaniem skarżącej ponowne składanie wniosku o treści tożsamej z wnioskiem poprzednim, posiadając wiedzę, że wniosek ma charakter fakultatywny, tj. od jego rozpatrzenia pozytywnego, albo odmownego zależy wyłącznie dobra lub zła wola organu, bez możliwości odwoławczej, pozbawione jest logicznego postępowania. Organ winien "z urzędu" wydać decyzję z treścią korespondującą z wyrokiem Sądu, a nie rozpoczynać od początku całą procedurę przygotowującą do wydania decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako p.p.s.a.) była decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od [...] maja do [...] maja 2020 r.
Podstawę materialną powyższej decyzji stanowił art. 31 zq ust. 3 ustawy
COVID-19, zgodnie z którym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Organ ustalił bowiem, że deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. skarżąca złożyła po upływie powyższego terminu, tj. 15 lipca 2020 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następstwie uchylenia poprzedniej decyzji odmawiającej skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności
z tytułu składek, wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt
II SA/Go 49/22. W związku z tym, w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej
w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi nawet główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2011 r., II OSK 729/10).
Analiza zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych wskazuje, iż organ nie w pełni zastosował się do wskazań zawartych w powyższym wyroku z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. Wprawdzie organ ustalił, że nie poinformował skarżącej
o skutkach niezłożenia do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. i w związku z tym w piśmie z dnia [...] lipca 2022 r. pouczył ją o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia powyższego dokumentu na podstawie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, jednakże w pouczeniu tym błędnie wskazał, że wniosek powinien być uzasadniony okolicznościami powiązanymi ze stanem epidemii wywołanym COVID-19 i na takie okoliczności nakierowane było również wezwanie
z dnia [...] września 2020 r. Takie zawężenie przyczyn przywrócenia terminu nie wynika ani z powyższego przepisu ani też z uzasadnienia wspomnianego wyroku WSA w Gorzowie Wlkp., co stanowi o naruszeniu art. 9 k.p.a. i art. 153 p.p.s.a.
Podkreślić należy, iż warunki i przesłanki przywrócenia terminu, o którym mowa w tym przepisie, należało ocenić nie przez pryzmat standardowego miernika staranności, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., lecz odczytywać w kontekście braku realizacji przez organ obowiązków procesowych z art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a., co odebrało skarżącej możliwość złożenia deklaracji w terminie. Odmienna interpretacja godzi bezpośrednio w istotę wyroku wydanego w tej sprawie i prowadzi do obejścia skutków stwierdzonych w nim naruszeń prawa. W sytuacji bowiem naruszenia przez organ powyższych praw strony skarżącej w postępowaniu, organ nie powinien rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej, wymagać od wnioskodawczyni uprawdopodobnienia dodatkowo okoliczności uzasadniających brak jego winy w uchybieniu terminu, w tym jeszcze mających powiązanie ze stanem epidemii, lecz przywrócić termin.
Sąd ponadto stwierdza, iż organ w sposób niewłaściwy procedował
w odniesieniu do wniosku skarżącej z [...] sierpnia 2022 r. o przywrócenie terminu do złożenia dokumentu rozliczeniowego za maj 2020 r. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż wprawdzie skarżąca złożyła pismo z [...] września 2022 r. o cofnięciu wniosku
o przywrócenie terminu, jednakże egzemplarz pisma znajdujący się w aktach ma postać fotokopii (kserokopii), a w konsekwencji nie sposób ocenić, czy zostało ono
w sposób prawidłowo wniesione z zachowaniem wymogów określonych w art. 63 k.p.a. i czy w efekcie wywołało skutek procesowy. Jeśli bowiem zostało wniesione na piśmie to znajdująca się na nim jedynie fotokopia podpisu nie spełnia wymogu podpisania wynikającego z art. 63 § 3 k.p.a. Podpis bowiem to napisany lub uwierzytelniony znak ręczny. Tylko tak złożony podpis może być kwalifikowany jako spełniający wymagania formalne co do treści podania. Podpis taki nie może być zastąpiony żadnym podpisem mechanicznym, np. faksymile bądź kserograficzną odbitką własnoręcznego podpisu (por. H. Knysiak-Sudyka (red.), K.p.a. Komentarz, WKP 2019, t. 10, wyrok WSA w Warszawie z 11 sierpnia 2011 r., II SA/Wa 1319/11, wyrok WSA w Łodzi z 23 października 2008 r., III SA/Łd 164/08).
Stąd też w pierwszej kolejności, przed wydaniem decyzji organ winien był poczynić ustalenia w jaki sposób zostało wniesione pismo skarżącej z [...] września 2022 r. i czy spełnia wymogi formalne przewidziane w art. 63 k.p.a. i ewentualnie wezwać do usunięcia braku na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. Jeśli pismo to spełnia wszystkie wymogi formalne, to przed wydaniem decyzji organ powinien był pouczyć skarżącą zgodnie z art. 9 k.p.a. o konsekwencjach czynności cofnięcia wniosku
o przywrócenie terminu, prowadzących do niemożności przyznania żądanego zwolnienia i formalnie odnieść się do wniosku o przywrócenie terminu. Powyższych czynności organ nie podjął w sprawie, a przynajmniej nie zostały one utrwalone
w żaden sposób w aktach sprawy. W przypadku bowiem skutecznego cofnięcia wniosku o przywrócenie terminu, konieczne jest umorzenie postępowania w tym przedmiocie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. Dopiero bowiem wówczas organ może powołać się na brak złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia dokumentu rozliczeniowego za maj 2020 r., a w efekcie naruszenie terminu, o którym mowa w art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 uzasadniającego odmowę przyznania zwolnienia. Naruszenie tego terminu jest bowiem okolicznością obiektywną i wbrew zarzutom skargi konieczne jest złożenie wniosku o jego przywrócenie dla zachowania uprawnienia do uzyskania żądanego zwolnienia. Wobec powyższego należało uznać, iż organ przedwcześnie wydał decyzję
w kontrolowanej sprawie, zanim nastąpiło zakończenie postępowania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia dokumentu rozliczeniowego.
Organ z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. pominął jeszcze jedną okoliczność. Otóż Sąd w uzasadnieniu wspomnianego wyroku wskazał, iż w toku postępowania oraz w skardze strona argumentowała, iż do skutecznego złożenia tej deklaracji
w ustawowym terminie nie doszło w związku z przeciążonym systemem informatycznym. W takiej sytuacji, w ocenie Sądu rolą organu było też wyjaśnienie
w decyzji przyczyn braku złożenia w terminie dokumentów rozliczeniowych. Każdy przypadek wadliwego działania systemu informatycznego zgłaszany przez płatnika powinien być wszechstronnie wyjaśniony przez organ jako administratora tego systemu, ewentualne bowiem nieprawidłowości w tym zakresie nie mogą obciążać strony. W zaskarżonej decyzji ponownie brak jest w odniesieniu do tych okoliczności jakichkolwiek wywodów wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Stwierdzając zatem naruszenie przez organ przepisów art. 153 p.p.s.a. oraz powołanych powyżej przepisów k.p.a. i art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną oraz wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, ustalając w pierwszej kolejności czy pismo z dnia [...] września 2022 r. spełnia wszystkie wymogi formalne, realizując jednocześnie obowiązek pouczenia skarżącej o konsekwencjach czynności zawartej w tym piśmie. Następnie organ odniesie się we właściwej procesowo formie do złożonego wniosku o przywrócenie terminu. Przy czym w przypadku merytorycznego jego rozpoznania winien pamiętać, że wobec stwierdzenia naruszenia przez organ praw strony skarżącej w postępowaniu wynikających z art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a., organ nie powinien wymagać od niej uprawdopodobnienia dodatkowo okoliczności uzasadniających brak jej winy w uchybieniu terminu, lecz przywrócić termin. Niezależnie od wniosku o przywrócenie terminu organ powinien odnieść się do zarzutu wadliwego działania systemu informatycznego zgłaszanego przez płatnika mając na względzie wyrażone już w poprzednim wyroku stanowisko, że nieprawidłowości w tym zakresie nie mogą obciążać strony.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę