V SA/Wa 537/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-05-20
NSAAdministracyjneWysokawsa
koszty postępowania egzekucyjnegoopłata manipulacyjnawierzycielorgan egzekucyjnyustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjiTrybunał Konstytucyjnysądy administracyjnekoszty egzekucyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę wierzyciela na postanowienie obciążające go kosztami postępowania egzekucyjnego, uznając, że sposób naliczenia opłaty manipulacyjnej był zgodny z prawem i standardami konstytucyjnymi.

Sprawa dotyczyła skargi wierzyciela (P.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej obciążające go kosztami postępowania egzekucyjnego po jego umorzeniu. Wierzyciel kwestionował wysokość opłaty manipulacyjnej, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący braku maksymalnych stawek. Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały przepisy, interpretując wyrok TK jako zakwestionowanie jedynie braku górnej granicy opłat, a nie ich stosunkowego charakteru. Sąd przyznał rację organom, że miarkowanie opłat w oparciu o pracochłonność nie ma uzasadnienia prawnego, a sposób naliczenia opłaty manipulacyjnej był zgodny z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia (...) stycznia 2020 r., które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego obciążające P. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2.437,90 zł po umorzeniu postępowania. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych, w tym art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 31/14) stwierdzający niezgodność przepisów z Konstytucją w zakresie braku maksymalnych wysokości opłat. Sąd przypomniał, że poprzedni wyrok WSA (V SA/Wa 2077/18) nakazywał uwzględnienie oceny TK. Jednakże, zdaniem sądu w niniejszym składzie, organy egzekucyjne prawidłowo zastosowały się do wytycznych, interpretując wyrok TK jako zakwestionowanie jedynie braku górnej granicy opłat, a nie ich stosunkowego charakteru. Sąd podzielił stanowisko NSA, że miarkowanie opłat egzekucyjnych w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności nie ma uzasadnienia prawnego, gdy nie przekraczają one kwot maksymalnych. Sąd uznał, że opłaty egzekucyjne mają charakter zryczałtowanego wynagrodzenia organu egzekucyjnego. Wadliwość przepisów u.p.e.a. w zakresie braku maksymalnych stawek została wyeliminowana przez wyznaczoną kwotowo górną granicę opłaty. Sąd uznał, że można zastosować analogię do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (opłata za zajęcie nieruchomości), ustalając maksymalną opłatę manipulacyjną na kwotę 4.275 zł. Kwota 2.437,90 zł nie przekroczyła tej granicy, co czyniło skargę bezzasadną. Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Sąd uznał, że organy egzekucyjne prawidłowo stosują stawki stosunkowe, a miarkowanie opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności nie ma uzasadnienia prawnego, gdy opłaty nie przekraczają kwot maksymalnych.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który zakwestionował jedynie brak maksymalnych stawek opłat egzekucyjnych, a nie ich stosunkowy charakter. Sąd przyjął, że opłaty te stanowią zryczałtowane wynagrodzenie organu egzekucyjnego. W celu ustalenia maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej, sąd zastosował analogię do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., uznając, że obliczona kwota 2.437,90 zł mieści się w konstytucyjnie dopuszczalnych granicach.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.e.a. art. 64 § § 6

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dz.U. 2019 poz 2325 art. 151

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.e.a. art. 59 § § 3

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 59 § § 2

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 64 § pkt 4

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 64 § pkt 6

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 124 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

u.p.e.a. art. 18

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy egzekucyjne prawidłowo zinterpretowały wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14, który zakwestionował jedynie brak maksymalnych stawek opłat egzekucyjnych, a nie ich stosunkowy charakter. Miarkowanie opłat egzekucyjnych w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności nie ma uzasadnienia prawnego, gdy opłaty nie przekraczają kwot maksymalnych. Obliczona opłata manipulacyjna w wysokości 2.437,90 zł nie przekracza maksymalnej kwoty ustalonej przez analogię do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (4.275 zł). Przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. nadal obowiązuje i może być stosowany, o ile jego interpretacja uwzględnia standardy konstytucyjne.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że obciążenie Skarżącej opłatą egzekucyjną i manipulacyjną jest zgodne z prawem, mimo stwierdzenia przez TK niezgodności przepisów z Konstytucją w zakresie braku maksymalnych wysokości opłat. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie oceny prawnej i wskazań z poprzedniego wyroku WSA (V SA/Wa 2077/18) dotyczących uwzględnienia standardów wynikających z wyroku TK. Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 8, 77 § 1, 80) poprzez nierozpoznanie sprawy wszechstronnie, nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącej i niewskazanie okoliczności świadczących o poziomie skomplikowania czynności egzekucyjnych. Brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że budowanie przy ustaleniu kosztów paraleli do wymiarkowanych maksymalnych opłat uzasadnia zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.

Godne uwagi sformułowania

miarkowanie opłat egzekucyjnych w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego. ze swej istoty opłaty te nie wiążą się z ekwiwalentnością świadczenia podmiotu publicznoprawnego, choć powinny zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego. Wadliwość tę eliminuje wyznaczona kwotowo górna granica opłaty, limitująca kwotę określaną procentowo. Skoro Trybunał Konstytucyjny zakwestionował tylko brak maksymalnych stawek opłat, a nie ich stosunkowy charakter, nadal prawidłowe jest ich obliczanie w oparciu o kryterium stosunkowe.

Skład orzekający

Michał Sowiński

przewodniczący

Arkadiusz Tomczak

członek

Konrad Łukaszewicz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 w kontekście ustalania opłat egzekucyjnych po umorzeniu postępowania, zasada stosowania stawek stosunkowych i analogii do ustalania maksymalnych limitów opłat."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji obciążenia wierzyciela kosztami po umorzeniu postępowania egzekucyjnego w administracji. Sposób ustalania maksymalnej opłaty manipulacyjnej poprzez analogię może być przedmiotem dalszych sporów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wierzycieli w postępowaniu egzekucyjnym – kosztów ponoszonych po umorzeniu postępowania. Interpretacja wyroku TK i zasady ustalania opłat są kluczowe dla zrozumienia praw i obowiązków stron.

Czy wierzyciel zawsze musi płacić za umorzone postępowanie egzekucyjne? Sąd wyjaśnia zasady naliczania opłat.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA/Wa 537/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-05-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Tomczak
Konrad Łukaszewicz /sprawozdawca/
Michał Sowiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 1486/20 - Wyrok NSA z 2024-04-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2020 r. sprawy ze skargi P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia ... stycznia 2020 r. nr ... w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie objęte zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (zwanego dalej: "Dyrektorem Izby") z dnia (...) stycznia 2020 r. o numerze (...) w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego W. w W. (zwany dalej: "Naczelnikiem Urzędu") prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia (...) października 2016 r., wystawionego przez wierzyciela – P. (zwaną dalej: "P." bądź "Skarżącą").
Postanowieniem z dnia (...) lipca 2018 r. Naczelnik Urzędu – działając na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; zwanej dalej: "u.p.e.a.") – umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia (...) października 2016 r.
Zawiadomieniem z dnia (...) sierpnia 2018 r. organ egzekucyjny poinformował P. o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 2.437,86 zł, powstałych w toku umorzonego postępowania egzekucyjnego.
Pismem z dnia (...) sierpnia 2018 r. P. złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z dnia (...) września 2018 r. Naczelnik Urzędu obciążył P. kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 2.437,86 zł.
Po rozpatrzeniu zażalenia P., postanowieniem z dnia (...) października 2018 r. Dyrektor Izby utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu z dnia (...) września 2018 r.
P. wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienia Dyrektora Izby z dnia (...) października 2018 r., który wyrokiem z dnia 7 marca 2019 r. o sygn. akt V SA/Wa 2077/18 uchylił to postanowienie.
W uzasadnieniu Sąd podzielił stanowisko P. co do tego, że wydając swoje rozstrzygnięcie organ II instancji powinien uwzględnić w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów. W związku z tym Sąd zalecił, aby dokonać takiego wyliczenia kosztów egzekucyjnych w zakresie opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14.
Rozpatrując sprawę ponownie Dyrektor Izby wydał w dniu (...) września 2019 r. postanowienie, którym uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu z dnia (...) września 2018 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wskazując na konieczność uwzględnienia wytycznych przedstawionych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu do wyroku z dnia 7 marca 2019 r. o sygn. akt V SA/Wa 2077/18.
Postanowieniem z dnia (...) października 2019 r. o numerze (...), Naczelnik Urzędu obciążył P. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2.437,90 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w sytuacji umorzenia postępowania egzekucyjnego, koszty egzekucyjne powinien ponieść wierzyciel. Zatem stosownie do przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. należało naliczyć opłatę manipulacyjną za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Jednocześnie organ wziął pod uwagę stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt SK 31/14 i wskazał, że dla określenie maksymalnych opłat za czynności egzekucyjne zasadnym jest odwołanie się do przepisu art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., który określa wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej niż 34.200 zł. Skoro zatem opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem standardów określonych w powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjnego będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia. Wobec tego, maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła (...) zł dla każdego tytułu wykonawczego. W konsekwencji obliczona w niniejszej sprawie wysokość należnej opłaty manipulacyjnej – (...) zł – nie przekracza wskazanej kwoty maksymalnej.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) stycznia 2020 r. Dyrektor Izby utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu z dnia (...) października 2019 r. Organ II instancji w całości podzielił stanowisko, że obciążenie P. kosztami umorzonego postępowania egzekucyjnego było zasadne, zaś obliczona wysokość opłaty manipulacyjnej odpowiada standardom konstytucyjnym. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Dyrektor Izby zauważył, że przyjęta przez Naczelnika Urzędu metoda spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat, zaś obliczona opłata manipulacyjna nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu jego pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby z dnia (...) stycznia 2020 r. P. zarzuciła naruszenie:
art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie Skarżącej opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną w wysokości 2.437,90 zł jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłaty;
art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez określenie kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postepowania z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postepowania wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2019 r. o sygn. akt V SA/Wa 2077/18, tj. bez uwzględnienia standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., tj. stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, w konsekwencji określenie opłat nieadekwatnych do poniesionych wydatków i nakładu pracy;
art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu Skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nieuwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanego za niezgodny z prawem przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14);
art. 6, art. 8 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że budowanie przy ustaleniu kosztów paraleli do wymiarkowanych maksymalnych opłat: egzekucyjnej i manipulacyjnej w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. uzasadnia zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a w konsekwencji powyższego nieuprawnione potraktowanie interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego jako znajdującego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy argumentacja Trybunału Konstytucyjnego nie koreluje ze stanem faktycznym sprawy, w konsekwencji powyższego naruszenie wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zasady praworządności, pogłębienia zaufania do obywateli;
art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1, art. 8 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Nadto wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów: postanowienia Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w S. z dnia (...) listopada 2019 r. znak sprawy: (...), a także "Ocena Skutków Regulacji Projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15.10.2018 r.", na okoliczności powołane w skardze tj., że wyliczenie wartości czynności egzekucyjnej jest możliwe w oparciu o stan faktyczny.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując sprawę w ramach powyższych kompetencji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie wypowiadał się już tutejszy Sąd, który wyrokiem z dnia 7 marca 2019 r. o sygn. akt V SA/Wa 2077/18, uchylił postanowienie Dyrektora IAS. Zatem ponownie orzekając w sprawie organy egzekucyjne były związane ocenę prawną i zaleceniami tego Sądu, z mocy art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Jednocześnie, w myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organy egzekucyjne nie naruszyły przepisu art. 153 p.p.s.a. Przede wszystkim organy zastosowały się do oceny, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował samej możliwości pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwości obciążania nią wierzyciela – w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. Organy egzekucyjne prawidłowo również odczytały stanowisko Sądu poprzednio orzekającego, zgodnie z którym, przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. nie utracił mocy obowiązującej na skutek omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i nadal obowiązuje w systemie prawa, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału.
Spór między stronami sprowadza się w istocie do tego, czy obciążając wierzyciela opłatami egzekucyjnymi, organ winien każdorazowo ustalać ich wysokość biorąc pod uwagę zarówno rzeczywiste koszty postępowania egzekucyjnego, jak i jego efektywność – czego domaga się Skarżąca, czy też winien stosować stawki stosunkowe przewidziane w u.p.e.a., o ile nie przekraczają one górnej granicy, limitującej kwotę określaną procentowo – jak wywodzą to organy egzekucyjne.
Rację w tym sporze przyznać należało organom. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela bowiem tezę wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2020 r. o sygn. akt II FSK 2950/19, zgodnie z którą, miarkowanie opłat egzekucyjnych w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego.
Punktem wyjścia rozważań nad skutkami, jakie dla obrotu prawnego wywiera wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, musi być analiza jego treści – zarówno samego rozstrzygnięcia wyrażonego w sentencji, jak i motywów, przedstawionych w uzasadnieniu. Otóż Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ze względu na naruszenie zakazu nadmiernej ingerencji są niezgodne z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał uznał jednak dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) o charakterze ryczałtowym, które uzależnione są tylko od kwoty egzekwowanej należności, a nie od indywidualnej sytuacji zobowiązanego lub nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań, konkludując, że ze swej istoty opłaty te nie wiążą się z ekwiwalentnością świadczenia podmiotu publicznoprawnego, choć powinny zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego. W przypadkach egzekwowania należności o znacznej wartości występuje jednak zerwanie więzi pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat, ponoszonych za wykonanie tych czynności, co powoduje, że nie są one wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu egzekucyjnego za podejmowane czynności. Wadliwość tę eliminuje wyznaczona kwotowo górna granica opłaty, limitująca kwotę określaną procentowo.
Wobec uznania przez Trybunał opłat egzekucyjnych za zryczałtowane wynagrodzenie organu egzekucyjnego za podejmowane czynności, przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że obowiązek ich uiszczania nie wiąże się z ekwiwalentnością świadczenia podmiotu publicznoprawnego, a jedynie z dążeniem do zapewnienia przynajmniej częściowego finansowania aparatu egzekucyjnego, zaakcentowania wymaga wyrażona przez Trybunał teza o dopuszczalności stosowania stawek stosunkowych, które uzależnione są tylko od wysokości kwoty, podlegającej egzekucji, z zastrzeżeniem konieczności wyznaczenia górnej granicy tych opłat, limitującej kwotę określoną procentowo. Tylko do tego ostatniego elementu odnosi się skutek analizowanego wyroku, który można zakwalifikować do kategorii wyroków zakresowych o charakterze negatoryjnym, a także prawotwórczych (w rozumieniu przyjętym przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 24.10.2001 r., SK 22/01), gdyż jego istota polega na wskazaniu zaniechania ustawodawczego, polegającego na niepełnym zakresie regulacji.
Skoro Trybunał Konstytucyjny zakwestionował tylko brak maksymalnych stawek opłat, a nie ich stosunkowy charakter, nadal prawidłowe jest ich obliczanie w oparciu o kryterium stosunkowe – w określonym procencie do kwoty egzekwowanej należności (wysokości obowiązku pieniężnego), z zastrzeżeniem limitu kwotowego, które opłaty te nie mogą przekroczyć. Celem uniknięcia dowolności w określeniu tego limitu, otwierającej drogę do sporów i subiektywizmu rozstrzygnięć, warto odwołać się do kryterium tyleż obiektywnego, co mającego niepodważalną podstawę normatywną. Tym kryterium jest przewidziana w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. maksymalna kwota opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości. Jest to bowiem jedyny przepis stanowiący o wysokości opłat, który wspomniany limit kwotowy przewiduje. Ponieważ opłatę tę także oblicza się stosunkowo jako określony procent kwoty egzekwowanej należności, tym samym spełnia ona wszelkie kryteria konstytucyjności, opisane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Stosując zatem uprawnioną i uzasadnioną w tym przypadku zasadę wnioskowania z analogii legis można uregulowanie przyjęte dla określenia wysokości opłaty maksymalnej za zajęcie nieruchomości odpowiednio zastosować do określenia opłat maksymalnych za inne czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej. Zarazem, ponieważ przy egzekucji z nieruchomości opłata maksymalna wynosi wprawdzie 34.200 zł, ale stawka stosunkowa wynosi 8% od kwoty egzekwowanej należności, podczas gdy w przypadku zajęcia wierzytelności pieniężnych (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) stawka stosunkowa wynosi 5%, a w przypadku opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) – 1%, zasadne jest odpowiednie skorygowanie wysokości opłat maksymalnych, z uwzględnieniem niższego poziomu stawek procentowych, niż w przypadku zajęcia nieruchomości. Ponieważ podzielenie maksymalnej kwoty opłaty za zajęcie nieruchomości (32.400 zł) przez przewidzianą dla tej czynności egzekucyjnej stawkę procentową w wysokości 8 daje kwotę 4.725 zł, można ją uznać za maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej, która zasadniczo stanowi 1% egzekwowanej należności. W ten sposób z treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. oraz odnoszącego się do niego wyroku Trybunału Konstytucyjnego można wyprowadzić normę, że z tytułu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak, niż 1 zł 40 gr i nie więcej, niż 4.275 zł. Wolno wyrazić sugestię, że taki właśnie sposób recepcji wyroku Trybunału Konstytucyjnego najpełniej odpowiada wyrażonej w nim ocenie wymogów konstytucyjnych, które cechować powinny przepisy regulujące wysokość opłat egzekucyjnych. Jasne sprecyzowanie skutków tego wyroku powinno tez prowadzić do czytelności jego recepcji zarówno dla organów egzekucyjnych, jak i zobowiązanych, zapobiegając niejasnościom i dowolnościom interpretacyjnym. Ponieważ ma także mocne zakotwiczenie w konstytucyjnie niepodważonej normie prawnej wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., może być uznany za logiczny, racjonalny i zgodny z zasadami wnioskowania prawniczego (por. także wyroki NSA: z dnia 20 lutego 2019 r. o sygn. akt II FSK 2094/18; z dnia 24 maja 2019 r. o sygn. akt II FSK 407/19 i z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt II FSK 2549/17).
Przenosząc powyższe w realia kontrolowanej sprawy zauważyć należy, że obciążająca Skarżącą kwota kosztów egzekucyjnych z tytułu opłaty manipulacyjnej – w wysokości 2.437,90 zł – nie przekracza maksymalnej kwoty opłaty wyliczonej przez odpowiednie zastosowanie analogii z maksymalną wysokością opłaty za zajęcie nieruchomości, tj. kwoty 4.275 zł. Prowadzi to do wniosku, że jakiekolwiek miarkowanie opłaty manipulacyjnej w wysokości niższej, niż wskazana, jak chciałaby tego Skarżąca, nie ma prawnego umocowania, a tym samym bezzasadne są podniesione przez nią zarzuty skargi. Wbrew stanowisku P., określenie maksymalnych kwot opłaty manipulacyjnej może polegać na odpowiednim zastosowaniu w drodze analogii art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.
Zaprezentowanego stanowiska nie mogło zmienić istniejące w dacie orzekania przez organy egzekucyjne zaniechanie ustawodawcy po orzeczeniu Trybunału, bowiem stwierdzoną lukę prawną uzupełnić musiała praktyka organów stosujących prawo, której legalność podlega kontroli sądu administracyjnego. Podobnie bez wpływu na poprawność wydanych w sprawie postanowień pozostaje okoliczność, że z dniem 20 lutego 2021 r. nastąpi zmiana stanu prawnego w związku z nowelizacją przepisów u.p.e.a. na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553 ze zm.). Przyszłe unormowania nie mogą stanowić bowiem podstawy prawnej do orzekania w niniejszej sprawie. W konsekwencji, do czasu wejścia w życie wskazanej nowelizacji, przepisy u.p.e.a. należy stosować w taki sposób, by można było uznać je za konstytucyjne w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Z tych wszystkich względów skarga i podniesione w niej zarzuty nie mogły zostać uwzględnione. Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, tak materialnego, jak i procesowego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania zapadłych postanowień z obrotu prawnego. Sąd nie uwzględnił również wniosku P. o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z załączonych do skargi dokumentów, gdyż w sprawie nie ujawniły się istotne wątpliwości, z uwagi na które jego przeprowadzenie byłoby niezbędne dla jej rozpoznania, czego wymaga art. 106 § 3 p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, o czym orzekł – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI