V SA/Wa 495/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-05-20
NSAAdministracyjneWysokawsa
dotacje celoweświadczenia pielęgnacyjneKodeks postępowania administracyjnegoorganizacje społeczneprawa człowiekadyskryminacjafinanse publicznezwrot dotacjiinteres społeczny

WSA uchylił postanowienie Ministra Finansów odmawiające dopuszczenia Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka do udziału w postępowaniu dotyczącym zwrotu dotacji celowej na świadczenia pielęgnacyjne, uznając naruszenie przepisów KPA.

Sprawa dotyczyła odmowy dopuszczenia Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (HFPC) do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zwrotu dotacji celowej na świadczenia pielęgnacyjne. HFPC wniosła o dopuszczenie, powołując się na swoje cele statutowe związane z ochroną praw człowieka i zakazem dyskryminacji. Minister Finansów odmówił, uznając, że charakter decyzji (deklaratoryjny) i brak bezpośredniego związku z osobami otrzymującymi świadczenia wykluczają dopuszczenie. WSA uchylił postanowienie Ministra, stwierdzając błędną wykładnię art. 31 KPA i naruszenie interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Finansów odmawiające dopuszczenia Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (HFPC) do udziału w postępowaniu administracyjnym. Postępowanie to dotyczyło odwołania Gminy Miasto [...] od decyzji Wojewody P. określającej kwotę dotacji celowej przypadającej do zwrotu do budżetu państwa, związaną z wypłatą świadczeń pielęgnacyjnych. HFPC wniosła o dopuszczenie do udziału, wskazując na swoje cele statutowe dotyczące ochrony praw człowieka, zasady równego traktowania i zakazu dyskryminacji, a także na potencjalny wpływ wyniku postępowania na opiekunów osób z niepełnosprawnościami. Minister Finansów odmówił dopuszczenia, argumentując, że postępowanie ma charakter deklaratoryjny i nie dotyczy bezpośrednio beneficjentów świadczeń, a interes społeczny nie może być rozpatrywany w tym kontekście. Sąd uznał tę argumentację za błędną, stwierdzając naruszenie art. 31 § 2 w zw. z art. 31 § 1 pkt 2 KPA. Sąd podkreślił, że charakter decyzji merytorycznej nie jest przesłanką do odmowy dopuszczenia organizacji społecznej, a Minister błędnie utożsamił przesłanki dopuszczenia z przesłankami merytorycznego rozstrzygnięcia. Sąd wskazał na merytoryczne powiązanie sprawy z celami statutowymi HFPC oraz na interes społeczny i słuszny interes obywateli, w tym osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Uchylono zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, charakter decyzji merytorycznej (deklaratoryjny lub inny) nie jest przesłanką do odmowy dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 KPA.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że Minister Finansów błędnie zinterpretował art. 31 § 1 pkt 2 KPA, przyjmując, że deklaratoryjny charakter decyzji merytorycznej wyklucza dopuszczenie organizacji społecznej. Sąd podkreślił, że przesłanki dopuszczenia organizacji są odrębne od przesłanek merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

k.p.a. art. 31 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Błędnie zinterpretowany przez Ministra Finansów w kontekście charakteru decyzji merytorycznej i interesu społecznego.

k.p.a. art. 31 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Niewłaściwie zastosowany przez Ministra Finansów, który odmówił dopuszczenia Fundacji mimo spełnienia przesłanek.

Pomocnicze

u.f.p. art. 169 § 6

Ustawa o finansach publicznych

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie przez Ministra Finansów poprzez pominięcie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej.

k.p.a. art. 107 § 1 i 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie poprzez błędną interpretację przepisów prawa i nieprawidłową ocenę stanu faktycznego.

u.f.p. art. 17

Ustawa o finansach publicznych

Ustawa o świadczeniach rodzinnych art. 17

Ustawa o świadczeniach rodzinnych art. 17 § 1 b

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia art. 31 § 1 pkt 2 KPA przez Ministra Finansów w zakresie dopuszczalności udziału organizacji społecznej w postępowaniu o charakterze deklaratoryjnym. Niewłaściwe utożsamienie przez Ministra przesłanek dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu z przesłankami merytorycznego rozstrzygnięcia. Naruszenie przez Ministra art. 7 KPA poprzez pominięcie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Merytoryczne powiązanie sprawy z celami statutowymi HFPC (ochrona praw człowieka, zakaz dyskryminacji). Istnienie interesu społecznego w dopuszczeniu HFPC do udziału w sprawie dotyczącej świadczeń pielęgnacyjnych dla osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Ministra Finansów, że deklaratoryjny charakter decyzji merytorycznej wyklucza dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu. Argumentacja Ministra, że interes społeczny nie może być rozpatrywany w kontekście decyzji deklaratoryjnej. Argumentacja Ministra, że cel statutowy HFPC nie jest powiązany z przedmiotem postępowania.

Godne uwagi sformułowania

charakter decyzji (deklaratoryjny lub uznaniowy) jest dodatkową przesłanką decydującą o ocenie zasadności żądania dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu jest możliwe tylko wtedy, gdy interes społeczny przemawiający za wzięciem udziału przez organizację w postępowaniu jest jednocześnie przesłanką wydania decyzji merytorycznej w sprawie nie jest możliwe rozstrzyganie wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu organizacji społecznej przez pryzmat tego, jak zostanie rozstrzygnięte postępowanie merytoryczne organ powinien zatem ocenić, czy między celami statutowymi organizacji społecznej a przedmiotem sprawy administracyjnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej istnieje powiązanie merytoryczne w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym wynik tego postępowania może przełożyć się na konsekwencje dla osób, które były beneficjentami świadczenia pielęgnacyjnego, a których uprawnienie do otrzymania tego świadczenia zostało zakwestionowane przez Wojewodę w decyzji zwrotowej

Skład orzekający

Michał Sowiński

przewodniczący

Arkadiusz Tomczak

sprawozdawca

Konrad Łukaszewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów KPA dotyczących dopuszczania organizacji społecznych do udziału w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w sprawach o znaczeniu społecznym i prawach człowieka."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy dopuszczenia organizacji społecznej, ale zasady interpretacji art. 31 KPA i uwzględniania interesu społecznego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii prawnej związanej z dostępem organizacji pozarządowych do postępowań administracyjnych oraz ma silny wymiar społeczny, odnosząc się do praw osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów.

Czy organizacje pozarządowe mają prawo głosu w sprawach dotyczących praw osób z niepełnosprawnościami? Sąd administracyjny odpowiada.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA/Wa 495/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-05-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Tomczak /sprawozdawca/
Konrad Łukaszewicz
Michał Sowiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Finanse publiczne
Sygn. powiązane
I GSK 1463/20 - Wyrok NSA z 2024-06-18
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 31 par 2; art. 31 par 1 pkt 2; art. 107 par 1 i 3; art. 6; art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2020 r. sprawy ze skargi H. z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2018 r. nr [...] ; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz H. z siedzibą w W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (dalej: HFPC lub Fundacja) jest postanowienie Ministra Finansów z [...] grudnia 2019 r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie z [...] października 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy dopuszczenia Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka do udziału w postępowaniu prowadzonym w sprawie odwołania wniesionego przez Gminę Miasto [...] od decyzji Wojewody P. z [...] lipca 2019 r. nr [...] określającej kwoty dotacji celowej przypadającej do zwrotu do budżetu państwa i termin, od którego należy liczyć odsetki w sprawie.
Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z [...] lipca 2019 r., wydaną na podstawie art. 169 ust. 6 w związku z ust. 1 pkt 2, ust. 2, 4 i 5 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2109 r., poz. 869 ze zm.) - dalej u.f.p., Wojewoda ...określił Miastu [...]:
- kwotę przypadającą do zwrotu do budżetu państwa, stanowiącą część dotacji przekazanej Gminie w latach 2014 - 2018 na realizację zadań z zakresu administracji rządowej dotyczących wypłat świadczeń pielęgnacyjnych oraz
- termin, od którego należy liczyć odsetki w sprawie, w wysokości jak dla zaległości podatkowych.
Gmina Miasto [...] pismem z 22 lipca 2019 r. złożyła do Ministra Finansów odwołanie od decyzji Wojewody.
Pismem z 19 września 2019 r. HFPC złożyła wniosek o dopuszczenie, na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) do udziału w postępowaniu prowadzonym w sprawie. Jak wyjaśniono we wniosku do celów statutowych Fundacji należy działanie na rzecz ochrony praw człowieka (§ 8 pkt 4 Statutu) realizowane m.in. przez wstępowanie do postępowań przed organami administracji w charakterze przedstawiciela społecznego. Jednym z zagadnień będących w zainteresowaniu Fundacji są kwestie związane z zasadą równego traktowania oraz z zakresem dyskryminacji, o których mowa w art. 32 Konstytucji RP. W ramach tej problematyki jednymi z zagadnień którymi zajmuje się Fundacja są kwestie związane z prawami osób z niepełnosprawnościami, a także sprawy dotyczące równego traktowania opiekunów osób z niepełnosprawnościami w zakresie dostępu do wsparcia finansowego ze środków publicznych. Zdaniem Fundacji, istota postępowania prowadzonego przed Ministrem dotyczy kwestii fundamentalnych z punktu widzenia ochrony praw człowieka, choć bezpośrednim przedmiotem postępowania jest kwestia zwrotu pobranej w nadmiernej wysokości części dotacji celowej z budżetu państwa. Wynik tego postępowania może przełożyć się na konsekwencje dla osób, które były beneficjentami świadczenia pielęgnacyjnego, a których uprawnienie do otrzymania tego świadczenia zostało zakwestionowane przez Wojewodę w decyzji zwrotowej.
Po rozpatrzeniu wniosku, Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju, postanowieniem z [...] października 2019 r, nr [...], wydanym na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 i § 2 k.p.a. oraz art. 61 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 169 ust. 6 u.f.p., odmówił dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu prowadzonym w sprawie Gminy Miasta [...].
Następnie decyzją z ... października 2019 r. nr ... Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody z [...] lipca 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Fundacja pismem z 7 listopada 2019 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej dopuszczenia do udziału w postępowaniu.
Zaskarżonym obecnie do Sądu postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wskazał, że postępowanie z odwołania Gminy Miasto [...] dotyczyło określenia kwoty dotacji celowej przypadającej do zwrotu do budżetu państwa i nie dotyczyło bezpośrednio osób, którym wypłacono świadczenia pielęgnacyjne. Zdaniem Ministra, interes społeczny, na który powołała się Fundacja, nie może być rozpatrywany w kontekście decyzji deklaratoryjnej (która stwierdza sytuację wynikającą z przepisów prawa) wydawanej w oparciu o art. 169 ust. 6 u.f.p. wobec podmiotu publicznego. W tej sytuacji kwestie zasady równego traktowania oraz zakazu dyskryminacji nie znajdują zastosowania. Ponadto w ocenie Ministra wskazany cel statutowy, tj. ochrona praw człowieka nie jest powiązany z przedmiotem postępowania, tj. określeniem kwoty dotacji celowej udzielonej z budżetu państwa podlegającej zwrotowi.
Fundacja złożyła skargę na postanowienie Ministra Finansów z [...] grudnia 2019 r., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia z [...] października 2019 r.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że charakter decyzji (deklaratoryjny lub uznaniowy – chociaż zapewne chodziło o charakter konstytutywny – uwaga WSA), która ma być wydana w postępowaniu głównym, jest dodatkową przesłanką decydującą o ocenie zasadności żądania dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu;
b) art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu jest możliwe tylko wtedy, gdy interes społeczny przemawiający za wzięciem udziału przez organizację w postępowaniu jest jednocześnie przesłanką wydania decyzji merytorycznej w sprawie;
c) art. 31 § 2 w zw. art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i odmówienie dopuszczenia do udziału Fundacji w postępowaniu w sytuacji, w której za dopuszczeniem do udziału przemawia wzgląd na cele statutowe Fundacji i interes społeczny;
d) art. 7 k.p.a. przez pominięcie interesu publicznego oraz słusznego interesu obywateli w rozstrzygnięciu sprawy;
e) art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władz publicznych przez utrzymanie w mocy postanowienia odmawiającego dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu, gdy nie było do tego postaw prawnych i faktycznych;
f) art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez błędną interpretację przepisów prawa oraz nieprawidłową ocenę stanu faktycznego w sprawie.
HFPC wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także na podstawie art. 135 p.p.s.a. o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Ministra Finansów z [...] października 2019 r. oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zasądzenie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Decyzja (postanowienie) jest zgodna z prawem, jeżeli odpowiada przepisom postępowania administracyjnego, jak również uregulowaniom prawa materialnego (por. wyrok NSA z 7 października 2002 r., sygn. akt II SA 2554/04).
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kierując się wskazanymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z [...] października 2019 r. zapadły z mającym istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania, a mianowicie art. 31 § 2 w zw. art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. przez ich błędne zastosowanie i odmówienie dopuszczenia do udziału Fundacji w postępowaniu w sytuacji, w której za dopuszczeniem do udziału przemawia wzgląd na cele statutowe Fundacji i interes społeczny. Obligowało to Sąd, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., do wydania wyroku kasatoryjnego, eleminującego z obrotu oba postanowienia.
Sąd w pełni akceptuje stanowisko Fundacji, zasadnie podważającej pogląd Ministra, zgodnie z którym deklaratoryjny charakter decyzji merytorycznej, która ma zostać wydana w toku postępowania, może stanowić dodatkową okoliczność, przesądzającą o sposobie rozpatrzenia żądania organizacji społecznej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. takiego kryterium nie przewiduje. Podążając tym tokiem rozumowania należałby uznać, że w żadnym postępowaniu, w którym wydawana jest decyzja deklaratoryjna nie mają prawa wziąć udziału organizacje społeczne, ponieważ zdaniem Ministra w takich sprawach chodzi jedynie o stwierdzenie w sposób wiążący, że stan rzeczy powstał z mocy samego prawa i nie jest możliwe branie pod uwagę interesu społecznego. Jednocześnie Minister błędnie przyjął, że dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu jest możliwe tylko wtedy, gdy interes społeczny przemawiający za wzięciem udziału przez organizację w postępowaniu jest jednocześnie przesłanką wydania decyzji merytorycznej w sprawie. Tym samym Minister w sposób nieprawidłowy utożsamił przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu, z przesłankami, które powinny być brane pod uwagę przy wydaniu decyzji merytorycznej. Nie jest możliwe rozstrzyganie wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu organizacji społecznej przez pryzmat tego, jak zostanie rozstrzygnięte postępowanie merytoryczne. Oba etapy postępowania - dopuszczenie do udziału organizacji oraz merytoryczne rozstrzygnięcie mają charakter odrębny. Z tego względu Minister dokonał błędnej wykładni art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.
Należy także zasygnalizować, że argumenty zawarte we wniosku Fundacji z 19 września 2019 r. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu nie ograniczały się wyłącznie do wskazania interesu społecznego, który przemawia za wzięciem udziału w postępowaniu. Część wniosku zawierała merytoryczne stanowisko w przedmiocie postępowania. Osią sporu w postępowaniu głównym jest ocena skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, zaś Fundacja w swoim stanowisku przedstawiła argumenty pozwalające na ustalenie, czy w obecnie obowiązującym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności także i opiekunom dorosłych osób z niepełnosprawnościami. Nie były to argumenty oparte na kryterium słuszności czy też szeroko pojętego interesu społecznego. Należy wskazać, że nawet w przypadku decyzji deklaratoryjnych, które -jak podkreślił Minister - wydawane są w sytuacji, w której dany stan rzeczy powstał z mocy samego prawa, a organ orzeka jedynie o tym, czy stan taki zaistniał, istotną kwestią jest ustalenie z uwzględnieniem metod wykładni językowej, celowościowej czy systemowej treści normy prawnej, która powinna mieć zastosowanie. Oznacza to, że także w przypadku decyzji deklaratoryjnych nie mammy do czynienia z automatyzmem działania organu. Jednocześnie w kontekście tego, że zdaniem Ministra nie ma możliwości uwzględniania interesu społecznego podczas rozstrzygania niniejszego postępowania głównego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 k.p.a. organ załatwiając sprawę powinien mieć na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. W efekcie Minister błędnie zastosował art. 31 § 2 w zw. art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. i odmówił dopuszczenia do udziału Fundacji w postępowaniu, w sytuacji, w której zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu. Rozstrzygnięcie takie jest uzasadnione celami statutowymi Fundacji. Do celów statutowych Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka należy bowiem działanie na rzecz ochrony praw człowieka (§ 8 pkt 4 Statutu HFPC), realizowane między innymi przez wstępowanie do postępowań przed organami administracyjnymi w charakterze przedstawiciela społecznego (§ 9 pkt la Statutu HFPC). Jednym z zagadnień znajdujących się w zainteresowaniu HFPC są kwestie związane z zasadą równego traktowania oraz z zakazem dyskryminacji, o których mowa jest m.in. w art. 32 Konstytucji RP, w szczególności kwestie związane z prawami osób z niepełnosprawnościami, a także sprawy dotyczące równego traktowania opiekunów osób z niepełnosprawnościami w zakresie dostępu do wsparcia finansowego ze środków publicznych. Przedmiot postępowania głównego jest związany z celami statutowymi Fundacji. Decyzją z [...] lipca 2019 r. Wojewoda P. określił bowiem Gminie Miasto Gminie [...] kwotę zaległości przypadającą do zwrotu powstałą z tytułu pobrania w latach 2014-2018 w nadmiernej wysokości dotacji celowej z budżetu państwa, na realizację zadań z zakresu administracji rządowej dotyczących wypłaty świadczeń pielęgnacyjnych w wysokości 846.310, 26 zł wraz z odsetkami naliczonymi, jak dla zaległości podatkowych od dnia 14 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty. Wobec tego nie można tracić z pola widzenia tego, czego dotyczyła dotacja, która zdaniem Wojewody P. została pobrana w nadmiernej wysokości przez Gminę Miasto [...] i na jaki cel została wydatkowana. Postępowanie dotyczy wydatkowania dotacji w związku z wypłacaniem świadczeń pielęgnacyjnych opiekunom osób z niepełnosprawnościami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez podopiecznych odpowiednio 18 lub 25 roku życia. Jako podstawę prawną tych decyzji wskazano art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem TK z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13), w którym TK uznał, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wojewoda P. wydając decyzję o zobowiązaniu do zwrotu pobranej dotacji zakwestionował poprawność wykładni przepisów dokonanej przez Gminę Miasto [...]. Wobec tego istotą sporu jest to, czy w obecnie obowiązującym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności także i opiekunom dorosłych osób z niepełnosprawnościami. Z tego powodu wynik niniejszego postępowania będzie miał doniosły wpływ na sytuację opiekunów dorosłych osób z niepełnosprawnościami i będzie w istocie w sposób refleksowy dotyczył praw i wolności tej grupy osób, na co Fundacja zasadnie wskazywała we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W pierwszej kolejności należy wskazać, że wynik postępowania głównego dotknie osoby, którym MOPS w [...] przyznał dotychczas świadczenia pielęgnacyjne (osoby, których dotyczy 41 decyzji, których wydanie zakwestionował Wojewoda). Wynik postępowania głównego w niniejszej sprawie może w istocie doprowadzić do utraty prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów osób z niepełnosprawnościami, którym to prawo przyznał MOPS w [...]. Jest przy tym usprawiedliwione przypuszczenie, że w sytuacji, w której w niniejszym postępowaniu, zostanie prawomocnie ustalone, że decyzje, którymi przyznano świadczenie pielęgnacyjne zostały wydane bez podstawy prawnej, zostaną podjęte działania w celu ich wyeliminowania z obrotu prawnego i w efekcie wynik postępowania głównego będzie miał znaczenie dla rozpatrywania w przyszłości przez Gminę Miasto [...] wniosków o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W efekcie skutki rozstrzygnięcia niniejszej sprawy dosięgną obywateli, którzy będą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne i będą miały znaczenie dla spraw indywidualnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że "przez cel statutowy uzasadniający dopuszczenie organizacji do udziału w sprawie należy rozumieć merytoryczne powiązanie przedmiotu postępowania administracyjnego z celami i zakresem działania organizacji społecznej. Organ powinien zatem ocenić, czy między celami statutowymi organizacji społecznej a przedmiotem sprawy administracyjnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej istnieje powiązanie merytoryczne w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym (tak WSA w Krakowie, wyrok z dnia 14 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 361/18, podobnie WSA w Łodzi, wyrok z dnia 31 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 868/18). Wyżej przywołane argumenty dotyczące kwestii, które będą rozstrzygane w sprawie (czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje opiekunom dorosłych osób z niepełnosprawnościami), a także ich wpływu na sytuację jednostek wskazują, że istnieje merytoryczne powiązanie także w sensie prawnym między celami statutowymi Fundacji a przedmiotem sprawy. Przykładowo wypada wskazać, że NSA w wyroku z 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 475/18, uznał, że organizacja pozarządowa, której cele związane były z działaniami na rzecz humanitarnego traktowania zwierząt oraz zapewnienia im opieki oraz działaniami w zakresie ochrony zwierząt, ma prawo wziąć udział w sprawie administracyjnej dotyczącej cofnięcia zezwolenia na działalność w zakresie prowadzenia schroniska dla bezdomnych zwierząt. NSA uznał bowiem, że w tak ogólnie sformułowanych celach statutowych mieści się przedmiot sprawy, mimo że organy i sądy niższych instancji kwestionowały prawo tej organizacji do wzięcia udziału w sprawie. Orzeczenie to pokazuje, że rozumienie związków pomiędzy celami statutowymi organizacji a przedmiotem sprawy nie powinno być wyłącznie zawężające. W podobnym duchu wypowiedział się NSA w postanowieniu z 11 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 553/13. Choć sprawa ta dotyczyła przystąpienia organizacji do postępowania sądowo-administracyjnego, to jednak warto kontekstowo przywołać to orzeczenie z uwagi na podobnie sformułowane wymaganie w p.p.s.a. dotyczące związania przedmiotu sprawy z celami statutowymi organizacji. NSA uznał, że "w świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie (lub w przypadku stowarzyszeń zwykłych obowiązującym prawem) może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. W tej konkretnej sprawie dotyczącej planowania przestrzennego NSA uznał ostatecznie, że "żaden z przepisów ustawy p.p.s.a. (...) nie wymaga, żeby stowarzyszenie, które domaga się dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowo-administracyjnym toczącym się ze skargi na uchwałę organu gminy w przedmiocie planu miejscowego, specjalizowało się w takim rodzaju spraw, a jedynie, żeby kwestie planowania przestrzennego mieściły się w zakresie statutowej (regulaminowej) działalności organizacji społecznej". Ten sposób rozumowania przyjęty przez NSA wskazuje, że nadmiernie ścisłe wykładanie związków pomiędzy przedmiotem sprawy a zakresem celów statutowych organizacji nie zawsze jest zabiegiem właściwym.
Sąd stoi zatem na stanowisku, że sprawa, która jest przedmiotem postępowania głównego, jest związana z celem statutowym Fundacji, jakim jest m.in. ochrona praw człowieka ze względu na cel, na który została wydana dotacja z budżetu państwa.
Za dopuszczeniem Fundacji do udziału w niniejszym postępowaniu przemawia zdaniem Sądu również interes społeczny. Zgłoszenie udziału HFPC w sprawie zostało dokonane w interesie grupy osób, jaką stanowią osoby z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunowie. Udział Fundacji w postępowaniu może przyczynić się do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. W tym kontekście nie sposób zgodzić się z argumentem Ministra, że udział Fundacji w postępowaniu mógłby w sposób szkodliwy wpłynąć na układ praw procesowych stron już w tym postępowaniu występujących. Stroną niniejszego postępowania jest Gmina Miasto [...] (zgłosił w nim udział także Rzecznik Praw Obywatelskich), czyli podmiot publiczny i trudno jest wskazać argumenty, które mogłyby uzasadniać to, że udział HFPC mógłby utrudnić dochodzenie jej praw czy utrudniać przebieg postępowania.
Sąd stoi także na stanowisku, że wydając postanowienie o odmowie dopuszczenia HFPC do udziału w postępowaniu Minister naruszył art. 7 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Brak uwzględnienia interesu społecznego stanowi także naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Minister pominął, że za uwzględnieniem wniosku Fundacji przemawia wzgląd na interes społeczny i interes obywateli, który w tym przypadku oznacza ochronę praw osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów. Ponadto przyjęta przez Ministra interpretacja art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. prowadzi do wniosku, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez uznanie, że stan faktyczny sprawy nie pozwala na dopuszczenie HFPC do udziału w postępowaniu. W konsekwencji Minister naruszył także art. 6 k.p.a, który statuuje normę, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Jednocześnie działanie Ministra stoi w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywatel do państwa, o której mowa w art. 8 k.p.a.
Fakt przystąpienia do sprawy Rzecznika Praw Obywatelskich czy złożenie przez Fundację stanowiska są okolicznościami jurydycznie obojętnymi dla dopuszczenia HFPC do udziału w sprawie.
Uwzględnieniu skargi nie sprzeciwia się aktualnie ponowne procedowanie sprawy głównej po uchyleniu pierwotnego rozstrzygnięcia Wojewody przez Ministra.
Ponownie rozpatrując sprawę w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie HFPC Minister weźmie pod uwagę wskazane w niniejszym postanowieniu uwagi i zapatrywania prawne Sądu.
Wniosek Fundacji z uwagi na aktualny stan postępowania głównego należy przy tym obecnie rozumieć jako wniosek o dopuszczenie Fundacji do całości postępowania administracyjnego a nie jedynie jego etapu odwoławczego.
Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI