V SA/Wa 461/24

V SA/Wa 461/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Siwek (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Asesor WSA - Bożena Dąbkowska-Mastalerek, , , Protokolant referent - Patrycja Młynarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 8 grudnia 2023 r. nr DIR-IX.6343.16.2023.AP.3 w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi [...] prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą: [...] (dalej: "skarżąca", "beneficjent" lub "strona") jest decyzja Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 5 grudnia 2023 r. znak DIR-IX.6343.16.2023.AP.3, utrzymującą w mocy decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej: "PARP" lub "organ I instancji") z dnia 27 stycznia 2023 r., nr DK/18/2023, określająca do zwrotu przez stronę kwotę 4.889.043,79 zł wraz z odsetkami.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
W dniu 4 października 2013 r. [...] i [...] prowadzący wspólnie działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej pod firmą [...], [...] w [...] zawarli z PARP umowę o dofinansowanie nr [...] (dalej: "umowa", "umowa o dofinansowanie") realizacji projektu pn. "[...]" (dalej: "projekt"). Projekt miał być realizowany ze środków publicznych w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, 2007-2013, Działanie 1.4 Wsparcie projektów celowych osi priorytetowej I Badania i rozwój nowoczesnych technologii Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013. W toku realizacji projektu podpisano szereg aneksów do ww. umowy. Na podstawie § 4 ust. 1 umowy, po uwzględnieniu aneksów, PARP zobowiązana była udzielić beneficjentowi dofinansowania w maksymalnej wysokości 5.808.713,00 zł. Okres kwalifikowalności wydatków rozpoczynał się 1 października 2011 r., a zakończył 30 listopada 2015 r. Aneksem z dnia 7 kwietnia 2014 r. uzgodniono, że ze względu na dokonane w dniu 5 grudnia 2013 r. czynności "rozwiązanie spółki i podział majątku", prawa i obowiązku wynikające z umowy o dofinansowanie przysługują wyłącznie [...] prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą [...].
Zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie (punkt 18), celem projektu było opracowanie nowej technologii produkcji etanolu przemysłowego, drożdży i skroplonego dwutlenku węgla. Do opracowania technologii konieczne było wykonanie badań przemysłowych oraz zbudowanie eksperymentalnej linii technologicznej. Badania miały być prowadzone we współpracy z pracownikami naukowymi [...] i [...].
Zgodnie z opisem projektu zawartym w biznesplanie (punkt C.1.3), stanowiącym jeden z załączników do umowy, beneficjent zaplanował realizację dwóch zadań. Zadanie pierwsze obejmowało zakup, zintegrowanie z istniejącą aparaturą gorzelniczą (w tym jej modernizację) i kotłem parowym, a następnie uruchomienie eksperymentalnej linii technologicznej zbudowanej zgodnie z projektem Beneficjenta. Stosownie do zapisów biznes planu (punkt C.3.1) "(...) wnioskodawca podpisał umowę na używanie istniejącej linii produkcyjnej (...), która będzie uzupełniona nowymi elementami zakupywanymi w ramach projektu, tworząc eksperymentalną linię technologiczną (...) wykorzystywaną przez cały okres realizacji projektu". Zadanie drugie z kolei obejmowało przeprowadzenie badań.
Jak wynika z harmonogramu rzeczowo-finansowego zawartego w Tabeli C5 biznesplanu, stworzenie eksperymentalnej linii technologicznej zaplanowano pierwotnie w okresie od 1 kwietnia 2012 do 31 grudnia 2012, czyli w okresie trwającym 9 miesięcy. Natomiast realizację badań zaplanowano od 1 stycznia 2013 r. 2013 do 30 czerwca 2014r. czyli w okresie obejmującym 18 miesięcy. Ostatecznie ustalono, że realizacja projektu rozpocznie się 1 stycznia 2014 r. i zakończy 30 listopada 2015 r.
W ramach zadania pierwszego przewidziano poniesienie kosztów na wynagrodzenia inżynierów przez okres 9 miesięcy, którzy mieli zajmować się nadzorem nad projektowaniem eksperymentalnej linii technologicznej, integracją i modernizacją istniejącej aparatury gorzelniczej, a także włączeniem w ciąg technologiczny kotła parowego. Ponadto w ramach zadania pierwszego zaplanowano poniesienie kosztów w związku z niżej wyszczególnionymi środkami trwałymi (punkt C.1.3 oraz C.1.4 b):
- "Zakup linii technologicznej - eksperymentalna linia technologiczna zbudowana i zintegrowana z istniejącą aparaturą gorzelniczą zgodnie z projektem wnioskodawcy". W uzasadnieniu poniesienia ww. kosztu wskazano, iż środek trwały będzie używany przez cały okres realizacji projektu i zamortyzuje się do jego zakończenia. Koszt: 3 200 000,00 zł;
- "Zakup kotła parowego - niezbędny element linii - konieczny do zakupu, ponieważ kocioł w istniejącej aparaturze jest wyeksploatowany". W uzasadnieniu poniesienia ww. kosztu wskazano, iż środek trwały będzie używany przez cały okres realizacji projektu i zamortyzuje się do jego zakończenia. Koszt: 150 000,00 zł;
- " Wynajem aparatury gorzelniczej - aparatura, za użytkowanie której będzie płacił wnioskodawca jest częścią aktualnie pracującego zakładu posiadającego uprawnienia środowiskowe i akcyzowe. Instalacja jest wyposażona w typową aparaturę stosowaną w gorzelni. Znajdujący się teren wokół gorzelni i pomieszczenia w halach produkcyjnych umożliwiają zainstalowanie aparatury projektowanej w niniejszym przedsięwzięciu". W uzasadnieniu poniesienia ww. kosztu wskazano, iż zakupiona w projekcie linia technologiczna i kocioł parowy zostaną połączone z istniejącą aparaturą gorzelniczą znajdującą się w [...], podnosząc jednocześnie, że jest to niezbędny element eksperymentalnej linii technologicznej. Koszt: 8 333,33/miesiąc;
- " Wyposażenie laboratorium - wyposażenie do prowadzenia niezbędnych badań: mikroskop, wagosuszarka, waga analityczna, waga techniczna, wirówka laboratoryjna, aparat do oznaczania białka, szkło laboratoryjne, odczynniki chemiczne." Koszt łączny: 135 000,00 zł;
- " Wózek widłowy - urządzenie służące do rozładunku kiszonki i wprowadzania do eksperymentalnej linii technologicznej pilotażowej, wykorzystywany również przy stronę w pracach integracji istniejącej aparatury gorzelniczej z zakupywaną linią technologiczną." Koszt: 80 000,00 zł;
- " Waga 250 kg i 1000 kg - wykorzystywane do dozowania substytutów do eksperymentalnej linii pilotażowej." Koszt łączny: 15 000,00 zł.
Powyższe znalazło odzwierciedlenie we wskaźnikach realizacji celów projektu, bowiem jednym ze wskaźników produktu była "Liczba nowych środków trwałych" - 5 szt. (zgodnie ze zmianami wprowadzonymi aneksem z dnia 23 lutego 2015 r. do umowy o dofinansowanie, gdzie kocioł parowy i linię technologiczną uznano jako jeden środek trwały). Umowa o dofinansowanie nakładała na beneficjenta obowiązek osiągnięcia założonych celów i wskaźników we wniosku o dofinasowanie oraz w Umowie.
Oprócz wydatków zaplanowanych na zakup środków trwałych, w projekcie przewidziano wydatki na wynagrodzenia osób zatrudnionych do realizacji projektu, badania oraz koszty ogólne, w tym m.in. przewidziano wydatki na doradztwo finansowo-organizacyjne w wysokości 5 000,00 zł na miesiąc.
Na realizację projektu PARP przekazała beneficjentowi w formie zaliczek środki w łącznej wysokości 5.255,358,62 zł. W dniach 20 października 2014 oraz 30 września 2015 r. beneficjent dokonał zwrotu części środków z tytułu niewykorzystanych zaliczek w łącznej wysokości 366 314,83. Łącznie na zakup linii technologicznej z kotłem parowym wydatki kwalifikowane wyniosły 3.208.126 zł, zaś odpowiadając dofinansowanie wyniosło 2.566.500, 80 zł, Natomiast wydatki kwalifikowane na zakup wyposażenia laboratorium oraz ładowarki teleskopowej łącznie wyniosły 185.090,50 zł, zaś odpowiadające dofinansowanie wyniosło 148.072,60 zł.
W dniach 14-15 października 2015 r. [...] Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości S.A. - Regionalna Instytucja Finansująca (dalej: "RIF") przeprowadziła kontrolę w miejscu realizacji projektu. Wynik kontroli znalazł swoje odzwierciedlenie w Informacji pokontrolnej z dnia 22 października 2015 r. (strona podpisała tę informację 26 października 2015 r.). W toku kontroli stwierdzono zastrzeżenia m.in. do opracowań wykonanych przez podmiot [...] w ramach świadczonej usługi doradczej z zakresu doradztwa finansowo- organizacyjnego. Zdaniem osób kontrolujących przedstawione opracowania w części zawierają powielone informacje, w części nie stanowią także autorskiej pracy dostawcy bowiem zawierają elementy ujęte i zaplanowane w dokumentacji aplikacyjnej. W ramach opracowań zleceniobiorca opisał również sposób zarządzania projektem wskazując na konieczność zatrudnienia osób, których udział w projekcie i tak został przewidziany we wniosku o dofinansowanie. Zastrzeżenia RIF wzbudził zakres prac wykonanych przez dostawcę w ramach powierzonej usługi oraz adekwatność i efektywność poniesionych kosztów na opracowanie ww. dokumentów.
W ramach realizacji zaleceń pokontrolnych, pismem z dnia 12 listopada 2015 r. beneficjent wyjaśnił, iż dokumenty opracowane przez [...] należy traktować łącznie z usługą bieżącego nadzoru i współpracy z Beneficjentem w zakresie realizacji Projektu. "Całość wykonywanej usługi jak i wykonane dokumenty miały zwrócić uwagę na potencjalne ryzyka płynące z realizowanego projektu, a także usystematyzować zakres i termin wykonalności poszczególnych elementów inwestycji. Mikroprzedsiębiorstwo Pani [...] realizowało projekt badawczo-rozwojowy nie mając wystarczającego doświadczenia. Stałe wsparcie wykwalifikowanych doradców pozwoliło ograniczyć ryzyko finansowania projektu." W dalszej części wyjaśnień strona przedstawiła zakres obowiązków podmiotu świadczącego usługę doradczą, a także wskazała, iż podmiot ten opracował także dodatkowe dokumenty w formie suplementów do wcześniejszych opracowań: "Analiza SWOT inwestycji", "Struktura zarządzania projektem", "Szczegółowa analiza zidentyfikowanych ryzyk w ramach projektu" oraz "Narzędzie sprawozdawcze". Ponadto przedłożono 15 miesięcznych raportów z postępu realizacji projektu opracowanych przez wykonawcę usługi doradczej. W ramach wyjaśnień z dnia 25 listopada 2015 r. beneficjent wskazał, iż opracowanie ww. suplementów było niezbędne do właściwej realizacji projektu, a koszt ich wykonania zawierał się w kwocie wykonania usługi będącej przedmiotem umowy z dnia 27 czerwca 2014 r.
W dniu 30 listopada 2015 r. do RIF wpłynął wniosek beneficjenta o płatność będący wnioskiem o płatność końcową, co zgodnie z zapisami § 1 pkt 28 Umowy o dofinansowanie oznaczało, że dzień 30 listopada 2015 r. stanowił dzień zakończenia realizacji Projektu,. Na etapie weryfikacji wniosku o płatność końcową RIF zwróciła uwagę, iż zgodnie z dokumentacją aplikacyjną eksperymentalna linia technologiczna miała zostać zbudowana i zintegrowana z istniejącą aparaturą gorzelniczą zgodnie z projektem wnioskodawcy w pierwszej części realizacji projektu, aby w dalszej jego części opracować i zoptymalizować technologię. Z uwagi na fakt, że dokumenty przyjęcia nowego środka trwałego, czyli dowody księgowe OT, zostały wystawione pod koniec realizacji projektu, RIF zwróciła się o wyjaśnienie w jaki sposób beneficjent zoptymalizował technologię na niekompletnym urządzeniu.
W wyjaśnieniach z dnia 23 grudnia 2015 r. beneficjent wskazał, iż "Zaplanowanie wykorzystania do badań przemysłowych aparatury zintegrowanej wchodzącej w skład istniejącej gorzelni miało na celu między innymi umożliwienie wykonywania wybranych etapów badań przemysłowych (...) bez oczekiwania na dokończenie instalacji nowo zaprojektowanych i wykonywanych aparatów. (...) "Stara" instalacja wymagała oczywiście drobnych napraw i modyfikacji - w szczególności "stara" nieekonomiczna instalacja wytwarzania pary była wspomagana przez podłączenie zakupionego w ramach realizacji projektu generatora pary. Badania prowadzone były przez cały czas trwania projektu, na poszczególnych węzłach. Zakup niektórych urządzeń nastąpił pod koniec projektu np. aparatury do Co2, gdyż beneficjent chciał jak najdokładniej dostosować ją do istniejących urządzeń."
Wraz z pismem z dnia 23 grudnia 2015 r. beneficjent przedłożył także Raport końcowy z przeprowadzonych w ramach I etapu projektu prac badawczych, analiz rynkowych oraz analiz ekonomicznych wraz ze Sprawozdaniem merytorycznym z realizacji wykonanych zadań badawczych. Przedmiotowy raport został opracowany przez beneficjenta, który w podsumowaniu uznał, iż projekt jest rentowny, a jego realizacja przyniesie korzyści beneficjentowi.
W zakresie udokumentowania przyjęcia do użytkowania środków trwałych wchodzących w skład eksperymentalnej linii technologicznej, Beneficjent przedłożył szereg dokumentów księgowych OT. Na każdym z ww. dokumentów wskazano, że w pierwszym roku amortyzacji stawka amortyzacyjna wyniesie 30% i będzie podwojona - zgodnie z dokumentacją aplikacyjną, natomiast w następnym roku i kolejnym zastosowanie będzie miała metoda liniowa. Te same informacje zostały wskazane w przedłożonych do każdego z dokumentów OT załącznikach sporządzonych przez biuro rachunkowe. Ponadto wskazano w nich, iż okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego wynosi 60 miesięcy.
W piśmie z dnia 4 stycznia 2015 r. RIF wskazała, że przedłożone przez stronę dokumenty OT zostały sporządzone nieprawidłowo. Ponadto na podstawie przedłożonej dokumentacji do wniosku stwierdzono, iż beneficjent nie zamortyzował zakupionej linii technologicznej, dlatego też RIF zwróciła się do beneficjenta z prośbą o wskazanie, które zakupione w ramach projektu środki trwałe zostały zamortyzowane pod względem bilansowym w okresie realizacji projektu oraz w jakiej wysokości.
Pismami z dnia 8 stycznia, 11 stycznia oraz 12 stycznia 2016 r. beneficjent przedłożył skorygowane dokumenty OT oraz wyjaśnienia. Dowody przyjęcia środka trwałego OT skorygowano w ten sposób, że przekreślono w ich treści informacje dotyczące stawki amortyzacyjnej, metody amortyzacji, symbolu KŚT. Anulowano także poprzez przekreślenie przez [...] w całości załączników przygotowanych przez biuro rachunkowe zawierające szczegółowe informacje o sposobie dokonania amortyzacji. W wyjaśnieniach z dnia 11 stycznia 2016 r. beneficjent wskazał, iż "(...) wszystkie zakupione w ramach projektu urządzenia, stanowiące wydatki kwalifikowane były użytkowane przez cały okres realizacji. Do końca projektu zostały bilansowa zamortyzowane w 100% tj. do 30.11.2015 r. W ramach sprostowania uprzednio złożonych "OT", Beneficjent (...) dokonał korekt w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy o rachunkowości (...). Przepisy ustawy o rachunkowości nie określają wysokości stawek amortyzacyjnych ani długości okresu amortyzacji dla poszczególnych środków trwałych. Wskazuje jedynie, że przy ustalaniu uwzględnia się okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego, na określenie którego wpływa między innymi zapis pkt. 4 art. 32 ust. 2 wymienionej ustawy (...) - prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego."
W wyjaśnieniach z dnia 12 stycznia 2016 r. beneficjent oświadczył, iż "sprzęt i aparatura wykazane w projekcie były wykorzystywane wyłącznie na potrzeby projektu badawczego przez całkowity okres ich użytkowania. Informujemy, że zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie wszystkie środki trwałe stanowiące składowe wytworzonej instalacji badawczej, zostały całkowicie zamortyzowane. Wynika to z faktu, że wskutek zrealizowanych prac B+R poszczególne urządzenia zostały zmodyfikowane w sposób uniemożliwiający ich odsprzedanie, a linia jako całość nie może być wykorzystana w warunkach przemysłowych - z ekonomicznego punktu widzenia jest ona bezużyteczna."
Pismem z dnia 19 stycznia 2016 r. RIF wskazała, że z przedstawionych wyjaśnień strony wynika, że elementy eksperymentalnej linii technologicznej nie wypełniają definicji środka trwałego, tylko wpisują się w definicję rzeczowych aktywów obrotowych. To z kolei powoduje, że do instalacji stanowiących elementy eksperymentalnej linii technologicznej nie powinny być sporządzane dokumenty OT. Tymczasem beneficjent przedstawił skorygowane dokumenty OT, w stosunku do których RIF wykazała, że zawierają nieprawidłowości.
W odpowiedzi, pismem z dnia 26 stycznia 2016 r., beneficjent wyjaśnił, iż "pierwotnie planowany w dokumentacji aplikacyjnej okres niezbędny do realizacji projektu objętego pomocą przekraczał 12 miesięcy, dlatego zakupione urządzenia były wprowadzane do ksiąg jako środki trwałe. Wyspecyfikowana aparatura była niezbędna do prawidłowej realizacji projektu, zakupione i wytworzone urządzenia były w całości wykorzystywane w związku z projektem. Aparatura i inne urządzenia służące celom badawczym zostały zaewidencjonowane w rejestrze środków trwałych firmy. Odpisy amortyzacyjne zostały zaplanowane i obliczone na podstawie przepisów o rachunkowości oraz zgodnie z polityką rachunkową firmy według której w okresie realizacji prac badawczych miało dojść do całkowitego umorzenia środków trwałych. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę specyfikę projektu badawczego należy przyjąć, że amortyzacja aparatury badawczej rozpoczęła się z zakupem pierwszego urządzenia, czyli ponad 12 miesięcy przed zakończeniem projektu. Część urządzeń została zakupiona w pierwszych miesiącach realizacji projektu i od razu były prowadzone prace badawcze na poszczególnych urządzeniach i węzłach, które pracowały oddzielnie, stanowiąc zarazem elementy składowe eksperymentalnej linii technologicznej."
Następnie, e-mailem z dnia 1 lutego 2016 r. skierowanym do RIF, dyrektor finansowa [...], na prośbę beneficjenta złożyła dodatkowe wyjaśnienia proponując ponowną weryfikację dokumentów, głównie w odniesieniu do linii technologicznej.
Pismem z dnia 11 lutego 2016 r. RIF wskazała, że w świetle przedstawionych przez beneficjenta dokumentów i wyjaśnień, za kwalifikujące się do objęcia wsparciem należy uznać wydatki na zakup sprzętu i aparatury przeznaczonych wyłącznie do realizacji projektu badawczego. Odniesiono się także do zagadnienia likwidacji eksperymentalnej linii technologicznej wskazując, iż beneficjenta obowiązują przepisy dotyczące likwidacji składnika majątku, tj. dowód likwidacji fizycznej i wycena polikwidacyjna z rozliczenia końcowego. Dalej podniesiono, iż nie jest możliwe zakwalifikowanie kosztów likwidacji środka trwałego w przypadku, gdy beneficjent dokonał jedynie likwidacji księgowej środka trwałego, nie dokonując fizycznej likwidacji linii technologicznej do dnia zakończenia realizacji projektu. Jednocześnie wskazano, że w przypadku braku fizycznej likwidacji eksperymentalnej linii, za kwalifikujące się do objęcia wsparciem należy uznać wydatki na używanie sprzętu i aparatury w zakresie i przez okres ich używania na potrzeby projektu badawczego.
Pismem z dnia 17 lutego 2016 r. beneficjent przedłożył ostateczną dokumentację związaną z nabyciem eksperymentalnej linii, jej amortyzacją, zwiększeniem wartości środka trwałego oraz likwidacją, czyli:
- listę środków trwałych na dzień 30 listopada 2015 r., zgodnie z treścią której eksperymentalna linia badawcza została przyjęta 30 czerwca 2014 r., jej wartość początkowa wyniosła 564 099,00 zł, a wartość zaktualizowana wyniosła 3 894 926,00 zł, zaś rozpoczęcie amortyzacji nastąpiło 1 lipca 2014 r.;
- listę dokumentów środków trwałych wskazująca na wartość ulepszeń w łącznej wysokości 2 658 792,00 zł;
- dokument Przyjęcie środka trwałego nr OT/ST/2 z dnia 30 czerwca 2014 r. dot. eksperymentalnej linii badawczej do produkcji etanolu przemysłowego, drożdży paszowych i dwutlenku węgla, symbol układu klasyfikującego: 562, wartość początkowa: 564 099,00 zł, metoda amortyzacji: liniowa, stawka amortyzacji 10,00%, współczynnik amortyzacji: 2,00,
- dokument Likwidacja nr LT/ST/2 z dnia 30 listopada 2015 r. dot. eksperymentalnej linii badawczej do produkcji etanolu przemysłowego, drożdży paszowych i dwutlenku węgla, gdzie wskazano jako powód wycofanie z użytkowania, w opisie wskazano likwidację środka trwałego 001/A/15,
- fakturę VAT nr 001/A/15 z dnia 30 listopada 2015 r. dot. sprzedaży elementów stalowych oraz elementów plastikowych linii technologicznej w łącznej kwocie 39 840,00 zł netto, nabywcą był podmiot [...].
Pismem z dnia 24 lutego 2016 r. RIF zwróciła się do beneficjenta o wyjaśnienie rozbieżności i braków w przedłożonej dokumentacji. Ponadto zwrócono uwagę, że w trakcie realizacji zaleceń pokontrolnych, tj. od 22 października 2015 r. do dnia 18 lutego 2016 r. beneficjent nie wskazywał na dokonanie likwidacji linii eksperymentalnej, zaś w korespondencji mailowej z dnia 1 lutego 2016 r. z [...] zawarta była informacja o dokonaniu jedynie likwidacji księgowej środka trwałego i umieszczenie go w ewidencji pozabilansowej do czasu fizycznej likwidacji.
Pismem z dnia 2 marca 2015 r. beneficjent przedłożył wyjaśnienia oraz skorygowane dokumenty. W przedłożonych wyjaśnieniach ujęto, iż "W dokumentacji aplikacyjnej wskazaliśmy iż planujemy dokonać integracji aktualnie zamontowanych urządzeń z nowotworzoną eksperymentalną linią technologiczną w celu prowadzenia pierwszych badań. Tak też się stało, dokonano integracji układu istniejącej gorzelni z zakupionymi trzema zbiornikami do fermentacji etanolu. (...) Integracja w/w urządzeń umożliwiła prowadzenie badań w zakresie hydrolizy ziarna kukurydzy do sporządzenia hydrolizatów do wstępnych prób hodowli i fermentacji i namnażania drożdży w kadkach drożdży wysiewnych (...). W związku z możliwością prowadzenia badań a co za tym idzie koniecznością użytkowania zakupionych zbiorników do fermentacji etanolu dokonano przyjęcia dokumentem OT eksperymentalnej linii badawczej, w zakresie w jakim wskazano na fakturze FA/000119/2014/TW, która po integracji z istniejącą infrastrukturą gorzelni pozwalała na jej użytkowanie do celów badawczych zgodnie z aktualnymi potrzebami badawczymi. Wraz z postępem prowadzonych prac i coraz szerszym ich zakresem dokonywano zakupu i montażu kolejnych ulepszeń zwiększających funkcjonalność linii oraz umożliwiających prowadzenie prac badawczych na kolejnych etapach produkcji."
Pismem z dnia 9 marca 2016 r. RIF poinformowała beneficjenta o negatywnym wyniku kontroli mającej miejsce w dniach 14-15 października 2015 r. W treści pisma wskazano, iż ze względu na rozbieżne informacje przekazywane przez beneficjenta na etapie weryfikacji wniosku o płatność końcową, zaleceń pokontrolnych oraz w sporządzonym przez beneficjenta Raporcie końcowym z przeprowadzonych w ramach I etapu Projektu prac badawczych, analiz rynkowych i analiz ekonomicznych, RIF nie uznała za prawidłowy i spójny całokształt dokumentacji przedłożonej w procesie działań kontrolnych i pokontrolnych. RIF podniosła także, że na podstawie przedłożonej dokumentacji nie może jednoznacznie potwierdzić, iż beneficjent dokonał fizycznej likwidacji urządzeń na dzień 30 listopada 2015 r. Ponadto RIF nie uznała realizacji zaleceń pokontrolnych w zakresie uzasadnienia konieczności poniesienia wydatków z tytułu usług podmiotu [...] dot. opracowania planu zarządzania budżetem projektu oraz przepływami finansowymi występującymi w związku z inwestycją, opracowania polityki spójnego sposobu administrowania aktywami oraz opracowania piętnastomiesięcznego planu czasowego realizacji poszczególnych elementów projektu.
Beneficjent odniósł się do negatywnego wyniku kontroli składając pismem z dnia 15 marca 2016 r. następujące wyjaśnienia: "Beneficjent zgodnie z dokumentacją aplikacyjną zrealizował w pełnym zakresie wszystkie założone we wniosku zadania począwszy od integracji istniejącej infrastruktury gorzelniczej z pierwszymi zakupionymi urządzeniami w celu prowadzenia pierwszych badań, jednocześnie przyjęto do ewidencji środków trwałych eksperymentalną linię technologiczną. Wraz z dokonywaniem zakupu kolejnych urządzeń i ich instalacją służącą rozbudowie funkcjonalności eksperymentalnej linii technologicznej i niezbędną do prowadzenia dalszych badań, dokonywano ulepszeń istniejącego środka trwałego, zwiększając jego wartość. Eksperymentalna linia technologiczna była użytkowana przez cały okres realizacji projektu (...) Przyjęto, że okres użytkowania środków trwałych będzie odpowiadał okresowi na jaki zaplanowano prace badawcze.
(...) należy przyjąć, że amortyzacja aparatury badawczej rozpoczęła się wraz z zakupem pierwszego urządzenia, czyli ponad 12 miesięcy przed zakończeniem projektu. W trakcie kontroli przeprowadzonej przez WARP w styczniu 2015 roku zakwestionowano przyjętą metodologię ewidencjonowania środków trwałych, co doprowadziło do konieczności dokonania zmian w ewidencjonowaniu środków trwałych. (...) Beneficjent w odniesieniu do kolejnych zakupów inwestycyjnych stosował wskazaną przez RIF metodologię ewidencji środków trwałych, w myśl której eksperymentalna linia technologiczna do momentu zakupu ostatniego urządzenia, mającego miejsce w listopadzie 2015 roku, stanowiła środek trwały w budowie, a co za tym idzie, nie została przyjęta do ewidencji środków trwałych, a tym samym do użytkowania.
Beneficjent uważał, iż nie jest to prawidłowe stanowisko, ponieważ w rzeczywistości od momentu nabycia pierwszych urządzeń tj. 3 zbiorników do fermentacji etanolu i integracji z istniejącą wcześniej starą gorzelnią rozpoczęto jej użytkowanie na potrzeby przeprowadzania badań. W konsekwencji stosowanej w/w metodologii, na koniec realizacji projektu Beneficjent dokonał przyjęcia do ewidencji środków trwałych eksperymentalną linię technologiczną. Po przedłożeniu dokumentacji do RIF okazało się, że w ocenie WARP przyjęta eksperymentalna linia technologiczna nie spełnia definicji środka trwałego w zakresie przewidywanego okresu użytkowania wynoszącego 12 m-cy. W efekcie rozbieżnych zaleceń i sugestii WARP Beneficjent dokonywał kolejnych korekt w dokumentacji, co w efekcie spowodowało brak jej spójności.
W ostateczności, w lutym 2016 roku Beneficjent dokonał audytu całości dokumentacji związanej z projektem, a w szczególności w zakresie dokumentacji księgowej. W wyniku przeprowadzonego audytu beneficjent powrócił do pierwotnie przyjętej (...) metodologii ewidencji i amortyzacji środków trwałych, dokonał również korekty odpowiednich dokumentów i przedłożył je do RIF. (...)
W ostatnim dniu projektu dokonano likwidacji księgowej i fizycznej całości aparatury badawczej i urządzeń nabytych w ramach projektu. Przedłożono stosowną dokumentację tj. fakturę sprzedaży linii technologicznej, w skład której wchodzi również ładowarka teleskopowa i cały sprzęt laboratoryjny. Dla doprecyzowania przedłożonej faktury dołączamy załącznik zlikwidowanego sprzętu. Linia technologiczna została sprzedana do likwidacji na koniec projektu tj. 30.11. 2015 r. (...)."
W treści pisma beneficjent zaproponował przeprowadzenie kontroli w miejscu realizacji projektu, tj. [...], w celu potwierdzenia likwidacji eksperymentalnej linii technologicznej. Ponadto do pisma dołączono specyfikację do faktury nr 001/A/2015 z dnia 30 listopada 2015 r., na której wymieniono poszczególne elementy wchodzące w skład linii technologicznej, w tym również takie środki trwałe jak: wagi (3 sztuki), mikroskop, wagosuszarka, wirówka, aparat Kieldahla, ładowarka.
W dniu 27 kwietnia 2016 r. oraz 29 kwietnia 2016 r. RIF przeprowadziła kontrolę doraźną w miejscu realizacji projektu, tj. [...], [...]. Podczas wizyty uzyskano informację od [...], współwłaściciela [...], tj. podmiotu od którego beneficjent wynajmował teren starej gorzelni, iż beneficjent wypowiedział umowę najmu. Powyższą informację zespół kontrolny potwierdził w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej z [...] w dniu kontroli, tj. 27 kwietnia 2016 r. Uzyskano wówczas informację, że miejscem lokalizacji projektu jest miejsce prowadzenia działalności przez Panią [...], tj. lokal przy ul. [...] w [...].
Podczas wizji przeprowadzonej za zgodą współwłaściciela obiektu, na terenie starej gorzelni oraz w pomieszczeniu pełniącym w okresie realizacji projektu funkcję laboratorium RIF zidentyfikowała elementy linii technologicznej (elementy stalowe, zbiorniki) oraz środki trwałe stanowiące wyposażenie laboratorium, na co wskazywały oznaczenia "Zakup współfinansowany ze środków Unii Europejskiej (...)" - aparat Kiejdahla, wirówkę laboratoryjną oraz wagosuszarkę. Na miejscu nie było mikroskopu diagnostycznego, ładowarki teleskopowej oraz wag pomostowych.
Pismem z dnia 9 maja 2016 r. beneficjent odniósł się do wyników kontroli doraźnej wskazując, iż "Zmiana lokalizacji Projektu podyktowana była tym, iż dotychczasowa lokalizacja okazała się niewystarczająca do postawienia nowej, zmodernizowanej linii technologicznej oraz rozpoczęcia produkcji na skalę przemysłową. Dotychczasowe miejsce projektu spełniło swoją rolę na etapie prowadzonych badań. (...) Beneficjent uznał, iż do wdrożenia niezbędna jest nowa lokalizacja obejmująca większe zaplecze logistyczne i magazynowe. W związku z powyższym, wypowiedzenie umowy najmu stało się zasadne (...)."
Odnosząc się do ustaleń zespołu kontrolującego w zakresie pozostawienia na terenie gorzelni w [...] pozostałości po linii technologicznej oraz części wyposażenia działu B+R, Beneficjent wyjaśnił, iż "linia technologiczna zgodnie z przedłożonymi dokumentami, została zlikwidowana w dniu 30.11.2015 r. na podstawie dokumentu sprzedaży. Zgodnie z wystawioną fakturą, nabywca zobowiązany jest do demontażu i transportu linii technologicznej. Z uwagi na rezygnację z najmu po dniu 30.11.2015 roku, Beneficjent nie korzystał już z wcześniej wynajmowanych obiektów i nie ma wpływu na to jak nabywca rozporządza zakupionym towarem."
Pismem z dnia 20 maja 2016 r. RIF poinformowała beneficjenta, iż raport z kontroli doraźnej uzyskał wynik negatywny. Celem przeprowadzonej kontroli doraźnej było potwierdzenie księgowej i fizycznej likwidacji eksperymentalnej linii technologicznej na miejscu realizacji projektu, co nie zostało osiągnięte, bowiem na dzień przeprowadzania kontroli doraźnej RIF potwierdziła jedynie demontaż części elementów eksperymentalnej linii technologicznej. Ponadto RIF ustaliła, że beneficjent wypowiedział umowę najmu terenu starej gorzelni, gdzie realizowany był projekt, nie dochowując przy tym zapisów § 8 ust. 1 umowy o dofinansowanie.
Pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. PARP działając na podstawie § 12 ust. 3 pkt 3, 5,10 13 i 14 umowy, wypowiedziała umowę ze skutkiem natychmiastowym oraz na podstawie art. 207 ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2023 r. poz.775 ze zm., dalej: u.f.p.) wezwała do zwrotu kwoty 4.889.043,79 zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania.
W związku z brakiem zapłaty ww. kwoty, PARP pismem z 27 grudnia 2016 r. zawiadomiła stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków pochodzących z umowy o dofinansowanie.
Pismem z dnia 21 lutego 2017 r. strona przedstawiła stanowisko w sprawie oraz wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony oraz świadka [...] na okoliczność zawarcia umowy, której przedmiotem była fizyczna likwidacja linii technologicznej. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r. PARP odmówiła przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony oraz [...].
PARP decyzją z 22 marca 2017 r., nr DK/148/2017 określił stronie zobowiązanie do zwrotu środków przekazanych na podstawie umowy o dofinansowanie w wysokości 4.889.043,79 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie zastosowała prawidłowo § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 7 kwietnia 2008 r. w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 (Dz. U. z 2008 r. nr 68 poz. 414 ze zm., dalej: rozporządzenie z 7 kwietnia 2008 r.), czym naruszyła § 12 ust. 3 pkt 3 umowy (niedokonanie fizycznej likwidacji linii technologicznej).
W wyniku rozpoznania odwołania Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia 16 października 2018 r. znak DIR-IV.7343.97.2017.KH.13, IK: 263663, utrzymał w mocy decyzję PARP z dnia 22 marca 2017 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że strona, wbrew wcześniejszym ustaleniom na etapie wniosku o dofinansowanie (w tym biznes planu) wskazała dokumenty przyjęcia środka trwałego, z których wynikał 2 miesięczny okres amortyzacji dla instalacji stanowiących elementy linii technologicznej. Jednocześnie dokumenty OT były w późniejszym czasie korygowane w wyniku czynności pokontrolnych, a wskazany przez skarżącą, okres amortyzacji zmieniał się. Wskazywane przez stronę 1- lub 2-miesięczne okresy amortyzacji zakupionych środków trwałych były sprzeczne z art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy o rachunkowości, zgodnie z którym środki trwałe to: z zastrzeżeniem pkt 17, rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi, o przewidywalnym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, kompletne, zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki. Zatem wskazane przez beneficjenta okresy amortyzacji (1 lub 2 miesięczne) nie były zgodne z przepisami ustawy o rachunkowości w zakresie okresu ekonomicznej użyteczności przewidzianego w tych przepisach (co najmniej 12 miesięcy).
Dodatkowo Minister Inwestycji i Rozwoju podkreślił, że strona wielokrotnie zmieniała swoje wyjaśnienia, korygując jednocześnie dokumenty OT, w zakresie okresu amortyzacji środków trwałych bez określenia przy tym numeru Klasyfikacji Środków Trwałych (dalej: KŚT) oraz stawki amortyzacyjnej. Wobec powyższego, zdaniem organu II instancji, niemożliwe jest uznanie za kwalifikowalne wydatków na zakup sprzętu i aparatury zgodnie z § 14 ust 2 pkt 2 rozporządzenia z 7 kwietnia 2008 r., gdyż wydatkami kwalifikowanymi do objęcia wsparciem mogą być wyłącznie koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu badawczego obliczonego na podstawie przepisów o rachunkowości. W omawianym przypadku naruszone przez stronę ww. przepisy skutkują brakiem uznania za kwalifikowalne wydatków na realizację projektu i tym samym zobowiązaniem do zwrotu dofinansowania.
Organ odwoławczy wskazał, że strona otrzymała środki na realizację projektu w pełnym zakresie, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Organ II instancji podkreślił, że umowa o dofinansowanie została podpisana z beneficjentem, zatem odpowiedzialnym za wykonanie i przestrzeganie obowiązujących przepisów prawa jest beneficjent. Ustalenia pokontrolne stoją w sprzeczności z późniejszymi wyjaśnieniami strony z 21 lutego 2017 r., jakoby odpowiedzialnym za zdemontowanie i złomowanie eksperymentalnej linii produkcyjnej była spółka [...], która de facto, zgodnie z ustaleniami pokontrolnymi nie wywiązała się z umowy. Wyjaśnienia strony dotyczące odpowiedzialności za niewywiązanie się z umowy przez podwykonawcę są w sprawie bez znaczenia, a ewentualne roszczenia strony z tego tytułu mogą być rozstrzygnięte w postępowaniu cywilnym. Zdaniem Ministra Inwestycji i Rozwoju to strona zawarła umowę o dofinansowanie i to ona odpowiada w pełni za wywiązanie się z jej postanowień. Powyższe ustalenia z kontroli przeprowadzonych przez RIF wskazują, że skarżąca nie dokonała fizycznej likwidacji środków trwałych w dniu 30 listopada 2015 r. zgodnie z dokumentami dostarczonymi do RIF oraz PARP, czyli zgodnie ze specyfikacją do faktury nr 001/A/15, na której wymieniono środki trwałe jako wchodzące w skład zlikwidowanej linii technologicznej. Tym samym wyjaśnienia, że linia technologiczna została sprzedana do likwidacji nie odpowiadały rzeczywistemu stanowi faktycznemu.
Wobec powyższego organ odwoławczy za prawidłowe uznał zażądanie od skarżącej zwrotu środków na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 ufp.
Pismem z 30 października 2018 r. strona złożyła skargę wnosząc o uchylenie decyzji Ministra IR i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2061/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") uchylił ww. decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 16 października 2018 r.
Sąd wskazał, że w jego ocenie wydana przez organ odwoławczy decyzja jest niekontrolowalna.
Po pierwsze obowiązkiem organu było oprócz przytoczenia przepisu, także wyjaśnienie podstawy prawnej (art. 107 § 3 k.p.a.), czego w decyzji ewidentnie zabrakło. W ocenie sądu wskazany powyżej § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2008 r. zawiera dwie hipotezy normy prawnej. Pierwsza to sytuacja, w której wg prawodawcy za koszty kwalifikowalne uznaje się wydatki na zakup środka trwałego w wypadku, gdy okres użytkowania środka trwałego nie jest dłuższy niż okres realizacji projektu. Innymi słowy środek trwały, po realizacji projektu będzie nie zdatny do dalszego używania. Druga natomiast sytuacja, to ta, w której środek trwały jest zdatny do używania także po zakończeniu realizacji projektu i wówczas za koszty kwalifikowalne uznaje się wyłącznie koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu badawczego, obliczone na podstawie przepisów o rachunkowości.
W sprawie organ nie wyjaśnił, tak jak sąd podstawy prawnej, zatem sąd nie wie czy rozumienie tego przepisu jest zgodne z tym co zostało wskazane wyżej, czy też organ II instancji w inny sposób odczytuje treść tego przepisu. Powyższe rodzi kolejne konsekwencje, bowiem organ nie wyjaśnił, czy wg. niego stan faktyczny narusza pierwszą sytuację, a więc, że środek trwały został zużyty i nie nadaje się do dalszego użytkowania, a więc strona winna udowodnić ten stan, czego nie uczyniła. Czy też wg. organu środek trwały nadaje się do dalszego użytkowania i wówczas koszty kwalifikowalne będą stanowiły koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu badawczego. Czy też w końcu stan narusza te dwie sytuacje.
Jeżeli organ odwoławczy przyjmuje pierwszą hipotezę, to winien wskazać na podstawę prawną nakazującą stronie fizyczną likwidację środka trwałego i odnieść się do twierdzeń strony, że dokonana przez nią likwidacja środków trwałych odpowiada fizycznej likwidacji. A mianowicie skarżąca podała, że w sposób księgowy zlikwidowała kwestionowane środki trwałe oraz że w dniu 30 listopada 2015 r. sprzedała do likwidacji te środki i w jej ocenie spełnia to definicję likwidacji środków trwałych. Co więcej organ także organ powinien także ustalić, czy rzeczywiście te wszystkie środki trwałe nie nadają się do dalszego użytkowania. Na pierwszy rzut oka część z eksperymentalnej linii technologicznej raczej nie zużyje się nawet w okresie 12 miesięcy użytkowania. Jednakże do powyższego organ w zaskarżonej decyzji się nie ustosunkował, a więc nieznane jest stanowisko organu.
Natomiast jeżeli organ odwoławczy przyjmuje drugą hipotezę, to winien przede wszystkim wykazać, że nabyte środki trwałe nie uległy całkowitemu zużyciu i mogły być nadal używane. A więc, że co najwyżej za koszt kwalifikowalny uznać można koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu badawczego. W sprawie tych ustaleń zabrakło.
Co więcej wymaga zauważenia, że powołany § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 7 kwietnia 2018 r. odnosi się wyłącznie do kosztów kwalifikowalnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca na podstawie wniosków o płatność otrzymała dofinansowanie na zakup środków trwałych wchodzących w skład eksperymentalnej linii technologicznej w wysokości 3.115.940,80 zł. Natomiast zażądała zwrotu kwoty 4.889.043,79 zł. Sąd oczywiście rozumie, że kwota ponad 4 mln dotyczy całości dofinansowania, jednakże organ w żaden sposób nie wskazał dlaczego mimo nieuznania kosztów kwalifikowalnych na zakup linii technologicznej żąda zwrotu środków w całości. Za taki argument nie może być uznany sam w sobie argument wypowiedzenia umowy o dofinansowanie realizacji projektu. Po pierwsze rolą organu winno być precyzyjne określenie podstaw zwrotu środków, a więc precyzyjne wskazanie dlaczego taką a nie inną kwotę do zwrotu organ żąda. Po drugie organ powinien wskazać, dlaczego po zakończeniu realizacji projektu i jego zrealizowaniu (organ nie kwestionuje, że strona zrealizowała projekt; organ nie przedstawia żadnej argumentacji w tym zakresie) wypowiada umowę o dofinansowanie, skoro problemem jest jedynie część kosztów kwalifikowalnych w projekcie, a nie brak zrealizowania projektu. Po trzecie organ nie wyjaśnił dlaczego uznał, że strona realizowała projekt w sposób sprzeczny z postanowieniami umowy, bez wskazania konkretnych postanowień umowy, które wg organu strona narusza. Po czwarte organ winien wprost wskazać, które konkretnie (a nie ogólnie) dokumenty organ uznał za niewiarygodne, niepełne i dlaczego. Po piąte organ także w sprawie w żaden sposób nie wyjaśnił dlaczego samodzielnie nie przyjął wysokości kosztów kwalifikowalnych, która odpowiadałaby wydatkom na używanie środków trwałych w trakcie realizacji projektu. Innymi słowy dlaczego nie przyjął 1-2 miesięcznych okresów amortyzacji zaproponowanych przez stronę, jak również w wypadku uznania to za niemożliwe ze względu na art. 3 ust. 1 pkt 15 ustawy o rachunkowości, to dlaczego samodzielnie nie ustalił okresów amortyzacji dla poszczególnych środków trwałych i przyjął, że określone urządzenia były użytkowane w okresie wskazanym przez stronę.
Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia 10 września 2021 r. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej uchylił zaskarżoną decyzję PARP z dnia 22 marca 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
PARP decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r., nr DK/18/2023, określił do zwrotu przez [...] prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą: [...] kwotę 4.889.043,79 zł wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych.
Organ I instancji wskazał, że zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2008 r. do wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem (...) zalicza się wydatki na pokrycie kosztów zakupu lub używania sprzętu i aparatury w zakresie i przez okres ich używania na potrzeby projektu badawczego, przy czym jeżeli nie są one wykorzystywane na potrzeby projektu badawczego przez ich całkowity okres użytkowania, do wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem zalicza się wyłącznie koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu badawczego, obliczone na podstawie przepisów o rachunkowości.
Z brzmienia powyższego przepisu wynika, że kosztem kwalifikowanym w projekcie może być wydatek na zakup środka trwałego w przypadku, gdy okres użytkowania środka trwałego nie jest dłuższy npż okres realizacji projektu, a więc w sytuacji gdy po zakończeniu realizacji Projektu taki środek trwały nie będzie zdatny do dalszego używania. W sytuacji natomiast, gdy środek trwały jest zdatny do używania także po zakończeniu realizacji projektu, kosztem kwalifikowanym mogą być jedynie koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu badawczego, obliczone na podstawie przepisowo rachunkowości.
W celu uruchomienia eksperymentalnej linii technologicznej w projekcie, beneficjent zakupywał urządzenia i elementy tworzące poszczególne instalacje, które następnie były integrowane z istniejącą linią produkcyjną, tj. aparaturą gorzelniczą wynajmowaną przez stronę w miejscowości [...]. We wnioskach o płatność beneficjent przedkładał do rozliczenia faktury dokumentujące zakup poszczególnych urządzeń. Biorąc pod uwagę zapisy § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2008 r. zakup środka trwałego może być kwalifikowalny w projekcie jedynie w sytuacji, gdy po zakończeniu realizacji projektu taki środek trwały nie będzie zdatny do dalszego używania. Kluczowe znaczenie ma więc całkowity okres użytkowania danego środka trwałego. Organ I instancji wskazał, że zidentyfikował okoliczności, które wskazują na to, że całkowity okres użytkowania eksperymentalnej linii technologicznej mógł wykraczać poza okres realizacji projektu. W pierwszej kolejności należy wskazać na podpisaną umowę najmu dot. urządzeń gorzelniczych, która została zawarta na okres 5 lat z możliwością przedłużenia, a więc na okres do 2018 roku. Tym samym beneficjent przywidywał korzystanie z wynajmowanych urządzeń, zmodernizowanych następnie w ramach projektu, również po zakończeniu jego realizacji. We wniosku o dofinansowanie oraz w biznes planie beneficjent wskazywał, iż w przypadku linii technologicznej oraz kotła parowego wskazane środki trwałe będą używane przez cały okres realizacji projektu i zamortyzują się do jego zakończenia. Powyższe stwierdzenia nie są równoznaczne jednak z tym, że środki te nie będą zdatne do dalszego używania po zakończeniu projektu, zwłaszcza, że ostatecznie beneficjent nie zamortyzował w całości ww. środków trwałych. Zakończenie projektu, nawet projektu o charakterze badawczym, nie musi oznaczać, że środki trwałe zakupione i używane w trakcie jego realizacji utraciły swoją przydatność gospodarczą. Zwłaszcza, że w części C.9 biznes planu beneficjent wskazywał, iż po realizacji projektu do zadań utworzonej w projekcie komórki B+R będzie należało "udoskonalenie powstałej aparatury, a także wprowadzenie zmian i uzupełnienia dokumentacji zastosowanej aparatury badawczej w celu jej wdrożenia w przedsiębiorstwie wnioskodawcy".
Powyższe koresponduje z opisem prac wdrożeniowo-inwestycyjnych w części C.l pkt 5 biznesplanu, gdzie wskazano, iż "Wdrożenie wymaga wprowadzenia zmian i uzupełnienia dokumentacji zastosowanej aparatury badawczej. Ponadto konieczny jest zakup przemysłowej linii, gotowej do produkowania etanolu, drożdży i CO2. (...) Zakłada się, że koszt zakupu nowej linii przemysłowej wyniesie około 3,2 min zł. Wprowadzenie zmian i uzupełnienia dokumentacji aparatury zostaną dokonane we własnym zakresie przy pomocy utworzonej w ramach projektu komórki B+R."
Organ zwrócił również uwagę na zapisy biznesplanu w części E dot. szczegółowych założeń do prognoz finansowych wnioskodawcy. Przedstawiony opis sytuacji finansowej obejmował planowany okres realizacji projektu (lata 2012-2014, przy czym zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie I etap projektu zaplanowano w okresie 01/04/2012 - 30/06/2014 , natomiast II etap projektu dot. wdrożenia w okresie 01/07/2014 - 30/09/2014) oraz okres trzech lat od momentu jego zakończenia (lata 2015-2017). W przedstawionej analizie finansowej "Założono, że po zrealizowaniu inwestycji przychody Spółki pochodzić będą ze sprzedaży wyprodukowanych produktów (tj. etanolu, drożdży, dwutlenku węgla oraz kredy nawozowej). W pierwszym pełnym roku po zrealizowaniu inwestycji tj. 2015 oszacowano, że przychody ze sprzedaży produktów wyniosą 8 343,95 tys. zł. W 2017 roku w wyniku uruchomienia (w III kwartale 2017 r.) II modułu przychody ze sprzedaży wzrosną do 12 515,85 tys. zł." W dalszej części dotyczącej aktywów wskazano, iż "W III kwartale planowany jest zakup modułu za kwotę 3,2 min zł."
Zdaniem organu z powyższych zapisów wynika, że po zakończeniu projektu beneficjent planował uzyskiwanie przychodów ze sprzedaży wyprodukowanych produktów, a więc jeszcze przed zakupem modułu na kwotę 3,2 mln. Również w części C.1 pkt 2 biznesplanu, gdzie opisywano efektywność realizacji przedsięwzięcia przedstawiono założenia dot. produkcji oraz kosztów produkcji etanolu, drożdży i skroplonego dwutlenku węgla dla dwóch modułów projektowanej instalacji. Zakup nowej linii przemysłowej w wysokości 3,2 min beneficjent planował w ostatnim roku trwałości, co miało przyczynić się do wzrostu uzyskiwanych przychodów, a także miało stanowić wdrożenie wyników badań przemysłowych we własnej działalności gospodarczej w formie inwestycji i sfinansowania jej z własnych środków lub finansowania zewnętrznego, do czego strona zobowiązała się we wniosku o dofinansowanie.
W ocenie organu wszystkie wskazane powyżej okoliczności świadczą o tym, że całkowity okres użytkowania środka trwałego w postaci eksperymentalnej linii technologicznej (stanowiącej urządzenia i elementy tworzące poszczególne instalacje zintegrowane z istniejącą linią produkcyjną, tj. aparaturą gorzelniczą wynajmowaną przez stronę w miejscowości [...]) wykraczał poza okres realizacji projektu. Powyższe oznacza, że przedkładanie przez beneficjenta we wnioskach o płatność do rozliczenia faktur dokumentujących zakup linii technologicznej stanowi naruszenie zapisów § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. z dnia 7 kwietnia 2008 r.
PARP odniósł się także do argumentacji skarżącej zawartej w piśmie z dnia12 stycznia 2016 r., iż na skutek prac badawczych poszczególne urządzenia zostały zmodyfikowane w sposób uniemożliwiający ich odsprzedanie, a linia jako całość nie może być wykorzystana w warunkach przemysłowych. Zdaniem organu powyższych twierdzeń nie poparto żadnymi dowodami. Jest to o tyle istotne, że beneficjent realizował projekt w kształcie odbiegającym od poczynionych założeń we wniosku o dofinansowanie i biznes planie. PARP podkreślił, że zgodnie z informacjami zawartymi w Harmonogramie rzeczowo-finansowym Tabeli C5 biznesplanu realizacja badań miała rozpocząć się dopiero po stworzeniu eksperymentalnej linii technologicznej. Z rozplanowanego przebiegu czynności w czasie w sposób jednoznaczny wynika, że rozpoczęcie badań było uzależnione od zbudowania linii technologicznej i w takim kształcie wniosek o dofinansowanie został oceniony. Również w opracowaniach przygotowanych przez firmę doradczą [...] trzy pierwsze kamienie milowe projektu dotyczyły: 1. Zakupu linii technologicznej, 2. Integracji z istniejącą aparaturą gorzelniczą i kotłem parowym, 3. Uruchomienia eksperymentalnej linii technologicznej. W rzeczywistości beneficjent zakupywał poszczególne elementy linii technologicznej przez cały okres realizacji projektu. Badania prowadzone były przez cały czas trwania projektu, na poszczególnych węzłach, bez dokończenia instalacji nowo zaprojektowanych i wykonywanych aparatów, na co strona wskazywała w wyjaśnieniach z dnia 23 grudnia 2015 r. Zakup części urządzeń nastąpił tuż przed zakończeniem realizacji projektu, co beneficjent uzasadniał w sposób następujący: "Zakup niektórych urządzeń nastąpił pod koniec projektu np. aparatury do CO2, gdyż beneficjent chciał jak najdokładniej dostosować ją do istniejących urządzeń." W trzech ostatnich wnioskach o płatność beneficjent przedstawił wydatki na zakup elementów linii technologicznej w łącznej wysokości 686.800,00 zł. Jeżeli przyjąć by twierdzenia strony, iż linia po zakończeniu projektu nie będzie zdatna do dalszego użytkowania, przy jednoczesnym braku dokładnego wyjaśnienia celowości ponoszonych wydatków i ich wysokości, to należy ocenić negatywnie relację ponoszonych w ostatnich miesiącach realizacji projektu nakładów do rezultatów.
Odnosząc się do kwestii zakwalifikowania w projekcie ewentualnych kosztów odpisów amortyzacyjnych, organ przywołał treść art. 3 pkt 15 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości oraz § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia i wskazał, że z uwagi na fakt, że rozpoczęcie amortyzacji może nastąpić po przyjęciu środka trwałego (czyli rzeczowego aktywa m.in. kompletnego i zdatnego do użytku) do używania, należy ustalić w którym momencie beneficjent przyjął eksperymentalną linię technologiczną do używania. W tym obszarze beneficjent w trakcie projektu przedstawiał różne informacje.
PARP podkreślił, że w omawianym projekcie w zasadzie nie mieliśmy do czynienia z zakupem nowej linii technologicznej, a z udoskonaleniem/uzupetnieniem, dostosowanym do potrzeb beneficjenta, istniejącej linii produkcyjnej, wynajmowanej przez beneficjenta w miejscowości [...]. Na podstawie umowy najmu zawartej w dniu 6 grudnia 2013 r. beneficjent wynajmował urządzenia gorzelnicze. Przedmiotowa umowa została zawarta na okres 5 lat z możliwością przedłużenia, a wynajmujący, którym byt podmiot [...], wyraził zgodę na modernizację wynajmowanych urządzeń. Tym samym nakłady poczynione przez beneficjenta na obcy środek trwały należałoby traktować jako ulepszenia w obcym środku trwałym. Ulepszenie w obcym środku trwałym zalicza się do środków trwałych jednostki.
PARP podniósł, że beneficjent nie rozliczył kosztów amortyzacji, zamiast tego podjął decyzję o likwidacji linii technologicznej. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału, e-mailem z dnia 1 lutego 2016 r. [...], poinformowała, że beneficjent dokona trwałego zaprzestania użytkowania linii technologicznej, postawi środek trwały w stan likwidacji i dokona jednorazowego umorzenia niezamortyzowanej części wartości maszyn. Pismem z dnia 17 lutego 2016 r. strona wskazała, że z dniem 30 listopada 2015 r. dokonała likwidacji środka trwałego, zaś w piśmie z dnia 2 marca 2016 r. podniesiono, że linia technologiczna została zlikwidowana zarówno księgowo jak i fizycznie. Jako potwierdzenie dokonania likwidacji linii technologicznej beneficjent przedstawił dokument LT/ST/2 z dnia 30 listopada 2015 r. wskazujący na wycofanie eksperymentalnej linii badawczej, zaś jako podstawę likwidacji wskazano fakturę VAT nr001/A/15 z dnia 30 listopada 2015 r. dot. sprzedaży elementów stalowych oraz plastikowych linii technologicznej na łączną kwotę 39 840,00 zł netto. W piśmie z dnia 15 marca 2016 r. beneficjent wskazał dodatkowo, że w ostatnim dniu projektu dokonał likwidacji nie tylko linii technologicznej, ale i pozostałych urządzeń nabytych w ramach projektu, wskazując, że faktura sprzedaży linii technologicznej obejmuje również ładowarkę teleskopową oraz cały sprzęt laboratoryjny i dołączył stosowną specyfikację do ww. faktury. Zdaniem beneficjenta linia technologiczna została zlikwidowana w dniu 30 listopada 2015 r. na podstawie dokumentu sprzedaży, przy czym to nabywca został zobowiązany do demontażu i transportu linii technologicznej, a beneficjent nie ma wpływu na to jak nabywca rozporządza zakupionym towarem.
PARP wskazał, że nie podziela powyższego stanowiska strony skarżącej. Podniósł, że dokonując zakupu środków trwałych w projekcie beneficjent dysponował środkami publicznymi, a więc powinien dołożyć należytej staranności w ich wydatkowaniu, a następnie w rozporządzaniu zakupionymi środkami trwałymi. Beneficjent zdecydował się na likwidację linii technologicznej, niemniej jednak nie uzasadnił w sposób wystarczający podjętej decyzji. Na dokumencie LT- likwidacja środka trwałego, wskazano jedynie ogólnie na wycofanie linii badawczej. Brak natomiast oficjalnej decyzji beneficjenta, z której wynikałoby dlaczego poszczególne środki zostały przeznaczone do likwidacji, w tym wyposażenie laboratorium, skoro jednym ze wskaźników rezultatu projektu był utworzenie działu B+R u beneficjenta. W piśmie z dnia 12 stycznia 2016 r. beneficjent podnosił, iż na skutek prac badawczych poszczególne urządzenia zostały zmodyfikowane w sposób uniemożliwiający ich odsprzedanie, a linia jako całość nie może być wykorzystana w warunkach przemysłowych, niemniej jednak powyższych twierdzeń nie poparł żadnymi dowodami. Również w piśmie z dnia 6 czerwca 2016 r. strona wskazywała, iż eksperymentalna linia technologiczna została zlikwidowana poprzez sprzedaż niezdatnego do użytkowania, zgodnie z dokumentacją techniczną, zużytego środka trwałego." Niemniej jednak beneficjent nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej, że środki trwałe są zużyte i nie nadają się do użytku, zwłaszcza że część urządzeń beneficjent nabywał w ostatnich tygodniach trwania projektu (np. z dniem 30.10.2015 r. nastąpił zakup zbiornika ciśnieniowego do CO2, układu skraplania CO2 na kwotę 192 000,00 zł netto, z dniem 06.11.2015 r. nastąpił zakup układu osuszania CO2, montaż i orurowanie układu CO2, konfekcjonowanie CO2 na kwotę 146 500,00 zł netto, z dniem 10.11.2015 r. nastąpił zakup dwóch wag na kwotę 4 760,00 zł netto).
Zdaniem organu I instancji podjęcie decyzji o likwidacji środków trwałych było decyzją zarządczą beneficjenta. Likwidacja składnika majątku może nastąpić albo poprzez jego fizyczną likwidację albo poprzez np. sprzedaż środka trwałego. Dokumentem potwierdzającym dokonanie fizycznego usunięcia środka trwałego jest protokół likwidacji środka trwałego, do którego załącza się np. potwierdzenie zezłomowania w przypadku określenia jako sposobu likwidacji zezłomowanie/utylizacja. wobec nieudokumentowania dokonania likwidacji środków trwałych w projekcie, to znaczy braku udokumentowanej decyzji beneficjenta wskazującej na zasadność dokonania likwidacji zakupionych w projekcie środków trwałych oraz braku protokołu fizycznej likwidacji środka trwałego, Organ na podstawie faktury VAT nr 001/A/15 z dnia 30 listopada 2015 r. uznał, iż beneficjent wyzbył się ostatniego dnia realizacji projektu środków trwałych nabytych w projekcie poprzez ich sprzedaż. Wbrew twierdzeniom strony zapisy na ww. fakturze nie wskazywały na obowiązek likwidacji środka trwałego przez nabywcę, bowiem zgodnie z zawartymi na ww. fakturze informacjami, po stronie kupującego był obowiązek demontażu i wywozu, zaś demontaż nie jest równoznaczny z fizyczną likwidacją.
W ocenie organu beneficjent nie zapewnił właściwej ścieżki audytu w projekcie, bowiem powyższe działanie uniemożliwiło potwierdzenie osiągnięcia na dzień zakończenia projektu wskaźnika produktu pn. "Liczba nowych środków trwałych" na zakładanym poziomie 5 sztuk, do czego beneficjent zobowiązał się we wniosku o dofinansowanie, a co stanowi naruszenie zapisów § 7 ust. 1 umowy o dofinansowanie. W związku z dokonanymi ustaleniami za niekwalifikowane w projekcie uznano wydatki na zakup środków trwałych w projekcie, tj. eksperymentalnej linii technologicznej włącznie z kotłem parowym, wyposażenia laboratorium badawczego oraz ładowarki teleskopowej w łącznej kwocie 3 393 216,75 zł. Kwota dofinansowania do zwrotu wynikająca z wydatków uznanych za niekwalifikowane wynosi 2 714 573,40 zł.
Zdaniem PARP oceny całokształtu okoliczności w niniejszej sprawie ma fakt, że beneficjent dokonał sprzedaży elementów linii technologicznej oraz wyposażenia laboratorium podmiotowi [...], gdzie jednym z dwóch wspólników był [...], który również był wspólnikiem [...], a więc podmiotu, od którego beneficjent dzierżawił urządzenia gorzelnicze w projekcie. Jednocześnie strona z dniem 1 grudnia 2015 r. wypowiedziała umowę najmu terenu starej gorzelni w miejscowości [...], na terenie której w okresie trwania projektu udoskonalała wynajmowaną aparaturę gorzelnianą. Z powyższego wynika, że beneficjent zrezygnował z najmu gorzelni, w której udoskonalił w ramach projektu istniejącą tam linię i jednocześnie sprzedał podmiotowi powiązanemu z wynajmującym elementy linii oraz wyposażenie laboratorium. Beneficjent argumentował powyższe tym, że do wdrożenia niezbędna jest nowa lokalizacja obejmująca większe zaplecze logistyczne i magazynowe, co stoi w sprzeczności z zapisami biznes planu, ale także nie koresponduje z zapisami sporządzonego przez beneficjenta Raportu końcowego, gdzie wśród mocnych stron warunkujących dalszy rozwój produktu wskazano m.in. dobre warunki lokalizacyjne, a także innowacyjną linię technologiczną.
Organ podkreślił, że o zmianie lokalizacji Projektu RIF dowiedziała się podczas kontroli mającej miejsce w dniach 27-29 kwietnia 2016 r. Pomimo wcześniejszej korespondencji z RIF, beneficjent nie poinformował o zmianie miejsca realizacji projektu, co stanowi naruszenie postanowień § 8 ust. 1 umowy o dofinansowanie. W ocenie PARP, biorąc pod uwagę stopień skomplikowania przedsięwzięcia, w tym również pod względem formalno-prawnym, jak chociażby konieczność znalezienia odpowiedniej lokalizacji i uzyskania stosownych pozwoleń, fakt wypowiedzenia przez beneficjenta umowy najmu w [...] i decyzję o poszukiwaniu nowej lokalizacji projektu, a także wyzbycie się wszelkich zasobów technicznych, należy ocenić jako utratę potencjału do wdrożenia wyników badań. Beneficjent nie poinformował o zmianie lokalizacji i tym samym nie uzyskał zgody na dokonanie takiej zmiany.
PARP wskazał także, że wydatki poniesione na zakup opracować sporządzonych przez [...] zostały poniesione z naruszeniem zasad racjonalnej gospodarki finansowej, w szczególności zaś najkorzystniejszej realizacji nakładów do rezultatu, a także nie były niezbędne do prawidłowej realizacji projektu.
Reasumując PARP wskazał, że skarżąca nie dopełniła obowiązków wynikających z umowy, w szczególności:
1) obowiązku osiągnięcia na dzień zakończenia projektu wskaźnika produktu pn. "Liczba nowych środków trwałych" na zakładanym poziomie 5 sztuk (naruszenie § 7 ust. 1),
2) obowiązku poniesienia wydatków w projekcie zgodnie z katalogiem wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem określonym w Rozporządzeniu (naruszenie § 5 ust. 1),
3) obowiązku ponoszenia wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem zgodnie z zasadami racjonalnej gospodarki finansowej (naruszenie § 5 ust. 1),
4) obowiązku ponoszenia wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem, które są niezbędne do prawidłowej realizacji projektu (naruszenie § 5 ust. 2 pkt 1),
5) obowiązku poinformowania PARP o konieczności wprowadzenia zmian w Projekcie w postaci zmiany lokalizacji projektu (naruszenie § 8 ust. 1).
Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji, stawiając zarzuty naruszenia:
1. § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2008 r. w związku z § 12 ust. 3 pkt 3 umowy o dofinansowanie, poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że nie spełnia wymogu fizycznej likwidacji środka trwałego jego zdemontowanie oraz rozebranie na części, podczas gdy na powyższe nie pozwala prawidłowa interpretacja powyższej normy prawnej;
2. art. 7-9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwanej dalej "k.p.a."), art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jakoby strona naruszyła postanowienia umowy oraz obowiązujące przepisy prawa, w szczególności zaś nie zastosowała prawidłowo treści normy prawnej zawartej w § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2008 r. , czym miała naruszyć również treść § 12 ust. 3 pkt 3 umowy o dofinansowanie (niedokonanie fizycznej likwidacji linii technologicznej), jak również, jakoby przedstawiła dokumenty, tj. załączniki do wniosku o płatność, w których podane informacje nie miały odpowiadać stanowi faktycznemu oraz jakoby były niepełne, podczas gdy na powyższą konstatację nie pozwala prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego,
3. art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 86 k.p.a. oraz 136 k.p.a. polegające na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony, tj. [...], który to środek dowodowy pozwoliłby na wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności zaś w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego explicite wynika, że strona w czasie obowiązywania umowy dokonywała modyfikacji i uzupełnień przedkładanych organowi I instancji dokumentów z inicjatywy właśnie organu o quo, a co za tym idzie nie może ona ponosić odpowiedzialności za błędne pouczenia ze strony organu administracji publicznej, jak również zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z akt postępowania karnego, o których mowa we wniosku strony z 5 stycznia 2023 r., w których znajdują się źródła dowodowe pozwalające na zbudowaniu prawidłowej bazy faktycznej sprawy, będącej przedmiotem niniejszego środka odwoławczego.
Zaskarżoną decyzją z dnia 5 grudnia 2023 r. znak DIR-IX.6343.16.2023.AP.3, Minister Funduszy i Polityki Regionalnej utrzymał w mocy decyzję I instancji, tj. decyzję PARP z dnia 27 stycznia 2023 r., nr DK/18/2023. Organ podtrzymał argumentację zawartą w decyzji I instancji, odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniu.
Pismem z dnia 3 stycznia [...] złożyła do WSA w Warszawie skargę na powyższą decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej.
Postawiła zarzuty:
a) naruszenia prawa materialnego, tj. § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2008 r. w w związku z treścią § 12 ust. 3 pkt 3 umowy łączącej stronę z organem pierwszej instancji z dnia 4 października 2013 r., poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na uznaniu, że nie spełnia wymogu fizycznej likwidacji środka trwałego jego zdemontowanie oraz rozebranie na części, podczas gdy na powyższe nie pozwala prawidłowa egzegeza powyższej normy prawnej;
b) naruszenia prawa procesowego, mogącego mieć wpływa na treść zaskarżonej decyzji, tj.:
- art. 7-9 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jakoby strona skarżąca naruszyła postanowienia umowy oraz obowiązujące przepisy prawa, w szczególności zaś nie zastosowała prawidłowo treści normy prawnej zawartej w przepisie § 14 ust.. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 07 kwietnia 2008 r. w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013, czym miała naruszyć również treść § 12 ust. 3 pkt 3 umowy łączącej stronę z organem pierwszej instancji (niedokonanie fizycznej likwidacji linii technologicznej), jak również, jakoby przedstawiła dokumenty, tj. załączniki do wniosku o płatność, w których podane informacje nie miały odpowiadać stanowi faktycznemu oraz jakoby były niepełne, podczas gdy na powyższą konstatację nie pozwala prawidłowa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego,
- art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu w części motywacyjnej zaskarżonej decyzji, dlaczego przyjęto odmienny sposób wykładni zbitki językowej "fizyczna likwidacja środka trwałego" od tego, który przedstawiony został w pisemnych motywach zaskarżenia orzeczenia organu pierwszej instancji, podczas gdy zarówno w przepisach prawa, jak również w umowie łączącej stronę z organem pierwszej instancji brak jest definicji powyższego pojęcia,
- art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 86 k.p.a. oraz 136 k.p.a. polegające na zaniechaniu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony skarżącej, tj. [...], podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego explicite wynika, że skarżąca w czasie obowiązywania umowy dokonywała modyfikacji i uzupełnień przedkładanych organowi pierwszej instancji dokumentów z inicjatywy właśnie organu o quo, a co za tym idzie nie może ona ponosić odpowiedzialności za błędne pouczenia ze strony organu administracji publicznej.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu ad quem na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że brak jest zarówno normatywnego, jak i umownego wyjaśnienia sposobu dekodowania zbitki językowej "fizyczna likwidacja środka trwałego", a strona skarżąca w odwołaniu od decyzji PARP przedstawiła sposób jego egzegezy, pozwalający na uznanie wadliwości procesu wykładni dokonanej przez organ pierwszej instancji. Zarówno rozporządzenie z dnia 7 kwietnia 2008 r. jak i umowa o dofinansowanie nie zawierają tzw. legalnej definicji desygnatu pojęciowego "fizyczna likwidacja środka trwałego". Praktyka gospodarcza wykształciła dwa etapy likwidacji środka trwałego. Wyróżnia się je, gdyż zaprzestanie używania środka trwałego nie musi przecież oznaczać jego faktycznej likwidacji. Etapem 1 jest likwidacja księgowa, która oznacza wyksięgowanie danego środka trwałego z konta "Środki trwałe" oraz z konta "Umorzenie środków trwałych". Etapem 2 jest z kolei likwidacja fizyczna. Pod pojęciem fizycznej likwidacji rozumie się natomiast zezłomowanie, utylizację. Złomowanie w języku potocznym (ogólnym) znaczy zaś m.in. wycofanie z użytkowania, zdemontowanie, rozebranie na części. Afirmacji dla takich znaczeń określenia złomowanie doszukać się można w popularnych słownikach języka polskiego, jak również słownikach poprawnej polszczyzny oraz w słownikach wyrazów bliskoznacznych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala - zdaniem skarżącej - uznać, w sposób, który nie powinien budzić najmniejszej wątpliwości, że strona - wbrew odmiennej konstatacji organu ad quem- dokonała zezłomowania środka trwałego (linii technologicznej), a więc dokonała jego fizycznej likwidacji. Linia technologiczna została bowiem zdemontowana, tj. rozebrana na części, co znalazło również potwierdzenie podczas przeprowadzonej wizji lokalnej. Organ w toku prowadzonego postępowania potwierdził również fakt, że w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą brak było bardzo wielu elementów, składających się na linię technologiczną. Zdaniem skarżącej organ błędnie uznał, że strona naruszyła warunki dofinansowania projektu, gdyż nie dokonała fizycznej likwidacji linii technologicznej.
Skarżąca podniosła, że wszystkie zakupione w ramach projektu urządzenia były użytkowane przez cały okres realizacji projektu i do dnia 30 listopada 2015 r. zostały bilansowo w 100 % zamortyzowane.
Skarżąca stwierdziła, że celem projektu było zbudowanie badawczej, eksperymentalnej linii technologicznej oraz opracowanie technologii produkcji. Strona skarżąca zrealizowała w okresie 1,5 roku projekt, którego realizacja zaplanowana była na okres 3 lat. Był to czas niezwykle ciężkiej pracy całego zespołu zaangażowanego w realizację projektu. Zrealizowano wszystkie wskaźniki projektu, które skutkowało opracowaniem innowacyjnej technologii produkcji drożdży, etanolu przemysłowego i skroplonego Co2. Projekt zawierał rysunki innowacyjnych urządzeń, na bazie których podmiot zewnętrzny we współpracy z [...], głównym pomysłodawcą projektu, wykonał rysunki techniczne wszystkich urządzeń. Posiadając opracowaną przez siebie dokumentację techniczną wszystkich urządzeń oraz dysponując wynikami badań skarżąca była w stanie w okresie 3 lat wdrożyć projekt do realizacji w nowej lokalizacji. Beneficjent dofinansowania dysponował obiektem oraz terenem, w którym możliwe było wdrożenie projektu do produkcji.
Skarżąca podniosłą, że realizacja projektu była pod ciągłym nadzorem i kontrolą pracowników RIF, która nie zgłaszała jakichkolwiek zastrzeżeń do sposobu jego wykonania. Dopiero po zakończeniu projektu powstał problem właściwej kwalifikacji środka trwałego, a nie jego likwidacji, czy też sposobu likwidacji. Osoby reprezentujące RIFw czasie rozmów przyznawały, że same nie wiedzą jak rozwiązać ten problem. Wówczas zwrócono się o pomoc do [...], księgowej zajmującej się dofinansowaniem projektów, która zaproponowała sposób wprowadzenia środków trwałych do projektu, który był tożsamy z tym, który przeprowadziła skarżąca, a który to sposób nie znalazł akceptacji osób, reprezentujących RIF
Projekt zakładał zakup linii technologicznej. Osoby reprezentujące RIF wiedziały o likwidacji linii i nie wyrażały co do tego żadnych wątpliwości. W trakcie realizacji projektu dokonano 10 (dziesięciu) zmian w projekcie, które były aprobowane przez drugą stronę umowy o dofinansowanie. Aparatura do Co2 była bardzo długo dopasowywana i przerabiana, gdyż nie spełniała założeń projektu. Dopiero po wielu próbach udało się skarżącej wykonać odpowiednie badania i dokonać pomiarów. Powyższe implikowało wystawieniem faktur dopiero pod koniec projektu. W nowej, docelowej linii przemysłowej, która miała powstać w wyniku wdrożenia projektu planowano zakup znacznie większej i wydajniejszej aparatury, co miałoby również niewątpliwy wpływ na jej cenę. Podczas realizacji projektu badawczego skarżąca starała się nabywać urządzenia służące do badań zwracając uwagę na minimalizację kosztów z tym związanych. Przedmiotem projektu miało być opracowanie nowej technologii produkcji, do której została zaprojektowana i zbudowana linia badawcza, która prima vista nie była prototypem. Zużycie materiałów i przeróbki urządzeń opisane zostały w raporcie z rozruchu mechanicznego i technologicznego linii, raporcie z poszczególnych węzłów, raportów z rozruchu linii technologicznej oraz z opisu zużycia i przeróbek poszczególnych elementów linii wraz z orurowaniem i ociepleniem.
Skarżąca wskazała, że nie jest zrozumiała supozycja organów wydających decyzję w sprawie, będącej przedmiotem niniejszej skargi, co do rzekomej wątpliwej innowacyjności projektu. Kwestia powyższa została już rozstrzygnięta na rzecz innowacyjności projektu na etapie oceny projektu przed zawarciem umowy o dofinansowanie, a ponadto projekt uzyskał również ochronę patentową to explicite świadczy o jego innowacyjności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 grudnia 2023 r. nr DIR-IX.6343.16.2023.AP.3, utrzymującą w mocy decyzję Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z dnia 27 stycznia 2023 r., nr DK/18/2023, określająca do zwrotu przez skarżącą kwoty 4.889.043,79 zł wraz z odsetkami.
Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2023 r. poz. 1259, ze zm.) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Zgodnie z art. 207 ust. 1 u.f.p. w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są: 1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, 2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, 3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości
- podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.
Jednocześnie ust. 8 powołanego przepisu stanowi, że w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona, odpowiednio w ust. 9, 11 i 11a lub instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do:
1) zwrotu środków lub
2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o których mowa w ust.2 w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.
Stosownie do brzmienia art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p. - po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej lub instytucji pośredniczącej w rozumieniu ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków.
Z treści przepisu art. 207 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 184 ust. 1 u.f.p. wynika, że wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 tej ustawy (tj. m.in. pochodzących z budżetu UE) są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. "Inne procedury", o których mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p. to także procedury określone w umowie między beneficjentem, a instytucją zarządzającą projektem.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pojęcie "innych procedur obowiązujących" obejmuje również naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie (v. wyrok WSA w Białymstoku z 18 stycznia 2011 r. I SA/Bk 598/10 oraz z 9 listopada 2011 r. I SA/Bk 132/11; wyrok WSA w Gdańsku z 1 sierpnia 2012 r. I SA/Gd 727/12 – dostępne w CBOSA).
Użyte w art. 184 i 207 ustawy o finansach publicznych pojęcie "procedury" ma szerokie znaczenie, co jest uzasadnione szczególnymi regułami ostrożności przy dysponowaniu środkami publicznymi. W doktrynie podnosi się, że ustawodawca posługując się nieostrym pojęciem procedury, miał na celu uwzględnienie wszelkich umów, regulacji i przepisów, do których stosowania zobowiązane będą organy państwa oraz inne instytucje uczestniczące w systemie wydatkowania środków europejskich. Tak określonemu założeniu odpowiada ugruntowany już w orzecznictwie sądów administracyjnych szeroki zakres znaczeniowy "procedury", obejmujący zarówno przepisy prawa powszechnie obowiązującego, jak też wytyczne i różnorodne regulacje wynikające z systemów realizacji programów operacyjnych oraz umowy zawarte z beneficjentami (wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r.). Wobec tego przez naruszenie procedur rozumie się m.in. realizowanie projektu niezgodnie z zasadami określonymi w umowie o dofinansowanie. Zatem, to umowa o dofinansowanie opracowana w ramach systemu realizacji programu operacyjnego oraz wytyczne są dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich. Niedotrzymanie zaś warunków umowy, zobowiązuje organ do wydania decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1119/19).
Umowa o dofinansowanie reguluje zatem szczegółowe zasady dofinansowania Projektu, a także związane z tym prawa i obowiązki beneficjenta. Jeżeli więc strona naruszyła postanowienia umowy, jest to jednoznaczne z zaistnieniem przesłanki wykorzystania dofinansowania z naruszeniem procedur, tj. art 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p.
Wskazać przy tym należy, że samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych. Konieczna jest bowiem ocena skutków tego naruszenia w kontekście uregulowań określonych w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013. Środki unijne podlegają zwrotowi tylko wówczas gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 ww. rozporządzenia. Wymieniona "nieprawidłowość" ma natomiast miejsce w sytuacji, gdy wskutek naruszenia procedur doszło do powstania szkody lub mogłoby dojść do jej powstania w budżecie ogólnym UE. Możliwość powstania szkody należy rozumieć jako możliwość uszczuplenia środków unijnych. Dla uznania zatem, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (v.m.in. wyrok WSA w Warszawie z 31.01. 2018 r., V SA/Wa 1034/17; wyrok WSA w Warszawie z 18 stycznia 2018 r., V SA/Wa 1071/17, LEX nr 2508291; wyrok NSA z 18 stycznia 2017 r., II GSK 342/16 - dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl) przez "nieprawidłowość" należy rozumieć jakiekolwiek naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego.
Inaczej mówiąc wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała hipotetyczna, potencjalna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE, natomiast nie jest przesłanką konieczną dla zakwalifikowania zachowania jako nieprawidłowości faktyczne wystąpienie uszczerbku finansowego, polegającego na zmniejszeniu lub utracie przychodów odprowadzanych do budżetu Unii albo dokonaniu z niego nieuzasadnionych wydatków.
W niniejszej sprawie w dniu 4 października 2013 r. została zawarta pomiędzy stroną a PARP umowa o dofinansowanie realizacji projektu pn. "[...]". Okres kwalifikowalności wydatków rozpoczynał się 1 października 2011 r., a zakończył 30 listopada 2015 r. Celem projektu było [...].
W tym miejscu wskazać należy, że PARP decyzją z dnia 22 marca 2017 r., nr DK/148/2017 określił skarżącej zobowiązanie do zwrotu środków przekazanych na podstawie ww. umowy o dofinansowanie w wysokości 4.889.043,79 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia 16 października 2018 r. znak DIR-IV.7343.97.2017.KH.13, IK: 263663, utrzymał w mocy decyzję PARP z dnia 22 marca 2017 r. Jednakże prawomocnym wyrokiem z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2061/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 16 października 2018 r.
Sąd wskazuje, że orzekanie w tej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony ww. prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2061/18, który funkcjonuje w obrocie prawnym i którego uzasadnienie Sąd celowo przytoczył w obszernych fragmentach w pierwszej części niniejszego uzasadnienia, ponieważ zawiera istotne wskazania dotyczące ponownego rozpoznania sprawy.
Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 443/09 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 P.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).
Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd, może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06).
Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Zauważyć również należy, że w orzecznictwie jednolicie prezentowany jest pogląd wyrażony miedzy innymi w wyroku NSA z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II FSK 1057/11, że sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny, stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 929/24, ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego.
Oceniając zaskarżoną decyzję z dnia 8 grudnia 2023 r. z punktu widzenia przepisu art. 153 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że organy wypełniły zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2061/18 wytyczne.
Wskazać należy, że słusznie organy podnosiły, iż zgodnie z § 5 ust. 1 umowy o dofinansowanie warunkiem uznania wydatków za kwalifikujące się do objęcia wsparciem było poniesienie ich przez beneficjenta w okresie kwalifikowalności wydatków, w związku z realizacją projektu, zgodnie z postanowieniami umowy i katalogiem wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem określonym w rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego z dnia 7 kwietnia 2008 r. w sprawie udzielania przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości pomocy finansowej w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 jak również zgodnie z zasadami racjonalnej gospodarki finansowej, w szczególności zaś najkorzystniejszej relacji nakładów do rezultatów.
W myśl § 5 ust. 2 umowy, wydatkami kwalifikującymi się do objęcia wsparciem są wydatki, które jednocześnie:
1) są niezbędne do prawidłowej realizacji Projektu;
2) zostały wskazane w harmonogramie rzeczowo-finansowym;
3) zostały faktycznie poniesione w okresie kwalifikowalności wydatków i nie wcześniej niż dzień po dniu złożenia wniosku o dofinansowanie;
4) zostały zweryfikowane i zatwierdzone przez Instytucję Wdrażającą/lnstytucję Pośredniczącą II stopnia;
5) zostały prawidłowo udokumentowane.
Jednocześnie w § 5 ust. 3 umowy, w brzmieniu nadanym aneksem nr UDA-POIG.01.04.00-30-112/11-08, wskazano, iż okres kwalifikowalności wydatków rozpoczął się w dniu 1 października 2011 r. i zakończył się w dniu 30 listopada 2015 r.
Wskazać należy, że organ I instancji zastosował się do wskazań zawartych w wyroku o sygn. akt V SA/Wa 2061/18 i dokonał wykładni § 14 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia, w myśl którego do wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem zalicza się wydatki na pokrycie kosztów zakupu lub używania sprzętu i aparatury w zakresie i przez okres ich używania na potrzeby projektu badawczego, przy czym jeżeli nie są one wykorzystywane na potrzeby projektu badawczego przez ich całkowity okres użytkowania, do wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem zalicza się wyłącznie koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu badawczego, obliczone na podstawie przepisów o rachunkowości.
PARP wskazał, że brzmienia powyższego przepisu wynika, że kosztem kwalifikowanym w projekcie może być wydatek na zakup środka trwałego w przypadku, gdy okres użytkowania środka trwałego nie jest dłuższy niż okres realizacji projektu, a więc w sytuacji gdy po zakończeniu realizacji projektu taki środek trwały nie będzie zdatny do dalszego używania. W sytuacji natomiast, gdy środek trwały jest zdatny do używania także po zakończeniu realizacji projektu, kosztem kwalifikowanym mogą być jedynie koszty amortyzacji odpowiadające okresowi realizacji projektu badawczego, obliczone na podstawie przepisowo rachunkowości. W ocenie Sądu powyższa interpretacja omawianego przepisu jest prawidłowa.
Bezsporne i nie negowane prze skarżącą jest, że w celu uruchomienia eksperymentalnej linii technologicznej w projekcie, skarżąca zakupywał urządzenia i elementy tworzące poszczególne instalacje, które następnie były integrowane z istniejącą linią produkcyjną, tj. aparaturą gorzelniczą wynajmowaną przez skarżącą w miejscowości [...]. We wnioskach o płatność przedkładała do rozliczenia faktury dokumentujące zakup poszczególnych urządzeń.
Słusznie organy wskazały, że biorąc pod uwagę zapisy § 14 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia zakup środka trwałego może być kwalifikowalny w projekcie jedynie w sytuacji, gdy po zakończeniu realizacji projektu taki środek trwały nie będzie zdatny do dalszego używania. Kluczowe znaczenie ma więc całkowity okres użytkowania danego środka trwałego.
Sąd podziela obszernie opisane w stanie faktycznym sprawy stanowisko PARP, że zostały ustalone okoliczności wskazujące, iż całkowity okres użytkowania eksperymentalnej linii technologicznej (stanowiącej urządzenia i elementy tworzące poszczególne instalacje zintegrowane z istniejącą linią produkcyjną, tj. aparaturą gorzelniczą wynajmowaną przez stronę w miejscowości [...]) wykraczał poza okres realizacji projektu, a tym samym przedkładanie przez skarżącą we wnioskach o płatność do rozliczenia faktur dokumentujących zakup linii technologicznej stanowi naruszenie zapisów § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. z dnia 7 kwietnia 2008 r.. Wskazuje na to okres umowy najmu dotyczącej urządzeń gorzelniczych, opis prac wdrożeniowo-inwestycyjnych w części C.1 pkt 5 biznesplanu, zapisy biznesplanu w części E dot. szczegółowych założeń do prognoz finansowych wnioskodawcy czy też zapisy części C.1 pkt 2 biznesplanu, gdzie opisywano efektywność realizacji przedsięwzięcia.
Podkreślić należy, że bezsporne i nie negowane przez stronę skarżącą jest, że skarżąca realizował projekt w kształcie odbiegającym od poczynionych założeń we wniosku o dofinansowanie i biznesplanie. Skarżąca zarówno w trakcie postępowania wyjaśniającego jak i w skardze podkreślała, że na skutek prac badawczych poszczególne urządzenia zostały zmodyfikowane w sposób uniemożliwiający ich odsprzedanie, a linia jako całość nie może być wykorzystana w warunkach przemysłowych. Jednakże słusznie organy podkreślały, że powyższych twierdzeń nie poparto żadnymi dowodami, szczególnie biorąc pod uwagę powyższe zapisy w dokumentacji aplikacyjnej, w której była mowa o rozwoju komórki B+R czy uzyskiwaniu przychodów już po zakończeniu realizacji projektu, a trudno to czynić bez posiadanych środków trwałych. Prawidłowo podkreślono, że zakup części urządzeń nastąpił tuż przed zakończeniem realizacji projektu. Niejasne są wyjaśnienia skarżącej iż cyt. "Zakup niektórych urządzeń nastąpił pod koniec projektu np. aparatury do CO2, gdyż beneficjent chciał jak najdokładniej dostosować ją do istniejących urządzeń." W trzech ostatnich wnioskach o płatność skarżąca przedstawił wydatki na zakup elementów linii technologicznej w łącznej wysokości 686.800,00 zł. Słusznie PARP wskazał, ,że jeżeli przyjąć by twierdzenia strony, iż linia po zakończeniu projektu nie będzie zdatna do dalszego użytkowania, przy jednoczesnym braku dokładnego wyjaśnienia celowości ponoszonych wydatków i ich wysokości, to należy ocenić negatywnie relację ponoszonych w ostatnich miesiącach realizacji projektu nakładów do rezultatów.
Słuszne są także wątpliwości organów ci do dokumentu LT- likwidacja środka trwałego. Ponownie podkreślić należy, że skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji potwierdzającej, że środki trwałe są zużyte i nie nadają się do użytku, zwłaszcza że część urządzeń beneficjent nabywał w ostatnich tygodniach trwania projektu (np. z dniem 30.10.2015 r. nastąpił zakup zbiornika ciśnieniowego do CO2, układu skraplania CO2 na kwotę 192 000,00 zł netto, z dniem 06.11.2015 r. nastąpił zakup układu osuszania CO2, montaż i orurowanie układu CO2, konfekcjonowanie CO2 na kwotę 146 500,00 zł netto, z dniem 10.11.2015 r. nastąpił zakup dwóch wag na kwotę 4 760,00 zł netto). Dokumentem potwierdzającym dokonanie fizycznego usunięcia środka trwałego jest protokół likwidacji środka trwałego, Natomiast z treści faktury VAT nr 001/A/15 z dnia 30 listopada 2015 r. można wywnioskować, że skarżąca wyzbyła się ostatniego dnia realizacji projektu środków trwałych nabytych w projekcie poprzez ich sprzedaż. Sąd za zasadne przyjmuje także stanowisko organu odwoławczego, że ww. urządzenia wchodzące w skład linii technologicznej, mogły być używane również po zakończeniu projektu, o czym świadczy fakt, że podczas wizji obiektu, w trakcie kontroli w kwietniu 2016 r. na terenie starej gorzelni oraz w pomieszczeniu pełniącym w okresie realizacji projektu funkcję laboratorium, znajdowały się elementy linii technologicznej {elementy stalowe, zbiorniki) oraz środki trwałe stanowiące wyposażenie laboratorium, na co wskazywały oznaczenia: Zakup współfinansowany ze środków Unii Europejskiej (...) - takie jak: aparat Kjeldahla, wirówka laboratoryjna oraz wago-suszarka.
Przede wszystkim jednak należy wskazać, że słuszne jest stanowisko organu, że skarżąca nie zapewniał właściwej ścieżki audytu w projekcie, bowiem powyższe działanie uniemożliwiło potwierdzenie osiągnięcia na dzień zakończenia projektu wskaźnika produktu pn. "Liczba nowych środków trwałych" na zakładanym poziomie 5 sztuk, do czego skarżąca zobowiązała się we wniosku o dofinansowanie, a co stanowi naruszenie zapisów § 7 ust. 1 umowy o dofinansowanie.
W związku z dokonanymi ustaleniami za niekwalifikowane w projekcie prawidłowo uznano wydatki na zakup środków trwałych w projekcie, tj. eksperymentalnej linii technologicznej włącznie z kotłem parowym, wyposażenia laboratorium badawczego oraz ładowarki teleskopowej w łącznej kwocie 3 393 216,75 zł. Kwota dofinansowania do zwrotu wynikająca z wydatków uznanych za niekwalifikowane wynosi 2.714.573,40 zł.
Organy wypełniły także wytyczne zawarte w ww. wyroku o sygn. akt V SA/Wa 2061/18 i wskazały, dlaczego skarżąca była zobligowana do zwrotu całości kwoty dofinansowania. Słusznie ustaliły, że skarżąca z dniem 1 grudnia 2015 r. wypowiedziała umowę najmu starej gorzelni w Miecznicy, w której udoskonaliła w ramach projektu istniejącą tam linię i jednocześnie sprzedał podmiotowi powiązanemu z wynajmującym elementy linii oraz wyposażenie laboratorium. Sąd podziela stanowisko organów, że argumentacja skarżącej, że do że do wdrożenia projektu niezbędna jest nowa lokalizacja obejmująca większe zaplecze logistyczne i magazynowe, stoi w sprzeczności z zapisami biznes planu, ale także nie koresponduje z zapisami sporządzonego przez beneficjenta Raportu końcowego, gdzie wśród mocnych stron warunkujących dalszy rozwój produktu wskazano m.in. dobre warunki lokalizacyjne, a także innowacyjną linię technologiczną.
Bezsporne jest że skarżąca nie poinformowała RIF o ww. zmianie miejsca realizacji projektu, co stanowi naruszenie postanowień § 8 ust. 1 umowy o dofinansowanie. Zgodnie z treścią przywołanych zapisów umowy, w przypadku konieczności wprowadzenia zmian w Projekcie niezwiązanych z okresem kwalifikowalności wydatków projektu, innych niż zmiany, o których mowa w § 7 ust. 3, beneficjent zobowiązany był, w terminie 14 dni od zaistnienia przyczyny dokonania zmiany, do złożenia wniosku o zaakceptowanie zmian wraz z ich uzasadnieniem. Brak zgłoszenia powyższej zmiany beneficjent argumentował tym, iż przywołane powyżej postanowienia umowy dotyczą tylko okresu realizacji projektu. Organ nie może zgodzić się z powyższą argumentacją, bowiem brak jest zapisów wskazujących, iż przepis ten nie dotyczy trzyletniego okresu wskazanego w § 7 ust. 2 umowy. Zmiana lokalizacji projektu miała istotne znaczenie, bowiem beneficjent nie dysponował własną gorzelnią, tylko wynajmował urządzenia w miejscu lokalizacji projektu (tj. w miejscowości [...]), zaś w bizne planie wskazując status prawny nieruchomości informował, iż jest ona dzierżawiona do dnia 24 września 2017 r. z możliwością jej przedłużenia. Zgodnie z zapisami umowy o dofinansowanie beneficjent zobowiązany był do wdrożenia wyników badań przemysłowych we własnej działalności gospodarczej. Zgodnie z Załącznikiem nr 1 do Regulaminu przeprowadzania konkursu w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka jednym z obligatoryjnych kryteriów merytorycznych oceny projektów było kryterium dotyczące posiadania przez wnioskodawcę zdolności do wdrożenia wyników części badawczej projektu, a jego ocena była dokonywana na zasadzie "spełnia-nie spełnia" (ocena zerojedynkowa). Opis przedmiotowego kryterium zawarto w Przewodniku po kryteriach dla projektów finansowanych m.in. tylko w ramach Działania 1.4 gdzie wskazano iż "(...) ocenie podlega to, czy posiadane przez przedsiębiorcę zasoby umożliwią wdrożenie wyników prac badawczych lub rozwojowych. Wdrożenie powinno nastąpić w terminie 3 lat od zakończenia Projektu. Kryterium uznaje się za spełnione, jeżeli Wnioskodawca wykaże, że (...) dysponuje odpowiednimi zasobami niezbędnymi do realizacji prac wdrożeniowych. (...) Jeżeli ze specyfiki projektu wynika, że dodatkowe zasoby techniczne (np. dodatkowa powierzchnia) są niezbędne do realizacji prac wdrożeniowych, a nie są one uwzględnione w ramach inwestycji i brak jest informacji o ich posiadaniu, należy uznać za niespełnione kryterium." W piśmie z dnia 9 maja 2016 r. beneficjent informował, iż nadal poszukuje odpowiedniej lokalizacji, niemniej jednak nie uprawdopodobnił, że podjął działania mające na celu znalezienie nowej lokalizacji, ograniczył się jedynie do oświadczenia.
Zdaniem Sądu słuszne jest stanowisko PARP, że biorąc pod uwagę stopień skomplikowania przedsięwzięcia, w tym również pod względem formalno-prawnym, jak chociażby konieczność znalezienia odpowiedniej lokalizacji i uzyskania stosownych pozwoleń, fakt wypowiedzenia przez beneficjenta umowy najmu w [...] i decyzję o poszukiwaniu nowej lokalizacji projektu, a także wyzbycie się wszelkich zasobów technicznych, należy ocenić jako utratę potencjału do wdrożenia wyników badań. Beneficjent nie poinformował o zmianie lokalizacji i tym samym nie uzyskał zgody na dokonanie takiej zmiany.
Nie są negowane przez skarżącą ustalenia organów, że wydatki poniesione na zakup opracować sporządzonych przez [...] zostały poniesione z naruszeniem zasad racjonalnej gospodarki finansowej, w szczególności zaś najkorzystniejszej realizacji nakładów do rezultatu, a także nie były niezbędne do prawidłowej realizacji projektu.
Reasumując, zasadne jest stanowisko organu odwoławczego, że skarżąca nie dopełniła obowiązków wynikających z umowy o dofinansowanie, tj.:
• § 5 ust. 1 - poprzez poniesienie wydatków w projekcie niezgodnie z katalogiem wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem określonym w ww. rozporządzeniu,
• § 5 ust. 1 - poprzez naruszenie obowiązku ponoszenia wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem niezgodnie z zasadami racjonalnej gospodarki finansowej,
• § 5 ust. 2 pkt 1 - poprzez poniesienie wydatków kwalifikujących się do objęcia wsparciem, które były zbędne do prawidłowej realizacji projektu,
• § 7 ust. 1 - poprzez nie osiągnięcie na dzień zakończenia projektu wskaźnika produktu pn. Liczba nowych środków trwałych na zakładanym poziomie 5 sztuk,
• § 8 ust. 1 - poprzez niedochowanie obowiązku poinformowania PARP o konieczności wprowadzenia zmian w projekcie w postaci zmiany lokalizacji projektu.
Działania skarżącej tj.:
• rezygnację z najmu i konieczność znalezienia odpowiedniej lokalizacji (przy braku akceptacji PARP), w tym uzyskanie odpowiednich pozwoleń, który jest procesem złożonym oraz długotrwałym,
• równoległe wyzbycie się zasobów technicznych bez jakiegokolwiek uzasadnienia, wobec deklaracji, że planuje on powstanie komórki B+R oraz z zważywszy na charakter badań na skalę przemysłową a także zaplanowane uzyskiwanie przychodów, będących efektem realizowanego Projektu
- należy ocenić jako utratę potencjału do wdrożenia wyników badań.
Tym samym zasadne jest stanowisko Ministra, że powyższe okoliczności stanowią podstawę do zwrotu całości wypłaconego dofinansowania.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7-9 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że skarżąca realizowała projekt odmiennie od założeń we wniosku o dofinansowanie i biznes planie. Ustalenia faktyczne zostały skonfrontowane z dokumentacją aplikacyjną i słusznie ustalono, że okres użytkowania środków trwałych w postaci eksperymentalnej linii technologicznej (stanowiącej urządzenia i elementy tworzące poszczególne instalacje zintegrowane z istniejącą linią produkcyjną, tj. aparaturą gorzelniczą wynajmowaną w miejscowości [...]) wykraczał poza okres realizacji projektu. Mimo to skarżąca nie rozliczyła kosztów amortyzacji, lecz podjął decyzję o likwidacji linii technologicznej. Skarżąca nie uzasadniła w racjonalny sposób i nie przedłożyła stosownej dokumentacji na zużycie środków trwałych, tym bardziej, że w ostatnich tygodniach trwania projektu nabywał część urządzeń. Nie przedstawiła również protokołów likwidacji środka trwałego.
Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 86 k.p.a. oraz 136 k.p.a., Sąd podziela stanowisko organów, że prawidłowo odmówiono przeprowadzenia dowodu z przesłuchania [...]. Skarżąca miała możliwość składania wszelkich wyjaśnień w formie pisemnej, z czego korzystała zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i na etapie realizacji projektu i jego rozliczania.
Prawidłowo odmówiono także przeprowadzenie dowodu z akt postępowania Komendy Miejskiej Policji w [...], Organ podniósł, iż dochodzenie, prowadzone z zawiadomienia PARP, w sprawie przedłożenia przez skarżącą nierzetelnych dokumentów w ramach realizacji umowy zostało umorzone ze względu na brak znamion czynu zabronionego. Niemniej jednak, rozstrzygnięcie co do braku znamion czynu zabronionego nie przesądza o uprawnieniu stosownych organów do ewentualnego dochodzenia roszczeń wynikłych z realizowania zobowiązań w odrębnych postępowaniach. Dowody znajdujące się w aktach sprawy są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy.. Przeprowadzenie wskazanych prze skarżącą dowodów mogło wywołać jedynie skutek przedłużenia postępowania
Odnosząc się do zarzutu naruszenia § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2008 r., po raz kolejny należy wskazać, że skarżąca przedwcześnie podjęła decyzję o likwidacji linii technologicznej oraz nie udokumentowała prawidłowo swojego działania. Pomimo, iż dokumentacja aplikacyjna beneficjenta przedłożona do dofinansowania zakładała dalszy rozwój efektów realizacji projektu, to arbitralnie podjął on decyzję o zakończeniu jego realizacji (bez uprzedzenia/pozwolenia PARP) poprzez zmianę lokalizacji miejsca oraz sprzedaż środków trwałych.
Sąd nie neguje podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że został złożony Raport końcowy z przeprowadzonych prac badawczych, analiz rynkowych oraz analiz ekonomicznych oraz Sprawozdanie merytoryczne z realizacji wykonanych zadań badawczych, Protokół zdawczo-odbiorczy ww. Sprawozdania, jednakże w świetle ustaleń organów, jest to irrelewantne dla wydanych w sprawie rozstrzygnięć.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.