V SA/Wa 441/07

V SA/Wa 441/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Irena Jakubiec-Kudiura /przewodniczący/
Marzenna Zielińska
Michał Sowiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 2 , art.152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 63, art. 64 par. 2, art. 156 par.1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia NSA - Marzenna Zielińska, Asesor sądowy WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2007 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
W dniu 22 kwietnia 2004 r. A. S. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 stycznia 2002 r. do 31 marca 2004 r. Podniósł, że obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów. Zaznaczył, iż splot nieszczęśliwych wypadków losowych spowodował, iż jego rodzina znalazła się w krańcowo trudnej sytuacji emocjonalnej i finansowej.
Decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Zakład") odmówił skarżącemu umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od grudnia 2001 r. do marca 2004 r. oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 18.867,19 zł. W uzasadnieniu Zakład przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.); dalej: "u.s.u.s.", określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, wyjaśniając, iż w przypadku wnioskodawcy nie istnieje przypadek całkowitej nieściągalności należności, jak również nie zostały spełnione wymogi określone w 28 ust. 3a u.s.u.s.
Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] września 2004 r.
Powyższą decyzję A. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 20 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2440/04 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd wskazał Ministra Polityki Społecznej jako organ właściwy do ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek.
Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z [...] marca 2006 r. przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] września 2004 r. W uzasadnieniu wskazano, iż prowadząc działalność gospodarczą skarżący miał świadomość obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie Prezesa Zakładu, prowadzona obecnie za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. skuteczna egzekucja administracyjna, daje możliwość wykonania ciążącego na wnioskodawcy ustawowego obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Fakt prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego stanowi zatem w rozpatrywanym przypadku istotną okoliczność przemawiającą za odmową umorzenia zobowiązań składkowych. Podkreślono, iż wielu płatników pomimo własnej, trudnej sytuacji ekonomicznej, wywiązuje się z nałożonego na nich przez ustawodawcę obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Ponadto, poinformowano stronę, iż u.s.u.s. przewiduje możliwość umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, do czego upoważnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Sytuacje, w których możliwe jest umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek". Wskazano, iż zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia o umarzaniu składek Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Tym samym zajście określonych w rozporządzeniu o umarzaniu składek sytuacji nie obliguje Zakładu do umarzania swoich należności, lecz stanowi jego uprawnienie. Prezes Zakładu uznał, iż realizowana obecnie przymusowa spłata zadłużenia pozwala Zakładowi na realizację swoich wierzytelności z tytułu składek, których umorzenie ma charakter ekstraordynaryjny, bowiem opłacanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy stanowi ustawowy obowiązek skarżącego.
W skardze na powyższą decyzję A. S. wniósł o jej uchylenie, zarzucając Prezesowi Zakładu naruszenie art. 7, 8, 9 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); dalej: "k.p.a.".
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] września 2006 r. Sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 21 września 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, który nie został podpisany przez wnoszącego.
Wymagania formalne, jakie musi spełniać strona, by jej czynność procesowa – podanie - spowodowało skutek prawny, reguluje art. 63 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego, w zakresie formy i treści podania, przyjmuje co prawda zasadę ograniczonego formalizmu, jednakże zasada ta nie oznacza całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych co do formy. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych i ustalenie przez organ administracji publicznej, czy czynność procesowa – np. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wypełnia je, ma podstawowe znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony. Zgodnie z treścią przepisu art. 63 § 3 k.p.a. "podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego (...)". Spełnienie wymagań formalnych wynikających z cytowanego przepisu, tzn. podpisanie pisma przez wnoszącego gwarantuje, że czynność procesowa została dokonana przez osobę określoną jako wnosząca podanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy). Brak podpisu osoby wnoszącej podanie, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, tj. w przypadku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ administracji. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został podpisany przez wnoszącego. Organ odwoławczy nie wezwał wnoszącego, pod rygorem z art. 64 § 2 k.p.a. (pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia) do usunięcia braku i wniosek rozpoznał, mimo, że nie wywołał on skutków prawnych. Powyższa okoliczność powoduje, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa.
Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.
Wykazana wada zaskarżonej decyzji sprawia, że przedwczesnym byłoby rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Stwierdzenie nieważności decyzji nie oznacza przy tym, że wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek uznano za zasadny. Kwestia ta może jednak stać się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Zakładu, dopiero w przypadku spełnienia wymagań formalnych wynikających z treści art. 63 § 3 k.p.a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.
Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.