III SA/Wa 2245/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-01-26
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenia społeczneskładki ZUSumorzenieterminwłaściwość organupostępowanie administracyjneprawo proceduralnedecyzja ostatecznaorgan odwoławczy

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS o uchybieniu terminu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając, że Prezes ZUS nie był właściwym organem do jej wydania.

Skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie zaległości składkowych, co zostało odmówione. Następnie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który Prezes ZUS uznał za złożony po terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS, ponieważ Prezes ZUS nie był właściwym organem do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym trybie. Sąd wskazał, że właściwym organem odwoławczym powinien być Minister Polityki Społecznej.

Skarżący S. M. złożył wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie zaległości składkowych z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej rodziny. ZUS odmówił umorzenia, wskazując na stały dochód rodziny i stosunkowo niskie zadłużenie. Po doręczeniu decyzji, skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia tego wniosku. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd, rozpoznając sprawę, stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS. Głównym powodem było naruszenie przepisów o właściwości, ponieważ Prezes ZUS nie był organem właściwym do stwierdzenia uchybienia terminu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd wyjaśnił, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uregulowany w art. 127 § 3 Kpa, dotyczy decyzji ministrów, a ZUS nie jest ministrem. W ocenie Sądu, właściwym organem odwoławczym od decyzji ZUS w sprawach umarzania należności składkowych powinien być Minister Polityki Społecznej, jako minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, decyzja Prezesa ZUS o uchybieniu terminu została uznana za wydaną z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowiło podstawę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 Kpa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest właściwym organem do stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym trybie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 Kpa, dotyczy decyzji ministrów, a ZUS nie jest ministrem. Właściwym organem odwoławczym od decyzji ZUS w sprawach umarzania należności składkowych powinien być Minister Polityki Społecznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (18)

Główne

u.s.u.s. art. 83 § 4

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje (do sądu powszechnego).

u.s.u.s. art. 123

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

W sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Kpa art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne.

Kpa art. 127 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji.

Kpa art. 127 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy.

Kpa art. 134 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kpa art. 145 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Sąd stwierdza nieważność decyzji lub uchyla decyzję, jeśli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania.

Kpa art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji stwierdza nieważność decyzji, gdy została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

u.p.p.s.a. art. 119 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

u.p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 83 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Kpa art. 127 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Strona niezadowolona z decyzji ministra lub samorządowego kolegium odwoławczego może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

u.p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej art. 3

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów art. 1 § 2

Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej art. 31 § 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prezes ZUS nie był właściwym organem do stwierdzenia uchybienia terminu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zastosowanie art. 127 § 3 Kpa do decyzji ZUS było nieprawidłowe. Właściwym organem odwoławczym powinien być Minister Polityki Społecznej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Prezesa ZUS o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Sąd nie mógł przychylić się do wniosku Skarżącego o umorzenie w/w należności. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Do istoty unormowanego tym przepisem środka zaskarżenia należy przede wszystkim to, że jest on rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w I instancji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z kategorii wymienionych tu podmiotów. Należą do nich wyłącznie organy jednoosobowe. Zakład jest natomiast jednostką organizacyjną. Postępowanie administracyjne ma charakter dwuinstancyjny. Decyzja ostateczna zapada w instancji drugiej. Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa.

Skład orzekający

Barbara Kołodziejczak-Osetek

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości organu odwoławczego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w szczególności od decyzji ZUS dotyczących umorzenia należności składkowych, gdy ustawa nie przewiduje wprost odwołania do sądu powszechnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku jasnych przepisów o organie odwoławczym od decyzji ZUS w sprawach umorzenia składek, a także interpretacji art. 127 § 3 Kpa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z prawem do odwołania od decyzji ZUS i właściwością organów, co jest kluczowe dla prawników zajmujących się ubezpieczeniami społecznymi. Pokazuje, jak sądowa interpretacja przepisów może wpływać na prawa obywateli.

Kto naprawdę rozpatruje odwołania od decyzji ZUS? Sąd wyjaśnia pułapki proceduralne.

Dane finansowe

WPS: 531,6 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wa 2245/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Kołodziejczak-Osetek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
III SA/Wa 2245/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenie uchybienia terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) stwierdza, że decyzja, o której mowa w punkcie 1) nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
W dniu [...] stycznia 2005 r. S. M. (zwany dalej Skarżącym) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zawnego dalej Zakładem) z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od VIII 1998 r. do IX 1998 r. w kwocie 531,60 zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że podstawą do umorzenia w/w należności jest trudna sytuacja materialna jego rodziny, niepełnosprawność oraz przewlekłe choroby jego, jego małżonki i córki. Skarżący wskazał, że razem z żoną osiąga dochód w wysokości 920 zł, przy czym ich wydatki na leki wynoszą ok. 220 zł, przy czym na utrzymani ma studiującą córkę.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...] Zakład na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 32 oraz art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s." w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzaniu należności na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365),powoływanego dalej jako "Rozporządzenie" odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za wnioskowany przez Skarżącego okres. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że rodzina Skarżącego osiąga stały dochód z tytułu rent w wysokości 923,76 zł, zaś jego zadłużenie jest stosunkowo niskie. Należało uznać zatem, że w sprawie Skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności, spłata zadłużenia w dogodnym dla Skarżącego układzie ratalnym nie spowoduje pogorszenia sytuacji finansowej jego rodziny.
Powyższą decyzję doręczono Skarżącemu w dniu [...] maja 2005 r. Odbiór przesyłki kwitowała żona Skarżącego.
Stosownie do pouczenia w niej zawartego Skarżący złożył w dniu [...] czerwca 2005 r. (data stempla pocztowego na kopercie) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym powtórzył argumentację zawartą w poprzednim wniosku o umorzenie należności.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej Prezesem Zakładu) stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Zakładu z dnia [...] maja 2005 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. M., powołując się na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną, wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, stwierdził że złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy po upływie przewidzianego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego skutkuje brakiem podstaw do ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.p.s.a.) - zważył, co następuje:
W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 u.p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Ponadto przepis art. 134 § 1 u.p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.
Dodatkowo należy podnieść należy, że kontrola działalności administracji publicznej wykonywana przez sądy administracyjne nie może być rozumiana jako zastąpienie organów administracji w załatwieniu sprawy administracyjnej, bowiem kompetencja do działania w tym zakresie należy do organów administracji. Zadaniem sądu administracyjnego polega na dokonaniu kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu lub czynności administracji publicznej nie przyjmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować działanie tego organu. Przyjęcie przez sądy administracyjne kompetencji organu administracji publicznej do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wyjście poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej (A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, Małgorzata Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, Warszawa 2005, s. 13).
Mając powyższe na uwadze, Sąd nie mógł przychylić się do wniosku Skarżącego o umorzenie w/w należności.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 133 § 1 u.p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzeka zatem wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, a wynikającego z akt sprawy (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz; Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; s. 196).
Stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (postanowienia) ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Przechodząc do dalszych rozważań wskazać należy, że przedmiotem rozpoznania przez Sąd w niniejszej sprawie była zgodność z prawem decyzji stwierdzającej uchybienie terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zakończonej w I instancji decyzją odmawiającą umorzenia S. M. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest szczególnym środkiem zaskarżenia orzeczeń wydanych w postępowaniu administracyjnym w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze do, którego na podstawie art. 127 § 3 Kpa stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Przepis art. 134 Kpa stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że organem właściwym do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania jest organ, który byłby właściwy do rozpatrzenia odwołania od decyzji.
W niniejszej sprawie decyzję stwierdzająca uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wydał Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z jej treści. Opatrzono ją nagłówkiem "Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych". Decyzję tę, podpisał z upoważnienia Prezesa Zakładu "Dyrektor Oddziału". Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Oznacza to, że inne osoby mogą podpisywać decyzje Zakładu z jego upoważnienia.
Sąd stwierdził, iż przedmiotową decyzję Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności, przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa.
Decyzja, od której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy odmawiała Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Należało zatem przede wszystkim określić jaki środek zaskarżenia przysługuje w stosunku do tej decyzji i jaki organ jest właściwy do jego rozpatrzenia.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.s.u.s. określone tą ustawą zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych wykonuje miedzy innymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jest państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.).
Przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. stanowi natomiast, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.
Stosownie do treści art. 127 § 3 Kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.
Do istoty unormowanego tym przepisem środka zaskarżenia należy przede wszystkim to, że jest on rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w I instancji. Zdaniem Sądu jednakże art. 127 § 3 Kpa. w ogóle nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie.
Wskazując przewidziany w nim tryb jako właściwy do zaskarżenia decyzji Zakładu, pominięto całkowicie unormowania kodeksu postępowania administracyjnego warunkujące jego zastosowanie. Przepis ten dotyczy bowiem decyzji wydanych w pierwszej instancji przez "ministrów", którymi w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego są Prezes i wiceprezes Rady Ministrów pełniący funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrowie kierujący określonym działem administracji rządowej, przewodniczący komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierownicy centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierownicy innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 Kpa, tj. rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych oraz wydawania zaświadczeń.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w żadnej z kategorii wymienionych tu podmiotów. Należą do nich wyłącznie organy jednoosobowe. Zakład jest natomiast jednostką organizacyjną.
O braku możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 127 § 3 Kpa świadczy również porównanie zakresu tego przepisu z art. 5 § 2 pkt. 3 i 4 Kpa. I tak, w pkt 3 sformułowano na potrzeby kodeksu postępowania administracyjnego definicję organów administracji publicznej. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w przepisach tego kodeksu jest mowa o organach administracji publicznej rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2.
Osobno natomiast zdefiniowane zostało pojęcie "ministrów" (pkt 4). Zakres definicji organów administracji publicznej jest szerszy niż "ministrów", a jednak ustawodawca w art. 127 § 3 wskazał na decyzje "ministra", a nie np. centralnych i naczelnych organów administracji publicznej, czy też jakichkolwiek innych organów będących "jednostkami organizacyjnymi", o których mowa w pkt 3.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jednostką organizacyjną. Nie należy natomiast do kategorii organów spersonifikowanych, mieszczących się w pojęciu "ministra".
Ustawodawca osobno zdefiniował kategorię organów spersonifikowanych i tylko do nich zastosował art. 127 § 3 Kpa. Zdaniem Sądu niedopuszczalne jest dokonanie takiej interpretacji tej definicji, która umożliwiałaby objęcie nią jednostki organizacyjnej jaką jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Skoro zaś w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 127 § 3 Kpa, to ani Prezes Zakładu ani Zakład nie mógł być uznany za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w oparciu o ten przepis. Jego właściwość jako organu odwoławczego w stosunku do własnych decyzji nie wynika również z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Przede wszystkim należało zatem ustalić, w oparciu o unormowania dotyczące zaskarżalności decyzji wydawanych przez Zakład, właściwy w sprawie organ odwoławczy.
Tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych, unormowany został w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Od decyzji takiej służy odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych przepisami kodeksu postępowania cywilnego.
Przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił jednakże, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.
Zdaniem Sądu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji Zakładu w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Wskazuje na to usytuowanie tego wyłączenia w artykule normującym ten właśnie tryb odwoławczy. W żaden jednak sposób przepis ten nie wskazywał środka zaskarżenia właściwego dla tych decyzji.
W ocenie Sądu do decyzji tych nie ma także zastosowania art. 83a u.s.u.s., aczkolwiek wyłączenie takie nie wynika wprost z jego treści. Zważyć należało jednakże, iż ust. 2 i 3 jednoznacznie odnoszą się do tych decyzji Zakładu, od których nie wniesiono odwołania do sądu powszechnego. Natomiast w ust. 1 przewidziano instytucję ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania stwierdzonego decyzją ostateczną Zakładu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub obowiązek. Przede wszystkim przewidziany tu tryb nie jest trybem odwoławczym, wymagającym chociażby określenia terminu, w jakim odwołanie winno być wniesione. Poza tym decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie stwierdzają zobowiązania. Prawo natomiast, gdyby rozumieć je jako prawo do ulgi w spłacie należności, decyzje te przyznają tylko w razie uwzględnienia w całości lub w części wniosku zobowiązanego. Oznaczałoby to, że tak czy inaczej przepis ten nie dotyczyłby decyzji odmawiających udzielenia takiej ulgi, a więc tych, do których zmiany zmierzałby wniosek osoby zainteresowanej. Brak jest przy tym podstaw do odmiennego traktowania decyzji pozytywnych i negatywnych dla zobowiązanego. "Prawo" należy tu rozumieć jako prawo do świadczeń, a to także przemawia za uznaniem, iż art. 83 ust. 1 dotyczy decyzji, od których służy odwołanie do sądu powszechnego.
Z powyższych rozważań wynikałoby, że przedmiotowe decyzje Zakładu były ostateczne, skoro nie służyło od nich odwołanie do sądu powszechnego, a Prezes Zakładu nie był władny ponownie rozpatrzyć sprawy.
W ocenie Sądu wniosek taki nie byłby jednak prawidłowy. W tym stanie rzeczy odwołać się należało do innych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich z pewnością należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 Kpa stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.
W odniesieniu do przedmiotowych decyzji ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wyłącza, co wskazano wyżej, jedynie tryb ich zaskarżania do sądu powszechnego. Oznacza to, że decyzje te będą zaskarżalne w trybie i na zasadach określonych kodeksem postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 15 Kpa postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zasada ta wyklucza możliwość uznania, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji nie służy odwołanie. W wyroku z dnia 8 lutego 2002 r. sygn.akt V SA 1573/01 (Lex 82685) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następujący pogląd: "Postępowanie administracyjne ma charakter dwuinstancyjny. Decyzja ostateczna zapada w instancji drugiej. Dwuinstancyjność jest standardem rzetelnego postępowania wymaganym przez zasady państwa prawa. Dlatego nie jest dopuszczalne używanie wykładni ścieśniającej tam, gdzie uszczuplałaby ona wspomniany standard.". Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela.
W rezultacie stwierdzić zatem należy, że do decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne miał zastosowanie art. 127 § 1 i 2 Kpa. Przepisy te stanowią, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji (§ 1), a właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (§ 2).
Organy wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, określone zostały w art. 17 tego kodeksu. I tak, w stosunku do organów administracji publicznej innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego i wojewodów, organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy państwowe sprawujące nadzór nad ich działalnością.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest samodzielną państwową jednostką organizacyjną nie stanowiącą elementu administracji państwowej.
Jednakże obowiązek zastosowania do jego działalności przepisów kodeksu postępowania administracyjnego nakazuje, dla celów postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy tego kodeksu, określenie właściwego dla Zakładu organu wyższego stopnia, uprawnionego do rozpatrywania odwołań od decyzji Zakładu.
Zgodnie z art. 181 Kpa organy odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne, a do postępowania przed nimi stosuje się odpowiednio art. 180 § 1 Kpa. Rzecz w tym, że w żadnych przepisach nie określono wprost organu odwoławczego od decyzji Zakładu w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, w szczególności zaś nie uczyniono tego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ustawa ta nie przewiduje też organów nadrzędnych w stosunku do Zakładu. W art. 66 ust. 1 tejże ustawy określono natomiast organ nadzoru. Przepis ten stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.
W art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. Nr 159, poz. 1548 ze zm.) wprost postanowiono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych podlega ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego.
W świetle powyższego, zdaniem Sądu, w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej, jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne (§ 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej (Dz.U. Nr 265, poz. 2643).
Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie będąc organem odwoławczym w rozumieniu art. 134 w związku z art. 127 § 3 Kpa, stwierdzając uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który należało przy tym potraktować jako odwołanie, naruszył wskazane wyżej przepisy określające właściwość organu odwoławczego w sprawach z zakresu umarzania należności z tytułu składek.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 1) u.p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 u.p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI