I SA/Rz 876/19

I SA/Rz 876/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2020-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Grzegorz Panek /sprawozdawca/
Jacek Surmacz /przewodniczący/
Jarosław Szaro
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 991/20 - Wyrok NSA z 2024-05-22
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 300
art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Grzegorz Panek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Rz 876/19
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 29 lipca 2019r. J. W. (dalej: zobowiązany/skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej - ZUS), o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wskazał, że jego sytuacja rodzinna i finansowa pogorszyła się, otrzymuje zasiłek przedemerytalny w wysokości 950 zł i spłaca dwa kredyty oraz należności ZUS, sprzedał samochód aby uzyskać środki na leczenie żony.
W odpowiedzi na wezwanie organu zobowiązany przedłożył: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji finansowej, decyzję w sprawie zmiany wymiaru zobowiązania pieniężnego na 2019r., zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że sprawuje opiekę nad chorą żoną, dowód ponoszenia kosztów leczenia żony wnioskodawcy (faktura VAT), zaświadczenia banku o zadłużeniu z tytułu kredytów hipotecznych. Ponadto skarżący przedłożył oświadczenie o nieprowadzeniu działalności rolniczej oraz pismo z dnia 23 września 2019r. wraz z dokumentami: wyciąg z rachunku bankowego, zawiadomienie o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, rachunki za media, powiadomienie
o zamiarze wstrzymania dostaw energii elektrycznej.
Decyzją z dnia [...] października 2019r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 2009r. do kwietnia 2011r. w łącznej kwocie 12.358,35zł, w tym z tytułu: składek – 6.593,35 zł, odsetek – 5.765,00zł.
W toku postępowania wyjaśniającego ZUS ustalił, że zobowiązany wyrejestrował działalność gospodarczą w 2015r., pobiera świadczenie przedemerytalne w wysokości 1.140,99 zł brutto, a w 2021r. otrzyma świadczenie emerytalne. Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.282,06 zł brutto. Ponadto zobowiązany otrzymuje od Agencji Restrukturyzacji Rolnej dopłatę w wysokości 1.300,00 zł rocznie (108,33 zł miesięcznie).
Rodzina zobowiązanego ponosi stałe, miesięczne wydatki związane
z utrzymaniem: z tytułu opłat w wysokości 35,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych
w wysokości 500,00 zł oraz kosztów związanych z leczeniem w wysokości 500,00 zł.
Ponadto zobowiązany posiada zobowiązania pieniężne, które spłaca w formie układu ratalnego: z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 4.500,00 zł (rata 300,00 zł), w bankach w kwocie 51.000,00 zł (rata 321,00 zł), w ZUS w kwocie 18.000,00 zł, (rata 320,00 zł) oraz u osób fizycznych w wysokości 5.000,00 zł, którego obecnie nie spłaca.
Zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości tj. domu o powierzchni 100 m2 i gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,5400 ha oraz właścicielem nieruchomości o pow. 1,5400 ha, 0,4287 ha i 0,2516 ha, położonych w miejscowości J, gmina S. Nie posiada natomiast ruchomości.
Analizując przedmiotową sprawę pod kątem przesłanek umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2019r., poz. 300 - dalej: u.s.u.s.) ZUS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. ZUS wskazał, że postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte w związku z zawarciem w dniu 8 grudnia 2017r. układu ratalnego. Nie zachodzą też pozostałe przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.
W dalszej kolejności ZUS zbadał, czy istnieje podstawa do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który dopuszcza umorzenie należności mimo braku całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. W tym celu ZUS dokonał analizy przesłanek
o umorzeniu należności zawartych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy
i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365 - dalej: rozporządzenie z 2003r.). Organ uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia ubóstwa oraz uznania, że sytuacja zobowiązanego jest definitywna. Organ wskazał na stały miesięczny dochód zobowiązanego i jego żony oraz na okoliczność, że zobowiązany od 2021r. otrzyma świadczenie emerytalne, co stanowi pozytywną prognozę co do jego sytuacji majątkowej. ZUS podkreślił, że zobowiązany spłaca zadłużenie wobec ZUS w układzie ratalnym oraz inne zobowiązania pieniężne oraz że posiada on majątek w postaci nieruchomości. Mimo deklarowanej złej sytuacji finansowej, nie korzysta ze środków pomocy społecznej. Konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego spłatę należności.
Z powyższych względów, organ stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności także na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1 pkt 1-3 rozporządzenia 2003r.
Na powyższą decyzję ZUS J. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
W uzasadnieniu skargi skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając, że zaskarżona decyzja narusza jego interes prawny. Podniósł, że zadłużenie powstało w wyniku źle zweryfikowanych dokumentów, gdy rozpoczynał prowadzenie działalności gospodarczej w 2009r., złożył wówczas dokumentację na tzw. niski ZUS, po czym po dwóch latach przeszedł na tzw. duży ZUS. W 2012r. ZUS poinformował go, że zalega ze składkami. Skarżący podkreślił, że ZUS utwierdził go
w przekonaniu, że prawidłowo opłaca składki, gdy w 2011r. uzyskał zaświadczenie
o niezaleganiu względem ZUS. Dodał, że jego sytuacja materialna pogarsza się oraz że spłaca zaległe składki dwa lata.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325, ze zm.) - dalej: P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane
w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany
w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także
w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne.
W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności
z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i z akt sprawy nie wynika, aby taki stan faktyczny był przez skarżącego kwestionowany. Istotne dla rozstrzygnięcia
w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,
w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotny będzie pkt 1 i 3 wyżej powołanego przepisu, gdyż okoliczności na które powołuje się skarżący to trudna sytuacja majątkowa i rodzina oraz przewlekła choroba jego żony.
Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, ale nie jest jego prawem, a sądowa kontrola
w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego.
W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie
z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane
w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.).
Oceniając sprawę w zakresie zaistnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że
z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód ze świadczenia przedemerytalnego. Na dochód rodziny składa się również świadczenie emerytalne żony skarżącego. Ponadto skarżący posiada majątek
w postaci nieruchomości. Skarżący ponosi wydatki na utrzymanie, leczenie żony oraz spłaca raty kredytów.
Pomimo, że sytuacja materialna skarżącego oraz jego żony w istocie jawi się jako trudna, a skarżący chcąc spłacić ciążące na nim zobowiązania zarówno publicznoprawne jaki i cywilnoprawne napotyka na trudności związane z brakiem dostatecznych środków, to jednak w tej sytuacji rację należy przyznać ZUS, że umorzenie przedmiotowych zaległości byłoby bezzasadnym uprzywilejowywaniem zobowiązań cywilnoprawnych kosztem Skarbu Państwa. Nie można poczytywać za spełniające przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem ogółu obywateli. Instytucja umorzenia zaległości służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami. Organ publiczny, w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość spłacania zaległości – choćby w systemie ratalnym.
W odniesieniu do przesłanki określonej w pkt 3 w § 3 rozporządzenia z 2003r., należy wskazać, że wprawdzie skarżący sprawuję opiekę nad przewlekle chorą żoną, jednakże z uwagi na otrzymywanie świadczenia przedemerytalnego nie zachodzi sytuacja, w której skarżący byłby z tego powodu pozbawiany możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Skoro zatem z bezspornych ustaleń ZUS wynika, że skarżący dysponuje majątkiem w postaci nieruchomości, posiada stały miesięczny dochód, systematycznie spłaca zadłużenie względem ZUS w układzie ratalnym, przy braku innych okoliczności szczególnych - organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżący spełnia przesłanki do umorzenia zaległości. Z uwagi na powyższe uzasadnione jest stanowisko, co do braku istnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 rozporządzenia z 2003r.
Sąd podkreśla, że dokonując ustaleń stanu faktycznego organy orzekające mają obowiązek działać według zasad wynikających z art. 7, 10, 77, 80, 81 k.p.a.
i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i doświadczenia życiowego, wysnuwając ze zgromadzonego materiału dowodowego logicznie uzasadnione wnioski. Ustalenia dotyczące spełnienia, czy też nie, przesłanek umorzenia odnosić się przy tym powinny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja zachowuje powyższe standardy,
a wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2007r. (sygn. II GSK 301/06, system informacji prawnej Lex) wyraził pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że ZUS rozpoznając sprawę w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne winien rozważyć zastosowanie w takiej sprawie - zasady uwzględnienia interesu społecznego
i słusznego interesu obywateli. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, organ orzekający podejmując decyzję mógł uwzględnić i wyważyć nie tylko ważny interes skarżącego, lecz również interes społeczny, czy interes ubezpieczonych, regularnie płacących składki i nie mogących ponosić konsekwencji za innych, nie płacących składek.
Według Sądu, odmawiając umorzenia zaległości podatkowej w niniejszej sprawie ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. ZUS przeanalizował sytuację materialną oraz rodzinną skarżącego i stwierdził, że brak jest okoliczności mogących uzasadniać umorzenie zaległości w oparciu o przepisy rozporządzenia
z 2003r. Organ wskazał, że skarżący i jego żona osiągają stały dochód i posiadają majątek, mają zatem możliwość ratalnej spłaty zaległości wobec ZUS. W ocenie Sądu, powyższe wnioski organu są logiczne oraz konkretne i nie świadczą o przekroczeniu przez organ podatkowy granic uznania administracyjnego.
Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 P.p.s.a.