V SA/Wa 384/07

V SA/Wa 384/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Dopierała
Krystyna Madalińska-Urbaniak
Małgorzata Rysz
Piotr Piszczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Protokolant - Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę. 2. nakazać Skarbowi Państwa – Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wypłatę radcy prawnemu L. G. tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) podwyższoną o 22% podatku od towarów i usług z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu
Uzasadnienie
W skardze z dnia 24.05.2005 r. (obejmującej postępowanie egzekucyjne na mocy tytułów wykonawczych ZUS nr [...] – na kwotę 190,82 zł, 3207/2001 – na kwotę 168,28, 4484/2001 – na kwotę 263,00 zł) dotyczącej czynności egzekucyjnych określonych w zawiadomieniu o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego (z dnia [...] .05.2005 r. nr [...] ) W. S. podniósł, że prowadzenie egzekucji w ten sposób "spowoduje uregulowanie należności z ww. tytułów wykonawczych w abstrakcyjnym terminie". Wskazał też, że w dyspozycji ZUS w C. pozostają wierzytelności kilku milionów złotych (z firmy E. .Sp. z o.o. w W. i firmy J.. – J. P. w C., E. Sp. z o.o. w P.), z których można zaspokoić powyższe wierzytelności.
Następnie skarżący przedstawił tok egzekucji sądowej, toczącej się pod nadzorem SR w C. (sprawy [...] i [...] ), do przeprowadzenia której wyznaczono Komornika Sądowego Rewiru [...] , obejmującej majątek dłużnika "M." Sp. cyw., Z. L., W. S. w postaci budynku położonego w C. przy ul. [...] (KW [...] ), wyceniony na 800 tys. zł.
Podejmowane czynności skłoniły W. S. do wytoczenia przeciwko "komornikom" postępowania karnego (sprawa [...] ) w trybie prywatnoskargowym. Uzyskał on też zapewnienie od Dyrektora Oddziału ZUS w C., że składki za wrzesień i październik 2000 zostały wyegzekwowane w dniu 2.06.2003 r., a w związku z odwołaniem od decyzji z dnia [...] .08.2003 r. [...] "nastąpi ponowne rozliczenie".
W związku z "odmową rozliczenia zawindykowanych składek na ubezpieczenia zdrowotne za lata 1999-2003 (...) zachodzi podejrzenie dublowania tytułów wykonawczych".
Postanowieniem z dnia [...] .07.2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. – na podstawie art. 123 § 1 k.p.a. oraz art. 17, 18, 54 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.) – po rozpoznaniu ww. skargi na czynność egzekucyjną zajęcia świadczenia rentowego (dokonaną [...] .05.2005 r.) – oddalił skargę.
W motywach wskazano najpierw czynności, które stanowiły podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie wskazano argumenty przemawiające za oddaleniem skargi. Podniesiono, że skarżący posiada zaległości w składkach, dochodzone ze świadczenia rentowego. Ponieważ prowadziły je dwa organy egzekucyjne konieczne stało się przejęcie łącznej egzekucji przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C..
Oceniając poprawność prowadzonej egzekucji Dyrektor Izby Skarbowej nie dostrzegł żadnych wad, które pozwalałyby uwzględnić skargę. Dodał, że kwestia egzekucji sądowej pozostaje poza jego ceną (z przyczyn formalnych).
Na powyższy akt administracyjny zażalenie złożył W. S. (o identycznym brzmieniu co skarga).
Utrzymując w mocy powyższe postanowienie – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 17, 18 i 54 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym – Minister Finansów (postanowienie z dnia [...] .08.2006 r.) wskazał, że zgodnie z art. 54 § 1 powołanej ustawy zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W jego ramach organ dokonuje oceny prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodności z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W skardze nie można natomiast podnosić okoliczności, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia (np. zarzutów).
W myśl art. 7 § 1 i 2 cyt. ustawy organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przesłanką przy ich wyborze powinien być cel egzekucji, tj. dążenie do wykonania ciążących na zobowiązanym obowiązków.
Egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej należy do katalogu środków egzekucyjnych.
W przedmiotowej sprawie skarga na czynności egzekucyjne dotyczy zajęcia świadczenia z zaopatrzenia rentowego, które to zajęcie zostało dokonane zgodnie z przepisami cyt. ustawy. Zajęcie takie, w myśl postanowień art. 79 § 1 cyt. ustawy następuje przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Zawiadomienie takie z dnia [...] maja 2005 r. doręczono zobowiązanemu [...] maja 2005 r.
Zajęciu oczywiście podlega jedynie ta część świadczenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji. Ustawodawca, biorąc bowiem pod uwagę zasadę poszanowania minimum egzystencji, nakazuje pozostawić do dyspozycji zobowiązanego określoną w przepisach kwotę pieniężną, a zatem organ egzekucyjny prawidłowo dokonał stosownej czynności egzekucyjnej, natomiast organ rentowy, jako dłużnik zajętej wierzytelności, zobowiązany jest do realizacji zajęcia.
Wyjaśnić też należy – zdaniem Ministra Finansów – że organ egzekucyjny otrzymując tytuł wykonawczy do realizacji, jest tylko wykonawcą woli wierzyciela, który wobec braku dobrowolnej wpłaty ze strony zobowiązanego dochodzi należnych mu kwot w drodze przymusu egzekucyjnego. Zgodnie zaś z treścią art. 29 § 1 cyt. ustawy organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Minister Finansów odnosząc się do zawartych w zażaleniu twierdzeń dotyczących rozliczeń składek na świadczenia społeczne wskazał, iż czynności komornika sądowego pozostają poza meritum rozstrzygnięcia.
Zaznaczył też, że wskazane w skardze i zażaleniu wierzytelności nie zostały przez zobowiązanego sprecyzowane (na pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] nie udzielono odpowiedzi). Odnosząc się do wskazanej jako przedmiot egzekucji nieruchomości stwierdził, że przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości w trybie administracyjnym jest możliwe, jeśli zastosowanie innych środków egzekucyjnych nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne, co w niniejszej sprawie nie zaistniało.
W skardze – żądającej uchylenia postanowienia Ministra Finansów – zwrócono uwagę, że zostało ono "wydane z naruszeniem prawa oraz stanem faktycznym", bo nie uwzględnia:
1 – decyzji ZUS Oddział w C. [...] z dnia [...] .01.2006 r. uchylającą decyzję Nr [...] przenoszącą odpowiedzialność za spółkę na skarżącego,
2 – wyroku Sądu Apelacyjnego w K. sygn. akt [...] z dnia [...] .09.2005 r. uchylającego decyzję ZUS z dnia [...] .08.2003 r. do ponownego rozpoznania.
W związku z powyższym rozliczenie ZUS z dnia 9.10.2003 r. powinno zostać przeksięgowane ponownie, co może spowodować nadpłatę zawindykowanych składek. Skarżący też podniósł, że w postanowieniu stwierdzono "wskazane w skardze i zażaleniu wierzytelności nie zostały przez zobowiązanego sprecyzowane/na pismo Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. (...) nie udzielono odpowiedzi:, co jest nieprawdą. Wszystkie wierzytelności zwłaszcza byłemu Naczelnikowi USŁ w C. B. Z. (obecnie od wielu miesięcy przebywającemu w areszcie śledczym) są bardzo dobrze znane.
Skarżący podniósł, że we wniesionym zażaleniu załączył dwa postanowienia Sądu o łącznej egzekucji na rzecz ZUS przez komornika. Do dnia złożenia skargi ani komornik, ani ZUS nie dokonali rozliczeń wyegzekwowanych kwot.
Następnie skarżący sporządził listę osób, wobec których żądał wszczęcia postępowania karnego.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podnosząc argumenty zbieżne z motywami postanowień.
Z kolei pełnomocnik skarżącego – r.pr. L. G. – popierając skargę wskazał, iż istotne w sprawie znaczenie ma fakt:
a) wydania decyzji ZUS z dnia [...] .01.2006 r. zwalniającej skarżącego z odpowiedzialności za długi spółki cywilnej, a następnie spółki jawnej "M." S.j. Z.. L., W. S.,
b) wydania przez Sąd Apelacyjny w K. wyroku z dnia [...] .09.2005 r. ( [...] ) uchylającego decyzję ZUS z dnia [...] .08.2003 r. do ponownego rozpoznania.
Zdaniem pełnomocnika powyższe rozstrzygnięcia winny skutkować – stosownie do treści art. 1 pkt 15 i 16 powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – wstrzymaniem czynności egzekucyjnych lub wstrzymaniem postępowania egzekucyjnego albo – stosownie do treści art. 56 tej ustawy – zawieszeniem tego postępowania. Zarzucił także – w toku postępowania egzekucyjnego naruszenie zasady prowadzenia egzekucji w sposób najmniej dotkliwy dla dłużnika, a także zasady udzielenia stronie informacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 54 § 1 cyt. ustawy zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W ramach tego środka zaskarżenia organ dokonuje oceny prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodności z przepisami tej ustawy, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. W skardze na czynności egzekucyjne nie można podnosić okoliczności, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia (np. zarzutów - art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Powyższe zapobiega przypadkom powielania środka zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie. Przedmiotowe stanowisko znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie (wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.02.2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1002/04).
W myśl art. 7 § 1 i 2 cyt. ustawy organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwie dla zobowiązanego. Podstawową przesłanką przy wyborze środka egzekucyjnego powinien być cel egzekucji, tj. dążenie do wykonania ciążących na zobowiązanym obowiązków.
Egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej należy do katalogu środków egzekucyjnych przewidzianych art. 1a pkt 12 ustawy.
W sprawie skarga na czynności egzekucyjne dotyczy zajęcia świadczenia z zaopatrzenia rentowego, które to zajęcie zostało dokonane zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zajęcie takie, w myśl postanowień art. 79 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, następuje przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Zawiadomienie takie z dnia [...] maja 2005 r. doręczono zobowiązanemu [...] maja 2005 r.
Z treści ww. przepisu wynika, że zajęciu podlega jedynie ta część świadczenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji. Ustawodawca, biorąc bowiem pod uwagę zasadę poszanowania minimum egzystencji, nakazuje pozostawić do dyspozycji zobowiązanego określoną w przepisach kwotę pieniężną. Potwierdzeniem tego jest treść art. 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odsyłająca w tym zakresie do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym. Zatem Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., jako organ egzekucyjny, prawidłowo dokonał stosownej czynności egzekucyjnej, natomiast organ rentowy, jako dłużnik zajętej wierzytelności, zobowiązany jest do realizacji zajęcia w myśl obowiązujących przepisów.
Organ egzekucyjny, otrzymując tytuł wykonawczy do realizacji, jest tylko wykonawcą woli wierzyciela, który wobec braku dobrowolnej wpłaty ze strony zobowiązanego dochodzi należnych mu kwot w drodze przymusu egzekucyjnego. Zgodnie zaś z treścią art. 29 § 1 cyt. ustawy, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Odnosząc się natomiast do twierdzeń dotyczących braku otrzymania przez stronę do chwili obecnej rozliczeń wpłat od ZUS oraz komornika sądowego, należy wskazać, iż pozostają one poza meritum rozstrzygnięcia. Skarżący winien tę kwestię wyjaśnić w ZUS, a także może złożyć skargę na czynności komornika kierując ją do właściwego sądu rejonowego.
Wskazać też trzeba, że skarga nie podważa konstatacji Ministra Finansów o braku odpowiedzi na pismo z dnia 19.12.2003 r. Naczelnika USk. w C. W. S. nie wskazał – w skardze – skąd Organ ten miałby te wiadomości uzyskać skoro nie udzielił odpowiedzi na skierowane do niego pismo. Dodać też trzeba, iż w protokołach o stanie majątkowym znajdujących się w aktach sprawy brak wzmianki o przysługujących zobowiązanemu wierzytelnościach.
Wskazać też wyraźnie należy, iż w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne nie mogą być rozpatrywane kwestie związane z istnieniem egzekwowanego obowiązku. Natomiast ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje szeroki katalog środków ochrony prawnej przysługujących zobowiązanemu, który może ingerować w tok postępowania egzekucyjnego.
W nawiązaniu zaś do stanowiska zaprezentowanego przez pełnomocnika wskazać trzeba, iż zasada obowiązkowości prowadzenia egzekucji nie pozostawia wierzycielowi dowolności postępowania w przypadku uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Wystawienie tytułu wykonawczego i skierowanie go do egzekucji jest wiec ustawowym obowiązkiem wierzyciela, podobnie jak ustawowym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny otrzymując tytuł wykonawczy do realizacji, jest tylko wykonawcą woli wierzyciela. Zgodnie bowiem z treścią art. 29 § 1 cyt. ustawy organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ponadto kontrola zgodności z prawem czynności oraz aktów administracyjnych podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego nie może stanowić oceny zgodności z prawem decyzji merytorycznych, którymi zostały nałożone na zobowiązanego konkretne obowiązki, a których nie wykonał on bez zastosowania środków przymusu przewidzianych w ustawie.
Zaznaczyć należy, iż zadaniem egzekucji nie jest stosowanie wobec zobowiązanego jakichkolwiek represji, lecz przymuszenie, przy pomocy dozwolonych ustawowo środków egzekucyjnych, do wykonania obowiązku. W myśl art. 7 § 1 i 2 cyt. ustawy organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W niniejszej sprawie przyjęto prawidłowy tok postępowania egzekucyjnego, zastosowano tryb egzekucji najmniej dotkliwy, co wyżej wykazano.
W rozpatrywanej sprawie nie można również dopatrzyć się naruszenia zasady udzielania stronie informacji, a pełnomocnik w żaden sposób nie uzasadnił tego zarzutu. Przy czym udzielanie stronie należytej i wyczerpującej informacji należy odróżnić od doradztwa prawnego w konkretnej sprawie, którego wykonanie nie należy do obowiązków organu egzekucyjnego. Wydając zaskarżone postanowienia działano na podstawie i w granicach zakreślonych przez prawo, skarżącemu zaś wyjaśniono przyczyny, dla których jej argumenty nie zostały uwzględnione.
Biorąc pod uwagę fakt, iż skarga oraz zażalenie są identyczne wskazać trzeba, że zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy w I instancji. Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju i zakresu sprawy. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą na czynności egzekucyjne. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach skargi na czynności egzekucyjne rozpoznaniu podlegają wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nietrafny jest zatem podniesiony w piśmie zarzut koncentrowania się wywodów Ministra Finansów li tylko na stronie formalnej prowadzonego postępowania (zwłaszcza, że skarżący sformułował zażalenie nie nawiązując do stanowiska Organu I instancji i jest ono identyczne jak skarga, która wszczęła postępowanie).
Trzeba też wyraźnie podkreślić, iż decyzja ZUS w C. z dnia [...] .01.2006 r. i wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] .09.2005 r. nie mogły być wzięte pod uwagę przez Organ I-szej instancji, gdyż zapadły później aniżeli wydane w dniu [...] .07.2005 r. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Skoro skarżący tych rozstrzygnięć nie wskazał w zażaleniu, to Minister Finansów też nie mógł tych faktów – nawet ex officio – dostrzec (vide treść zażalenia).
Podniesienie tych kwestii dopiero na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest spóźnione, albowiem Sąd nie jest kolejną instancją, mogącą zmodyfikować rozstrzygnięcie, lecz dokonuje jedynie oceny legalności aktów administracyjnych. Te zaś nie naruszają prawa.
Postulat zawieszenia czy wstrzymania postępowania egzekucyjnego może być urzeczywistnione przez złożenie odpowiedniego wniosku – i to w toku toczącego się postępowania egzekucyjnego. Właściwym adresatem jest organ przewidziany ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (o czym pełnomocnik skarżącego zapewne poinformował). Należy wskazać, iż wniesienie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak w drodze postanowienia wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego.
Z kolei przesłanki zawieszenia postępowania wymienia ustawodawca w art. 56 § 1 cyt. ustawy i nie pozostawia on organowi egzekucyjnemu swobody wyboru w tym zakresie. Wskazać należy, iż podnoszone przez stronę okoliczności nie mieszczą się w tym katalogu.
Mając na uwadze treść art. 151, 250 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji.