V SA/WA 373/23

V SA/Wa 373/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-02-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Adrianna Elżbieta Grzymska-Truksa
Bożena Zwolenik /sprawozdawca/
Jarosław Stopczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Asesor WSA - Adrianna Elżbieta Grzymska-Truksa, Protokolant - st. sekr. sąd. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. sp. k. w [...] na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 grudnia 2022 r. nr 993400/81/362/2022; UNP 2022-00673305 w przedmiocie kontynuowania czynności kontrolnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez [...] z siedzibą w [...] jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład", "organ") z 9 grudnia 2022 r. znak: 993400/81/362/2022, utrzymujące w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z 23 listopada 2022 r. znak: [...] o kontynuowaniu czynności kontrolnych.
Rozstrzygnięcie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych:
W dniu 15 września 2022 r. płatnikowi składek [...] (dalej: "Strona", "Skarżąca", "Spółka") zostało doręczone zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli z 30 sierpnia 2022 r. W dniu 15 września 2022 r. organ podjął bezskuteczną próbę kontaktu ze Spółką w sprawie ustalenia terminu wszczęcia kontroli.
W związku z powyższym pismem z dnia 29 września 2022 r. organ wyznaczył termin wszczęcia kontroli na dzień 17 października 2022 r. (pismo doręczono Spółce w dniu 17 października 2022 r.). Kolejne zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli zostało wysłane do Spółki pismem z dnia 29 września 2022 r. W dniu 17 października 2022 r. inspektor kontroli Zakładu w siedzibie Spółki doręczyła zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli z dnia 17 października 2022 r. prokurentowi Spółki.
Spółka nie wyraziła zgody na wszczęci kontroli przed upływem 7 dni od doręczenia
zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Pismem z dnia 18 października 2022 r. organ wyznaczył termin wszczęcia kontroli na dzień 26 października 2022 r. (pismo doręczono Spółce w dniu 3 listopada 2022 r.). Pismem z dnia 17 października 2022 r., doręczonym organowi w dniu 21 października 2022 r., Spółka wskazała osobę upoważnioną do reprezentowania płatnika składek w trakcie kontroli w osobie radcy prawnego [...]. Do pisma zostało załączone pełnomocnictwo.
Pismem z dnia 7 listopada 2022 r. organ wyznaczył termin wszczęcia kontroli na dzień [...] listopada 2022 r. (pismo doręczono Spółce w dniu [...] listopada 2022 r.).
Kontrola płatnika składek została wszczęta w dniu [...] listopada 2022 r. na podstawie upoważnienia z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] do przeprowadzenia kontroli płatnika składek. W dniu [...] listopada 2022 r. Spółka oświadczyła, że jest małym przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2023 r., poz. 221), dalej: "PP", i dlatego czas trwania kontroli nie może przekraczać 18 dni.
Pismem z dnia 15 listopada 2022 r. organ sporządził wykaz pisemnych informacji oraz dokumentów, jakie Spółka powinna złożyć do dnia 5 grudnia 2022 r., tj. kopię kontraktów budowlanych zawartych przez Spółkę od początku istnienia, harmonogramy z wykonywanej pracy w Polsce i za granicą oraz dokumentację wypłaconych wynagrodzeń w Polsce i za granicą w odniesieniu do wszystkich osób zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych w okresie od dnia 1 września 2016 r. do dnia 31 lipca 2022 r., umowy o pracę wraz z aneksami dotyczące wymienionych osób (pismo doręczono Spółce w dniu [...] listopada 2022 r.).
W dniu 18 listopada 2022 r. Spółka za pośrednictwem ePUAP wniosła sprzeciw wobec podjęcia i wykonywania kontroli podnosząc, że kontrola została wszczęta pomimo braku uprzedniego zawiadomienia płatnika o zakresie przedmiotowym kontroli. Nadto w upoważnieniu do kontroli nie określono zakresu przedmiotowego kontroli bowiem nie wskazano okresu, którego dotyczyć ma kontrola, a także organ podjął kontrolę ponowną, a więc w przedmiocie tożsamym z kontrolą uprzednio prowadzoną przez organ, wszczętą w dniu 10 marca 2020 r. i zakończoną protokołem kontroli z dnia 24 marca 2020 r. obejmującą okres od września 2016 r. do grudnia 2019 r. Spółka zarzuciła naruszenie: art. 49 ust. 1, ust. 7 pkt 6, art. 49 ust. 8, art. 48 ust. 3 w związku z art. 58 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców w związku z art. 92a ustawy systemowej i art. 89 ust. 1a pkt 7 ustawy systemowe.
Po rozpoznaniu sprzeciwu organ w dniu 23 listopada 2022 r. wydał postanowienie o
kontynuowaniu czynności kontrolnych.
Na przedmiotowe postanowienie Spółka wniosła zażalenie za pośrednictwem operatora pocztowego, zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i odstąpienie od czynności kontrolnych (wpływ do organu - 29 listopada 2022 r.). W zażaleniu Spółka powtórzyła zarzuty i argumentację podniesioną uprzednio w sprzeciwie.
Po rozpoznaniu zażalenia, Prezes ZUS postanowieniem z dnia 9 grudnia 2022 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że kontrola płatnika składek została wszczęta zgodnie z przepisami prawa, tj. w dniu doręczenia płatnikowi składek upoważnienia do przeprowadzenia kontroli po doręczeniu zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli.
Organ podkreślił, że w zawiadomieniu o zamiarze wszczęcia kontroli oraz upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli prawidłowo został wskazany zakres przedmiotowy kontroli, który jest zgodny z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009, ze zm.), dalej: "u.s.u.s.".
Zarówno art. 48 ust. 3 i art. 49 ust. 7 Prawa przedsiębiorców, jak również art. 86 ust. 2 i art. 89 ust. 1a u.s.u.s., nie zobowiązują Zakładu do wskazywania w zawiadomieniu o zamiarze wszczęcia kontroli i upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli płatnika składek w ramach zakresu przedmiotowego kontroli okresu za jaki ma być kontrolowany płatnik składek.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 58 ust. 1 PP, organ stwierdził, że przeprowadzona u Strony w 2020 r. kontrola, zakończona protokołem kontroli z dnia 24 marca 2020 r., dotyczyła ustaleń w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego ubezpieczonego [...] za okres od września 2016 r. do grudnia 2019 r.
W trakcie tej kontroli badaniu poddano: wpis do Krajowego Rejestru Sądowego nr [...] , decyzję w sprawie nadania numeru NIP, zaświadczenie o numerze REGON i dane w elektronicznym rejestrze REGON, akta osobowe pracownika [...] , w tym umowy o pracę oraz aneksy do umów o pracę, karty wynagrodzeń ww. pracownika, dokumenty ubezpieczonego zaewidencjonowane w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS.
Organ podkreślił, że płatnik składek nie przedłożył dokumentów wskazanych w wezwaniu z 10 marca 2020 r., a zatem nie mogły być przedmiotem kontroli w 2020 r., która została przerwana z dniem 11 marca 2020 r. W związku z działaniami mającymi na celu zapobieganie, przeciwdziałanie i zwalczanie CO\/ID-19, odstąpiono od dalszych czynności kontrolnych, a w konsekwencji nie dokonano ustaleń kontroli w zakresie prawidłowości zgłaszania do ubezpieczeń społecznych ww. pracownika w okresie jego delegowania do pracy na terenie Belgii wykonywanej od 9 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2019 r. W związku z tym nie przeanalizowano dokumentacji finansowo-księgowej firmy, nie spisano do protokołu przesłuchania z zeznań prokurenta
Organ wskazał również, że w 2022 r. kontrola została wszczęta na skutek wystąpienia belgijskiej instytucji ubezpieczeń społecznych - National Social Security Office z dnia 25 lipca 2022 r., z którego wynika, że prowadzone jest dochodzenie w sprawie firmy [...] dotyczące tego, czy firma prowadzi znaczną część działalności na terenie Polski i czy też zatrudnieni przez nią pracownicy najemni podlegają polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych, czy świadczyli pracę wyłącznie na terenie Belgii i powinni podlegać ustawodawstwu belgijskiemu. W wystąpieniu instytucji zagranicznej zostały wskazane następujące osoby będące pracownikami [...]: [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] . Jak wynika z pisma instytucji belgijskiej, wszyscy wskazani oświadczyli, że wykonują pracę na terenie Belgii i nie wykonywali pracy na terenie Polski.
W związku z powyższym ZUS stwierdził, że wystąpienie instytucji belgijskiej stanowi nową okoliczność faktyczną, uzasadniającą ponowne wszczęcie kontroli u płatnika składek w związku z art. 58 ust. 2 pkt 8 PP, a przeprowadzenie kontroli ma na celu ustalenie, czy Spółka spełniała warunki do delegowania pracowników do wykonywania pracy za granicą.
Organ zwrócił uwagę, że w przypadku delegowania pracowników do wykonywania pracy na terytorium innego państwa członkowskiego UE muszą być spełnione przesłanki wynikające z regulujących tę materię przepisów prawa, tj. praca wykonywana za granicą musi być wykonywana w imieniu przedsiębiorstwa delegującego, co oznacza, że musi istnieć bezpośredni związek między pracownikiem i pracodawcą (pracownik nadal powinien podlegać zwierzchnictwu przedsiębiorstwa delegującego). Istotne jest również to, jaki podmiot zatrudnia pracownika, wypłaca wynagrodzenie oraz ponosi odpowiedzialność za rekrutację. Przedsiębiorstwo delegujące musi zachować prawo do określenia charakteru pracy wykonywanej przez pracownika delegowanego oraz praca ta musi być wykonywana dla przedsiębiorstwa delegującego. Ponadto, pracownik nie może zostać pozostawiony przez przedsiębiorstwo, do którego został oddelegowany do dyspozycji innego przedsiębiorstwa w państwie członkowskim, w którym się znajduje.
Jednocześnie przedsiębiorstwo delegujące musi normalnie prowadzić działalność w Polsce, tj. jej znaczna część musi być prowadzona w Polsce.
Wobec powyższego Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Na postanowienie Prezesa ZUS z 9 grudnia 2022 r. Strona, pismem z 16 lutego 2023 r., złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia, ewentualnie - w razie uznania przez Sąd, że zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte kwalifikowaną wadą prawną, o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a także zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając:
1. rażące naruszenie art. 138 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 144, art. 124 § 1 i art. 125 § 1 K.p.a. w zw. z art. 14 § 1a K.p.a. oraz art. 59 ust. 7 i ust. 8 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 92a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia nieistniejącego, bowiem:
1.1. Oddział ZUS w [...] w zw. z wniesieniem przez Skarżącą sprzeciwu, przesłał na adres e-PUAP pełnomocnika Skarżącej jedynie skan pisma nazwanego "postanowieniem" o kontynuowaniu czynności z dnia 23 listopada 2022 r. znak [...], które nie było podpisane podpisem elektronicznym;
1.2. Podpisu elektronicznego nie zawierało również "pismo przewodnie" od ZUS Oddział w [...] z dnia 23.11.2022, wraz z którym przesłany został skan pisma nazwanego "postanowieniem". Stąd też nie można nawet uznać, iż doszło do skutecznego, a więc zgodnego z wymogami przewidzianymi w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych, doręczenia tego "skanu";
1.3. Prezes ZUS nie mógł wydać zaskarżonego niniejszą skargą postanowienia o: utrzymaniu w mocy postanowienia Oddział ZUS w [...] z dnia 23 listopada 2022 r. znak: [...] o kontynuowaniu czynności kontrolnych bowiem w obrocie prawnym tego rodzaju postanowienie, które mogłoby zostać utrzymane w mocy, nie istnieje;
1.4. W zw. z brakiem doręczenia Skarżącej przez ZUS Oddział w [...] postanowienia o kontynuowaniu czynności kontrolnych do dnia 23 listopada 2022 r., z mocy art. 59 ust. 8 Prawa przedsiębiorców z dniem następnym, tj. 24 listopada 2022 r. wystąpiły skutki jakie ustawa wiąże z wydaniem postanowienia o uchyleniu zaskarżonego sprzeciwem postanowienia ZUS Oddział w [...] i odstąpienia od czynności kontrolnych w związku z czym Skarżąca podniosła zarzut nieważności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 3 K.p.a. w związku z art. 126 K.p.a.
2. naruszenie art. 89 ust.1a pkt 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 49 ust. 7 pkt. 6, art. 49 ust. 8 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 58 ust. 1 i ust. 2 Prawa przedsiębiorców oraz w zw. z art. 92a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez uznanie za prawnie dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie kontroli na podstawie zawiadomienia oraz upoważnienia do kontroli znak [...], w których nie określono zakresu przedmiotowego kontroli, a jedynie przedmiot kontroli, bowiem nie wskazano skarżącej okresu czasu jaki jest przedmiotem kontroli;
3. naruszenie art. 89a ust. 1a pkt. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 49 ust. 7 pkt. 7 i art. 49 ust. 8 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 92a ustawy o systemie ubezpieczeń poprzez uznanie za prawnie dopuszczalne wszczęcie i prowadzenie kontroli na podstawie upoważnienia do kontroli znak [...] niezawierającego obligatoryjnej treści, tj. przewidywanej daty zakończenia kontroli, a jedynie liczbę dni jej prowadzenia;
4. naruszeniu art. 58 ust. 1 i ust. 2 Prawa przedsiębiorców w zw. z art. 92a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nie uwzględnienie podniesionego przez Skarżącą zarzutu przeprowadzenia kontroli ponownej, a więc w przedmiocie tożsamym z kontrolą uprzednio przeprowadzoną i zakończoną przez Zakład na podstawie upoważnienia do przeprowadzenia kontroli nr [...], tj. kontroli: prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, wszczętej dnia 10 marca 2020 r. i zakończonej protokołem kontroli z dnia 24 marca 2020 r., a obejmującej okres wrzesień 2016 - grudzień 2019, pomimo braku spełnienia przesłanek wskazanych w art. 58 ust. 2 pkt Prawa przedsiębiorców bowiem:
4.1. "wystąpienie belgijskiej instytucji ubezpieczeń społecznych z wnioskiem o zbadanie czy skarżący prowadzi znaczną działalność na terenie Polski" nie jest żadną nową okolicznością faktyczną w sprawie;
4.2. jeżeli kontrola miałaby obejmować jedynie zakres wskazany we wniosku belgijskiej instytucji, to taki właśnie zakres kontroli powinien był zostać wskazany w upoważnieniu do kontroli, co miejsca nie miało;
4.3. poprzednio zakończona kontrola - zgodnie z zakresem wskazanym w upoważnieniu do jej przeprowadzenia obejmowała identyczny zakres jak kontrola prowadzona obecnie;
4.4 ustalenia protokołu z kontroli mają charakter wtórny wobec upoważnienia do jej przeprowadzenia - fakt, iż kontrolujący ograniczyli treść protokołu kontroli do niektórych faktów lub ubezpieczonych w żaden sposób nie wpływa na ustalenie zakresu kontroli. Zakres kontroli wynika bowiem z upoważnienia. To z upoważnienia do kontroli kontrolowany ma się dowiedzieć jaki jest zakres kontroli a nie dopiero z chwilą jej zakończenia z treści protokołu, w szczególności, iż na treść protokołu wpływu nie ma.
4.5. niezależnie od powyższego, Skarżąca podnosi, iż pierwsza kontrola wszczęta w dniu 10 marca 2020 r. a zakończona dnia 24 marca 2020 r. również została przeprowadzona w zw. z wnioskiem belgijskiej instytucji ubezpieczeń społecznych z dnia 13 stycznia 2020 r., m. in. o zbadanie czy Skarżąca prowadzi znaczną działalność na terenie Polski", w zw. z czym w sprawie nie zostały ujawnione nowe okoliczności faktyczne, albowiem wątpliwości belgijskiej instytucji ubezpieczeń społecznych zostały
wskazane już przy wszczęciu pierwszej kontroli.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy orzekający w sprawie organ prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem skargi jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 grudnia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z 23 listopada 2022 r. o kontynuowaniu czynności kontrolnych.
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu nieważności zaskarżonego orzeczenia Sąd podkreśla, że zaskarżony akt w pierwszej kolejności podlega badaniu z punktu widzenia istnienia wad skutkujących jego nieważnością, w dalszej kolejności wad postępowania uzasadniających wznowienie postępowania administracyjnego, następnie pozostałych wad postępowania z punktu widzenia możliwości ich istotnego wpływu na wynik postępowania, a wreszcie uchybień polegających na naruszeniu prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie istnienia wad istotniejszych w myśl wyżej przyjętej hierarchii eliminuje potrzebę ustalania istnienia pozostałych wad (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 461). W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się podstaw stwierdzenia nieważności. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, postanowienie organu I instancji w przedmiocie kontynuowania czynności kontrolnych zawiera wszystkie elementy określone przepisami prawa, w tym podpis osoby upoważnionej do wydania postanowienia. Z akt sprawy wynika, że sporządzone i podpisane postanowienie, wydane w postaci papierowej, organ poddał skanowaniu i przekazał Skarżącej za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Postanowienie nie zostało wydane w postaci elektronicznej, a zatem nie mogło zostać podpisane elektronicznie zgodnie z dyspozycją art. 14 § 1a K.p.a.
Doręczenie Spółce kopii postanowienia można uznać za uchybienie procesowe, które jednak nie uzasadnia stwierdzenia jego nieważności.
Sąd zwraca uwagę, że warunkiem sine qua non uchylenia orzeczenia z powodu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść orzeczenia. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła.
Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 92a u.s.u.s., do kontroli płatnika składek będącego przedsiębiorcą stosuje się przepisy rozdziału 5 Prawa przedsiębiorców. Z art. 59 ust. 1 Prawa przedsiębiorców wynika, że przedsiębiorca może wnieść sprzeciw wobec podjęcia i wykonywania przez organ kontroli czynności z naruszeniem przepisów:
- art. 48 (zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli),
- art. 49 (posiadanie stosownego upoważnienia do kontroli),
- art. 50 ust. 1 i 5 (wykonywanie czynności kontrolnych w obecności przedsiębiorcy, osoby upoważnionej lub pod jego nieobecność),
- art. 51 ust. 1 (miejsce prowadzenia kontroli),
- art. 54 ust. 1 (zakaz prowadzenia więcej niż jednej kontroli w tym samym czasie),
- art. 55 ust. 1 i 2 (czas kontroli i wyłączenia),
- art. 58 (wyłączenie kontroli w tej samej sprawie prowadzonej przez ten sam organ).
Sprzeciw wymaga uzasadnienia. Wnosi się go na piśmie w terminie 3 dni roboczych od wszczęcia kontroli lub od wystąpienia przesłanki go uzasadniającej, o czym należy zawiadomić kontrolujących (art. 59 ust. 3 i 4).
Z istoty zacytowanej przez Sąd regulacji art. 59 Prawa przedsiębiorców wynika, iż sprzeciw jest środkiem z którym ustawodawca wiąże ścisłe, formalne wymagania (pisemność, uzasadnienie, podanie powodów wniesienia oraz termin jego wniesienia).
W przedmiotowej sprawie kontrola u płatnika składek została wszczęta w dniu [...] listopada 2022 r. na podstawie upoważnienia z [...] listopada 2022 r. do przeprowadzenia kontroli Skarżącej - płatnika składek. Wskazano przewidywany termin zakończenia kontroli - 18 dni roboczych od daty doręczenia upoważnienia.
Pismem z dnia [...] listopada 2022 r. organ sporządził wykaz pisemnych informacji oraz dokumentów, jakie Spółka powinna złożyć do dnia 5 grudnia 2022 r., tj. kopię kontraktów budowlanych zawartych przez Spółkę od początku istnienia, harmonogramy z wykonywanej pracy w Polsce i za granicą oraz dokumentację wypłaconych wynagrodzeń w Polsce i za granicą w odniesieniu do wszystkich osób zgłoszonych do ubezpieczeń w okresie od dnia 1 września 2016 r. do dnia 31 lipca 2022 r., umowy o pracę wraz z aneksami dotyczące wymienionych osób. Korespondencja została doręczona w dniu [...] listopada 2022 r.
W dniu 18 listopada 2022 r. Spółka za pośrednictwem ePUAP wniosła sprzeciw wobec podjęcia i wykonywania kontroli podnosząc, że:
- w upoważnieniu do kontroli nie określono zakresu przedmiotowego kontroli, ponieważ nie wskazano okresu, którego dotyczyć ma kontrola,
- organ podjął kontrolę ponowną, a więc w przedmiocie tożsamym z kontrolą uprzednio prowadzoną, wszczętą w dniu 10 marca 2020 r. i zakończoną protokołem kontroli z dnia 24 marca 2020 r. obejmującą okres od września 2016 r. do grudnia 2019 r.
Sprzeciw nie został uwzględniony.
Sąd podziela stanowisko ZUS, iż w rozpoznawanej sprawie kontrola płatnika składek została wszczęta zgodnie z przepisami prawa. Skarżącej doręczono upoważnienie do przeprowadzenia kontroli po wcześniejszym doręczeniu zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Zarówno w zawiadomieniu o zamiarze wszczęcia kontroli, jak i upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli wskazany został taki sam zakres przedmiotowy kontroli.
Odnosząc się do skargi Sąd wskazuje, że zarzut dotyczący nieprecyzyjnego określenia zakresu kontroli w upoważnieniu z dnia [...] listopada 2022 r. nie znajduje uzasadnienia, ponieważ zakres przedmiotowy kontroli został w sposób prawidłowy wskazany. Wskazane wyżej upoważnienie do przeprowadzenia kontroli zostało wydane na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 6, art. 86 ust. 1 i 2, art. 94 ust. 2 u.s.u.s. i zawiera wszystkie wymienione art. 89 ust. 1a u.s.u.s. elementy. Ustawodawca nie przewidział obowiązku wskazywania szczegółowego zakresu kontroli w upoważnieniu, poprzez precyzyjne dookreślenie okresu objętego kontrolą. Taki obowiązek przewidział np. w wypadku kontroli podatkowych, w których w upoważnieniu taki okres kontrolowany należy wskazać. Jednakże zakres kontroli podatkowej nie wynika z przepisu rangi ustawowej (patrz art. 282b ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa – tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.), tylko z rozporządzenia organu wykonawczego (patrz np. rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 27 października 2016 r. w sprawie wzoru zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej – Dz.U. z 2016 r., poz. 1778). Natomiast w odniesieniu do kontroli wykonywanych przez ZUS taki obowiązek nie istnieje.
W upoważnieniu z [...] listopada 2022 r. określono zakres kontroli poprzez następującą treść: "1.Prawidłowość i rzetelność obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego., 2. Wystawianie zaświadczeń lub zgłaszanie danych dla celów ubezpieczeń społecznych."
Zdaniem Sądu organ nie miał obowiązku dookreślania konkretnego okresu podlegającego kontroli. Taki obowiązek ZUS nie wynika ani z przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców, ani z przepisów u.s.u.s.
Sąd zwraca uwagę, że okres, którego dotyczy kontrola wynika z przepisów regulujących dochodzenie należności z tytułu składek oraz dochodzenie nienależnie pobranych świadczeń.
Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 84 ust. 3 u.s.u.s., nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach - za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
Oznacza to, że kontrola w tym zakresie dotyczy wszystkich ubezpieczonych, którzy kiedykolwiek świadczyli pracę na rzecz płatnika składek. Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a u.s.u.s., do zakresu działania ZUS należy m.in. stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych. Obowiązek ten dotyczy wszystkich ubezpieczonych, którzy świadczyli pracę na rzecz płatnika składek, w tym byłych ubezpieczonych, co wynika również z art. 2a u.s.u.s. Ze wskazanego przepisu wynika, że ustawa gwarantuje zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. Zgodnie z art. 2a ust. 2 pkt 1 u.s.u.s., zasada równego traktowania dotyczy w szczególności warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych, obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne. Dlatego też obowiązkiem ZUS było ustalenie, czy wszystkie osoby (aktualnie zatrudnione i w przeszłości) prawidłowo zostały zgłoszone do ubezpieczeń społecznych i czy prawidłowo zostały za nie rozliczone i opłacone składki.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 58 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, zgodnie z którym organ kontroli nie przeprowadza kontroli, w przypadku gdy ma ona dotyczyć przedmiotu kontroli objętego uprzednio zakończoną kontrolą przeprowadzoną przez ten sam organ Sąd stwierdza, że również ten zarzut jest niezasadny.
Zgodnie z art. 58 ust. 2 pkt 8 PP, przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku, gdy po sporządzeniu protokołu kontroli z poprzedniej kontroli wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody nieznane organowi administracji lub państwowej jednostce organizacyjnej w chwili przeprowadzenia kontroli, w tym wskazujące na wystąpienie nadużycia prawa.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wyjaśnił, że przeprowadzona u Skarżącej w 2020 r. kontrola, zakończona protokołem kontroli z dnia 24 marca 2020 r., dotyczyła ustaleń w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego ubezpieczonego [...] za okres od września 2016 r. do grudnia 2019 r.
W trakcie tej kontroli badaniu poddano: wpis do Krajowego Rejestru Sądowego nr [...] , decyzję w sprawie nadania numeru NIP, zaświadczenie o numerze REGON i dane w elektronicznym rejestrze REGON, akta osobowe pracownika [...] , w tym umowy o pracę oraz aneksy do umów o pracę, karty wynagrodzeń ww. pracownika, dokumenty ubezpieczonego zaewidencjonowane w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS.
Jednocześnie wskazano, że płatnik składek nie przedłożył dokumentów wskazanych w wezwaniu ZUS z 10 marca 2020 r., co powoduje, że nie mogły być przedmiotem kontroli. Kontrola została przerwana 11 marca 2020 r. w związku z działaniami mającymi na celu zapobieganie, przeciwdziałanie i zwalczanie CO\/ID-19. Nie dokonano zatem ustaleń w zakresie prawidłowości zgłaszania do ubezpieczeń społecznych ww. pracownika w okresie jego delegowania do pracy na terenie Belgii wykonywanej od 9 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2019 r.
Natomiast kontrola w 2022 r. została wszczęta na skutek wystąpienia belgijskiej instytucji ubezpieczeń społecznych - National Social Security Office, z dnia 25 lipca 2022 r., z którego wynika, że prowadzone jest dochodzenie w sprawie firmy [...] dotyczące tego, czy firma prowadzi znaczną część działalności na terenie Polski i czy zatrudnieni przez nią pracownicy najemni podlegają polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych, czy świadczyli pracę wyłącznie na terenie Belgii i powinni podlegać ustawodawstwu belgijskiemu. W wystąpieniu ww. instytucji wskazano następujące osoby będące pracownikami [...] : [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] . Jak wynika z pisma instytucji belgijskiej, wszyscy wskazani oświadczyli, że wykonują pracę na terenie Belgii i nie wykonywali pracy na terenie Polski.
Zdaniem Sądu wskazane okoliczności dowodzą, że w sprawie wystąpiły istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody w rozumieniu art. 58 ust. 2 pkt 8 PP, co powoduje po stronie ZUS obowiązek zbadania wszystkich wcześniej nieznanych w trakcie poprzedniej kontroli u Skarżącej dokumentów pozwalających na ustalenie, ww. faktów.
Twierdzenie Skarżącej, że inspektor kontroli już na etapie wcześniej prowadzonej kontroli miał wgląd we wszelką niezbędną do przeprowadzenia kontroli dokumentację oraz posiadał dostęp do danych w zakresie zgłoszeń ubezpieczonych do ubezpieczeń jest bezzasadne, ponieważ ZUS, w związku z pojawieniem się nowych okoliczności faktycznych był zobligowany do podjęcia czynności kontrolnych. W związku z tym, brak podstaw do uznania, że w rozpoznawanej sprawie został naruszony art. 58 ust. 1 Prawa przedsiębiorców.
Sąd stwierdza, że organ miał prawo ponownie badać, czy pracownicy Spółki zostali prawidłowo zgłoszeni do ubezpieczeń społecznych, jeżeli pojawiły się nowe okoliczności, za które w rozpoznawanej sprawie należy uznać ustalenie czy zatrudnieni przez Spółkę pracownicy najemni podlegają polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych, czy też świadczyli pracę wyłącznie na terenie Belgii, jak wynika z ich oświadczeń, i powinni podlegać ustawodawstwu belgijskiemu.
Zgodnie z art. 87 i art. 88 u.s.u.s. ZUS w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń oraz prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek jest zobowiązany zbadać i ustalić m.in., czy wszystkie osoby wykonujące jakąkolwiek pracę czy usługi na rzecz płatnika składek zostały w terminie zgłoszone do ubezpieczeń społecznych z prawidłowym tytułem, jak również czy płatnik składek dokonał prawidłowych rozliczeń za zatrudnione osoby, tj. wykazał właściwą wysokość składek na ubezpieczenia społeczne, w tym za osoby wykonujące prace na rzecz własnego pracodawcy.
Dla ustalenia jakiemu ustawodawstwu powinien podlegać pracownik konieczne jest odwołanie się do regulacji wynikających z przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak wynika z art. 12 ust 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166, 30.04.2004, s.1), art. 14 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009 r., s. 1), osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie prowadzi tam swą działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana, by zastąpić inną delegowaną osobę.
Jednocześnie Sąd zauważa, że w trakcie przeprowadzania kontroli inspektor kontroli Zakładu ma prawo badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli, co wynika z art. 87 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. Zatem w trakcie kontroli ZUS bada wszelkie dokumenty, które mogą mieć wpływ na ustalenie tytułu do ubezpieczeń, jego faktyczne istnienie lub też stwierdzenie, że zgłoszona osoba do ubezpieczeń powinna być wyłączona z kręgu osób obejmowanych ubezpieczeniami społecznymi czy też podstawy wymiaru składek. Odmienne stanowisko Skarżącej nie znajduje aprobaty Sądu.
Sąd nie podziela również zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania, organy orzekające w niniejszej sprawie podjęły wszelkie niezbędne czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i podjęły prawidłowe rozstrzygnięcie.
Wobec powyższego brak było podstaw do odstąpienia przez organ od prowadzonych czynności kontrolnych, a w konsekwencji, Sąd uznając wszystkie zarzuty skargi za chybione, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.