V SA/Wa 357/20

V SA/Wa 357/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-05-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-02-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Arkadiusz Tomczak /sprawozdawca/
Konrad Łukaszewicz
Michał Sowiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 20/21 - Wyrok NSA z 2024-10-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 59 par 2 i 3; art. 64 par 1 pkt 4; art. 64 par 6; art. 61 par 1 i 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2020 r. sprawy ze skargi Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. uchylił postanowienie Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w W. z [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie określenia wierzycielowi wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i orzekł co do istoty sprawy określając te koszty na 1.627,10 zł.
Jako podstawę prawną organ wskazał art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej k.p.a.) oraz art. 18 i art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.).
Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku [...] Sp. z o.o. na podstawie wystawionego przez Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2018r nr [...] obejmującego należność z tytułu nieuiszczonej kary pieniężnej na kwotę 26.341,70 zł należności głównej oraz odsetek w wysokości 721,70 zł (liczonych od 09 września 2017 r.).
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny na podstawie zawiadomienia z (...) lutego 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego należącego do [...] Sp. z o.o. w Banku [...] w K. . Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone Spółce w trybie zastępczym opisanym w art. 44 k.p.a. z dniem 27 lutego 2018 r. Bank potwierdził odbiór zawiadomienia i poinformował o zbiegu egzekucji do zajętego rachunku bankowego.
Pismem z (...) maja 2018 r. Wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że odsetki od kary pieniężnej, nałożonej decyzją Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych z [...] sierpnia 2017 r. powinny być liczone od (...) września 2017 r., tj. po upływie 14 dni licząc od dnia, w którym decyzja stała się prawomocna i w związku z tym wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej odsetek za okres od 9 do 25 września 2017r.
Postanowieniem z [...] maja 2018 r., wydanym na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a., Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w W. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku [...] Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] . Postanowienie zostało Spółce doręczone w trybie art. 44 k.p.a. z dniem 7 czerwca 2018 r. Wierzyciel potwierdził jego odbiór 24 maja 2018 r.
Pismem z 3 lipca 2018 r. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w W. zawiadomił Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 1.628,00 zł, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku Spółki [...] na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2018r nr [...] .
Pismem z 9 lipca 2018 r. Prezes Agencji Rezerw Materiałowych, zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a., zwrócił się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
W dniu [...] lipca 2018 r. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w W. wydał postanowienie w sprawie obciążenia Wierzyciela, tj. Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2018 r. nr [...] wystawionego na [...] Sp. z o.o. w kwocie 1.628,00 zł.
Po rozpatrzeniu zażalenia Wierzyciela, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z [...] października 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w Warszawie z [...] lipca 2018 r.
Wierzyciel zaskarżył to rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Prawomocnym wyrokiem z 2 lipca 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 2021/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone przez Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] października 2018 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w W. z [...] lipca 2018 r.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organy obu instancji nie dokonały analizy powstałych w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz oceny zasadności obciążenia nimi strony zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu.
Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenia kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z [...] listopada 2019 r. Wierzyciela - Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2018 r. nr [...] w kwocie 1,628,00 zł.
W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie wskazał, iż mając na uwadze wykładnię przedstawioną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2021/18 z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14, a także wobec braku przepisów regulujących maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności, odnosząc się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. - określającego wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200,00 zł. postanowił ustalić maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej (stanowiącą 1 % egzekwowanej należności) na 4.275,00 zł, maksymalną opłatę za czynność egzekucyjną (stanowiącą 5 % egzekwowanej należności) na 21.375,00 zł oraz opłaty za czynność egzekucyjną.
Przy zastosowaniu wskazanych zasad uwzględniających wytyczne zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz przyjętą przez organ kalkulację kosztów, poprzez ustalenie opłaty w maksymalnej wysokości - opłata za czynność wynosi 21.375,00 zł. Ponieważ wyliczona maksymalna kwota opłaty egzekucyjnej za czynność zajęcia rachunku bankowego jest wyższa od kwoty opłaty określonej w uchylonym postanowieniu, organ przyjął kwotę opłaty w wysokości 1.356,50 zł. Kwota ta mieści się w przedziale maksymalnej opłaty za czynność egzekucyjną, nie wyższej niż 21.375,00 zł, która określa górną granicę kosztów za zajęcie rachunku bankowego. Łączna zatem kwota naliczonych opłat za czynności w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wyniosła 1,628,00 zł i nie przewyższa maksymalnych łącznie kwot: 4.275,00 zł puls 21.375,00 zł = 25.650,00 zł.
Prezes Agencji Rezerw Materiałowych złożył zażalenie od opisanego rozstrzygnięcia.
Zaskarżonym obecnie postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. uchylił w całości postanowienie Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w W. z [...] listopada 2019 r. i orzekając co do istoty określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych z tytułu prowadzonej wobec majątku [...] Sp. z o.o. egzekucji na kwotę 1.627,10 zł.
Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, iż Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w W. w toku postępowania egzekucyjnego dokonał skutecznej czynności egzekucyjnej, polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] w K. , a także 27 lutego 2018 r. w trybie art. 44 k.p.a. doręczył zobowiązanej Spółce odpis tytułu wykonawczego. Czynności te spowodowały konieczność naliczenia kosztów egzekucyjnych, na które składają się opłata za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, którą oblicza się w wysokości 5 % kwoty egzekwowanej należności, w podstawie obliczenia której uwzględnia się należność główną, jak i odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłata manipulacyjna, zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., obliczana w wysokości 1 % kwoty egzekwowanych należności, objętych tytułem wykonawczym, w podstawie obliczenia której bierze się pod uwagę należność główną oraz odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Organ wskazał, że przedmiotowa czynność egzekucyjna wygenerowała zatem koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 1.627,10 zł a nie 1.628,10 zł (stąd orzeczenie reformatoryjne). Kwota ww. należności wynika:
- z opłaty manipulacyjnej naliczonej w następujący sposób: 1% z kwoty 27.051,70 zł (26.341,70 zł kwota należności głównej + 710,00 zł kwota odsetek naliczonych na dzień 26 stycznia 2018 r. tj. na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego) = 270,50 zł;
- z opłaty za dokonaną czynność egzekucyjną w postaci zajęcia rachunku bankowego w w Banku [...] w K. , powstałej na dzień 9 lutego 2018 r., naliczonej w następujący sposób: 5% z kwoty 27.132,70 zł (26.341,70 zł kwota należności głównej + 791,00 zł kwota odsetek) = 1.356,60 zł.
Powyższa należność obciążała zgodnie z 64c § 1 u.p.e.a. Zobowiązanego. W toku postępowania na poczet kosztów egzekucyjnych nie wyegzekwowano żadnych kwot.
Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego w W. działając w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec w związku ze stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, iż w niniejszej sprawie brak było możliwości obciążenia kosztami egzekucyjnymi zobowiązanej Spółki oraz że zaistniała konieczność obciążenia nimi wierzyciela.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. zauważył, że Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego W. ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2021/18, w którym Sąd wskazał, iż organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 w taki sposób, aby nie można było zarzucić naruszenia zasad określonych w tym wyroku. W konsekwencji zasadnie Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego W. wskazał, iż określając wysokość kosztów egzekucyjnych, z uwagi na brak górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, zasadnym jest odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., w którym ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Organ zauważył, że zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych, jest bardziej skomplikowane i czasochłonne, natomiast w zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości.
Zdaniem organu, mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę w u.p.e.a. pomiędzy 4% a 8%, to zachowując ustawową proporcję zasadne jest przyjęcie, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do 34.200 zł, to wypełnieniem standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia, np. za zajęcie rachunku bankowego maksymalna opłata będzie wynosiła 21.375 zł, natomiast maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 4.275 zł dla każdego tytułu wykonawczego.
Organ wskazał, że wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających w przedmiotowej sprawie Wierzyciela nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne, których maksymalna wysokość w odniesieniu do opłaty za zajęcie rachunku bankowego z uwzględnieniem stawki procentowej będzie wynosiła 21.375 zł, natomiast w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 4.275 zł dla każdego tytułu wykonawczego.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. podkreślił, że z uwagi na brak określenia przez ustawodawcę górnej granicy w zakresie opłaty manipulacyjnej i opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., racjonalnym działaniem jest odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przy ustalaniu metody określania maksymalnych wysokości poszczególnych kosztów egzekucyjnych.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na opisane rozstrzygnięcie, Prezes Agencji Rezerw Materiałowych zarzucił postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] grudnia 2019 r. zarzucił:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 190 § 1 Konstytucji RP w zw. z wyrokiem TK z dnia 28.06.2016r (SK 31/14) poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie powołanego wyroku TK podczas, gdy organ orzekający w sprawie był do tego obowiązany w świetle obowiązujących zasad prawa;
2) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie i ustalenie opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych w postaci zajęcia rachunków bankowych dłużnika - [...] Sp. z o.o. (winno być [...] Sp. z o.o.) pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych, albowiem na rachunku bankowym nie było żadnych środków co oznacza, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej wierzycielowi nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych;
3) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z wyrokiem TK z dnia 28.06.2016r (SK 31/14) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w art. 64 § 1 pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w kwocie obliczonej według zasad dowolnie ustalonych przez organ egzekucyjny, tj. w oparciu o zasadę procentowego obliczenia opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnych w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu stopnia skomplikowania czynności, nakładu pracy itp., to jest bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku TK oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1786/18 (winien być wyrok z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2021/18);
4) art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem TK z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty manipulacyjnej w kwocie obliczonej według zasad dowolnie ustalonych przez organ egzekucyjny, tj. w oparciu o zasadę procentowego obliczenia opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, w oderwaniu od rzeczywistego stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności, nakładu pracy, itp., to jest bez uwzględnienia wytycznych wskazanych w powołanym wyroku TK oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1786/18 (winien być wyrok z dnia 2 lipca 2019r, sygn. akt V SA/Wa 2021/18);
II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:
1) art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego, w szczególności wykazania i wyliczenia faktycznych, a nie hipotetycznych kosztów poszczególnych czynności podejmowanych przez organ w ramach prowadzonego postępowania poprzez wskazanie na poziom ich skomplikowania, stopień efektywności i nakład pracy, wobec czego brak jest możliwości zweryfikowania stanowiska organu w zakresie tego, co faktycznie obejmuje przyjęta w zaskarżonym postanowieniu kwota kosztów egzekucyjnych obciążająca Wierzyciela, w tym z tytułu zajęcia rachunku bankowego;
2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty Wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym od organu egzekucyjnego, w tym kosztów zastępstw
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.
Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi art. 120 cytowanej ustawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy.
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły.
Kontroli Sądu podlegało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2019 r., uchylające postanowienie Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w W. z [...] listopada 2019 r. i orzekające co do istoty w przedmiocie określenia wierzycielowi wysokości kosztów egzekucyjnych.
Na wstępie wskazać należy, że organy orzekające w sprawie, jak również sąd administracyjny, związane są prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2021/18 na mocy art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponadto, stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Przedmiotem sporu jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec majątku [...] Sp. z o.o. na podstawie wystawionego przez Prezesa Agencji Rezerw Materiałowych tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2018r nr [...] .
W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowe.
Kwestia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym uregulowana została w Rozdziale 6 Działu I ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.
W art. 64c § 1 u.p.e.a. została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a., wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2 - 4 ustawy egzekucyjnej). Przepis art. 64c § 4 u.p.e.a. stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a.
W rozpoznawanej sprawie taki wyjątek nastąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Przewidziana w art. 64 § 6 u.p.e.a. opłata manipulacyjna stanowi szczególny rodzaj opłaty pobieranej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i jak wskazuje powołany przepis wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia ww. opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, o czym stanowi art. 64 § 10 zdanie pierwsze u.p.e.a. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 zdanie drugie u.p.e.a. jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty manipulacyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.
Podkreślenia wymaga, że organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. akt SK 31/14 i skutek, jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w tych przepisach.
W odniesieniu do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 orzekł m.in., że:
1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że dla właściwej realizacji wyroku Trybunału konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych.
Należy wskazać, że w wyroku SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty manipulacyjnej czy też egzekucyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela – w sytuacji, w której nie można ich ściągnąć od zobowiązanego, a jedynie brak określenia górnej granicy tych opłat. Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku TK sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a. wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17. NSA wskazał, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten, w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją, nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.
Organ egzekucyjny zastosował w przedmiotowej sprawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepisy te, jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. (stosowna nowelizacja u.p.e.a. wciąż oczekuje na wejście w życie). Podkreślić należy, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, dlatego też nie zawsze tak określona opłata będzie w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Niemniej jednak, jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Co więcej, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.
Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w przypadku należności o znacznej wartości następuje zachwianie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych z tego tytułu, które stają się niejako sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Trybunał wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy, który powinien w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Jednakże do czasu nowelizacji ustawy należy stosować ten przepis w taki sposób, by można było uznać go za konstytucyjny w świetle powołanego wyroku.
Wobec powyższego, należało sprawdzić, czy koszty ustalone przez organ drugiej instancji w oparciu o nadal obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w drodze egzekucji. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 61 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a., organy dokonały analizy, w której porównano wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości, mającej przewidzianą górną granicę, tj. 8%, nie więcej niż 34.200 zł, do wysokości opłaty 5% za zajęcie innej wierzytelności. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że skoro przy skomplikowanej czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to przy czynności zajęcia innej wierzytelności należy uwzględnić mniejszy nakład pracy.
Opierając się na tym przeświadczeniu i zastosowanym przez ustawodawcę proporcjonalnym uszeregowaniu opłat z poszczególnych tytułów, organy prawidłowo przyjęły, maksymalną 5 % opłatę za zajęcie rachunku bankowego oraz maksymalna opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a. Ustalona w sprawie wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, na które składają się opłata manipulacyjna w wysokości 270,50 oraz opłata za dokonane czynności egzekucyjne, tj. zajęcie rachunku bankowego w wysokości 1.356,60 nie przekracza maksymalnej wysokości przyjętej przez organ. Nie pozostaje również w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu. Podkreślenia wymaga, że taki sposób miarkowania kosztów egzekucyjnych został zaaprobowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie: z 25.11.2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1814/19, z 18.12.2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1038/19, z 20.12.2019 r. sygn. akt V SA/Wa 901/19 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wbrew zarzutom skargi, wyliczenia tych kwot dokonane przez organ odpowiadają prawu. Sąd nie podzielił przy tym twierdzenia strony Skarżącej, że opłata egzekucyjna może być naliczana tylko w przypadku zajęcia rachunku bankowego posiadającego zgromadzone na nim środki pieniężne. Podkreślenia wymaga, że w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2021/18 Sąd nie uznał za trafny poglądu, że naliczanie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ przeprowadzi skutecznie egzekucję. Zdaniem Sądu, stanowisko takie, jak zajmowane przez Skarżąca, nie znajduje potwierdzenia w treści przepisów u.p.e.a., które nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej.
Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. opłata egzekucyjna jest pobierana za zajęcie wierzytelności pieniężnych (innych niż zajęcie ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę) oraz za zajęcie innych praw majątkowych, a takim innym prawem majątkowym będzie zajęcie przyszłej wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym. Stosownie bowiem do art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ponieważ do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, to zapis prawny odnoszący się do skutecznego zajęcia przyszłych wpłat na konto obejmuje tym samym "inne prawo majątkowe", o którym mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Wobec powyższego, zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie jest zasadny.
Prawidłowo również została wyliczona przez organ opłata manipulacyjna. Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr, przy czym zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zatem w sprawie spełnione zostały wszystkie wymagania przepisu.
Reasumując, pomimo braku uregulowania w aktualnie obowiązujących przepisach prawa maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organy prawidłowo ustaliły koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także wskazań zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 2021/18.
Należy stwierdzić, że między naliczonymi opłatami a kosztami postępowania egzekucyjnego nie zachodzi rażąca dysproporcja, a zestawiając wysokość naliczonych opłat z wysokością należności trzeba dojść do wniosku, że nie doszło do naruszenia równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.
Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. W szczególności uzasadnienie kontrolowanego postanowienia decyzji spełnia wszelkie wymogi art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 oraz art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.