V SA/Wa 3431/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2025-01-23
NSAAdministracyjneWysokawsa
środki unijneKrajowy Plan Odbudowyrolnictwołańcuch dostawsprzedaż bezpośredniakoszty kwalifikowalnepostępowanie administracyjneWSAARiMR

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Agencji o odmowie wsparcia unijnego na budowę hali magazynowej i zakup oprogramowania, stwierdzając naruszenie prawa przy ocenie projektu.

Skarżący P.S. złożył wniosek o wsparcie unijne na budowę hali magazynowej i zakup laptopa z oprogramowaniem do kontroli sprzedaży w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Agencja odmówiła wsparcia, uznając koszty za niekwalifikowalne. Sąd administracyjny uznał ocenę projektu przez Agencję za naruszającą prawo, stwierdzając, że budowa hali magazynowej i zakup laptopa z oprogramowaniem do sprzedaży na odległość mogą być kosztami kwalifikowalnymi. Sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia.

Przedmiotem skargi była informacja Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o odmowie objęcia wsparciem projektu polegającego na budowie hali magazynowej do produkcji włoszczyzny i zakupie laptopa z oprogramowaniem. Agencja uznała, że przedsięwzięcie nie spełnia celów programu, a wskazane koszty są niekwalifikowalne, w szczególności koszty budowy hali i zakupu laptopa. Skarżący argumentował, że budowa hali umożliwi skracanie łańcucha dostaw poprzez sprzedaż bezpośrednią, a zakup laptopa jest niezbędny do kontroli sprzedaży. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że Agencja dokonała błędnej wykładni przepisów, uznając koszty budowy hali magazynowej za niekwalifikowalne, podczas gdy przepisy dopuszczają wsparcie dla takich obiektów wykorzystywanych do przetwarzania, przechowywania lub przygotowania do sprzedaży produktów rolnych. Sąd podkreślił również, że zakup laptopa z oprogramowaniem do sprzedaży na odległość może być kosztem kwalifikowalnym, a organ nie wykazał w sposób przekonujący, że nie wpisuje się on w cele programu. W konsekwencji, sąd stwierdził naruszenie prawa przy ocenie projektu i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Agencji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, koszt budowy hali magazynowej, która jest wykorzystywana do przetwarzania, przechowywania lub przygotowania do sprzedaży produktów rolnych, może być kosztem kwalifikowalnym, nawet jeśli nie jest połączony z jednoczesnym zakupem wyposażenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy dopuszczają wsparcie dla budowy budynków wykorzystywanych do celów związanych z produkcją rolną, a planowana przez skarżącego sprzedaż bezpośrednia mieści się w definicji wprowadzania do obrotu produktów rolnych, nie będąc produkcją podstawową.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (25)

Główne

u.z.p.p.r. art. 30c § ust. 3 pkt 1

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

u.z.p.p.r. art. 14 lzf § ust. 3 zdanie trzecie

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

Pomocnicze

u.z.p.p.r. art. 14lza § ust. 1

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

u.z.p.p.r. art. 14lzd

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

u.z.p.p.r. art. 14lze § ust. 1

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

u.z.p.p.r. art. 14lzb § ust. 1

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

u.z.p.p.r. art. 14lza § ust. 3

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

u.z.p.p.r. art. 14lza § ust. 4

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

u.z.p.p.r. art. 14lzf § ust. 1 i 2

Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie art. 2 § pkt 1

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych rybołówstwa lub akwakultury w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności

rozporządzenie art. 4 § ust. 2

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych rybołówstwa lub akwakultury w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności

rozporządzenie art. 6 § ust. 1 pkt 10

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych rybołówstwa lub akwakultury w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności

rozporządzenie art. 6 § ust. 1 pkt 5

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych rybołówstwa lub akwakultury w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności

rozporządzenie art. 6 § ust. 3 pkt 5

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych rybołówstwa lub akwakultury w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności

rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2472 art. 2 § pkt 44

Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2472

rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2472 art. 2 § pkt 35

Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2472

regulamin wyboru przedsięwzięć art. 1 § ust. 6 pkt 1

Regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycja: A1.4.1. Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu, Wsparcie w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, Drugi Nabór Wniosków Nr A 1.4.1.KPO_3/23/02

regulamin wyboru przedsięwzięć art. 1 § ust. 6 pkt 5

Regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycja: A1.4.1. Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu, Wsparcie w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, Drugi Nabór Wniosków Nr A 1.4.1.KPO_3/23/02

regulamin wyboru przedsięwzięć art. 4 § ust. 1 pkt 3

Regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycja: A1.4.1. Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu, Wsparcie w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, Drugi Nabór Wniosków Nr A 1.4.1.KPO_3/23/02

regulamin wyboru przedsięwzięć art. 4 § ust. 14

Regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycja: A1.4.1. Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu, Wsparcie w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, Drugi Nabór Wniosków Nr A 1.4.1.KPO_3/23/02

regulamin wyboru przedsięwzięć art. 6

Regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycja: A1.4.1. Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu, Wsparcie w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, Drugi Nabór Wniosków Nr A 1.4.1.KPO_3/23/02

Dz.U. 2024 poz 324

Argumenty

Skuteczne argumenty

Budowa hali magazynowej służy skracaniu łańcucha dostaw poprzez umożliwienie magazynowania i przygotowywania produktów do sprzedaży bezpośredniej, eliminując pośredników. Zakup laptopa z oprogramowaniem do kontroli sprzedaży na odległość jest kosztem kwalifikowalnym. Organ dokonał błędnej wykładni przepisów, uznając koszty budowy hali za niekwalifikowalne. Organ pominął istotne dokumenty i wyjaśnienia skarżącego przy ponownej ocenie wniosku. Organ naruszył procedurę, nie wzywając skarżącego do uzupełnienia wniosku.

Godne uwagi sformułowania

ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo budowa hali magazynowej oraz zakup laptopa z oprogramowaniem do kontroli sprzedaży nie mieści się w katalogu kosztów kwalifikowanych planowane koszty budowy budynku magazynowego mieszczą się w katalogu kosztów kwalifikowalnych koszty zakupu laptopa z oprogramowaniem, o których mowa w § 6 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia i § 1 ust. 6 pkt 5 regulaminu wyboru przedsięwzięć organ dopuścił się naruszenia § 4 ust. 14 regulaminu wyboru przedsięwzięć poprzez dowolną ocenę wniosku

Skład orzekający

Jadwiga Smołucha

przewodniczący sprawozdawca

Jarosław Stopczyński

członek

Piotr Wróbel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kwalifikowalności kosztów budowy infrastruktury rolnej oraz zakupu sprzętu komputerowego w ramach programów wsparcia z funduszy unijnych, w szczególności Krajowego Planu Odbudowy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów rozporządzeń wykonawczych do KPO i może wymagać analizy w kontekście innych programów wsparcia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe rozumienie przepisów dotyczących funduszy unijnych i jak sądowa kontrola może korygować błędy organów administracji w ocenie projektów.

Fundusze unijne na budowę hali i laptopa: Sąd uchyla odmowę Agencji, wskazując na błędy w ocenie projektu.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA/Wa 3431/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jadwiga Smołucha /przewodniczący sprawozdawca/
Jarosław Stopczyński
Piotr Wróbel
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Stwierdzono, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 324
art. 30c ust. 3 pkt 1, art. 14 lzf ust. 3 zdanie trzecie
Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Asesor WSA - Piotr Wróbel, , , Protokolant referent - Patrycja Młynarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi P. S. na informację Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 listopada 2024 r. nr OR06-84020-OR0600301/24 w przedmiocie odmowy objęcia przedsięwzięcia wsparciem 1. stwierdza, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i przekazuje sprawę Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa do ponownego rozpatrzenia, 2. zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz P. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P.S. (dalej: "strona", "skarżący", "wnioskodawca") jest informacja Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Podlaskiego Oddziału Regionalnego (dalej: "Agencja", "organ") z 4 listopada 2024 r. nr OR06-84020-OR0600301/24 o odmowie objęcia przedsięwzięcia wsparciem.
Zaskarżoną informację wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
5 lutego 2024 r. skarżący złożył wniosek o objęcie wsparciem w ramach naboru: Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu (A1.4.1.); Działania 3. Wsparcie w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, w ramach inwestycji koordynowanych przez MRiRW finansowanych ze środków planu rozwojowego Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Wnioskodawca ubiegał się o przyznanie wsparcia na budowę hali magazynowej do produkcji włoszczyzny na tarce oraz zakupu laptopa i oprogramowania do kontroli sprzedaży.
W informacji o nieobjęciu przedsięwzięcia wsparciem z 5 czerwca 2024 r. nr P-4/614 Agencja wyjaśniła, że przedsięwzięcie nie podlega wsparciu, z uwagi na niespełnienie warunków określonych w § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 września 2022 r. w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1898 i 2023 r. poz. 2171, poz. 2665, ze zm., dalej: "rozporządzenie"). Jak wyjaśniła Agencja
nie jest możliwe wsparcie przedsięwzięć dotyczących wyłącznie kosztów budowlanych/budowy budynków oraz zakupu maszyn/urządzeń do produkcji podstawowej bowiem tego typu projekty nie wypełniają celów realizacji w zakresie części nr 3 inwestycji A 1.4.1. KPO dotyczących skracania łańcuchów dostaw żywności. Brak ujęcia w ramach inwestycji kosztów dotyczących wyposażenia tego typu budynków - np. w urządzenia, linie technologiczne itp. - oznacza, iż inwestycja może być używana do innych celów, w tym również na potrzeby rolnej produkcji pierwotnej, która na mocy rozporządzenia wdrożeniowego jest wykluczona ze wsparcia.
W piśmie z 27 czerwca 2024 r. skarżący wniósł o ponowną ocenę przedsięwzięcia, jak wyjaśnił budynek będzie służył nie tylko przechowaniu produktów rolnych, ale będzie też zawierał linię produkcyjną. A sprzedaż tacek z włoszczyzną będzie realizowana bezpośrednio od rolnika dla konsumenta czyli finalnie zmniejsza się ilość podmiotów uczestniczących w łańcuchu dostaw towarów.
W piśmie z 4 listopada 2024 r. nr OR06-84020-OR0600301/24 Agencja poinformowała stronę, że w ramach wniosku o objęcie przedsięwzięcia wsparciem wnioskujący wykazał koszty związane wyłącznie z budową hali magazynowej oraz zakupem laptopa z oprogramowaniem do kontroli sprzedaży, co wyklucza możliwość przyznania pomocy w przedmiotowej sprawie. W ocenie Agencji, planowana budowa hali magazynowej oraz zakup laptopa z oprogramowaniem do kontroli sprzedaży nie mieści się w katalogu kosztów kwalifikowanych wskazanych w § 6 ust. 1 rozporządzenia oraz § 1 ust. 6 regulaminu wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Wykaz kosztów kwalifikowanych określony w ww. rozporządzeniu oraz regulaminie wyboru przedsięwzięć nie obejmuje kosztów wskazanych we wniosku o przyznanie pomocy. Jak wyjaśnił organ w przedmiotowej sprawie zachodzi ryzyko sfinansowania przedsięwzięcia, którego zakres nie gwarantuje zgodności z celami wsparcia oraz istnieje możliwość wykorzystania infrastruktury na potrzeby inne niż przygotowanie do obrotu produktów rolnych. Dodał też, że zgodnie z § 6 ust. 1 pkt. 5 rozporządzenia do kosztów kwalifikowanych zalicza się zakup nowego sprzętu komputerowego i oprogramowania lub usługi informatycznej dotyczącej sprzedaży na odległość produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury - wskazany przez wnioskującego koszt zakupu laptopa wraz z oprogramowaniem do kontroli sprzedaży nie wpisuje się w charakter kosztów objętych wsparciem w ramach programu.
W skardze na informację z 4 listopada 2024 r., złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wniósł o stwierdzenie, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi oraz przyznanie skarżącemu od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Skarżący zarzucił zaskarżonej informacji naruszenie przepisów postępowania:
1. art. 14lzc ustawy w zw. z § 1 w zw. z § 4 ust. 2 oraz § 11 ust. 3 rozporządzenia, a także w zw. z § 4 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 6 Regulaminu poprzez bezpodstawną, nieuzasadnioną ocenę przedsięwzięcia i uznanie, że nie wskazuje ona na zasadność wybudowania magazynu w świetle dotychczasowego dokonywania zbytu warzyw zaraz po zbiorach, wówczas gdy przedsięwzięcie takie wprost realizuje cel Inwestycji, jakim jest "wzmocnienie krótkich łańcuchów dostaw", poprzez umożliwienie sobie magazynowania i przygotowywania produktów rolnych do sprzedaży przez dłuższy czas i w mniejszych partiach, zamiast zbytu hurtowego do ich skupu, a tym samym wyeliminowania w ramach realizacji przedsięwzięcia skarżącego nadmiarowych ogniw łańcucha w postaci punktów skupu i pośredników sprzedających produkty rolne, a także rezygnacji z usług podmiotów spedycyjno-logistycznych, magazynowych i ostatecznie podmiotów pakujących i przygotowujących do sprzedaży produkty rolne, na rzecz uproszczonego łańcucha dostaw Skarżący (rolnik-producent) - konsument finalny, co potwierdza utrwalające się orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 września 2024 r., sygn. akt: V SA/Wa 2120/24; wyrok WSA w Warszawie z 7 listopada 2024 r., sygn. akt: V SA/Wa 2145/24), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło organ do odmowy przyznania wsparcia z powołaniem się na uzasadnienie obecnej, wielopodmiotowej dostawy produktów skarżącego w sposób jawnie sprzeczny z celem interwencji;
2. art. 14lze ust. 5 ustawy w zw. z § 4 rozporządzenia oraz § 5 ust. 7 Regulaminu, poprzez brak rzeczywistej, merytorycznej ponownej oceny wniosku z uwzględnieniem zastrzeżeń skarżącego do przeprowadzonej oceny, w szczególności poprzez zupełne pominięcie kosztorysu inwestorskiego na budowę hali magazynowej, oferty na zgrzewarkę kloszowa ABB PACK GT 6275S, uproszczonego opisu przedsięwzięcia oraz pisma przewodniego tj. dokumentów złożonych wraz z wnioskiem o ponowną ocenę przedsięwzięcia z 27 czerwca 2024 r. w związku z uchybieniami proceduralnymi organu i uniemożliwieniem ich uzupełnienia wobec braku wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku i załączników, a także pominięcie powierzchni magazynowej pominięcie charakteru zbiorów, pominięcie istniejącego parku maszyn (w tym posiadanych już przez skarżącego urządzeń w postaci wywrotnicy, taśmy, płuczki do warzyw i innych urządzeń z linii technologicznej) planowanego do instalacji, w linii technologicznej w budowanym budynku, planowanych rozwiązań technologicznych w hali, pominięcie wyjaśnień co do planowanego modelu sprzedaży, pominięcie wyjaśnień o pojazdach dostawczych, pominięcie wyjaśnień co do wysokości budynku, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem wobec braku zapewnienia konstytucyjnie gwarantowanego, dwukrotnego rozpatrzenia sprawy, organ oparł się jedynie na lakonicznych wnioskach pierwszej odmowy, pomijając istotne dla rozstrzygnięcia wyjaśnienia wskazane we wniosku o ponowną ocenę, co doprowadziło do wydania odmowy;
3. art. 14lzc ustawy w zw. z § 1 w zw. z § 4 ust. 2 oraz § 11 ust. 3 rozporządzenia, a także w zw. z § 4 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 6 Regulaminu oraz w zw. z art. 2 pkt 44 rozporządzenia 2022/2472, poprzez bezpodstawne uznanie przez organ, że koszt budowy budynku do przechowywania produktów rolnych w ramach Inwestycji wymaga dodatkowo zakupu urządzeń lub linii technologicznych do budynku celem uznania go za koszt kwalifikowany przedsięwzięcia zakładającego podejmowanie pozarolniczej działalności gospodarczej w zakresie przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych lub produktów nie rolnych, a skarżący nie wykazał takiego dodatkowego zakupu, wówczas gdy skarżący we wniosku o ponowną ocenę nie tylko wykazał, zgodnie z zarzutem ARiMR, że od samego początku (od chwili złożenia wniosku, o czym świadczy już sama nazwa przedsięwzięcia) zakładał montaż urządzeń i linię produkcyjną w budynku w postaci zgrzewarki kloszowej, urządzenia do przygotowywania gotowych tacek z warzywami na włoszczyznę, ale również dołączył do wniosku o ponowną ocenę ofertę zakupu urządzenia, które zamierzał w budynku zlokalizować, przy czym wciąż - jak wynika z przepisów Regulaminu oraz rozporządzenia - podkreślić należy, że umieszczenie takiego urządzenia lub linii technologicznej w budynku nie było warunkiem sine qua non przyznania wsparcia pokrywającego koszt w postaci budowy budynku do przechowywania produktów rolnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło organ do bezpodstawnego uznania, że skarżący nie spełnia kryteriów horyzontalnych wyboru przedsięwzięcia;
4. art. 14lzc ustawy w zw. z § 1 w zw. z § 4 ust. 2 oraz § 11 ust. 3 rozporządzenia oraz w zw. z § 4 ust. 4 - ust. 6 Regulaminu, poprzez naruszenie procedury rozpoznawania wniosku i wydanie odmowy bez wezwania choćby raz skarżącego do uzupełnienia lub poprawy wniosku czy też dostarczenia dodatkowych dokumentów, wówczas gdy było to obowiązkiem ARiMR wynikającym wprost z Regulaminu, a jednocześnie, gdy z braku dokumentów dołączonych do wniosku (dokumentów potwierdzających zakup urządzeń/linii technologicznej), które można było uzupełnić na skutek wezwania, ARiMR wyciągał negatywne dla skarżącego konsekwencje (odmowę), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do wydania odmowy wskutek pozbawienia skarżącego prawa do złożenia wyjaśnień i ewentualnej korekty wniosku lub dokumentów.
W piśmie z 20 grudnia 2024 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r. poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu lub czynności administracji publicznej pod względem jego zgodności z prawem, czyli ustalenie czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W świetle art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 – 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Oceniając zaskarżoną informację według powyższych kryteriów sąd uznał, że skarga podlega uwzględnieniu, ponieważ ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo.
W sprawie zastosowanie mają następujące przepisy: 1) ustawy z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, dalej: "u.z.p.p.r.", 2) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 września 2022 r. w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych rybołówstwa lub akwakultury w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, dalej: "rozporządzenie" oraz 3) "Regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, Inwestycja: A1.4.1. Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu, Wsparcie w zakresie przetwarzania lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, Drugi Nabór Wniosków Nr A 1.4.1.KPO_3/23/02", dalej: "regulamin wyboru przedsięwzięć".
W Rozdziale 2aa "Plan rozwojowy" u.z.p.p.r. wskazano, że instytucja odpowiedzialna za realizację inwestycji dokonuje wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z planu rozwojowego na podstawie przepisów właściwych dla realizacji określonej inwestycji lub jej części (art. 14lza ust. 3). W przypadku braku przepisów właściwych, o których mowa w ust. 3, do wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem stosuje się art. 14lzb-14lzf (art. 14lza ust. 4). Instytucja odpowiedzialna za realizację inwestycji przyjmuje regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z planu rozwojowego oraz podaje go do publicznej wiadomości, w szczególności na swojej stronie internetowej (art. 14lzb ust. 1). Niezwłocznie po dokonaniu oceny przedsięwzięć instytucja odpowiedzialna za realizację inwestycji informuje podmioty wnioskujące o objęcie wsparciem o wyniku oceny (art. 14lzd). Podmiotowi wnioskującemu o objęcie przedsięwzięcia wsparciem, w przypadku nieobjęcia przedsięwzięcia wsparciem, przysługuje wniosek o ponowną ocenę przedsięwzięcia (art. 14lze ust. 1). Zgodnie z art. 14lzf ust. 1 i 2 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, do postępowania w zakresie wyboru przedsięwzięcia do objęcia wsparciem oraz ponownej oceny przedsięwzięcia nie stosuje się przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, z wyjątkiem art. 24 oraz przepisów dotyczących doręczeń i sposobu obliczania terminów, które stosuje się odpowiednio. W przypadku ponownej negatywnej oceny przedsięwzięcia lub pozostawienia wniosku o ponowną ocenę przedsięwzięcia bez rozpatrzenia podmiot wnioskujący o objęcie przedsięwzięcia wsparciem może w tym zakresie wnieść skargę do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259) zwanej dalej: "p.p.s.a."
Zgodnie z treścią § 2 rozporządzenia wsparcia udziela się na tworzenie lub modernizację: 1) miejsc przeznaczonych do przetwarzania, przechowywania lub przygotowania do sprzedaży produktów rolnych, rybołówstwa lub akwakultury, wraz z wyposażeniem stacjonarnych i ruchomych linii produkcyjnych, zakupem nowych maszyn i urządzeń do przetwarzania lub przechowywania tych produktów oraz budową, w tym rozbudową, obiektów infrastruktury wykorzystywanej w procesie przetwarzania tych produktów; 2) miejsc przeznaczonych do wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury z przeznaczeniem dla konsumenta końcowego, w tym znajdujących się na terenie gospodarstwa rolnego, na targowiskach i w miejscach obsługi podróżnych, o których mowa w przepisach o drogach publicznych. Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia wsparcia udziela się zgodnie z regulaminem wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem.
W regulaminie wyboru przedsięwzięć w § 4 ust. 1 pkt 3 określono, że warunkiem udzielenia wsparcia jest spełnienie przez wnioskodawcę i przedsięwzięcie wszystkich kryteriów wyboru przedsięwzięć, o których mowa w § 6 Regulaminu. Zgodnie z treścią § 6 regulaminu wyboru przedsięwzięć, w kryterium 6 "Właściwie określone wydatki kwalifikowalne" organ przy weryfikacji tego kryterium sprawdza kwalifikowalność, adekwatność i racjonalność wydatków planowanych do poniesienia w ramach przedsięwzięcia. Weryfikacja ta obejmuje następujące horyzontalne kryteria wyboru przedsięwzięć: 1) VAT nie jest wydatkiem kwalifikowalnym i nie może być finansowany ze środków RRF w ramach przedsięwzięć; 2) koszty finansowane w ramach przedsięwzięcia muszą być elementem katalogu kosztów kwalifikowalnych określonych w § 1 ust.6; 2) uwzględnienie w realizacji przedsięwzięć właściwych przepisów o zamówieniach publicznych (dla podmiotów zobowiązanych do stosowania PZP) lub reguł konkurencyjności (np. przepisów kodeksu cywilnego) dla podmiotów niezobowiązanych do stosowania PZP. Ponadto weryfikacji przy tym kryterium podlegać będzie czy do każdego kosztu powyżej 20 tys. zł, który nie jest związany z budową, nadbudową lub remontem połączonym z modernizacją, została załączona co najmniej 1 oferta od dostawców maszyn i urządzeń lub usługodawców. Oferta powinna być wystawiona na wnioskodawcę. Oferty te powinny być weryfikowane przez pracowników ARiMR pod kątem racjonalności wydatków publicznych i adekwatności kosztów. ARiMR nie dokonuje oceny rozwiązań technologicznych przyjętych przez wnioskodawcę.
Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia wykonawczego do kosztów kwalifikowalnych zalicza się: koszty budowy budynków i budowli wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wnioskodawcy, które są wykorzystywane do przetwarzania, przechowywania, przygotowania do sprzedaży lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury, a zgodnie z pkt 5 koszt zakupu nowych terminali płatniczych do obsługi bezgotówkowej oraz nowego sprzętu komputerowego i oprogramowania lub usługi informatycznej dotyczącej sprzedaży na odległość produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury. Jak wynika natomiast z § 6 ust. 3. pkt 5) rozporządzenia wykonawczego do kosztów kwalifikowalnych nie zalicza się kosztów bezpośrednio związanych z produkcją podstawową produktów rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 44 rozporządzenia Komisji (UE) 2022/2472 z 14 grudnia 2022 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. "Produkcja podstawowa produktów rolnych" w rozumieniu ww. przepisu art. 2 pkt 44 rozporządzenia Komisji (UE) 2022/2472 (Dz.U.UE.L.2022.327.1 z 21.12.2022 r.) oznacza wytwarzanie płodów ziemi i produktów pochodzących z chowu zwierząt wymienionych w załączniku I do Traktatu, bez poddawania ich jakiemukolwiek dalszym czynnościom zmieniającym właściwości tych produktów.
Analogiczne regulacje w zakresie kosztów budowy budynków zawiera regulamin wyboru gdzie w § 1 ust. 6 pkt 1) jako koszt kwalifikowalny wskazano koszty: budowy budynków i budowli wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wnioskodawcy, które są wykorzystywane do przetwarzania, przechowywania, przygotowania do sprzedaży lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, spożywczych rybołówstwa lub akwakultury. Natomiast jako koszt niekwalifikowalnych wskazano m.in.: koszty bezpośrednio związane z produkcją podstawową produktów rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 44 rozporządzenia Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznającego niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
W rozpoznawanej sprawie organ dokonał nieprawidłowej wykładni powołanych wyżej przepisów prawa i bezpodstawnie lub co najmniej przedwcześnie, z uwagi na brak pełnych rozważań, doszedł do wniosku, iż skarżący nie wykazał w złożonym projekcie, że powoływane koszty są kwalifikowalne. Analiza mających zastosowanie w sprawie przepisów nie uzasadnia przyjętej przez organ wykładni, że budowa hali na potrzeby gospodarstwa, bez jednoczesnego wystąpienia o wsparcie na dodatkowe wyposażenie tego budynku, jest wydatkiem niekwalifikowalnym. Powołana treść mających zastosowanie regulacji nie zaprzecza a wręcz wskazuje wprost na możliwość objęcia wsparciem budynków i budowli wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wnioskodawcy, które są wykorzystywane do wskazanych wyżej celów związanych z produkcją rolną (vide § 1 ust. 6 pkt 1 regulaminu wyboru przedsięwzięć). Z wniosku skarżącego nie wynika też teza organu, że planowane koszty budowy hali magazynowej powiązane są bezpośrednio z produkcją podstawową w rozumieniu rozporządzenia (UE) 2022/2472, co wykluczałoby przedmiotowym budynek jako koszt niekwalifikowalny wymieniony w rozporządzeniu wykonawczym i regulaminie wyboru. Jak wynika z treści wniosku, zamiarem skarżącego jest rozpoczęcie sprzedaży w ramach dostaw bezpośrednich poprzez budowę hali magazynowej, w którym odbywał się będzie cały proces przygotowania produktu (włoszczyzny na tacce) do sprzedaży. Proces przygotowania produktów rolnych w celu opisanym przez skarżącego w związku z realizacją dostaw bezpośrednich nie wskazuje, wbrew twierdzeniom organu, o zamiarze czy możliwości podejmowania działań w zakresie wytwarzanie płodów ziemi bez poddawania dalszym czynnościom zmieniającym właściwość tych produktów (tj. produkcji podstawowej produktów rolnych). Okoliczności wynikające z oświadczeń skarżącego wskazują wręcz na przeciwne wnioski. Skoro bowiem skarżący dotychczas zajmował się produkcją rolną i posiada sprzęt niezbędny do przygotowania produktów do sprzedaży, to za wiarygodne należy uznać jego oświadczenia, że magazyn jest potrzebny do zapewnienia miejsca na sortowanie, pakowanie i przechowywanie produktu gotowego do sprzedaży detalicznej. Zamiar wybudowania budynku w którym odbywał się będzie proces przygotowania produktu rolnego do sprzedaży detalicznej (sortowanie, ważenie, pakowanie), bez jednoczesnego wystąpienia o zakup maszyn i urządzeń, nie wyklucza takiego projektu z możliwości uzyskania wsparcia w sytuacji gdy specyfika produktu finalnego nie wymaga dodatkowych zabiegów. W rozpoznawanej sprawie organ nie podważył realności przedstawionej przez skarżącego koncepcji realizacji przedsięwzięcia, polegającej na wprowadzeniu sprzedaży bezpośredniej dla odbiorców detalicznych produkowanej w gospodarstwie włoszczyzny na tacce, w oparciu o posiadane zasoby oraz inwestycje objęte wnioskiem o wsparcie.
Stosownie do definicji zawartej w art. 2 pkt 35) rozporządzenia (UE) 2022/2472, wprowadzenie do obrotu produktów rolnych oznacza posiadanie lub wystawianie produktu w celu sprzedaży, oferowanie go na sprzedaż, dostawę lub każdy inny sposób wprowadzania produktu na rynek, z wyjątkiem jego pierwszej sprzedaży przez rolnika na rzecz podmiotów zajmujących się odsprzedażą lub przetwórstwem i czynności przygotowujących produkt do takiej pierwszej sprzedaży; sprzedaż produktów przez producenta produktów pierwotnych konsumentom końcowym uznaje się za wprowadzanie do obrotu produktów rolnych, jeśli następuje w odpowiednio wydzielonym do tego celu miejscu lub obiekcie. Opis planowanego działania skarżącego mieści się w definicji zawartej w tym przepisie, a powiązanie przez organ tego działania z kosztami bezpośrednio związanymi z produkcją podstawową, bez przekonującego uzasadnienia takiego stanowiska, ma zupełnie arbitralny i dowolny charakter.
O zakazie objęcia analizowanym wsparciem wyłącznie budynków czy budowli w ramach prowadzonej działalności rolniczej nie świadczy także treść § 2 rozporządzenia. Brzmienie pkt 1 § 2, mimo użycia sformułowania "(...), wraz z wyposażeniem (...)", nie oznacza możliwości przyznania wsparcia tylko dla budynków wraz z wyposażeniem. Taka wykładnia tego przepisu jest wprost sprzeczna z celami Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, określonymi w Kryteriach wyboru ostatecznych odbiorców analizowanego wsparcia, bowiem inwestycje A1.4.1. podejmowane są na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych dokonywanej poprzez m.in. następujące cele: tworzenie centrów przechowalniczo-dystrybucyjnych, inwestycji w zakresie infrastruktury, sprzedaży bezpośredniej czy dofinansowanie zakupu maszyn i urządzeń do przetwarzania, przechowywania i sprzedaży produktów. Każdy z jedynie kilku wskazanych wyżej celów zawartych w Kryteriach KPO A1.4.1 określony został odrębnie, podobnie jak wynika to też z celów wskazanych w § 2 rozporządzenia wykonawczego. Tym samym brak jest przesłanek wskazujących na obowiązek powiązania w ramach omawianych przedsięwzięć budowy budynków dla gospodarstw rolnych wyłącznie razem z ich wyposażeniem. Zadaniem organu jest natomiast weryfikacja danego wniosku w oparciu o ocenę kryteriów określonych w regulaminie wyboru przedsięwzięć, bez potrzeby opierania się na dodatkowych wymogach, wynikających z dokonanej przez organ rozszerzającej wykładni obowiązujących przesłanek przyznania wsparcia.
Organ stwierdził także, że katalog kosztów kwalifikowanych nie obejmuje kosztów zakupu laptopa wraz z oprogramowaniem do kontroli sprzedaży bo nie wpisuje się w charakter kosztów objętych wsparciem w ramach programu. Otóż wskazać należy, że w myśl § 6 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia wykonawczego do kosztów kwalifikowalnych zalicza się zakup nowego sprzętu komputerowego i oprogramowania lub usługi informatycznej dotyczącej sprzedaży na odległość produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury. Powyższy zapis został powtórzony w § 1 ust. 6 pkt 5 Regulaminu. Analiza powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że warunek istnienia związku pomiędzy prowadzeniem sprzedaży na odległość a wskazanymi w tym przepisie kategoriami kosztów zakupu, dotyczy wyłącznie kosztów zakupu usługi informatycznej, natomiast nie dotyczy kosztów zakupu nowego sprzętu komputerowego i oprogramowania. Przemawia za tym literalnie brzmienie analizowanego przepisu, w którym zwrot "dotyczącej sprzedaży na odległość produktów rolnych, spożywczych, rybołówstwa lub akwakultury" znalazł się bezpośrednio po słowach "usługi informatycznej", a ponadto użycie sformułowania odnoszącego się do liczby pojedynczej i rodzaju żeńskiego ("dotyczącej") wskazuje na to, że stanowi ono wyłącznie dookreślenie przedmiotu "usługi informatycznej", a nie wszystkich wymienionych w tym przepisie kategorii kosztów zakupu, gdyż wówczas użyto by sformułowania w liczbie mnogiej ("dotyczących"). Organ przedwcześnie i bez obszerniejszej argumentacji uznał, że koszt zakupu laptopa wraz z oprogramowaniem nie wpisuje się w charakter kosztów objętych wsparciem w ramach programu, podczas gdy co do zasady nie można wykluczyć, że te produkty mają związek z kontrolą dostaw produktów rolnych i mogą wspierać logistykę. Powyższe nie zostało wzięte w żaden sposób pod uwagę przez organ.
Reasumując, organ nie dokonał należytej oceny obowiązujących przy przyznawaniu kryteriów bowiem, na skutek błędnej wykładni zastosowanych przepisów prawa, bezpodstawnie uznał, że zakres wniosku w ramach analizowanego wsparcia obejmować musi koszty budowy budynku wyłącznie wraz z jego wyposażeniem a także odmówił zakupu laptopa z oprogramowaniem przy planowanej sprzedaży na odległość. Zaplanowane przez skarżącego koszty budowy budynku magazynowego mieszczą się w katalogu kosztów kwalifikowalnych, o których mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i § 1 ust. 6 pkt 1 regulaminu wyboru przedsięwzięć. Podobnie jak koszty zakupu laptopa z oprogramowaniem, o których mowa w § 6 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia i § 1 ust. 6 pkt 5 regulaminu wyboru przedsięwzięć.
Tym samym, odmawiając objęcia przedsięwzięcia wsparciem z uwagi na uznanie ich za koszty niekwalifikowalne Agencja dopuściła się naruszenia § 4 ust. 14 regulaminu wyboru przedsięwzięć poprzez dowolną ocenę wniosku, a w konsekwencji obrazy art. 14lza ust. 1 u.z.p.p.r., który nakazuje dokonanie wyboru przedsięwzięć w sposób przejrzysty, rzetelny i bezstronny.
Wobec powyższego, na podstawie art. 30c ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 14lzf ust. 3 zdanie trzecie u.z.p.p.r., sąd stwierdził, że ocena przedsięwzięcia została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Agencję. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a. Zasądzony na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego obejmuje uiszczony wpis od skargi (200 zł), opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego (480 zł).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI