V SA/Wa 322/18

V SA/Wa 322/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-02-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Beata Blankiewicz-Wóltańska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Sygn. powiązane
I GSK 512/19 - Wyrok NSA z 2023-04-27
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant - st. spec. Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2018 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie udzielenia pomocy finansowej dla producentów rolnych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz J. A. kwotę 113 zł (słownie: sto trzynaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez J. A. (dalej jako Skarżący, Strona, Wnioskodawca) decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie orzekł o
utrzymaniu w mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2017r.,
wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji
Rolnictwa w P. w sprawie udzielania pomocy finansowej dla producentów rolnych,
w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej, powstały
szkody w wysokości co najmniej 70% danej uprawy na powierzchni występowania tej
uprawy w wyniku przymrozków wiosennych w 2017 r.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
W dniu 18 września 2017 r. J. A. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w
P. wniosek o udzielenie pomocy finansowej dla producentów rolnych w których
gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej, powstały w bieżącym
roku szkody w wysokości co najmniej 70% danej uprawy na powierzchni występowania
tej uprawy w wyniku przymrozków wiosennych w 2017 r. Do wniosku dołączył: protokół
oszacowania szkód nr 7 z dnia 26.05.2017 r., polisę ubezpieczenia upraw rolnych za
okres 20.10.2016 r. - 30.04.2017 r. na pow. 2,50 ha, polisę ubezpieczenia upraw rolnych
za okres 22.04.2017 r. - 31.10.2017 r. na pow. 5,50 ha.
W dniu [...] grudnia 2017r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał
decyzję nr [...] o przyznaniu pomocy w części w wysokości 2
820,00 zł.
Strona złożyła odwołanie od decyzji.
Decyzją Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i
Modernizacji Rolnictwa Nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., po rozpoznaniu
odwołania Wnioskodawcy, utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że tryb składania wniosków o udzielenie
pomocy finansowej dla producentów rolnych w których gospodarstwach rolnych lub
działach specjalnych produkcji rolnej, powstały w bieżącym roku szkody w wysokości co
najmniej 70% danej uprawy na powierzchni występowania tej uprawy w wyniku
przymrozków wiosennych w 2017 roku, reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia
27 stycznia 2015 roku w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji
niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2015 r., poz.
187 z p. zm.; dalej: rozporządzenie).
W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej, o której
mowa w § 13 rozporządzenia, ubiegając się o płatność do powierzchni 2,82 ha
owocujących drzew owocowych.
Zgodnie z ogłoszeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 sierpnia 2017 r.
stawka pomocy wyniosła 2.000 zł na 1 ha powierzchni owocujących upraw drzew
owocowych, w których wystąpiły szkody w wysokości co najmniej 70 % spowodowane
przez przymrozki wiosenne. Wobec powyższego początkowa kwota przyznanej
płatności na rok 2017 wyniosła 5.640,00 zł, liczona jako iloczyn stawki płatności na 1 ha
oraz powierzchni uprawy.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2017r. uznał
jednak, że kwota pomocy 5.640,00 zł ulega pomniejszeniu o 50 % na podstawie
przepisu § 13 ust. 12 rozporządzenia, ponieważ ubezpieczenie 50% upraw nie
obejmowało całego okresu, w którym wystąpiło niekorzystne zjawisko atmosferyczne.
Stwierdzono w szczególności, iż do dnia 21.04.2017 r. ubezpieczeniem objęta była
jedynie powierzchnia 2,50 ha, zaś od dnia 01.05.2017 r. powierzchnia 5,50 ha. Wobec
powyższego pomoc przyznano w kwocie 2.820,00 zł.
Dyrektor Mazowieckiego OR ARiMR stwierdził tym samym, że zaistniały podstawy do
pomniejszenia pomocy o 50 %, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarżący do
wniosku o przyznanie pomocy dołączył polisy ubezpieczenia oraz oświadczył, iż
posiada ubezpieczenia upraw, z polis tych wynikało, że:
1. wg polisy ubezpieczeniowej nr 21794997 okres ubezpieczenia obejmuje
termin od dnia 20.10.2016 r. do 30.04.2017 r., a wniosek o ubezpieczenie
obejmował nasadzenia wiśni o pow. 2,50 ha;
2. wg polisy ubezpieczeniowej nr [...] okres ubezpieczenia obejmuje
termin od dnia 22.04.2017 r. do 31.10.2017 r., a wniosek o ubezpieczenie
obejmował powierzchnię upraw wynoszącą 5,50 ha.
Organ zauważył przy tym, że wystąpienie szkód w wyniku przymrozków wiosennych
wystąpiło w dniach 16.04.2017 r. - 21.05.2017 r. - co potwierdza protokół z oszacowania
zakresu i wysokości szkód Nr 7 z dnia 26.05.2017 r. sporządzony przez Komisję ds.
oszacowania szkód w gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej
Wskazano przy tym na przepis § 13 ust. 12 rozporządzenia, że ustalając przesłankę
pomniejszenia pomocy, odnosi się do samego faktu ubezpieczenia upraw, nie do chwili
rozpoczęcia ochrony ubezpieczeniowej w stosunku do zakładu ubezpieczeń.
Pomniejszenie pomocy jest uzasadnione, gdy przed powstaniem szkód nie zostanie
zawarta umowa ubezpieczenia, nie zaś jeżeli przed powstaniem tych szkód nie
rozpocznie się odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w zakresie obowiązkowego
ubezpieczenia upraw. Rolą tego przepisu jest zmotywowanie rolników do ubezpieczenia
się poprzez zagrożenie im obniżeniem pomocy, a nie przeniesienie ryzyka związanego
z wystąpieniem szkód na zakład ubezpieczeń. Na taką interpretację wskazuje również
okoliczność, iż w myśl § 13 ust. 12 rozporządzenia przesłanką wypłacenia pomocy w
pełnej wysokości jest zawarcie ubezpieczenia co najmniej od jednego spośród ryzyk
określonych w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, przy czym nie musi to być ryzyko, w
związku z zaistnieniem którego powstały w gospodarstwie rolnym szkody skutkujące
udzieleniem pomocy.
W związku z powyższym przepis § 13 ust. 12 rozporządzenia w ocenie Dyrektora
należy odnosić tylko do okresu trwania polisy ubezpieczeniowej, a nie do okresów
trwania karencji czy terminów odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w przypadku
danego rodzaju szkody. W przypadku, gdy zgodnie z treścią polisy odpowiedzialność
ubezpieczyciela rozpoczynała się później lub kończyła wcześniej niż data, w której
występowało zdarzenie objęte ubezpieczeniem, pomoc finansowa nie powinna ulec
pomniejszeniu, natomiast w przypadku gdy przymrozki wiosenne wystąpiły w dwóch
okresach, a ubezpieczenie zostało zawarte po dacie wystąpienia pierwszego
przymrozku, istnieje konieczność pomniejszenia pomocy finansowej w związku z
faktem, iż rolnik nie w każdym ze wskazanych terminów posiadał ubezpieczenie 50 %
upraw.
Jak wynika z akt sprawy, umowa ubezpieczenia upraw rolnych (obejmująca okres
ubezpieczenia od 22.04.2017 r. do 31,10.2017 r.) została podpisana w dniu 21.04.2017
r. a więc już po dniu 16.04.2017 r., kiedy to wystąpiły szkody powstałe w wyniku
przymrozków wiosennych. Wystąpienie szkód w uprawach w wyniku przymrozków
wiosennych potwierdza natomiast protokół Nr [...] z dnia 26.05.2017 r. gdzie okres
przymrozków wiosennych przypada od dnia 16.04.2017 r. do dnia 21.05.2017 r.
Wskazano przy tym, że w dniach 16.04.2017 r., kiedy to już miały miejsce szkody w
uprawach rolnych w wyniku przymrozków wiosennych, Skarżący nie posiadał jeszcze
ubezpieczenia upraw na pow. 5,50 ha, ubezpieczenie zostało zawarte dopiero w dniu
22.04.2017 r., a więc już po dniu wystąpienia szkody.
W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje informacja Strony, iż posiada on łąki i pastwiska
o powierzchni 1,78 ha. Z protokołu oszacowania szkód wynika, iż powierzchni upraw
rolnych w dniu wystąpienia szkód (z wyłączeniem łąki i pastwisk) wynosi 13,19 ha. A
zatem w dniu wystąpienia szkody co najmniej 50% tej powierzchni powinna być
ubezpieczona od jednego z ryzyk. Jednakże, w związku z tym, iż powierzchnia upraw
5,50 ha została objęta ubezpieczeniem już po dniu wystąpienia zjawiska
atmosferycznego, tj. przymrozków, nie można uznać, iż został spełniony warunek
określony w przepisie § 13 ust. 12 rozporządzenia Tym samym w ocenie organu
odwoławczego przyznana kwota pomocy w wysokości 2.820,00 zł jest prawidłowa i
organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany dotychczas przyznanej pomocy
decyzją z dnia [...].12.2017 r.
Jednocześnie organ II instancji - stwierdzając wadliwość uzasadnienia decyzji I instancji
- dokonał uzupełnienia uzasadnienia decyzji I instancji.
J. A. zaskarżył w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w
Warszawie decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] stycznia 2018 r. o
utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2017r., wydanej przez Kierownika Biura
Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. w sprawie
udzielania pomocy finansowej dla producentów rolnych, wnosząc o uchylenie obydwu
decyzji, jak też o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania mający istotny
wpływ na treść wydanej decyzji, tj.
1. wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art.
80 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego
dotyczącego rozpatrzenia wniosku o udzielenie pomocy finansowej dla producentów
rolnych, u których szkody w wyniku przymrozków wiosennych wyniosły co najmniej 70%
danej uprawy co skutkowało odmową przyznania tej pomocy w pełnej wysokości.
2. art. 107 § 1 i 2 k.p.a. poprzez sporządzenie decyzji nieuwzględniającej
wszystkich okoliczności sprawy i nie uwzględnienie dowodów potwierdzających
okoliczności wskazane w dokumentacji dołączonej do wniosku o udzielenie
przedmiotowej pomocy.
3. rażącą obrazę przepisu art. 80 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę zgromadzonego
w sprawie materiału oraz oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę
rozstrzygnięcia, co oczywiście miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że Skarżący, składając wniosek o udzielenie pomocy
finansowej dla producentów rolnych, u których szkody w wyniku przymrozków
wiosennych wyniosły co najmniej 70% danej uprawy, załączył wymagane dokumenty. Z
dokumentów tych wynika, że szkody powstawały w okresie niekorzystnych warunków
atmosferycznych tj. od dnia 16/04/2017 do 21/05/2017 (protokół oszacowania szkód nr
[...] z dnia 26/05/2017). Protokół nie określa konkretnej daty, w której nastąpiła szkoda, a
jedynie przedział czasowy. Komisja nie była w stanie wskazać konkretnej daty, gdyż
przymrozki trwały w całym wymienionym okresie w różnym nasileniu (od 0°C do -10°C).
W ocenie Skarżącego przymrozki nastąpiły w okolicach 25/04/2017 - 26/04/2017, a w
tym okresie (22/04/2017 - 30/04/2017) w gospodarstwie Skarżącego było objęte
ubezpieczeniem ponad połowa gruntów (polisa ubezpieczeniowa upraw rolnych z dnia
20/10/2017 i polisa ubezpieczeniowa upraw rolnych z dnia 21/04/2017). Zwrócono
również uwagę na fakt, że w protokole strat zostały stwierdzone straty m.in. w uprawie
truskawek w wysokości 35%, w uprawie malin: 30%, w uprawie jeżyn: 35%, a uprawy te
zostały ubezpieczone polisą z dnia 21/04/2017. Oznacza to również, że szkody
wystąpiły po 21/04/2017r. Zbieżność czasowa jest tu zupełnie przypadkowa i wynika
głównie z faktu, iż tego rodzaju polisy można było zawierać dopiero po 18 kwietnia 2017
r.
Podniesiono, że ustawa o ubezpieczeniach po bardzo długich pracach parlamentarnych
została uchwalona 23/03/2017r., a ogłoszona w dniu 31/03/2017r. (Dz. U. z 31 marca
2017, poz. 706). Agenci ubezpieczeniowi otrzymali od swoich biur wytyczne dotyczące
ubezpieczeń 18/04/2017r. Ubezpieczenie upraw Skarżący zrobił w pierwszym
możliwym terminie.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR
podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie w dniu 9 października 2018 r. Skarżący oświadczył, że pismo, które
załączył do skargi jako załącznik nr 1 dostał od firmy ubezpieczeniowej – [...], w którym to [...] ubezpiecza się
co roku. Skarżący
oświadczył, że ustawa o ubezpieczeniach weszła w życie przed samym Świętami
Wielkanocnymi w 2017 r. i ubezpieczyciele zaczęli ubezpieczać dopiero po 18 kwietnia
2017 r. i Skarżący ubezpieczył się w możliwie najszybszym terminie tj. 21 kwietnia 2017
r.
W związku z oświadczeniami Skarżącego Sąd zobowiązał go do przedstawienia pisma
z [...] na potwierdzenie twierdzeń Skarżącego
zawartych w skardze.
W dniu 15 października 2018 r. do akt sprawy wpłynęło pismo [...], Biura Regionalnego w P. z dnia 11
października 2018
r., z którego wynikało (tj. z załączonej do niego kopii korespondencji mailowej z dnia
14.04.2017 r., godz. 13:18), że z dniem 15 kwietnia 2017 r. będzie można rozpocząć
wiosenną akcję akwirowania ubezpieczeń upraw rolnych z dopłatami z budżetu
państwa – OWU 01. Z pisma wynika też, że tak późny termin rozpoczęcia akcji
spowodowany był długimi pracami nad nowelą ustawy dot. tego ubezpieczenia, w
wyniku czego rolnicy nie mogli wcześniej wykupić ubezpieczeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem część zarzutów skargi jest uzasadniona.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów
administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 z p. zm.) sądy administracyjne sprawują
wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod
względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30
sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r.
poz. 1302 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub
postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na
wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli
zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub
w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą
przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych
przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu
administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i
obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed
organami administracji publicznej.
Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach
danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną
podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie
legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów
sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z
urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str.
224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń
prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich
postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to
niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej naruszyły
przepisy prawa materialnego w sposób, które miał wpływ na wynik sprawy, jak również
przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem
skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i
c p.p.s.a.
W sprawie zastosowanie mają przepisy prawa wspólnotowego, jak też i prawa
polskiego, a w szczególności rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015
roku w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. 2015 r., poz. 187 z p. zm.; dalej:
rozporządzenie), które reguluje tryb składania wniosków o udzielenie pomocy
finansowej dla producentów rolnych w których gospodarstwach rolnych lub działach
specjalnych produkcji rolnej, powstały w bieżącym roku szkody w wysokości co najmniej
70% danej uprawy na powierzchni występowania tej uprawy w wyniku przymrozków
wiosennych w 2017 roku.
Zgodnie z § 13 ust. 1 tego rozporządzenia Agencja udziela pomocy finansowej na
realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju
wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, dla producentów rolnych, którym został nadany
numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów,
ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, w
których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały
szkody w wysokości co najmniej 70% danej uprawy na powierzchni występowania tej
uprawy lub szkody powstały na powierzchni co najmniej 70% upraw w szklarniach i
tunelach foliowych, spowodowane wystąpieniem niekorzystnych zjawisk
atmosferycznych, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3.
Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana, w drodze decyzji kierownika biura
powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę
producenta rolnego, na wniosek tego producenta rolnego, złożony na formularzu
opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej (§ 13 ust. 4
w/w rozporządzenia).
Do wniosku, o którym mowa w ust. 4, dołącza się, w przypadku ubiegania się o pomoc
udzielaną zgodnie z przepisami, o których mowa w ust. 3 (§ 13 ust. 6 rozporządzenia)
m.in.: kopię protokołu oszacowania szkód, o którym mowa w § 5 ust. 5, zawierającego
informacje o powierzchni upraw, w których powstały szkody w wysokości co najmniej
70%, lub informacje o powierzchni upraw w szklarniach i tunelach foliowych, na której
powstały szkody co najmniej na 70% powierzchni tych upraw.
Wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, ustala się jako iloczyn deklarowanej przez
producenta rolnego we wniosku, o którym mowa w ust. 4, powierzchni uprawy, w której
powstały szkody, oraz stawki pomocy, której wysokość będzie uzależniona od rodzaju
uprawy (§ 13 ust. 7 rozporządzenia).
Z regulacji § 13 ust. 12 rozporządzenia wynika, że pomoc, o której mowa w ust. 1,
pomniejsza się o 50%, jeżeli w dniu wystąpienia szkód w uprawach rolnych lub
uprawach w szklarniach lub w tunelach foliowych co najmniej 50% powierzchni upraw w
gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej. z wyłączeniem łąk i
pastwisk, nie było ubezpieczonych co najmniej od jednego z ryzyk, o których mowa w §
2 ust. 1 pkt 3.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie § 13 ust. 8 rozporządzenia,
poinformował, iż od dnia 13.09.2017 r. do dnia 27.09.2017 r. producenci rolni, w których
gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej, powstały w bieżącym
roku szkody w wysokości co najmniej 70% danej uprawy na powierzchni występowania
tej uprawy w wyniku przymrozków wiosennych, mogą składać wnioski o udzielenie
pomocy. Stawki pomocy wynoszą:
1) 2.000 zł na 1 ha powierzchni owocujących upraw drzew owocowych, w których
wystąpiły szkody w wysokości co najmniej 70% spowodowane przez przymrozki
wiosenne,
2) 1.000 zł na 1 ha powierzchni owocujących upraw krzewów owocowych i
truskawek, w których wystąpiły szkody w wysokości co najmniej 70% spowodowane
przez przymrozki wiosenne.
Kwestią sporną między stronami jest zatem zastosowanie w stosunku do Skarżącego
pomniejszenia kwoty pomocy o 50% dla rolników nieposiadających polisy
ubezpieczenia co najmniej 50% powierzchni upraw rolnych, z wyłączeniem łąk i
pastwisk, w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej.
W ocenie Skarżącego dokonał on ubezpieczenia w możliwie najszybszym terminie, od
kiedy było to możliwe, natomiast organ twierdzi, że nie posiadał stosownego
ubezpieczenia w odpowiedniej wielkości.
Organ odwoławczy podkreślił przy tym w swojej decyzji, że ustalenie w § 13 ust. 12
rozporządzenia przesłanki pomniejszenia pomocy, odniesiono się do samego faktu
ubezpieczenia upraw, nie do chwili rozpoczęcia ochrony ubezpieczeniowej w stosunku
do zakładu ubezpieczeń. Pomniejszenie pomocy jest zatem uzasadnione, gdy przed
powstaniem szkód nie zostanie zawarta umowa ubezpieczenia, nie zaś jeżeli przed
powstaniem tych szkód nie rozpocznie się odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń w
zakresie obowiązkowego ubezpieczenia upraw. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę
zgadza się w pełni w powyższym stanowiskiem organu.
Jednocześnie Sąd zgadza się też ze stanowiskiem Dyrektora OR ARiMR, że w związku
z powyższym przepis § 13 ust. 12 rozporządzenia należy odnosić tylko do okresu
trwania polisy ubezpieczeniowej, a nie do okresów trwania karencji czy terminów
odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w przypadku danego rodzaju szkody. W
przypadku, gdy zgodnie z treścią polisy odpowiedzialność ubezpieczyciela
rozpoczynała się później lub kończyła wcześniej niż data, w której występowało
zdarzenie objęte ubezpieczeniem, pomoc finansowa nie powinna ulec pomniejszeniu,
natomiast w przypadku, gdy przymrozki wiosenne wystąpiły w dwóch okresach, a
ubezpieczenie zostało zawarte po dacie wystąpienia pierwszego przymrozku, istnieje
konieczność pomniejszenia pomocy finansowej w związku z faktem, iż rolnik nie w
każdym ze wskazanych terminów posiadał ubezpieczenie 50 % upraw.
Z akt sprawy administracyjnej jednoznacznie wynika też, i nie jest to sporne między
stronami, że Skarżący posiadał dwie umowy ubezpieczenia:
1. wg polisy ubezpieczeniowej nr [...], której okres ubezpieczenia
obejmował termin od dnia 20.10.2016 r. do 30.04.2017 r., a wniosek o
ubezpieczenie obejmował nasadzenia wiśni o pow. 2,50 ha;
2. wg polisy ubezpieczeniowej nr [...] , której okres ubezpieczenia
obejmował termin od dnia 22.04.2017 r. do 31.10.2017 r., a wniosek o
ubezpieczenie obejmował powierzchnię upraw wynoszącą 5,50 ha.
Bezsporne jest też, że umowa ubezpieczenia upraw rolnych, obejmująca okres
ubezpieczenia od 22.04.2017 r. do 31.10.2017 r., została podpisana w dniu 21.04.2017
r. a więc już po dniu 16.04.2017 r. Jednocześnie z treści protokołu Nr [...] z dnia
26.05.2017 r. wynika, że szkoda została zgłoszona w dniu 04.05.2017 r. a okres
przymrozków wiosennych przypadał od dnia 16.04.2017 r. do dnia 21.05.2017 r.
Organ tym samym stwierdził, że w dniu 16.04.2017 r., kiedy to już miały miejsce szkody
w uprawach rolnych w wyniku przymrozków wiosennych, Skarżący nie posiadał jeszcze
ubezpieczenia upraw na pow. 5,50 ha, ubezpieczenie zostało zawarte dopiero w dniu
22.04.2017 r., a więc już po dniu wystąpienia szkody, co stało się przyczyną odmowy.
Sąd - rozpoznając niniejszą sprawę – miał jednakże również na względzie zapisy
wynikające z ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt
gospodarskich (Dz. U. z 2016 r., poz. 792; obecnie Dz. U. z 2017 r., poz. 2047; dalej
jako "u.u.u.r.").
Ustawa ta określa zasady:
1) stosowania dopłat do składek z tytułu zawarcia umów ubezpieczenia od ryzyka
wystąpienia skutków zdarzeń losowych w rolnictwie;
2) zawierania i wykonywania umów obowiązkowego ubezpieczenia upraw od
określonego ryzyka wystąpienia skutków zdarzeń losowych w rolnictwie, zwanych dalej
"umowami ubezpieczenia obowiązkowego";
3) udzielania dotacji celowej na pokrycie części odszkodowań z tytułu szkód
spowodowanych przez suszę.
Z treści art. 3 ust. 1 wynika, że ze środków budżetu państwa są udzielane dopłaty do
składek z tytułu zawarcia umów ubezpieczenia:
1) upraw zbóż, kukurydzy, rzepaku, rzepiku, chmielu, tytoniu, warzyw gruntowych,
drzew i krzewów owocowych, truskawek, ziemniaków, buraków cukrowych lub roślin
strączkowych, od zasiewu lub wysadzenia do ich zbioru, od ryzyka wystąpienia szkód
spowodowanych przez huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcie się
ziemi, lawinę, suszę, ujemne skutki przezimowania oraz przymrozki wiosenne lub
2) bydła, koni, owiec, kóz, drobiu lub świń od ryzyka wystąpienia szkód
spowodowanych przez huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcie się
ziemi, lawinę oraz w wyniku uboju z konieczności,
- zwanych dalej "umowami ubezpieczenia".
Jednocześnie w ust. 2 określone są rodzaje szkód oraz co one oznaczają, w tym m. in.
znajdziemy w tym przepisie, co rozumiemy przez:
10) suszę - oznaczają szkody spowodowane wystąpieniem, w dowolnym
sześciodekadowym okresie od dnia 21 marca do dnia 30 września, spadku
klimatycznego bilansu wodnego poniżej wartości określonej dla poszczególnych
gatunków roślin uprawnych i gleb;
11) ujemne skutki przezimowania - oznaczają szkody spowodowane wymarznięciem,
wymoknięciem, wyprzeniem, wysmaleniem lub wysadzeniem roślin, w okresie od dnia 1
grudnia do dnia 30 kwietnia, polegające na całkowitym lub częściowym zniszczeniu
roślin lub całkowitej utracie plonu lub jego części;
11a) przymrozki wiosenne - oznaczają szkody spowodowane przez obniżenie się
temperatury poniżej 0°C, w okresie od dnia 15 kwietnia do dnia 30 czerwca, polegające
na całkowitym lub częściowym zniszczeniu roślin lub całkowitej utracie plonu lub jego
części.
Ponadto z treści art. 4 wynika, że wnioski o zawarcie umów ubezpieczenia są składane
przez producentów rolnych w zakładach ubezpieczeń, które zawarły z ministrem
właściwym do spraw rolnictwa umowy w sprawie dopłat, o których mowa w art. 9 ust. 1
u.u.u.r. Zakłady ubezpieczeń zawierają umowy ubezpieczenia z producentami rolnymi
do wyczerpania w danym roku limitu dopłat, których wysokość dla danego zakładu
ubezpieczeń określa się w umowach w sprawie dopłat, o których mowa w art. 9 ust. 1
u.u.u.r. Umowy ubezpieczenia są zawierane na okres do 12 miesięcy.
Z treści cyt. przepisów wynika zatem jednoznacznie, że zawarcie umowy z ministrem
przez zakład ubezpieczeń jest warunkiem koniecznym otrzymania przez
ubezpieczyciela dopłat do składek. Oczywiście, inni ubezpieczyciele również mogą
zawierać umowy ubezpieczenia na warunkach analogicznych do tych, jakie wynikają z
ustawy. Jednak nie otrzymają oni dopłat do składek z budżetu państwa. Artykuł 4 ust. 2
stanowi, że zakłady ubezpieczeń mogą zawierać umowy ubezpieczenia do wyczerpania
w danym roku limitu dopłat ustalonego w umowie w sprawie dopłat. Należy jednak
uznać, wbrew temu co sugeruje treść przepisu, że konsekwencją wyczerpania limitu
dopłat nie jest wyłączenie prawa ubezpieczyciela do zawierania umów, a jedynie
nieotrzymywanie przez niego z budżetu państwa dopłat do składek. Ubezpieczyciel
może jednak kontynuować dystrybucję ubezpieczeń. Składka za te ubezpieczenia nie
podlega ograniczeniom wskazanym w art. 5 u.u.u.r. (patrz: Nawracała Jakub,
Komentarz do art. 4 ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich,
[w:] Prawo ubezpieczeń gospodarczych. Komentarz. Tom I. Komentarz do przepisów
prawnych o funkcjonowaniu rynku ubezpieczeń, Wyd. LEX 2010).
Artykuł 4 ust. 3 u.u.u.r. przewiduje, że umowy ubezpieczenia zawiera się na okres do
12 miesięcy. Możliwe jest zatem zawarcie umowy na krótszy okres. Komentowany
przepis dotyczy jednak tylko formalnego okresu ubezpieczenia, odpowiedzialność
ubezpieczyciela ulega bowiem pewnym ograniczeniom czasowym i nie świadczy on
ochrony ubezpieczeniowej przez okres całego roku. Ograniczenia te (materialny okres
ubezpieczenia) wynikają już z samych definicji ryzyk, w zakresie których udzielana jest
ochrona. I tak:
1) w ryzyku suszy - zjawisko opisane przez ustawodawcę jako susza musi wystąpić w
okresie od 1 kwietnia do 30 września (art. 3 ust. 2 pkt 10 u.u.u.r.);
2) w ryzyku ujemnych skutków przezimowania - ochrona ubezpieczeniowa obejmuje
szkody, które wystąpiły w okresie od 1 grudnia do 30 kwietnia (art. 3 ust. 2 pkt 11
u.u.u.r.);
3) w ryzyku przymrozków wiosennych - ochrona ubezpieczeniowa obejmuje szkody,
które wystąpiły w okresie od 15 kwietnia do 30 czerwca (art. 3 ust. 2 pkt 11a u.u.u.r.).
Jednocześnie – tak jak to podnosił Skarżący – ustawa powyższa została zmieniona
ustawą z dnia 23 marca 2017 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i
zwierząt gospodarskich oraz ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw
rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz. U. z 2017 r., poz. 706) , ogłoszoną w dniu 31
marca 2017 r. i zmiana ta weszła w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.
Z treści dokumentów, które Skarżący złożył do skargi, a potem uzupełnił na wezwanie
Sądu, wynika, że [...], w którym to [...]
ubezpiecza się Skarżący co roku, poinformowało poprzez Dyrektora Biura Ubezpieczeń
Rolnych dyrektorów oddziałów TUW, że z dniem 15 kwietnia 2017 r. (sobota) będzie
można rozpocząć wiosenną akcję akwirowania ubezpieczeń upraw rolnych z dopłatami
z budżetu państwa – OWU 01. Z pisma z dnia 11.10.2018 r. wynika też, że tak późny
termin rozpoczęcia akcji spowodowany był długimi pracami nad nowelą ustawy dot.
tego ubezpieczenia, w wyniku czego rolnicy nie mogli wcześniej wykupić ubezpieczeń.
Jednocześnie Sądowi znany jest z urzędu fakt, na który zwracał uwagę Skarżący, że 15
kwietnia 2017 r. była sobota, natomiast w dniach 16 i 17 kwietnia 2017 r. były Święta
Wielkanocne, które to dni były wolnymi od pracy, a zatem możliwym był podnoszony
przez Skarżącego argument, że nie mógł się wcześniej ubezpieczyć, albowiem
ubezpieczyciele zaczęli ubezpieczać dopiero po dniu 18 kwietnia 2017 r.
Organ winien zatem przeprowadzić postępowanie mające na celu ustalenie, czy w
ogóle było możliwym zawarcie umowy ubezpieczenia przez Skarżącego przed dniem
16 kwietnia 2017 r., jak to podnosiły organy w swoich decyzjach, a następnie, jeżeli
potwierdzą się twierdzenia Skarżącego, że zawarcie umowy było możliwe dopiero po
dniu 18 kwietnia 2017 r., winny w tym przypadku odstąpić od sankcji wskazanej
przepisem § 13 ust. 12 rozporządzenia.
W ocenie Sądu obarczanie bowiem Skarżącego konsekwencją w postaci odmowy
przyznania pomocy w pełnej wysokości w przedstawionej powyżej sytuacji prawnej i
faktycznej jest nie do pogodzenia z ogólnymi zasadami prowadzenia postępowania
administracyjnego, w tym zasadą działania w sposób budzący zaufanie do władzy
publicznej, proporcjonalności i równego traktowania, zawartą w art. 8 k.p.a.
Sąd - dokonując oceny przedstawionych powyżej przepisów prawa - doszedł do
przekonania, że nie może tego zmienić powoływanie się przez organ na treść
rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 roku w sprawie szczegółowego
zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji
Rolnictwa.
Jak na to wskazał organ odwoławczy w swojej decyzji, rolą przepisu § 13 ust. 12
rozporządzenia jest bowiem zmotywowanie rolników do ubezpieczenia się poprzez
zagrożenie im obniżeniem pomocy, a nie przeniesienie ryzyka związanego z
wystąpieniem szkód na zakład ubezpieczeń. Na taką interpretację tego przepisu w
ocenie organu wskazuje również okoliczność, iż w myśl § 13 ust. 12 rozporządzenia
przesłanką wypłacenia pomocy w pełnej wysokości jest zawarcie ubezpieczenia co
najmniej od jednego spośród ryzyk określonych w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, przy
czym nie musi to być ryzyko, w związku z zaistnieniem którego powstały w
gospodarstwie rolnym szkody skutkujące udzieleniem pomocy.
W ocenie Sądu organ nie zastosował tym samym tego przepisu odpowiednio do stanu
niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę możliwość powstania po stronie Skarżącego
przeszkód niezależnych od Skarżącego a uniemożliwiających zawarcie stosownego
ubezpieczenia.
W prowadzonym postępowaniu organy winny zatem ponownie rozpatrzyć sprawę,
mając na względzie wskazane powyżej rozważania Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na
uwzględnienie i na mocy art. 145 § 1 ust. 1 litera a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji
wyroku.
Odnośnie do wniosku o zwrot kosztów, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w
razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje Skarżącemu od
organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się
bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia
praw. Do kosztów tych zalicza się między innymi koszty sądowe, w tym wpis, a także
wynagrodzenie pełnomocnika reprezentującego stronę skarżącą, o czym stanowi art.
205 § 1 i § 2 p.p.s.a.
Wniosek o zwrot kosztów Sąd rozstrzygnął zatem w oparciu o wskazane przepisy,
zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę 113 zł, stanowiącą sumę uiszczonego w
sprawie wpisu sądowego.