V SA/Wa 314/11

V SA/Wa 314/11 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2011-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Mydłowska
Izabella Janson
Mirosława Pindelska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2007 nr 35 poz 217
art. 7
Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej - Tytuł zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lutego 2008 r. (Dz.U.08.44.262) na: "o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego"
Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1
Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant spec. - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2011r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... listopada 2010 r. nr ... znak ... w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Zasądza od Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz G. K. kwotę ... zł (... złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. Stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi z ... stycznia 2011r. wniesionej przez G. K. (zwanego dalej: skarżącym) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... listopada 2010r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. Nr ... z dnia ... maja 2009r. o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i nakładająca sankcję w wysokości ... zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
W dniu ... maja 2008r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w W. Z. wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i o przyznanie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008.
We wniosku skarżący zadeklarował grunty rolne oznaczone numerami ewidencyjnymi [...] o łącznej deklarowanej powierzchni użytków rolnych ... ha.
W trakcie prowadzonego postępowania w sprawie przyznania płatności na 2008 r. stwierdzono wystąpienie błędu kontroli krzyżowej pomiędzy skarżącym a beneficjentem Z. K., obsługiwanym przez Biuro Powiatowe ARiMR w L., dotyczącej działek o numerach ewidencyjnych [...] położonych w województwie ..., powiat ..., gmina L., obręb J. W trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego obaj beneficjenci podtrzymali, że użytkują rolniczo sporne działki i wnioskują o przyznanie płatności zgodnie ze złożonymi wnioskami.
W związku z powyższym konfliktem kontroli krzyżowej zostały wysłane do beneficjentów wezwania do złożenia wyjaśnień.
W dniu ... grudnia 2008r. w odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył oświadczenie, w którym stwierdził, że od ... lipca 2007r. jest jedynym właścicielem spornej nieruchomości rolnej, na okoliczność czego przedstawił zawiadomienie Sądu Rejonowego w K. – Wydział Ksiąg Wieczystych, z treści którego wynika, że w dniu ... lipca 2007r. został wpisany w Księdze Wieczystej nr ... prowadzonej dla nieruchomości obejmującej działki o numerach ewidencyjnych [...] właściciel. Oświadczył również, że przedmiotowe działki nie były przez niego dzierżawione ani udostępniane.
Kolejnym pismem z dnia ... kwietnia 2009r. podtrzymał swoje dotychczasowe twierdzenia, a na poparcie swojej argumentacji dodatkowo załączył decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia ... czerwca 2008r. zezwalającej mu na usunięcie ... sztuk drzew o łącznej masie ... m3, rosnących na terenie nieruchomości rolnej oznaczonej numerem geodezyjnym [...] obręb J. oraz oświadczenie małżonki K. K. potwierdzające wspólne z małżonkiem uczestnictwo w pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
Z kolei Z. K. w nadesłanych przez siebie wyjaśnieniach oświadczył, iż sporne działki użytkuje rolniczo od 2005r. na podstawie ustnej umowy dzierżawy zawartej z D. P. tj. właścicielem spornych działek do dnia ... lipca 2007r. Dodatkowo do sprawy załączył oświadczenie R. K. potwierdzającego wykaszanie spornych działek oraz oświadczenie T. K. również potwierdzającego wycinkę drzew jak też wypasanie owiec na spornych działkach.
Rozpatrując powyższy wniosek decyzją z dnia ... maja 2009r., nr ...Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. odmówił przyznania skarżącemu płatności JPO do działek rolnych i nałożył sankcję w wysokości ... zł, która będzie potrącana z przyznanej płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodność.
W jej uzasadnieniu przytaczając w pierwszej kolejności przepisy prawa a w szczególności art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 170, poz. 1051) określił warunki umożliwiające przyznanie rolnikowi wnioskowanej płatności JPO.
Dodatkowo definiując, w oparciu o powyższą ustawę, pojęcie "posiadania", wyjaśnił, iż w jej rozumieniu posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, czyli z obligatoryjnie z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego).
Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. nie można, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przyjąć, iż skarżący jest faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych, co skutkuje nieuwzględnieniem do płatności na rok 2008 r. działek o nr geodezyjnych [...].
Rozpatrując złożone w sprawie odwołanie decyzją z dnia ... listopada 2010r. nr ... Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. Nr ... z dnia ... maja 2009r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.
Po przytoczeniu przepisów prawa stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podkreślił, iż podstawowym zagadnieniem w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżący w 2008r. użytkował działki rolne położone na działkach ewidencyjnych [...] zgłoszone do płatności także przez innego producenta rolnego. W ocenie organu bezsporne jest, że ani własność, ani posiadanie samoistne, na które powołuje się skarżący nie stanowią same w sobie przesłanki uzasadniającej przyznanie płatności bezpośrednich, jeśli nie idą w parze z bezpośrednim, faktycznym użytkowaniem gruntów zadeklarowanych do płatności.
W tym kontekście organ uznał za wiarygodne zeznania świadka M. G., który potwierdził dokonywanie koszenia spornych działek w lipcu 2008 r. przez Z. K. Również z rejestru działalności rolnośrodowiskowej złożonego przez Z. K. wynika, iż w miesiącu czerwcu i sierpniu 2008 r. dokonywał on samodzielnie pokosu łąk, co świadczy o tym, że małżonka skarżącego K. K. dokonała pokosu w części w której nie został on dokonany, a nadto w innym terminie niż Z. K.
Za faktem dokonywania pokosu łąk przez Z. K. świadczą też, zdaniem organu zeznania świadków M. K. i D. B. oraz H. K. ostrożnie ocenianego z uwagi na pokrewieństwo ze Z. K.
Powyższe okoliczności świadczą, w ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. o tym, iż skarżący nie posiadał tj. nie użytkował rolniczo w 2008r. spornych działek, przez co nie nabył prawa do płatności co do tej działki.
Bez znaczenia, w ocenie organu, pozostaje fakt dokonania przez skarżącego za pomocą innych osób wycinki drzew na przedmiotowych działkach bowiem dla ustalenia prawa do płatności na 2008r. nie ma on znaczenia. Również bez znaczenia w sprawie pozostają oświadczenia składane przez poprzedniego właściciela D. P., o nie zawieraniu żadnych umów dzierżawy ani użytkowania oraz o jednorazowym wypasie owiec przez Z. K.
Powyższe okoliczności świadczą, w ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. o tym, iż czynności dokonywane przez skarżącego na przedmiotowych gruntach miały charakter raczej incydentalny, niż były wyrazem zaplanowanego prowadzenia określonej produkcji rolnej na wymienionych gruntach, co skutkuje wykluczeniem z płatności działki rolnej A ponieważ w części nie była ona użytkowana przez skarżącego w 2008r.
Organ uznał, że trudno jest mówić o posiadaniu, jeżeli brak jest faktycznego, realnego związku pomiędzy skarżącym i gruntami rolnymi zgłoszonymi przez niego do płatności. O związku takim nie można mówić w sytuacji, gdy strona bywa na przedmiotowych gruntach jedynie kilka razy w roku, na tyle rzadko, że nie jest w stanie zapobiec ewentualnym naruszeniom swego prawa do korzystania z rzeczy przez inne osoby.
Powierzchnia zgłoszona wyniosła ... ha, powierzchnia stwierdzona ... ha, różnica procentowa przekroczyła ...%.
Przytaczając treść art. 138 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z 29 października 2004r. w sprawie ustanowienia szczegółowych zasad stosowania rozporządzenia Komisji (WE) nr 1782/2003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IV a tego rozporządzenia gruntów zarezerwowanych do produkcji surowców (Dz. Urz. UE L 345 z 20.11.2004 ze zm.) organ odwoławczy wyjaśnił, iż w sytuacji gdy różnica procentowa między powierzchnia deklarowaną a stwierdzoną mieści się w przedziale od ...% do ...% płatność na dany rok zostaje pomniejszona o kwotę odpowiadającą dwukrotności stwierdzonej różnicy. Jeśli natomiast różnica przekracza ...% nakłada się ponadto sankcję, która będzie podlegała potrąceniu w trakcie trzech kolejnych lat kalendarzowych następujących po roku w którym wystąpiły nieprawidłowości.
Pismem z dnia ... stycznia 2011r. skarżący złożył skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... listopada 2010r. wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
- art. 77 k.p.a. poprzez rozpatrzenie dowodów tylko i wyłącznie drugiej strony, a co za tym idzie stwierdzenia, na podstawie okoliczności, niemożności jednoznacznego ustalenia, że skarżący jest faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych;
- naruszenie przepisu art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 200 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. z 2007 nr 64 poz. 427) uznanie, iż płatności skarżącemu nie przysługują;
- art. 7 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2007 nr 1 70 poz. 1051) poprzez błędne zastosowanie go w sprawie, gdyż Z. K. nie jest i nigdy nie był posiadaczem zależnym działek o nr [...];
- art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wsparciu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich poprzez błędne zastosowanie go w sprawie, gdyż Z. K. nie jest i nigdy nie był posiadaczem zależnym działek o nr [...];
- art. 72 rozporządzenia WE nr 796/2004 poprzez dokonanie w sprawie błędnej oceny zebranego materiału w szczególności oświadczeń świadków Z. K. i w związku z tym błędne przyjęcie, iż skarżący zadeklarował większą powierzchnię gruntów niż mu przysługiwała co zaskutkowało wieloletnimi sankcjami oraz naruszenie przepisu art. 16 ust. 3 akapit 2 ust.5. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r. poprzez błędne zastosowanie go w sprawie, gdyż w chwili składania wniosku skarżący nie posiadał wiedzy o tym, iż ktoś inny bezprawnie użytkował działki ewidencyjne o nr [...];
- art. 31 d ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35, poz. 217 ze zm.) poprzez wykluczenie z płatności i nałożenie sankcji wieloletnich przeprowadzone na innej podstawie niż raportu z czynności kontrolnych.
Po szczegółowym ustosunkowaniu się do postawionych w skardze zarzutów skarżący ponownie podniósł, iż działki o nr [...] stanowią jego własność, co potwierdza wpis w Księdze Wieczystej nr ... prowadzonej przez Sąd Rejonowy – Wydział Ksiąg Wieczystych – w K. oraz, że przedmiotowych działek nikomu nie dzierżawi, nie wynajmuje i nie użycza.
Dodatkowo wskazał, że w dniu ... maja 2008r. doradca rolnośrodowiskowy Z. D. sporządziła mu Plan Działalności Rolnośrodowiskowej na lata 2008 – 2013. Wykazując organowi użytkowanie rolne powyższych działek przedłożył wymieniony dokument w dniu ... kwietnia 2009r. w organie I instancji. Załączył do niego kopię decyzji nr ...Burmistrza Miasta L. z ... czerwca 2008r. dotyczącej zezwolenia na usunięcie ... sztuk drzew rosnących na terenie działek ewidencyjnych nr [...] oraz oświadczenie K. K. z dnia ... kwietnia 2009r. o wykonaniu w dniu ... lipca 2008r. koszenia trwałych użytków zielonych o powierzchni ...ha na terenie działki nr ... (pozostałe działki jak się później okazało były skoszone przez Z. K.). Dołączył też oświadczenie M. J. z dnia ... kwietnia 2009r. o wykonaniu w dniach ... lutego 2009r. wycinki drzew na działce nr ... Podkreślił, że zgodnie ze swoim programem rolnośrodowiskowym na w/w działkach prowadzi ekstensywną gospodarkę na łąkach i pastwiskach, polegającą na wykonywaniu w określonym terminie nie więcej niż dwóch pokosów w danym roku. Potwierdza to załączone oświadczenie S. D. o wykonaniu na jego polecenie pokosu łąk i pastwisk o powierzchni ... ha na działce nr ... w dniu ... lipca 2008r. Również przedłożone oświadczenie M. G. wskazuje na jego czynności faktyczne na w/w działkach. Świadczą o tym także, zdaniem skarżącego, oświadczenie E. S. sprzedającego mu maszyny rolnicze czy też faktura dotycząca nabycia pilarki spalinowej, a także oświadczenie D. P. zaprzeczające zawarcia umowy dzierżawy ze Z. K.
Zarzucił, że wskazane dowody nie zostały przez organ z nieznanych mu powodów uwzględnione. Organ przyjął dowody strony przeciwnej przy czym nie przeszkadzała mu lakoniczność wypowiedzi w nich zawartych oraz brak danych mogących wskazywać ile razy, w jakiej dacie, na jakiej powierzchni i jakie zostały wykonane prace rolnicze przez Z. K. i osoby przez niego zatrudnione.
Stwierdził niemożność przyjęcia, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, iż Z. K. jest posiadaczem zależnym przedmiotowych działek. W ocenie skarżącego organ administracji prowadząc postępowanie wyjaśniające winien również, na okoliczność dokonania pokosu działek w lipcu 2008r., przesłuchać dwóch traktorzystów którzy tego koszenia dokonywali, co potwierdziłoby fakt użytkowania działek rolnych przez skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału ARiMR wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji z dnia ... listopada 2010 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej – p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to na dzień wydania decyzji. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej.
W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
.
Oceniając skargę w tym kontekście Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przyznanie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego regulowane jest przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (Dz. U. 35 poz. 217). Pomoc przyznawana jest na wniosek rolnika w drodze decyzji administracyjnej przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zgodnie z art. 7 ustawy, w wersji obowiązującej w przedmiotowej sprawie, rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 143b ust1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003, jeżeli:
1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr XX do rozporządzenia nr 1973/2004
2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności;
3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Wymieniona ustawa, ani rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001* (Dz.U.UE L nr 270 str. 1) nie definiuje pojęcia posiadania działek rolnych. Art. 7 ust 6 wymienionej ustawy reguluje, iż w przypadku gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności przysługują posiadaczowi zależnemu.
Zatem słusznie postępowanie w niniejszej sprawie koncentrowało się wokół ustalenia kto posiadał działki nr [...] w 2008r.
Tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny i prawidłowe zdefiniowanie pojęcia posiadania działek może stanowić podstawę do orzekania w sprawie. Jednak w ocenie Sądu organ prowadząc postępowanie dowodowe w sprawie, w tym również z urzędu, nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy przez co naruszył art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia2007r., co słusznie podnosi skarżący. Ponadto organ pewne pojęcia związane z posiadaniem myli, a pewne aspekty tego pojęcia pomija.
W pierwszej kolejności odnosząc się do posiadania należy zważyć :
Pojęcie posiadania, jako jeden z warunków przyznania przedmiotowych płatności nie jest regulowane ww. przepisami prawnymi; użyte pojęcie posiadania należy więc interpretować zgodnie przepisami kodeksu cywilnego, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Stosownie do art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny ( Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm. ), dalej k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).
W doktrynie i orzecznictwie nie jest podważany pogląd, że posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą ( por. E. Gniewek, Komentarz do art. 336 kodeksu cywilnego, [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze 2001r.). Występuje w dwóch postaciach: posiadania samoistnego i zależnego, co wprost wynika z art. 336 k.c. Jako stan faktyczny niezależny jest od tego, czy posiadaczowi przysługuje tytuł prawny, z którego wynika uprawnienie do władania przedmiotem posiadania. Potwierdzają to utrwalone poglądy doktryny i orzecznictwa co do tego, że osoba, której przysługuje tytuł prawny do władania rzeczą może dokonać wyboru sposobu ochrony pomiędzy powództwem petytoryjnym a posesoryjnym (szerzej: S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga druga własność i inne prawa rzeczowe, Warszawa , 1999r., str. 388 ). Jak z tego wynika, istnienie tytułu prawnego wywołującego skutki w zakresie regulowanym prawem cywilnym nie przesądza, że podmiot legitymujący się tytułem jest posiadaczem.
Posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681).
Element fizycznego władztwa nad rzeczą można określić jako zjawisko polegające na tym, że pewna osoba (podmiot) znajduje się w sytuacji, która pozwala jej na korzystanie z rzeczy w szczególności w taki sposób, jak to mogą czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, dzięki czemu "to, co uprawnionemu wolno, to posiadacz faktycznie może". Czynnik faktycznego władztwa polega zatem na odpowiednim fizycznym opanowaniu rzeczy. Władztwo faktyczne musi być stanem trwałym, co oznacza, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub nawet sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z niej przez czas nieokreślony ( por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r. , sygn. akt I S.A. 339/98, LEX nr 44548 ).
Zamiar władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi ) określany jest jako czynnik woli. Zgodnie z przeważającą w doktrynie koncepcją obiektywną, manifestuje się w obiektywnych działaniach podejmowanych przez posiadacza ( por. A. Kunicki [ w : ] System prawa cywilnego, tom II, Prawo własności i inne prawa rzeczowe, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, 1977 r., str. 829 - 830 ). Jeżeli czynnika woli brak, faktyczne władztwo nad rzeczą stanowi jedynie dzierżenie ( art. 338 k.c. ).
Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje te grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej.
Ustawa nie uzależnia prawa do płatności od dobrej lub złej wiary posiadacza, jednak orzecznictwo podkreśla, że posiadanie gruntu rolnego musi mieć charakter trwały ( por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., sygn. akt I S.A. 339/98, LEX nr 44548). W wyroku z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 788/08 NSA stwierdził, że związek posiadacza z rzeczą nie może wyrażać się w jednorazowym lub sporadycznym zawładnięciu rzeczą, lecz w możności korzystania z nie] przez czas nieokreślony. I tak np. wykonanie przez rolnika jednorazowej czynności, polegającej na wykonaniu pierwszego pokosu siana nie stanowiło nabycia posiadania (wyrok NSA z dnia 29 listopada 2007 r. II GSK 228/07 ).
Zatem prawidłowe ustalenie kto i jakie czynności oraz przez jaki okres czasu wykonywał na w/w działkach stanowi o możliwości prawidłowego orzekania w sprawie.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ prowadził postępowanie dowodowe w sprawie dopuszczając dowody z urzędu. Przypuszczać należy zatem, że czynność ta była podyktowana ochroną finansów unijnych i krajowych przeznaczonych na te płatności oraz zasadą ogólną wymaganą do stosowania przez organ przepisem art. 3 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy, tj. staniem na straży praworządności. Jeżeli organ podjął takie działania to przeprowadzenie czynności powinno być rzetelne a w uzasadnieniu decyzji organ nie powinien ograniczać się do wskazywania ciężaru udowodnienia faktów przez osoby wywodzące z nich skutki prawne w myśl art. 3 ust. 3 ustawy. Oznacza to, że przy przyjmowaniu zeznań świadków powinny być zadane pytania dotyczące konkretnie wykonanej czynności, liczby wykonanych czynności, ewentualnych dat ich wykonania, powierzchni działek, których czynności dotyczyły. W żadnym z przesłuchań nie zadano takich pytań. Przyjęto ogólnikowe stwierdzenie o wykonanych pracach. Organ powołując się na treść rejestru działalności rolnośrodowiskowej złożonego przez Z. K. oraz zeznania świadków M. K., D. B. i H. K. stwierdził, że Z. K. dokonywał koszenia trawy na przedmiotowych działkach w czerwcu 2008r. , a następnie w sierpniu 2008r. tj. w innych terminach niż skarżący. W jakich terminach wykonywał czynności polowe skarżący organ nie wskazał. Sądowa kontrola wskazanych dowodów wykazuje, że z treści dołączonego do akt sprawy rejestru działalności rolnośrodowiskowej Z. K. nie wynika aby były tam zarejestrowane czynności koszenia na w/w działkach w sierpniu 2008r. Żaden ze świadków nie wskazuje liczby koszeń ani dat ich wykonania. H. K. w swoich zeznaniach stwierdził że w lata 2006 – 2008 zwoził siano z pól użytkowanych przez Z. K., ale z jakich działek je zwoził to nie pamięta, nie potrafi wskazać, czy zwoził je z działek [...]. M. K. wskazał, że pomagał Z. K. w ramach wzajemnej wymiany prac polowych w zbieraniu siana z w/w działek w 2008r. Nie powiedział jednak ile razy to robił, w jakim okresie czasu. Świadek D. B. również ograniczył się do stwierdzenia, że zwoził siano z działek w 2008r. nie wskazując ani liczny ani daty czynności. Trudno zatem skontrolować co było podstawą ustalenia czynności pokosu przez Z. K. w sierpniu 2008r. Okoliczność ta jest istotna dla sprawy bowiem będzie wpływała na ustalenie pojęcia posiadania działek i ich trwałego użytkowania w kontrolowanym roku 2008.
W sprawie brak jest jednoznacznego ustalenia kto w rzeczywistości posiadał i użytkował działki w sposób trwały w rozumieniu stosowanych przepisów. Organ odniósł się ogólnikowo, że skarżący dokonywał pokosu łąk w innym czasie, co oczywiście nie jest żadnym ustaleniem. Ponadto ustalił, że nie była to czynność wykonywana w lipcu 2008r. co mają potwierdzać zeznania M. G., którym organ dał wiarę jednocześnie odmawiając wiary twierdzeniom K. K. zawartym w oświadczeniu z ... kwietnia 2009r. oraz twierdzeniom zawartym w rejestrze działalności rolnośrodowiskowej złożonym przez skarżącego. Ustaleń tych nie można skontrolować przedstawionym materiałem dowodowym. W aktach sprawy brak jest dowodu, o którym organ jedynie wspomina, to jest rejestru działalności rolnośrodowiskowej złożonego przez G. K. Zważywszy że organ wskazuje na zapisy rejestru działań rolnośrodowiskowych prowadzonych przez Z. K., a o zapisach w rejestrze działań skarżącego jedynie wspomina w jednym kontekście (pokosu w lipcu 2008) nie wskazując, czy były inne wpisy, to niejasne jest czemu zapisy konkurenta są bardziej wiarygodne od zapisów skarżącego. Z treści zeznań świadka M. G. nie wynika przyjęta przez organ data przeprowadzenia czynności pokosu w lipcu 2008r. przez Z. K. Jest mowa o jednorazowym skoszeniu działek przez niego z upoważnienia świadka. Jest też mowa o tym, że podczas nieobecności właściciela on w ramach pomocy sąsiedzkiej dogląda ich gospodarstwa. Jest też mowa o częstych przyjazdach właściciela i wykonywaniu przez niego oraz nadzorowaniu różnych prac w gospodarstwie. Ta część zeznań pozostała bez omówienia organu. Organ przyjął , że oświadczenie K. K. co do pokosu w lipcu 2008r. jest nieprawdziwe pomijając inny dowód w sprawie tj. oświadczenie S. D. z dnia ... września 2009r. o dokonywaniu pokosu ... lipca 2008r. na działce nr ... (pow. ...ha) na zlecenie skarżącego. Organ nie wyjaśnił dlaczego powyższy dowód nie ma znaczenia dla sprawy.
Organ pominął i uznał za nieistotne inne okoliczności takie jak zakup sprzętu związanego z uprawą zakupionych gruntów, starania o zezwolenie na wycinkę drzew. Wbrew twierdzeniom organu nie są to czynności bez znaczenia, ale świadczą co najmniej animus posiadania przedmiotowych gruntów. Ponadto z treści uzasadnienia decyzji nr ... z ... czerwca 2008r. udzielającej skarżącemu zgody na wycinkę drzew wynika, że przed jej wydaniem były prowadzone w dniu ... czerwca 2008r. oględziny działek [...]. Organ – Burmistrz Miasta L. stwierdził długi okres nieużytkowania części gruntów oraz niewykonywania prac pielęgnacyjnych powodujący porośniecie gruntu drzewami i krzewami. Przy czym zgoda na wycięcie ... drzew dotyczyła roślin powyżej 5letniego okresu ich życia. W decyzji stwierdzono istnienie samosiejek o krótszym okresie wegetacji. Okoliczność ta powinna być przedmiotem analizy organu w kontekście wiarygodności składanych przez strony oświadczeń i dokumentów. Z. K. przedstawił na potwierdzenie swojego użytkowania działek oświadczenie T. K. z dnia ... marca 2009r. na okoliczność, iż w latach ubiegłych na jego prośbę wycinał wraz z R. K., B. C., Z. D., na przedmiotowych działkach samosiejki olchy i wierzby, oraz pasł owce. Ustalenie jak powyższe oświadczenie odnosi się do twierdzeń zawartych w w/w decyzji ze zgodą na wycinkę pozostało poza kontrolą organu a przecież powinno to rzutować na ocenę oświadczeń składanych przez Z. K. Ocenie tej powinny podlegać również twierdzenia co do wypasu owiec w 2008r. na powyższych działkach, który to wypas nie jest uwidoczniony w załączonym rejestrze działań rolnośrodowiskowych Z. K. Organ nie podjął się oceny wiarygodności oświadczeń, w tym Z. K. w kontekście zeznań D. P. zaprzeczającego udzielenia mu praw do nieruchomości, za wyjątkiem jednorazowego wypasu owiec w 2006r., oraz w kontekście zeznań świadka M. O. Wymieniony świadek sporządzał plan rolnośrodowiskowy na 2008r. na zlecenie Z. K. i potwierdzał, że zleceniodawca oświadczał mu, iż jest w trakcie końcowych rozmów o nabycie tych działek a wcześniej uzyskał ustną umowę dzierżawy. Zaprzecza temu poprzedni właściciel, świadek D. P. oraz skarżący jako właściciel działek od lipca 2007r. Analiza i ocena tych zeznań jest niezbędna w sprawie.
Organ właściwie nie analizuje wiarygodności zeznań świadków, poza wskazanym wyżej przypadkiem M. G. oraz oświadczeniem K. K., przedstawionych przez obu pretendentów do płatności, chociaż jego konkluzja odmawia wiarygodności dowodom przedstawionym przez skarżącego. A analiza taka jest niezbędna. Na przykład dlaczego wiarygodne są zeznania świadków, którzy twierdzą, że wykonywali w 2008r pokosu działek na zlecenie Z. K., a niewiarygodne tych, którzy twierdzili, że robili to samo w lipcu na zlecenie skarżącego. A przecież Z. K. do płatności zgłosił ponad 83ha gruntów, skąd więc pewność organu, że osoby przeprowadzające pokos w 2008r. na zlecenie Z. K. dokładnie wiedzą, że skosili działki [...] Tego niestety z uzasadnienia decyzji nie sposób się dowiedzieć.
W ocenie Sądu nie można mówić o wyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego, co jest podstawowym obowiązkiem organu, skoro organ te facto uchyla się od stwierdzenia definitywnego – który z pretendujących rolników był faktycznym posiadaczem i użytkownikiem działek w 2008r.
Za całkowicie niedopuszczalną, przy tak prowadzonym postępowaniu, należało uznać konkluzję organu, iż trudno mówić o posiadaniu skarżącego, w sytuacji jeżeli brak jest faktycznego, realnego związku pomiędzy stroną i gruntami rolnymi zgłoszonymi przez nią do płatności. O związku, w którym strona bywa na przedmiotowych działkach tylko kilka razy w roiku i nie jest w stanie zapobiec ewentualnym naruszeniom swego prawa do korzystania z rzeczy przez inne osoby.
Wnioski organu zawsze muszą być oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i zanalizowanym materiale dowodowym, czego w przedmiotowej sprawie zabrakło.
Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 3 ust. 2 w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej organ , przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Zgodnie zaś z art. 3 ust. 3 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W tych warunkach Sąd uznał, iż zarzutom skargi nie można odmówić słuszności.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor ... Oddziału Regionalnego ARiMR ponownie przeanalizuje zebrany w sprawie materiał dowodowy mając na uwadze zalecenia i opinie wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Postępowanie to musi zakończyć się definitywnym stwierdzeniem, który ze zgłaszających działki producentów rolnych posiadał je w 2008r. Organ w takiej sytuacji winien rozważyć celowość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i konfrontację w jej toku zeznań świadków oraz stron (art. 89 § 2 k.p.a.).
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i art. 152 w/w ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.