V SA/WA 265/07

V SA/Wa 265/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-05-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /sprawozdawca/
Joanna Zabłocka /przewodniczący/
Małgorzata Rysz
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Sędzia WSA Małgorzata Rysz, Asesor WSA Andrzej Kania (spr.), Protokolant Beata Bińkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia . czerwca 2006 r. nr .... w przedmiocie odmowy umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ....04.2006 r. 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z ... czerwca 2006 r., nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływany dalej jako ,,Prezes Zakładu--), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2006 r. odmawiającą umorzenia J. K. byłemu wspólnikowi M. s. c., należności tej spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie (wraz z odsetkami) ... zł. za które to należności, zgodnie z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...05.2005 r., nr ..., odpowiada J. K..
Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym.
Pismem z 16 lutego 2006 r. (data wpływu do organu) J. K. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ... Oddziału w S., Inspektoratu w D. o umorzenie należności z tytułu składek powstałych w M. s. c. z siedzibą w D.. W uzasadnieniu podał, że powyższa spółka cywilna uległa rozwiązaniu nie pozostawiając żadnych składników majątkowych, które mogłyby zostać sprzedane w celu zaspokojenia wierzycieli oraz, że odpowiada za nieuregulowane zobowiązania spółki w zakresie składek ubezpieczeniowych. Przedstawiając swoją sytuację materialną i rodzinną J. K. podniósł, że nie ma możliwości opłacenia składek.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z ... kwietnia 2006 r., nr ..., po rozpatrzeniu wniosku J.a K., odmówił umorzenia należności w tym z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ... r. w łącznej kwocie ... zł., ubezpieczenie zdrowotne za okres od ... r. w łącznej kwocie ... zł. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od ... r. w łącznej kwocie ... zł. Wymienione w decyzji kwoty są wartościami zawierającymi odsetki. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i 3, art. 30 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 ze zm); powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s--. Uzasadniając decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. przepisów dotyczących umorzenia należności z tytułu składek nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek a należności te (wskazane liczbowo w uzasadnieniu decyzji) są częścią składową ogólnego zadłużenia w kwocie ... zł. Odnosząc się do pozostałych składek finansowanych przez płatnika, dotyczących zatrudnionych pracowników, organ stwierdził, że nie podlegają one umorzeniu ponieważ nie stwierdzono w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Zakład zaznaczył, że J. K. posiada stały miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia a tym samym ma możliwość spłacenia należności w wieloletnim układzie ratalnym bez pozbawienia strony oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Rozpatrując wniosek J.a K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu decyzją z ... czerwca 2006 r., nr ..., wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2006 r. Uzasadniając decyzję Prezes Zakładu zauważył, że J. K. - zgodnie z decyzją z ...05.2005 r. - jest zobowiązany do zapłaty składek za pracowników zatrudnionych w M. s.c. w związku z czym w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. regulujący możliwość umorzenia składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Organ ustalił, że J. K. otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie ... zł. netto z tytułu zatrudnienia w firmie A. Sp. z o. o. a także w kwocie ... zł. brutto tytułu zatrudnienia w firmie K. z siedzibą w S.. Prezes Zakładu zaznaczył, że uwzględnił stałe miesięczne wydatki J.a K., w tym opłaty mieszkaniowe i zobowiązania alimentacyjne ustalone na podstawie oświadczeń strony oraz dostarczonych kopii rachunków. Brak korzystania przez stronę ze środków pomocy społecznej, w ocenie organu odwoławczego, daje podstawę do przypuszczeń, że J. K. jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie niezbędne potrzeby życiowe. Konkludując Prezes Zakładu podkreślił, opierając się na analizie zgromadzonego materiału dowodowego, iż brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności, które uzasadniałoby zmianę stanowiska zawartego w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu, J. K. wniósł 3 sierpnia 2006 r. (data nadania pocztowego) skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi J. K. nie zgadza się z organem, że w jego sprawie nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności należności. Skarżący podkreślił, że ma na utrzymaniu niepracującą żonę oraz syna żony, który zamierza podjąć naukę w szkole wyższej. Wskazał, że dodatkowo na jego utrzymaniu pozostaje niepełnosprawna córka, wymagająca ciągłego leczenia. Okoliczności te zdaniem skarżącego wskazują, że jego zadłużenie winno być uznane za całkowicie nieściągalne a wniosek o umorzenie należności rozpatrzony przez organ pozytywnie.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a.--. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a.
O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy do kompetencji organów.
Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2006 r., która wymagała wyeliminowania ich z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b p.p.s.a. Stan prawny mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego płynące przedstawiają się następująco.
Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.
Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że J. K. prowadził wraz z D. K. oraz R. S. działalność gospodarczą w ramach M. Spółki Cywilnej w D.. Postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości M. Spółki Cywilnej zostało umorzone postanowieniem z ...03.2002 r. Komornika Sądowego Rewiru ... przy Sądzie Rejonowym w D. ze względu na jego bezskuteczność. Następnie działalność wykreślona została z ewidencji działalności gospodarczej.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z ... maja 2005 r. nr ..., wydaną na podstawie art. 115 i art. 107 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r., Nr 137 poz. 926 z zm.), powoływanej dalej jako: ,,O.p.--, przeniósł odpowiedzialność za zaległe należności z tytułu składek M. Spółki Cywilnej w D.(na ubezpieczenia społeczne za okres ..., na ubezpieczenia zdrowotne za okres ..., na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres ... w łącznej wraz z odsetkami kwocie ... zł. - na byłego wspólnika tej spółki J.a K.. Odrębną decyzją z ... maja 2005 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł odpowiedzialność za należności z tytułu składek powyższej spółki cywilnej także na drugiego byłego wspólnika spółki - D. K.. Decyzja wydana na D. K. określa w tożsamy sposób rodzaj zaległości i okres którego ona dotyczy jak również łączną wysokość zaległości.
Nadmienić należy, że zgodnie z art. 31 u.s.u.s. do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio wymienione tam przepisy O.p. Wśród nich są powołane w podstawie prawnej, decyzji ZUS przenoszących odpowiedzialność za zaległe należności z tytułu składek na J.a K. oraz D. K., art. 107 i art. 115 O.p. Zgodnie z art. 115 § 1 O.p. wspólnik spółki cywilnej (podkreślenie Sądu), jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej, niebędący akcjonariuszem, odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Przepis § 1 art. 115 O.p. stosuje się również do odpowiedzialności byłego wspólnika (podkreślenie Sądu) za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań powstałych w okresie, gdy był on wspólnikiem (art. 115 § 2 O.p.). Stosownie natomiast do treści mającego zastosowanie do należności z tytułu składek - również na mocy art. 31 u.s.u.s. - art. 91 O.p. do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych.
Tak więc wymienieni w decyzjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... maja 2005 r. wspólnicy odpowiadają całym majątkiem solidarnie za zobowiązania spółki cywilnej. Istota odpowiedzialności solidarnej po stronie tych wspólników polega na tym, że każdy z nich (dłużników) jest zobowiązany wobec wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) do spełnienia całego świadczenia (uregulowania należności z tytułu składek), tak jakby był jedynym dłużnikiem. Natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych może - według swego wyboru - żądać spłacenia całości lub części zaległości od obydwu dłużników (wspólników) łącznie lub od każdego z osobna. Powyższe oznacza, że wspólnicy spółki cywilnej na których przeniesiona została odpowiedzialność za zaległości z tytułu składek legitymowani są do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych zaległości a także, że w sytuacji wszczęcia takiego postępowania na wniosek jednego ze wspólników pozostali wspólnicy co do których orzeczono przeniesienie odpowiedzialności za zaległości spółki są stronami postępowania w przedmiocie umorzenia należności.
Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek zostało zainicjowane wnioskiem J.a K., złożonym w dniu 16 lutego 2006 r., który legitymowany był - jako dłużnik solidarny - do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek ze względu na swój obowiązek spłaty tych należności.
Stosownie do treści art. 61 § 4 k.p.a o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron (podkreślenie Sądu) należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W nauce prawa administracyjnego jak również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechny jest pogląd, że przytoczony powyżej przepis art. 61 § 4 k.p.a. służy realizacji ogólnej zasady postępowania administracyjnego - zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania administracyjnego, określonej w art. 10 § 1 k.p.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny "Organ administracji państwowej zobowiązany jest z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracyjny nie może tylko jej gwarantować udziału, lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne jednostki" (wyr. NSA z dnia 26 czerwca 1998 r., I SA/Lu 684/97 LEX nr 34 726). Obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania innych stron obejmuje nie tylko podmioty istniejące w momencie wszczęcia postępowania lecz również powstałe po wszczęciu postępowania (J. Borkowski, glosa do wyroku NSA z dnia 3 czerwca 1988 r., IV SA 316/88, OSP 1991, z. 7-8, poz. 177). Natomiast niepowiadomienie strony o wszczęciu postępowania administracyjnego, którego konsekwencją jest pozbawienie strony możliwości udziału we wszystkich fazach postępowania administracyjnego świadczy o tym, że strona ta bez własnej winy nie brała udziału w ogóle w postępowaniu.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek wszczęte na wniosek jednej ze stron - J.a K. - przeprowadzone zostało bez udziału drugiej strony - D. K., który jak zostało już omówione odpowiada solidarnie razem z J.em K. za zobowiązania M. Spółki Cywilnej w D.. Nie może budzić wątpliwości - na podstawie akt sprawy -, że D. K. jest stroną tego postępowania ponieważ dotyczy ono jego obowiązku zapłaty w całości zaległych należności składkowych.
Okoliczność, że jedna ze stron bez własnej winy nie bierze udziału w postępowaniu administracyjnym stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., której stwierdzenie na etapie postępowania sądowoadministracyjnego obliguje Sąd, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit b) p.p.s.a. do uwzględnienia skargi. Niedostosowanie się przez organy orzekające w sprawie do wymogów wynikających z art. 61 § 4 k.p.a. spowodowało, że postępowanie administracyjne w całości przeprowadzone zostało z pominięciem jednej ze stron. W tej sytuacji Sąd działając na podstawie art. 135 p.p.s.a. uznał za zasadne uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji lecz również poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2006 r.
Uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z powodów naruszeń prawa o charakterze formalnym nie rozstrzyga o tym czy wniosek skarżącego o umorzenie należności był zasadny. Wyrok uchylający sprawia, że sprawa rozpatrywana będzie ponownie przez organy w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w prowadzonym ponownie postępowaniu zobligowany będzie do uwzględnienia jako strony tego postępowania także D. K. oraz zagwarantowania tej stronie prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Obowiązek w powyższym zakresie spoczywać będzie także na Prezesie Zakładu w razie ewentualnego rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od ponownie wydanej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. a także art. 134 p.p.s.a. oraz 135 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. W przedmiocie braku możliwości wykonania zaskarżonej decyzji, do czasu uprawomocnienia się wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.