V SA/WA 248/07

V SA/Wa 248/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /sprawozdawca/
Izabella Janson /przewodniczący/
Krystyna Madalińska-Urbaniak
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 2 lit. c) i par. 2, art. 134 par. 1, art. 135, art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 156 par. 1 pkt 2, art. 180 par. 1, art. 127 par. 3, art. 11, art. 129 par. 2, art. 132, art. 80, art. 7, art. 77, art. 80, art. 81, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 247 par. 1, art. 233
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 45 a, art. 55, art. 6 pkt 13b, art. 52
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.
Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
art. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.) Protokolant - Rafał Dul po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2007 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) uchyla postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] sierpnia 2006r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania;
Uzasadnienie
Pismem z [...] czerwca 2006 r. W. K. wystąpił o umorzenie odsetek w wysokości 3.633,00 zł. od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Uzasadniając prośbę powołał się na trudną sytuację materialną rodziny. Wskazał, iż należność z tytułu odsetek uregulował z rolniczego kredytu bankowego. Oświadczył iż wraz z małżonką utrzymuje się z jej wynagrodzenia w kwocie [...] zł. miesięcznie, a także, że nie otrzymują żadnych innych dochodów ponieważ posiadane gospodarstwo rolne, nie jest nastawione na osiąganie zysków. Podniósł także, że wskazana w decyzji KRUS w P. z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] kwota odsetek jest zbyt wysoka w porównaniu do kwoty zaległych składek.
Decyzją z [...] lipca 2006 r., nr [...], Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, powoływany dalej jako Prezes Kasy, na podstawie art. 41 a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r., Nr 7 , poz. 25 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,u.u.s.r.’’ odmówił umorzenia odsetek, za okres 3 kw 1996 r. do 2 kw 2006 r. z uwagi na dochód spoza gospodarstwa.
We wniosku z [...] sierpnia 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy W. K. podtrzymał prośbę o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek. Jednocześnie stwierdził, że kredyt z którego opłacił odsetki miał mieć zabezpieczenie w dochodach uzyskanych po zakończeniu żniw. Stwierdził, że zmniejszone na skutek suszy plony oraz kłopoty ze zbytem zboża spowodowały, że spłata kredytu będzie musiała znaleźć pokrycie w dochodach uzyskiwanych przez małżonkę. Jednocześnie wskazał, że małżonka od kwietnia 2006 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim co powoduje obniżenie jej dochodów.
Postanowieniem z [...] sierpnia 2006 r., nr [...] Prezes Kasy, Powołując się na art. 145 § 1 oraz art. 149 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako ,,k.p.a.’’ postanowił wznowić postępowanie zakończone decyzją z [...] lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za okres 3 kw 1996 r. do 2 kw 2006 r.
Następnie Prezes Kasy, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy, decyzją z [...] sierpnia 2006 r., nr [...], postanowił odmówić umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, których kwota w dniu wpływu wniosku wynosiła 3.642,00 zł. i dotyczy okresu 3 kw 1996 r. do 2 kw 2006 r. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. oraz 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że powodem odmowy umorzenia odsetek za wnioskowany okres były ustalenia poczynione w Urzędzie Gminy, zgodnie z którymi strona nie wystąpiła z wnioskiem odnośnie poniesionych strat wynikłych z suszy.
W skardze z [...] września 2006 r. na powyższą decyzję Prezesa Kasy z [...] sierpnia 2006 r. W. K. nie zgodził się z decyzją organu. Skarżący oświadczył, że nie występował do Urzędu Gminy w P. ponieważ urząd ten nie oferował żadnej pomocy poszkodowanym przez suszę. Podkreślił, że jedyną pomocą na jaką może liczyć by móc kontynuować produkcję rolną są kredyty w związku czym w kwietniu 2006 r. zaciągnął kredyt, którego spłata miała nastąpić po zakończonych żniwach. Wobec decyzji KRUS wyliczającej należności z tytułu składek i odsetek kwota otrzymana z kredytu została przeznaczona na pokrycie odsetek a z posiadanych oszczędności uregulowane zostały należności za składki. Skarżący podkreślił, że gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem przyniosło w 2006 r. wyłącznie straty oraz, że w sierpniu 2006 r. urodziło się mu dziecko przez co zwiększyła się liczba osób utrzymujących się wyłącznie z dochodów małżonki.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazanych.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,u.p.p.s.a.’’. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 u.p.p.s.a.
O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych odsetek należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.
Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji oraz postanowienia z [...] sierpnia 2006 r., nr [...], która wymagała wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz postanowienia – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Stan prawny mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego płynące przedstawiają się następująco.
Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41 a i 55 tej ustawy. W myśl art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez ,,należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei w sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s.’’), o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa sanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.
W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji.
Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W stosunku do wniosku zastosowanie zatem znajduje między innymi wymóg dochowania 14-dniowego terminu na jego złożenie (art. 129 § 2 k.p.a.), a postępowanie wszczęte tym wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a., który to przepis stosuje się wprost (por. wyroki NSA z dnia 17.11.2000 r., sygn. akt I SA 1543/99, LEX nr 57182 i z dnia 27.11.2001 r., sygn. akt I SA 1011/00, LEX nr 81760).
Powyższe oznacza, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania jako organu pierwszej instancji, przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) – gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (§ 1 pkt 2 ab initio) – gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 k.p.a. w sposób rażący narusza prawo.
Podobne stanowisko zostało przedstawione w komentarzach do Ordynacji podatkowej na gruncie art. 233 tego aktu, który przewiduje unormowanie analogiczne do art. 138 k.p.a. Autorzy komentarza stwierdzają, że art. 233 Ordynacji podatkowej zawiera wyczerpujące wyliczenie decyzji organu odwoławczego. W związku z tym wydanie przez ten organ decyzji nieprzewidzianej w tym przepisie stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 603 oraz B. Adamiak, w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki: Ordynacja podatkowa. Komentarz, s. 740).
Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Kasy z dnia [...] sierpnia 2006 r. stanowi oczywiste i wyraźne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych w zakresie mającym w sprawie zastosowanie (z uwagi na brzmienie art. 127 § 3 zdanie drugie k.p.a.) przepisów art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Kasy w sentencji powyższej decyzji stwierdził: "Po rozpoznaniu (...) wniosku z dnia [...].08.2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...].07.2006 r. (...) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy (...) Kodeks postępowania administracyjnego (...) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy (...) o ubezpieczeniu społecznym rolników (...) postanawia odmówić umorzenia odsetek (...)". Charakter zaskarżonej decyzji, jako wydanej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach odwoławczych, nie budzi wątpliwości także poprzez fakt pouczenia zawartego w tej decyzji, w którym wskazano na możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego. W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skarga przysługuje po wyczerpaniu środków zaskarżenia (w tym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - § 2 tego artykułu).
Przytoczona treść sentencji ww. decyzji jednoznacznie wskazuje, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Kasy wprawdzie powołał w podstawie prawnej decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jednakże wbrew temu przepisowi w swoim rozstrzygnięciu w ogóle nie wypowiedział się o "utrzymaniu w mocy" decyzji z dnia [...] lipca 2006 r. - mimo, iż rozpatrywał pismo z dnia [...] sierpnia 2006 r. (z datą wpływu do organu w dniu [...] sierpnia 2006 r.) traktując je jako wniosek w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy załatwionej tą wcześniejszą decyzją - wprowadzając w to miejsce orzeczenie bezpośrednio co do istoty sprawy, czyli rozstrzygnięcie takie, jakie mógł wydać organ w pierwszej instancji, a nie organ odwoławczy (organ działający z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).
Przytoczone okoliczności wskazują, że w zaskarżonej decyzji Prezes Kasy formułując sentencję decyzji o odmowie umorzenia odsetek zachował się tak, jakby orzekał po raz pierwszy w sprawie, a konsekwencją wydania takiego (wadliwego) rozstrzygnięcia jest to, że organ nie wypowiedział się co do "losów" decyzji wydanej w pierwszej instancji – ani jej nie utrzymał w mocy, ani też jej nie uchylił orzekając odmiennie bądź umarzając postępowanie. Tym samym rażąco naruszył art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 in fine k.p.a.
Oczywiste naruszenie wskazanych wyżej reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako rażące naruszenie prawa procesowego, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX nr 51233, z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA 2998/99, LEX nr 51249 oraz z dnia 05.10.2000 r., sygn. akt III SA 2244/99, LEX nr 47084). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi.
Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji, skutkująca stwierdzeniem jej nieważności, sprawia, że przedwczesnym staje się rozpatrywanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze, odnoszących się do meritum sprawy, czyli zasadności odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników w świetle sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego. Stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Kasy nie oznacza więc, że wniosek Skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny. Kwestia ta, jak już wyżej wyjaśniono, stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Kasy.
Niezależnie od powyższej wady zaskarżonej decyzji skutkującej stwierdzeniem jej nieważności, Sąd dostrzega inne uchybienia proceduralne. Podkreślić trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego – a do takiej kategorii rozstrzygnięć zalicza się decyzje wydawane na podstawie art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., - wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."
Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.
Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...). Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.
Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. W wyroku z 11 lipca 2001 r. (sygn. akt IV S. 703/99 LEX nr 51234), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż "Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa. (...) Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa." (v. wyrok NSA II SA 742/84 ONSA 1984/2/67).
Kierując się powyższym, należało stwierdzić, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3 i art. 7, art. 11 oraz art. 80 k.p.a., w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie – gdyby nie omówiona już w uzasadnieniu kwalifikowana wada zaskarżonej decyzji skutkująca stwierdzeniem jej nieważności.
Sąd zauważa, iż Prezes Kasy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdził, że ,,ponownie rozpatrzono (...) wniosek, w którym przedłożono dokumenty potwierdzające trudną sytuację finansową (umowa o przyznanie kredytu)." Dalej podał, iż "(...) Urząd Gminy potwierdził brak wpływu wniosku odnośnie poniesionych szkód z tytułu suszy (...)’’ i dlatego wydano decyzję o odmowie umorzenia odsetek.
W uzasadnieniu tej decyzji organ nie odniósł się w ogóle do dowodów zgromadzonych w sprawie, nie przeprowadził też żadnej ich analizy. W szczególności organ nie wyjaśnił jakie są możliwości płatnicze skarżącego w kontekście utrzymywania się wyłącznie z dochodów uzyskiwanych przez małżonkę oraz obciążeń wynikających z zaciągnięcia rolniczego kredytu bankowego. Nie odniósł się także wcale do argumentów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących braku możliwości utrzymania gospodarstwa rolnego wobec przeznaczenia kredytu rolnego na zapłacenie odsetek i konieczności - z uwagi na straty spowodowane suszą – spłaty kredytu z dochodów żony. Natomiast powoływanie się na brak wystąpienia skarżącego o pomoc w związku ze stratami spowodowanymi suszą może być okolicznością podlegającą ocenie organu orzekającego przy jednoczesnym wyjaśnieniu, że skarżący kwalifikuje się do otrzymania takiej pomocy i czy w ogóle jakakolwiek pomoc z tego tytułu jest przewidziana. W tej sytuacji treść uzasadnienia omawianej decyzji nie pozwala -w ocenie Sądu- uznać, iż organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Decyzja ta, ze względu na jej lakoniczne uzasadnienie, bezsprzecznie -w ocenie Sądu- została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. -i w zw. z tym- art. 11 k.p.a, a także z naruszeniem zasad rządzących postępowaniem dowodowym i przepisami regulującymi to postępowanie.
Działając na mocy art. 135 u.p.p.s.a. Sąd uznał za konieczne uchylenie postanowienia z [...] sierpnia 2006 r., nr [...], którym – jak wynika z treści jego sentencji - Prezes Kasy wznowił postępowanie zakończone decyzją z [...] lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za okres 3 kw 1996 r. do 2 kw 2006 r. Instytucja wznowienia postępowania określona w rozdziale 12 Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 145 -152 k.p.a.) dotyczy spraw, które zakończone zostały decyzją ostateczną. Oznacza to, że nie może być stosowana do decyzji pierwszoinstancyjnych od, których skutecznie wniesione zostały środki zaskarżenia w ramach postępowania administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie, pierwszoistancyjna decyzja Prezesa Kasy z [...].07.2006 r. odmawiająca umorzenia odsetek, na skutek złożenia przez skarżącego, w wymaganym terminie, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (do którego, o czym była już mowa w uzasadnieniu, stosuje się przepisy k.p.a. dotyczące odwołań od decyzji), nie stała się ostateczna. W tej sytuacji nieuzasadnione było wszczęcie przez Prezesa Kasy postępowania wznowieniowego, którego zakresem objęte zostało rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z [...].07.2006 r. W ocenie Sądu postanowienie Prezesa Kasy z [...] sierpnia 2006 r. w przedmiocie wznowienia postępowania - wydane po wpływie do organu w dniu [...] sierpnia 2006 r. wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy - narusza w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy art. 145 § 1 k.p.a. zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie.
Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Kasy zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Organ administracyjny winien także uwzględniać zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 k.p.a.). Powinien także pamiętać, że w trakcie prowadzonego postępowania każdy organ jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i zapewnić jej czynny udział w postępowaniu (art. 9 i 10 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek (co warto ponownie podkreślić), uzasadnienie spełnia szczególną rolę, zwłaszcza w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób, w miarę możliwości, doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.
Konkludując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji a także opierając się na art. 145 § 1 pkt 1 lit c) i art. 135 u.p.p.s.a. uchylił postanowienie Prezesa Kasy z [...] sierpnia 2006 r. o wznowieniu postępowania administracyjnego. Wobec negatywnego charakteru zaskarżonego orzeczenia Sąd nie uznał za zasadne zastosowania art. 152 p.p.s.a.