V SA/Wa 2242/17

V SA/Wa 2242/17 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-06-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2017-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /przewodniczący/
Krystyna Madalińska-Urbaniak /sprawozdawca/
Marek Krawczak
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Sygn. powiązane
I GSK 3310/18 - Wyrok NSA z 2022-11-09
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi Powiatu N. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... października 2017 r. nr .... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2012 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję z ... grudnia 2016 r. ponad kwotę .... zł (...złotych); 2. w pozostałej części skargę oddala; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz Powiatu N. kwotę 20 000 zł (dwadzieścia tysięcy złotych) tytułem zwrotu części kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Powiat [...] (dalej: Skarżący/Powiat) jest decyzja Ministra Rozwoju i Finansów z [...] października 2017 r., nr [...], którą utrzymano w mocy własną decyzję z [...] grudnia 2016 r., nr [...], zobowiązującą do zwrotu nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012, w wysokości 2.203.632,00 zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
W związku z ustaleniami kontroli Urzędu Kontroli Skarbowej w O. przeprowadzonej wobec Powiatu [...] w zakresie prawidłowości gospodarowania środkami publicznymi obejmującymi część oświatową subwencji ogólnej, w tym wykonywania obowiązków związanych z gromadzeniem danych stanowiących podstawę jej naliczenia na 2012 rok, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w O. przy piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. przekazał wynik kontroli z [...] czerwca 2016 r. nr [...], skierowany do Powiatu [...].
W wyniku kontroli ustalono, że Powiat [...] uzyskał część oświatową subwencji ogólnej na 2012 r. w kwocie wyższej od należnej o 2.203.632 zł, na skutek wprowadzenia do systemu informacji oświatowej, według stanu na dzień 30 września 2011 r., nieprawidłowych danych przez niektóre szkoły i placówki oświatowe prowadzone lub dotowane przez Powiat.
Pismem z [...] października 2016 r. Powiat [...] został powiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012.
Ministerstwo Edukacji Narodowej pismem z [...] listopada 2016 r. przekazało opinię w zakresie ustaleń kontroli Urzędu Kontroli Skarbowej w O. przeprowadzonej wobec Powiatu [...].
W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, Minister Rozwoju i Finansów - decyzją z [...] grudnia 2016 r. o wskazanym wyżej numerze - zobowiązał Powiat [...] do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2012 r. w wysokości 2 203 632 zł.
Po zapoznaniu się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rozwoju i Finansów decyzją [...] października 2017 r., o wskazanym wyżej numerze utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2016 r.
W uzasadnieniu decyzji Organ wyjaśnił, że błędy w danych wykazanych przez Powiat w systemie informacji oświatowej, według stanu na dzień 30 września 2011 r., spowodowały zawyżenie liczby uczniów przeliczeniowych, uwzględnionej do wyliczenia wysokości otrzymanej części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012.
Podniesiono, iż w wyniku błędnych danych wykazanych w systemie informacji oświatowej, wg stanu na dzień 30 września 2011 r., w:
- Zasadniczej Szkole Zawodowej nr [...] wchodzącej w skład Zespołu Szkół Rolniczych w N. liczba uczniów przeliczonych wagą P3 została zawyżona o 3 uczniów. W stosunku do 1 uczennicy kl. [...] o numerze [...] wg księgi szkoły oraz 2 uczniów kl. [...] o numerach [...] wg księgi szkoły -szkoła dysponowała jedynie orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. odpowiednio o numerach[...] z [...] grudnia 2010 r., [...] z [...] lipca 2010 r. oraz [...] z [...] października 2010 r.,
- Technikum nr [...] wchodzącym w skład Zespołu Szkół Rolniczych w N. liczba uczniów przeliczonych wagą P3 została zawyżona o 3 uczniów. W stosunku do 2 uczniów kl. [...] o numerach odpowiednio: [...] wg księgi uczniów szkoły oraz 1 uczennicy kl. [...] o numerze [...] wg księgi szkoły - szkoła dysponowała jedynie orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności wydanymi przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. odpowiednio o numerach: [...] z [...] stycznia 2011 r., [...] z [...] stycznia 2011 r. oraz [...] z [...] maja 2009 r.
- [...] Liceum Ogólnokształcącym wchodzącym w skład Zespołu Szkół Rolniczych w N. liczba uczniów przeliczonych wagą P3 została zawyżona o 2 uczniów. W stosunku do 1 ucznia kl. [...] o numerze [...] wg księgi szkoły oraz 1 ucznia kl. [...] o numerze [...] wg księgi szkoły – szkoła dysponowała jedynie orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności wydanymi przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. odpowiednio o numerach [...] z [...] września 2010 r. oraz [...] z [...] listopada 2010 r. (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie stanowiło podstawy do wykazania ucznia w systemie informacji oświatowej, według stanu na dzień 30 września 2011 r. ).
- [...] Liceum Ogólnokształcącym wchodzącym w skład Zespołu Szkół Rolniczych w N. liczba uczniów przeliczanych wagą P11 została zawyżona o 17 uczniów. Wagą tą mogli być przeliczeni tylko uczniowie klas sportowych utworzonych zgodnie z przepisami oświatowymi. Nadto ustalono, że Zespół nie posiada odpowiednich zaświadczeń lekarskich potwierdzających bardzo dobry stan zdrowia kandydatów, zaliczenia prób sprawności fizycznej oraz pisemnych zgód rodziców (opiekunów prawnych).
- Gimnazjum Specjalnym wchodzącym w skład Zespołu Szkół Specjalnych w N. liczba uczniów przeliczonych wagą P4 została zawyżona o 1 ucznia. Uczeń kl. [...] o numerze [...] wg księgi szkoły nie posiadał aktualnego na dzień 30 września 2011 r. orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Odpowiednie orzeczenie w stosunku do tego ucznia z uwagi na upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym lub znacznym wydane zostało już po dniu sprawozdawczym, a mianowicie w dniu [...] października 2011 r.
- Zasadniczej Szkole Zawodowej nr [...] wchodzącej w skład Zespołu Szkół Mechanicznych w N. liczba uczniów ogółem oraz liczba uczniów przeliczonych wagą P7, P8, P40 została zawyżona o 2 uczniów. Uczeń kl. [...] o numerze [...] wg księgi uczniów kształcący się w zawodzie piekarz został skreślony z listy uczniów w dniu [...] września 2011 r., a uczeń kl. [...] o numerze [...] wg księgi uczniów kształcący się w zawodzie sprzedawca został skreślony z listy uczniów w dniu [...] września 2011 r.
- Społecznej Zasadniczej Szkole Zawodowej dla Dorosłych wchodzącej w skład Zespołu Szkół Społecznych dla Dorosłych w N. liczba uczniów ogółem oraz liczba uczniów przeliczonych wagą P7, P8, P40 została zawyżona o 5 uczniów. Uczniowie klasy [...] wpisani do księgi uczniów pod numerami [...] (skreśleni odpowiednio w dniach: [...] listopada 2011 r., [...] listopada 2011 r., [...] listopada 2011 r.) oraz klasy [...] wpisani do księgi pod numerami [...] (skreśleni odpowiednio w dniach: [...] listopada 2011 r. i [...] listopada 2011 r.) nie uczęszczali do szkoły (nie byli obecni na zajęciach) od początku roku szkolnego. Pomimo tego faktu uczniowie ci zostali wykazami w systemie informacji oświatowej wg stanu na dzień 30 września 2011 r.
- Szkole Policealnej w [...] w N. liczba uczniów ogółem oraz liczba uczniów przeliczonych wagą P7, P8, P40 została zawyżona o 4 uczniów. Wpisano 4 osoby, które zostały przyjęte do szkoły po dniu sprawozdawczym.
- Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym Towarzystwa [...] ([...]) w N. liczba wychowanków przeliczonych wagą P34 została zawyżona o 19 wychowanków,
- Niepublicznej Zasadniczej Szkole Zawodowej Towarzystwa [...] w N. przy [...] w N. liczba uczniów ogółem oraz liczba uczniów przeliczonych wagą P2, P7, P8, P40 została zawyżona o 19 uczniów. Spośród 19 osób, o których zawyżono liczbę wychowanków MOW w N. (uczniów Niepublicznej Zasadniczej Szkole Zawodowej Towarzystwa [...] w N.) na dzień 30 września 2011 r.:
• dwunastu wychowanków nigdy nie przybyło (nie zostało doprowadzonych) do M. i nie było uczniami Niepublicznej Zasadniczej Szkoły Zawodowej Towarzystwa [...] w N.,
• wychowanek o numerze [...] w księdze wychowanków i [...] w księdze uczniów - na dzień 30 września 2011 r. — nie powinien przebywać w ośrodku. Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z [...] sierpnia 2011 r. sygn. akt [...] uchylił postanowienie Sądu Rejonowego w P. nakładające środek wychowawczy w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym,
• trzech wychowanków (uczniów) przybyło do ośrodka (szkoły) po dniu sprawozdawczym, czyli po 30 września 2011 r.,
• trzech wychowanków (uczniów) przybyło do M. we wrześniu 2011 r, i w tym samym dniu lub po kilku dniach uciekło z ośrodka i nigdy nie zostali doprowadzeni do ośrodka. Na dzień 30 września 2011 r. nie przebywali więc w ośrodku, nie korzystali w nim z wyżywienia i zakwaterowania.
- Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym Towarzystwa [...] w N. liczba wychowanków przeliczonych wagą P34 została zawyżona o 11 wychowanków,
- Niepublicznym Gimnazjum Specjalnym dla dziewcząt przy Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym Towarzystwa [...] w N. liczba uczniów ogółem oraz liczba uczniów przeliczonych wagą P2, P26, P40 została zawyżona o 11 uczniów. Spośród 11 osób, o których zawyżono liczbę wychowanek (uczennic) na dzień 30 września 2011 r.:
• pięć wychowanek nigdy nie przybyło do M. i nie było uczennicami Niepublicznego Gimnazjum Towarzystwa [...] w N.,
• cztery wychowanki (uczennice) przybyły do ośrodka (szkoły) po dniu sprawozdawczym, czyli po 30 września 2011 r.,
• dwie wychowanki (uczennice) przybyły do ośrodka we wrześniu 2011 r. i po 1-3 dniach z niego uciekły i nigdy do ośrodka nie powróciły. Na dzień 30 września 2011 r. osoby te nie uczęszczały do szkoły i nie korzystały z zakwaterowania i wyżywienia w ośrodku.
Organ wyjaśnił, odnosząc się do kwestii zawyżenia liczby wychowanków młodzieżowego ośrodka wychowawczego przeliczonych wagą P34, że nie chodzi o definicję wychowanka młodzieżowego ośrodka wychowawczego i ustalenie liczby osób uznanych za wychowanków, ale o prawidłowe ustalenie - według stanu na dzień 30 września 2011 r. - m.in. liczby wychowanków korzystających z zakwaterowania w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym Towarzystwa [...] w N. oraz Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym Towarzystwa [...] w N., a w związku z tym liczby uczniów/wychowanków przeliczonych odpowiednimi wagami przy naliczaniu części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012. Brak było podstaw do wykazania w systemie informacji oświatowej, wg stanu na dzień 30 września 2011 r., nieletnich skierowanych do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, a nie doprowadzonych do placówki do dnia 30 września 2011 r.
Podsumowując Minister wskazał, że liczba uczniów przeliczeniowych została zawyżona o 445,8605, a nienależnie uzyskana kwota części oświatowej subwencji ogólnej wynosi 2 203,632 zł i stosownie do art. 37 ust. 3 pkt 2 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 198, z późn. zm.) ; dalej: "u.d.j.s.t." podlega zwrotowi.
Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na rzecz Skarżącego kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w związku z § 4 ust. 4 w związku z § 6 ust. 1 i § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 26 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym oraz młodzieżowym ośrodku socjoterapii (Dz.U. Nr 178, poz. 1833, z późn. zm.), poprzez przyjęcie, że Powiat [...] jest zobowiązany do zwrotu części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012, podczas gdy przedmiotowa subwencja była zgodna z przepisami ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, wobec czego nie zachodzą przesłanki umożliwiające Ministrowi Rozwoju i Finansów domaganie się zwrotu wypłaconej w tym zakresie części subwencji, tym samym Organ nieprawidłowo ustalił, że w systemie informacji oświatowej według danych na dzień 30 września 2011 r. błędnie ujęto w wadze P34 19 wychowanków i uczniów Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego Towarzystwa [...] w N., oraz że błędnie ujęto w wadze P34 11 wychowanków Niepublicznego Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego Towarzystwa [...] oraz 11 uczniów w wagach: P2, P26 i P40 w Niepublicznym Gimnazjum Specjalnym dla Dziewcząt przy Niepublicznym Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym [...] w N.,
b) art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, poprzez przyjęcie, że Powiat [...] zawyżył 17 uczniów w wadze P11 w [...] Liceum Ogólnokształcącym wchodzącym w skład Zespołu Szkół Rolniczych w N.,
c) art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w związku z § 25 a ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. Nr 83, poz. 562, z późn. zm.), poprzez jego niezastosowanie i nieprawidłowe przyjęcie, ze Powiat [...] błędnie zawyżył 5 uczniów w wagach: P7, P8 i P40 w Społecznej Zasadniczej Szkole Zawodowej dla Dorosłych [...] wchodzącej w skład Zespołu Szkół Społecznych dla Dorosłych w N.,
d) art. 1 pkt 5 i 5a w związku z art. 71b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, poprzez uznanie, że Powiat [...] zawyżył nienależne, kwotę części oświatowej subwencji ogólnej za 2012 r. poprzez wykazanie w systemie informacji oświatowej uczniów nieposiadających orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, podczas gdy wskazani uczniowie byli w rzeczywistości osobami niepełnosprawnymi lub wymagali kształcenia specjalnego z uwagi na niedostosowanie społeczne, wobec czego powinni oni zostać uwzględnieni jako osoby wymagające kształcenia specjalnego przy ustalaniu ostatecznej kwoty subwencji ogólnej dla Powiatu [...] za 2012 r.,
2. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 7 kpa. - poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy w sposób niezgodny z zasadą prawdy obiektywnej,
b) art. 8 kpa. - poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej,
c) art. 11 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie Stronie w sposób właściwy przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy,
d) art. 77 § 1 kpa. — poprzez zebranie i ocenę materiału dowodowego w sposób nieobiektywny, nie wyczerpujący,
e) art. 80 kpa. - poprzez zebranie i ocenę materiału dowodowego w sposób noszący znamiona dowolności, a nie swobody,
f) art. 107 § 3 kpa. - poprzez naruszenie przepisów dotyczących uzasadnienia decyzji.
W uzasadnieniu skargi jej autor – co podkreślił – jest przekonany, że wbrew twierdzeniom Organu ustalenie prawidłowej definicji wychowanka Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego ma bardzo istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślił, że żaden akt prawny nie definiuje dokładnie, co należy rozumieć pod pojęciem wychowanek młodzieżowego ośrodka wychowawczego. Zdaniem organu nieletni skierowany do M. staje się jego wychowankiem dopiero w momencie przybycia i wpisania do księgi wychowanków. Zgodnie natomiast z pismem otrzymanym od Ministerstwa Edukacji Narodowej z 7 lipca 2016 r. wychowankowie na ucieczkach, niepowrotach, przepustki oraz urlopowani są wciąż wychowankami młodzieżowego ośrodka. Pomimo nieobecności wychowanka ośrodek zostaje w gotowości do jego przyjęcia w każdej chwili i musi zapewnić mu warunki pobytu określone w przepisach. Zgodnie z przepisami dopiero w przypadku nieusprawiedliwionej nieobecności nieletniego trwającej dłużej niż 4 tygodnie, licząc od dnia powiadomienia sądu rodzinnego o nieobecności nieletniego może skreślić nieletniego z listy wychowanków młodzieżowego ośrodka wychowawczego. Zatem, zdaniem Skarżącego nieuprawnione jest wskazywanie, że powiat uzyskał subwencję oświatową w kwocie wyższej od należnej w odniesieniu do w/w grupy wychowanków.
Skarżący stoi na stanowisku, że Organ błędnie przyjął, że Powiat [...] zawyżył 5 uczniów w wadze P7, P8 oraz P40 w Społecznej Zasadniczej Szkole Zawodowej dla Dorosłych wchodzącej w skład Zespołu Szkół Społecznych dla Dorosłych w N., gdyż zgodnie z § 24 ust 1 Statutu Społecznej Zasadniczej Szkoły Zawodowej dla Dorosłych w N. przyjęcie słuchacza następuje po przedstawieniu świadectwa ukończenia gimnazjum, zaświadczenia lekarskiego o nieposiadaniu przeciwskazań do wykonywania zawodu oraz na podstawie rozmowy kwalifikacyjnej i po podpisaniu przez słuchacza oświadczenia dotyczącego zapoznania się ze statutem. Zatem wszyscy kwestionowani przez organ uczniowie w/w warunki spełnili, więc musieli zostać przyjęci do szkoły. Ponadto zgodnie ze Statutem Szkoły skreślenie słuchacza z listy uczniów następuje w drodze decyzji administracyjnej po wcześniejszej uchwale w tej sprawie wydanej przez Radę Pedagogiczną oraz zasięgnięciu opinii Rady Słuchaczy w przypadku rażącego nieprzestrzegania obowiązków określonych w § 22 ust. 3 Statutu. Tym samym ocena frekwencji z miesiąca września nie stanowi dostatecznej przesłanki do skreślenia ucznia z listy słuchaczy. Skreślenie słuchacza jest najsurowsza z sankcji, stanowi rozwiązanie stosunku administracyjnoprawnego, łączącego ucznia ze szkoła i odbywa się w drodze decyzji administracyjnej od której przysługuje odwołanie — nie może wiec dokonywać się w sprzeczności z obowiązującym prawem. Skarżący nie mógł na dzień 30 września skreślić słuchaczy z listy uczniów, ponieważ brak ku temu było zupełnie przesłanek ustawowych. Uczniowie byli zapisani do placówki i musieli zostać ujęci w systemie oświatowym.
Wnoszący skargę zwrócił także uwagę na fakt, że organ błędnie przyjął, że zawyżono o 17 liczbę uczniów w wadze P11 w [...] Liceum Ogólnokształcącym wchodzącym w skład Zespołu Szkół Rolniczych w N., gdyż klasa sportowa w pierwszym roku jej funkcjonowania spełniała limit liczebności uczniów (24 osoby). Dyrektor nie miał wpływu na zmniejszenie się liczebności klasy w kolejnych latach, miał natomiast obowiązek realizacji ustalonego na 3 lata edukacji szkolnego programu nauczania obowiązującego w danym typie szkoły, który zawierał także godziny dodatkowych zajęć sportowych wynikających z realizacji nauki w klasie sportowej. Sam natomiast brak niektórych dokumentów wymienionych w § 12 i 13 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 30 lipca 2002 r. w sprawie warunków tworzenia, organizacji oraz działania klas i szkół sportowych oraz szkół mistrzostwa sportowego, w ocenie Skarżącego nie skutkuje tym, iż dana klasa przestaje być klasa sportową. Ponadto, co podkreślił Powiat zgodnie z wyjaśnieniami Dyrektora Szkół Rolniczych w N. po zakończeniu nauki szkolna dokumentacja medyczna została przekazana uczniom kończącym naukę i szkoła nie pozostawiła jej duplikatów. Szkoła nie archiwizuje wniosków, podań o przyjęcie do szkoły, a jedynie dzienniki lekcyjne.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.
Oceniając zaskarżoną decyzję we wskazanym wyżej zakresie należy stwierdzić, że częściowo narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym jej częściowe uchylenie.
Istotę sporu w rozpoznawanej sprawie stanowi ocena zasadności zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2012 r. Ramy materialnoprawne rozpoznawanej sprawy przedstawiają się następująco: zgodnie z art. 37 ust. 1 u.d.j.s.t. w przypadku, gdy ustalona dla jednostki samorządu terytorialnego część oświatowa subwencji ogólnej jest wyższa od należnej, minister właściwy do spraw finansów publicznych, w drodze decyzji:
1) zmniejsza o odpowiednią kwotę część oświatową subwencji ogólnej w zakresie subwencji na rok budżetowy oraz potrąca z kolejnej raty nienależnie otrzymaną kwotę, wynikającą ze zmniejszenia tej części subwencji, a jeżeli nienależnie otrzymana kwota jest wyższa od jednej raty - wstrzymuje przekazywanie rat, bądź gdy nienależnie otrzymana kwota jest wyższa od kwoty pozostałej do przekazania do końca roku budżetowego - wstrzymuje przekazywanie rat i zobowiązuje do zwrotu pozostałej części nienależnej kwoty części subwencji;
2) zobowiązuje do zwrotu nienależnej kwoty tej części subwencji, chyba że jednostka ta dokonała wcześniej zwrotu nienależnie otrzymanych kwot - w zakresie subwencji za lata poprzedzające rok budżetowy.
Jak już podkreślono wcześniej Minister Finansów orzekł o zwrocie nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za 2012 r., w związku z tym, że uznał, iż nastąpiło nieprawidłowe jej naliczenie na skutek zawyżenia liczby uczniów, w poszczególnych wagach, co spowodowało zawyżenie liczby tzw. uczniów przeliczeniowych o 445,8605. W ocenie Sądu stanowisko to nie jest do końca prawidłowe, gdyż organ nie powinien kwestionować umieszczenia w SIO uczniów posiadających ważne skierowanie do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, ale na dzień 30.09.2010 r. tam faktycznie nieprzebywających – w okolicznościach niniejszej sprawy albo tam jeszcze nie doprowadzonych albo którzy z ośrodka uciekli. Sąd akceptuje jednak ustalenia Ministra i pogląd prawny w pozostałym zakresie.
Podział części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012 między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, został dokonany przez Ministra Edukacji Narodowej zgodnie z art. 28 ust. 5 u.d.j.s.t., tzn. według algorytmu określonego w załączniku do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 20 grudnia 2011 roku w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2011 (Dz.U. nr 288, poz. 1693). Algorytm przewidywał m.in. odrębne wagi P2, P3,P4, P26, P28 przy których mogli być uwzględnieni jedynie uczniowie, wykazani w systemie informacji oświatowej, według stanu na dzień 30 września 2010 roku, którzy posiadali orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznych o potrzebie kształcenia specjalnego, o których mowa w art. 71b ust. 3 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572, z późn. zm.).
W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z ww. przepisem, orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradniach specjalistycznych.
Zdaniem Sądu organ ma więc rację wskazując, że podstawę do wykazywania uczniów objętych kształceniem specjalnym w systemie informacji oświatowej, według stanu na dzień 30 września 2011 r., a następnie uwzględnienia przy naliczaniu części oświatowej na rok 2012, stanowiły orzeczenia publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o potrzebie kształcenia specjalnego zgodnie z rodzajem niepełnosprawności określonej w orzeczeniu wymagającej stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy.
W związku z tym, że część oświatowa subwencji ogólnej ustalana jest na podstawie danych według stanu na dzień 30 września 2011 r., warunków do uwzględnienia przy naliczaniu części oświatowej subwencji ogólnej nie spełniali uczniowie, którzy według stanu na dzień 30 września 2011 r. nie posiadali aktualnych orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego.
Zgodnie z art. 71b ust 1 ustawy o systemie oświaty, kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież, o których mowa w art. 1 pkt 5 i 5a tej ustawy, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Przepis art. 71b ust. 3 tej ustawy stanowi że, opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, albo indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania, a także o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z odrębnymi przepisami wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia upośledzenia umysłowego.
Na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 71b ust. 6 ustawy o systemie oświaty, Minister Edukacji Narodowej wydał rozporządzenie z dnia 18 września 2008 r., w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych ( Dz.U. z 2008 Nr. 173 poz.1072, dalej: rozporządzenie z dnia 18 września 2008r.), w którym między innymi zostały określone wzory orzeczeń. Ustalony wzór orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wymagał, by zespół orzekający określił z uwagi na jaki rodzaj zaburzeń i odchyleń rozwojowych dziecka, wymagających stosowania specjalnej nauki i metod pracy zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego. Zespoły orzekające mogły więc wskazać jako przyczynę uzasadniającą kształcenie specjalne niepełnosprawność sprzężoną lub dwie niepełnosprawności, z których każda wymagała specjalnej organizacji nauki i odrębnych metod pracy dydaktycznej dostosowanych do indywidualnych potrzeb i możliwości psychofizycznych ucznia.
Rodzaje niepełnosprawności zostały wymienione również w § 2 ust. 1 pkt 1- 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 stycznia 2005r. w sprawie określenia warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz w ośrodkach (Dz. U. nr 19, poz. 166). W pkt 9 tego przepisu wymieniono sprzężone niepełnosprawności. Wymienione w tym przepisie niepełnosprawności pokrywają się z niepełnosprawnościami wskazanymi w art. 3 pkt 18 ustawy o systemie oświaty.
Konsekwencją uregulowań dotyczących kształcenia specjalnego są zapisy przyjęte w algorytmie podziału części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012, stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2011r. Zgodnie z opisem wag P2 do P6, P28, P36 i P38, przy tej wadze mogli być uwzględnieni jedynie uczniowie, którzy posiadali orzeczenia o których mowa w art. 71b ust. 3 uso. umysłowego.
W konsekwencji za prawidłowe należy uznać działanie organów, że podstawą zaliczenia do określonej grupy niepełnosprawności jest wyłącznie orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, określające formy tego kształcenia z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności czy zaburzenia (wyrok NSA z dnia 24 lipca 2013r., II GSK 589/12, wyrok NSA z dnia 8 lutego 2013r., II GSK 2092/11, wyrok NSA z dnia 8 marca 2013r., II GSK 2375/11). Żaden inny dowód – poza tym orzeczeniem – nie uprawnia jednostki samorządu terytorialnego do uzyskania dopłat subwencyjnych objętego sporną w sprawie wagą, z tytułu kształcenia uczniów niepełnosprawnych. W przypadku braku właściwego orzeczenia zespołu orzekającego działającego w poradni psychologiczno-pedagogicznej nie było możliwe zaliczenie ucznia do wyżej wymienionych wag.
Kolejne zagadnienie występujące w sprawie niniejszej to jest przeliczenie wagą P11 17 uczniów zespołu Szkół Rolniczych w N. Dla wyliczenia tej wielkości, algorytm podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2012 przewidywał m.in. odrębną wagę P11 = 0,20 dla uczniów klas sportowych. W trakcie kontroli przeprowadzonej w Powiecie stwierdzono błędy w danych wykazanych w systemie informacji oświatowej według stanu na dzień 30 września 2011 r., które spowodowały zawyżenie łącznie o 17 liczby uczniów przeliczonych tą wagą, a w konsekwencji zawyżenie liczby uczniów przeliczeniowych, uwzględnionej do wyliczenia wysokości otrzymanej przez tę jednostkę części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012.
Stosownie do art. 9 ust. 5 ustawy o systemie oświaty, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw kultury fizycznej, określił w drodze rozporządzenia, warunki tworzenia, organizacji oraz działania oddziałów i szkół sportowych oraz szkół mistrzostwa sportowego, uwzględniając umożliwienie uczniom godzenia zajęć sportowych z nauką, w szczególności poprzez odpowiednią organizację zajęć dydaktycznych.
Zgodnie z § 1 ust. 1 - wydanego na podstawie powołanego wyżej przepisu i obowiązującego w okresie objętym przedmiotową sprawą - rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie warunków tworzenia, organizacji oraz działania klas i szkół sportowych oraz szkół mistrzostwa sportowego (Dz.U. Nr 126, poz. 1078), klasami sportowymi są oddziały, w których prowadzone jest szkolenie sportowe w jednej lub kilku dyscyplinach sportu, w kolejnych co najmniej trzech klasach danego typu szkoły, dla co najmniej 20 uczniów w oddziale. Klasy sportowe w myśl ust. 2 cyt. przepisu mogą być tworzone w szkołach podstawowych, gimnazjach, szkołach ponadgimnazjalnych i szkołach ponadpodstawowych dla młodzieży. Organ ostatecznie uznał pogląd prezentowany przez stronę skarżącą – na podstawie stanowiska MEN – iż klasa sportowa utworzona prawidłowo zachowuje status do końca etapu nauczania niezależnie od liczebności .
Jednak w oparciu o ustalony stan faktyczny nie ulega wątpliwości, że uczniowie powyższej klasy zostali przeliczeni wagą P11 z naruszeniem zasad wynikających z rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20 lutego 2004 r. w sprawie warunków i trybu przyjmowania uczniów do szkół publicznych oraz przechodzenia z jednych typów szkół do innych ( Dz. U. nr 26 poz. 232 ze zm. ) . Zgodnie z § 12 kandydaci do szkół i klas sportowych oraz szkół mistrzostwa sportowego powinni posiadać:
1) bardzo dobry stan zdrowia, potwierdzony zaświadczeniem lekarskim wydanym przez lekarza specjalistę w dziedzinie medycyny sportowej lub innego uprawnionego lekarza, zgodnie z odrębnymi przepisami;
2) zaliczenie prób sprawności fizycznej, ustalonych przez szkolną komisję rekrutacyjno-kwalifikacyjną, o której mowa w § 17 ust. 1, lub trenera albo instruktora, o którym mowa w ust. 3, a w przypadku kandydatów do szkół mistrzostwa sportowego - zaliczenie prób sprawności fizycznej zatwierdzonych przez polskie związki sportowe współpracujące z daną szkołą;
3) pisemną zgodę rodziców (prawnych opiekunów).
Ustalenia kontroli w sposób jednoznaczny wykazały braki w dokumentacji, których w sposób poprawny i wiarygodny nie można sanować w okresie późniejszym . Sąd akceptuje stanowisko organu, że wyżej wymienione dokumenty szkoła powinna posiadać przy przyjmowaniu ucznia do klasy sportowej – wynika to wprost z przytoczonego wyżej przepisu.
W ocenie Sądu organ w sposób prawidłowy poczynił ustalenia i zakwestionował wpisanie do SIO 5 uczniów w Społecznej Zasadniczej Szkole Zawodowej dla Dorosłych. Brak było podstaw do wykazywania ich w SIO , skoro nie otrzymali promocji do następnej klasy i nie uczestniczyli w zajęciach we wrześniu 2010r. Ustalenia i pogląd organu Sąd przyjmuje za własne .
Kolejny problem, jaki powstał w rozpoznawanej sprawie dotyczył prawidłowości ujęcia w SIO nieletnich , skierowanych do młodzieżowych ośrodków wychowawczych, którzy w dniu 30.09.2011 r. nie przebywali w tych ośrodkach ( z różnych przyczyn) i częściowo sprowadzał się do tego, jak należy rozumieć użyte w ustawie o systemie oświaty określenie "wychowanek" - kiedy nieletni staje się wychowankiem młodzieżowego ośrodka wychowawczego – czy od momentu skierowania go do tej placówki przez właściwego starostę, czy też dopiero od chwili faktycznego przybycia do tej placówki. Nie ulega wątpliwości, że pojęcie to nie zostało zdefiniowane we wspomnianej ustawie. W związku z tym należało rozważyć, które ze stanowisk odnośnie do znaczenia określenia "wychowanek" jest prawidłowe.
Z uwagi na to, że określenie "wychowanek" nie zostało zdefiniowane w ustawie należało w pierwszej kolejności odwołać się do jego językowego znaczenia. Według Popularnego słownika języka polskiego PWN "wychowanek" to: 1.absolwent jakiejś szkoły; uczeń, 2. osoba wzięta na wychowanie przez kogoś, będąca pod czyjąś opieką (Popularny słownik języka polskiego, PWN 2003, s. 1152). Słowo "wychowanek" nie ma więc w języku polskim jednego znaczenia. Mając jednak na uwadze kontekst prawny rozpoznawanej sprawy należało uznać, że "wychowanek" to osoba wzięta na wychowanie przez kogoś, będąca pod czyjąś opieką.
Umieszczenie nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym następuje na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego, który w przypadkach określonych w art. 12 zdanie pierwsze ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2010 r., Nr 33, poz. 178; dalej ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich), jeżeli zachodzi potrzeba zapewnienia nieletniemu jedynie opieki wychowawczej, może orzec umieszczenie go w młodzieżowym ośrodku wychowawczym (art. 12 zdanie drugie). Z powołanego przepisu wynika zatem, że nieletni, wobec którego orzeczono umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, jest osobą wziętą na wychowanie, będącą pod opieką takiego ośrodka.
Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym (Dz. U. Nr 178, poz. 1833 ze zm.; dalej rozporządzenie MENiS z 26 lipca 2004 r.) w ośrodku dla każdego nieletniego opracowuje się i realizuje indywidualny program resocjalizacyjny lub terapeutyczny. Nieletniemu umieszczonemu w ośrodku zapewnia się warunki niezbędne do nauki, wychowania, resocjalizacji i terapii, w tym warunki bezpiecznego pobytu (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Z kolei całodobowa placówka opiekuńczo-wychowawcza zapewnia nieletniemu wychowankowi tej placówki podczas pobytu w ośrodku pokrycie kosztów wyżywienia oraz zaopatrzenia nieletniego wychowanka w odzież, obuwie, środki czystości i środki higieny osobistej oraz leki, okulary, podręczniki i pomoce szkolne, a także kieszonkowe (§ 6 ust. 2 rozporządzenia). Wymieniony zakres obowiązków ośrodka wobec wychowanka prowadzi do wniosku, że ośrodek przejmuje wykonywanie zadań, które składają się na wychowanie rozumiane jako całokształt zabiegów mających na celu ukształtowanie człowieka.
Ustalenie, że "wychowankiem" jest osoba wzięta na wychowanie, znajdująca się pod czyjąś opieką nie jest jednak wystarczające dla oceny zasadności stanowiska przyjętego przez organ. Istotne w tej kwestii jest rozważenie, kiedy nieletni wobec którego sąd rodzinny orzekł umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, staje się "wychowankiem".
W tym kontekście należało rozważyć regulacje zawarte w rozporządzeniach MENiS z 26 lipca 2004 r. i z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (Dz. U. Nr 23, poz. 225 ze zm.; dalej rozporządzenie MENiS z 19 lutego 2002 r.).
Rozporządzenie MENiS z 19 lutego 2002 r. zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 sierpnia 2014 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1170 ze zm.). Z § 6 ust. 3 powołanego rozporządzenia wynika, że wpisów w księdze uczniów dokonuje się chronologicznie według daty rozpoczęcia nauki w danej szkole. Prawodawca w tym przypadku dostrzegł potrzebę rozróżnienia przyjęcia do szkoły i rozpoczęcia nauki i wpisywania do księgi uczniów tylko tych osób, które rozpoczęły naukę w danej szkole. Tego rodzaju zmiany nie zostały wprowadzone w regulacji dotyczącej prowadzenia księgi wychowanków, z czego można wnosić, że prawodawca nie łączy przyjęcia wychowanka do ośrodka z jego przybyciem. Omawiane rozporządzenie już obowiązywało w dacie wydawania zaskarżonej decyzji i zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wprowadzone nim zmiany powinny stanowić pewną wskazówkę interpretacyjną. Zachowanie prawodawcy, który zachował dotychczasowe unormowanie dotyczące prowadzenia księgi wychowanków dodatkowo przemawia za uznaniem, że przyjęcie wychowanka nie powinno być utożsamiane z jego faktycznym przybyciem do młodzieżowego ośrodka wychowawczego.
Należy zauważyć, że w § 4 rozporządzenia MENiS z dnia 26 lipca 2004 r. pojęcia "przybycie" i "przyjęcie" używane są zamiennie. Podkreślenia wymaga, że powołany przepis określa czynności, które podejmuje dyrektor ośrodka po przybyciu nieletniego, przy czym z istoty czynności wymienionych w § 4 ust. 1 wynika, że wymagają one obecności nieletniego. Stwierdzić należy, że powiadomienie, o którym mowa w § 4 ust. 3 rozporządzenia MENiS z dnia 19 lutego 2002 r. następuje więc w istocie po przybyciu, a nie przyjęciu do ośrodka. Przyjęcie jest bowiem czynnością wcześniejszą i następuje na podstawie skierowania właściwego starosty. Dyrektor ośrodka, zgodnie z § 3 ust. 6 rozporządzenia MENiS z dnia 26 lipca 2004 r., wraz ze skierowaniem otrzymuje pełną dokumentację dotyczącą nieletniego i ma obowiązek zapewnienia nieletniemu miejsca w ośrodku (§ 4 ust. 4 rozporządzenia MENiS z dnia 26 lipca 2004 r.). Z przytoczonych regulacji wynika, że dyrektor ośrodka nie może odmówić przyjęcia nieletniego, zaś od chwili skierowania nieletniego do ośrodka na dyrektorze spoczywają określone obowiązki. Z uwagi na to, że data przybycia nieletniego do ośrodka nie jest znana, obowiązki wymienione w § 5 i § 6 rozporządzenia MENiS z dnia 26 lipca 2004 r. aktualizują się od chwili doręczenia dyrektorowi ośrodka skierowania wraz z dokumentacją, o której mowa w § 3 ust. 6 tego rozporządzenia.
Zgodnie z art. 90 ust. 3d u.s.o. dotacje, o których mowa w art. 90 ust. 1a-3b u.s.o. są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań szkoły lub placówki w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym profilaktyki społecznej i mogą być wykorzystane wyłącznie na pokrycie wydatków bieżących szkoły lub placówki. Uwzględniając podmiotowo-celowy charakter dotacji, należy zauważyć, że finansowanie wydatków związanych z rezerwacją miejsca dla skierowanego do ośrodka nieletniego mieści się w pojęciu realizacji zadań placówki, o których mowa w art. 90 ust. 3d u.s.o. W związku z tym podkreślić trzeba, że brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że w przypadku gdy ośrodek realizuje ustawowe zadania w okresie oczekiwania na przybycie wychowanka, nie powinien otrzymywać dotacji w wysokości uwzględniającej także tego wychowanka. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach II GSK 692/15, II GSK 2125/17, II GSK 692/15 .
Naczelny Sąd Administracyjny zauważył nadto, że Minister Edukacji Narodowej różnie interpretował pojęcie "wychowanka". W sprawie o sygn. akt II GSK 2125/17 Sąd powołał się na pismo Ministra Edukacji Narodowej z 25 maja 2012 r. skierowane do Marszałka Sejmu RP, stanowiące odpowiedź na interpelację poselską. W powołanym piśmie stwierdzono, że nieletniego skierowanego do młodzieżowego ośrodka wychowawczego w okresie rezerwacji dla niego miejsca należy traktować jak wychowanka tej placówki, na którego przysługuje dotacja.
Z kolei w piśmie z [...] czerwca 2016 r. nr [...] (dostępne na www.sejm.gov.pl), będącym odpowiedzią MEN na interpelację w sprawie rozliczania subwencji oświatowej przeznaczonej dla młodzieżowych ośrodków wychowawczych MEN wyjaśnił, że: "Do 2012 r. MEN zajmował stanowisko, że ośrodek jest zobowiązany do rezerwowania przez określony czas miejsca dla nieletniego, mogącego w każdej chwili pojawić się w ośrodku, co pozwalało uznać zasadność subwencjonowania tego okresu. Problem ujmowania w SIO wychowanków niedoprowadzonych do MOW i MOS, a w konsekwencji naliczania dla nich wag przeliczeniowych w algorytmie podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla JST, został wskazany w raporcie specjalnego Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA) z 2 lutego 2012 r. pt. Wątpliwości dotyczące zasad przyznawania dotacji niepublicznym placówkom resocjalizacyjnym. W raporcie potraktowano jako nieprawidłowość wykazywanie w SIO oraz przekazywanie subwencji/dotacji na nieletnich, którym wskazano miejsce w ośrodku, a nie zostali do niego doprowadzeni, co skutkowało odmiennym stanowiskiem MEN w kwestii wykazywania w SIO wychowanków, którym wskazano ośrodek, a którzy fizycznie nie zostali w nim umieszczeni. Stanowisko prezentowane po 2012 r. zostało poddane szczegółowej analizie, w związku z dużą liczba interwencji ze strony środowiska placówek resocjalizacyjnych, organów prowadzących oraz parlamentarzystów".
Należy też zauważyć, że stanowisko takie zostało zaprezentowane także w pismach znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy niniejszej ( vide k124,125 oraz k143,144).
Efektem wspomnianej wyżej analizy było wprowadzenie w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1872) definicji wychowanka. Z § 15 powołanego rozporządzenia wynika, że nieletni, wobec którego sąd rodzinny orzekł o umieszczeniu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, staje się wychowankiem młodzieżowego ośrodka wychowawczego z dniem otrzymania przez dyrektora ośrodka, za pośrednictwem poczty, skierowania nieletniego do ośrodka, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 81 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.
Należy stwierdzić, że umieszczenie nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym jest poprzedzone procedurą, w której uczestniczy sąd rodzinny, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu nieletniego, Ośrodek Rozwoju Edukacji i młodzieżowy ośrodek wychowawczy (kwestie te szczegółowo reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym – Dz. U. Nr 296, poz. 1755). Od momentu wskazania przez Ośrodek Rozwoju Edukacji dla nieletniego miejsca w określonym młodzieżowym ośrodku wychowawczym (M.) do chwili zgłoszenia się nieletniego (lub doprowadzenia go przez Policję) ośrodek rezerwuje dla niego miejsce. Od momentu wskazania miejsca oraz wydania przez starostę skierowania, dyrektor M. musi zapewnić nieletniemu warunki odpowiednie do jego indywidualnych potrzeb, które są niezbędne do nauki, wychowania, resocjalizacji i terapii, w tym warunki bezpiecznego pobytu w ośrodku (m.in. konieczne jest zapewnienie kadry wychowawców i specjalistów prowadzących odpowiednie do potrzeb wychowanka zajęcia, w szczególności zajęcia resocjalizacyjne, socjoterapeutyczne i specjalistyczne, opracowanie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego w terminie do 30 dni od przekazania orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego do placówki. Wskazanie przez Ośrodek Rozwoju Edukacji dla nieletniego miejsca w określonym młodzieżowym ośrodku wychowawczym oraz wydanie przez starostę skierowania determinuje miejsce wykonywania środka wychowawczego oraz realizacji obowiązku szkolnego, a zatem nakłada na określony ośrodek realizację ww. zadań. Określenie czasu, kiedy nieletni, wobec którego sąd rodzinny orzekł o umieszczeniu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, staje się wychowankiem tego ośrodka na "dzień otrzymania przez dyrektora młodzieżowego ośrodka wychowawczego, za pośrednictwem poczty, skierowania nieletniego do tego ośrodka" wynika również z faktu, iż dyrektor M. wraz z ww. skierowaniem otrzymuje wszystkie dokumenty dotyczące wychowanka, tj. orzeczenie sądu rodzinnego, kopię wywiadu środowiskowego, kopię opinii rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego, innej specjalistycznej placówki lub biegłych, odpis aktu urodzenia wychowanka, informacje o stanie zdrowia wychowanka oraz orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (§ 3 ust. 5 i 6 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 grudnia 2011 r.), i na podstawie tych dokumentów wpisuje wychowanka do księgi.
Odpowiednie zmiany zostały wprowadzone również w ustawie o systemie informacji oświatowej. Przepisem art. 5 pkt 4 lit. b) ustawy z dnia 23 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 1010) dodano do art. 16 ustawy o systemie informacji oświatowej punkt 5, stanowiący, że dane dziedzinowe obejmują w przypadku wychowanka młodzieżowego ośrodka wychowawczego datę: a) otrzymania przez dyrektora ośrodka, za pośrednictwem poczty, skierowania wychowanka do ośrodka, b) przekazania informacji o niedoprowadzeniu wychowanka do ośrodka – zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 81 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.
Wobec powyższego stwierdzić należy, że zmiany, które nastąpiły w stanie prawnym po 2014r., dodatkowo potwierdziły prawidłowość stanowiska, że wychowankiem młodzieżowego ośrodka wychowawczego, który powinien być wykazywany w informacji stanowiącej podstawę otrzymania dotacji, o której mowa w art. 90 ust. 3a u.s.o., jest także nieletni, który został skierowany do ośrodka przez właściwego starostę, w okresie od daty otrzymania przez kierownika ośrodka, za pośrednictwem poczty, skierowania nieletniego do ośrodka do przekazania przez dyrektora ośrodka informacji o niedoprowadzeniu wychowanka do ośrodka (por. wyrok Naczelny Sąd Administracyjny z 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 692/15 oraz wyrok z dnia 21.11.2017 r. II GSK 2125/17 publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy też zwrócić uwagę na niekonsekwencję stanowiska Ministra Finansów, który z jednej strony mówi o konieczności fizycznego przyjęcia nieletniego do ośrodka, a z drugiej strony ocenia jako nieprawidłowo wpisanych do SIO tych nieletnich, którzy przed dniem 30.09.2011r. zostali do ośrodka przyjęci, ale w dniu 30.09.2011r. nie przebywali w tym ośrodku, bo po przyjęciu z niego uciekli, a jeszcze nie minął termin do skreślenia ich z listy wychowanków.
Z powołanego już pisma M.D. – Podsekretarza Stanu w MEN z [...].11.2016 r.( k 41,42 akt adm. ) wynika, że gdyby przyjąć prawidłowość umieszczenia w SIO uczniów skierowanych do młodzieżowych ośrodków, dla których w dniu 30.09.2011 r. istnieją ważne skierowania, ale którzy fizycznie w tych ośrodkach w tym dniu nie przebywali , to subwencja przypadająca do zwrotu wyniosłaby 190.569,44 zł i obejmowałaby zawyżenie o 38,5579 uczniów przeliczeniowych. Dlatego też zasadne jest uchylenie zaskarżonej decyzji ponad tę kwotę, której wyliczenie nie jest przez strony kwestionowane .
Minister ponownie rozpoznając sprawę, powinien wziąć pod uwagę wykładnię prawa zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a także rozważyć prawidłowość obliczenia wysokości kosztów placówek młodzieżowych ośrodków wychowawczych ponoszonych za "pozostawanie w gotowości" do przyjęcia wychowanka posiadającego wskazanie i skierowanie do tej placówki. Rzeczą tego organu powinna być analiza materiału dowodowego zebranego dotychczas w sprawie pod kątem ustalenia tego, czy wysokość tych kosztów powinna być taka sama jak za faktyczny pobyt wychowanków, którzy fizycznie przebywają w ośrodku, czy też niższa ( por. cytowane wyżej orzeczenia NSA ).
Z powyższych względów na zasadzie art. 145 § 1 lit a p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzje wydaną w I instancji ponad kwotę 1.292.356 zł . W pozostałej części skarga podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 p.p.s.a Orzeczenie o kosztach zapadło na podstawie art. 206 p.p.s.a.