V SA/WA 2233/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-10-13
NSArolnictwoWysokawsa
pomoc finansowarolnictwojałówki hodowlaneAgencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwasztuczne warunkinienależnie pobrane środkipowiązania kapitałowesądy administracyjneprawo rolne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o zwrocie nienależnie pobranych środków finansowych na pomoc w zakupie jałówek, uznając brak wystarczających dowodów na sztuczne stworzenie warunków do uzyskania pomocy.

Spółka z o.o. otrzymała pomoc na zakup jałówek hodowlanych, jednak organ uznał, że pomoc została nienależnie pobrana z powodu powiązań kapitałowo-osobowych między spółkami i pozornej transakcji. Spółka odwołała się, argumentując, że jest odrębnym podmiotem i zakup przyczynił się do poprawy jej gospodarstwa. WSA uchylił decyzję organu, stwierdzając brak wystarczających dowodów na sztuczne stworzenie warunków do uzyskania pomocy, zwłaszcza w odniesieniu do większości zakupionych jałówek.

Sprawa dotyczyła decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy na zakup jałówek hodowlanych. Organ uznał, że spółka A.-D. Sp. z o.o. stworzyła sztuczne warunki do uzyskania pomocy, powołując się na powiązania kapitałowo-osobowe z podmiotem sprzedającym jałówki oraz fakt, że część zwierząt pochodziła z jej własnego stada. Spółka wniosła skargę, kwestionując te ustalenia i argumentując, że zakup jałówek o znanym pochodzeniu i wartości hodowlanej przyczynił się do poprawy jej gospodarstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy nie wykazały w sposób wystarczający, że doszło do sztucznego stworzenia warunków do uzyskania pomocy, zwłaszcza w odniesieniu do większości zakupionych jałówek. Sąd podkreślił, że brakowało dowodów na zamierzoną koordynację działań między spółkami na etapie wnioskowania o pomoc oraz na brak fizycznego przemieszczenia zwierząt. Sąd wskazał również na nieprawidłowości w ocenie dowodów przez organy i brak porównania stanu stada przed i po uzyskaniu pomocy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo istnienie powiązań kapitałowo-osobowych nie jest wystarczające do stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania pomocy. Konieczne jest wykazanie elementu subiektywnego (woli uzyskania korzyści) i obiektywnego (nieosiągnięcia celów prawodawstwa) w sposób wyczerpujący i oparty na dowodach.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie wykazały w sposób należyty i wyczerpujący, że doszło do sztucznego stworzenia warunków do uzyskania pomocy finansowej. Brakowało dowodów na zamierzoną koordynację działań między spółkami na etapie wnioskowania o pomoc oraz na brak fizycznego przemieszczenia zwierząt. Sąd podkreślił, że ciężar dowodu spoczywa na organie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (23)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie nr 1306/2013 art. 60

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej

rozporządzenie nr 2988/95 art. 4 § 3

Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

rozporządzenie nr 2016/1613 art. 1 § lit. f

Rozporządzenie delegowane KE (UE) 2016/1613

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie nr 2988/95 art. 8 § 1

Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich

Prawo przedsiębiorców art. 2

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców

Prawo przedsiębiorców art. 8

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców

Prawo przedsiębiorców art. 11

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców

u.o.ARM art. 29 § 1 i 2

Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

rozporządzenie nr 809/2014 art. 7 § 3

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zamieszczonych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych art. 2 § pkt 12

ustawa o SIiRZ art. 2 § pkt 12

Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zamieszczonych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych § § 1 pkt 4 i pkt 13

Rozporządzenie RM z dnia 23 lutego 2017 r. § § 5 ust. 1 pkt 3

ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Konstytucja RP art. 22

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wystarczających dowodów na sztuczne stworzenie warunków do uzyskania pomocy finansowej. Niewykazanie elementu subiektywnego (woli uzyskania korzyści) i obiektywnego (nieosiągnięcia celów prawodawstwa) przez organy. Nieprawidłowa ocena dowodów przez organy i brak porównania stanu stada przed i po uzyskaniu pomocy. Skarżąca jest odrębnym podmiotem prawnym i zakup jałówek przyczynił się do poprawy jej gospodarstwa.

Odrzucone argumenty

Istnienie powiązań kapitałowo-osobowych między spółkami. Prowadzenie działalności pod tym samym adresem. Część zakupionych jałówek pochodziła z własnego stada skarżącej (2 sztuki).

Godne uwagi sformułowania

Organy nie ustaliły jednak w sposób należyty i wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, naruszając tym samym przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Konieczne jest wykazanie zarówno przesłanki subiektywnej, jak i obiektywnej, co winno się odbyć w oparciu o materiał dowodowy, którego zgromadzenie spoczywa przede wszystkim na organie. Nie można ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta, lecz również do działań osób, czy podmiotów zaangażowanych w podobne projekty inwestycyjne. Twierdzenie organu oparte jest jedynie na okoliczności, że siedziby stada posiadały wspólny adres, natomiast brak jest jakichkolwiek dowodów na to, gdzie zwierzęta były faktycznie przetrzymywane i czy w istocie miało to miejsce bez ich fizycznego rozdzielenia.

Skład orzekający

Jarosław Stopczyński

przewodniczący

Konrad Łukaszewicz

sprawozdawca

Michał Sowiński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów dotyczących sztucznego tworzenia warunków do uzyskania pomocy finansowej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, znaczenie powiązań kapitałowych i osobowych, ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego mechanizmu pomocy finansowej w rolnictwie, ale zasady interpretacji przepisów o sztucznym tworzeniu warunków mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne udowodnienie przez organy administracji naruszenia przepisów, nawet w przypadku powiązań między podmiotami. Podkreśla znaczenie indywidualnej sytuacji prawnej i faktycznej każdego podmiotu.

Sąd: Powiązania spółek to za mało, by odebrać pomoc finansową. Kluczowe dowody, nie domysły.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA/Wa 2233/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jarosław Stopczyński /przewodniczący/
Konrad Łukaszewicz /sprawozdawca/
Michał Sowiński
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 942/21 - Wyrok NSA z 2025-03-05
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zwz . z art. 134 par. 1 , art. 200 i 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2020 r. sprawy ze skargi A.-D. Sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A.-D. Sp. z o.o. z siedzibą w D. kwotę 6917 zł (słownie: sześć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie objęte zostało postępowanie zakończone decyzją Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwanego dalej: "Prezesem Agencji") z dnia [...] października 2019 r. o numerze [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem złożonym w dniu [...] lipca 2017 r. Spółka z o.o. [...] z siedzibą w D. (zwana dalej: "Spółką" bądź "Skarżącą") wystąpiła o przyznanie pomocy w formie refundacji kosztów zakupu jałówek hodowlanych ras mlecznych.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w P. przyznał Spółce wnioskowaną pomoc do zakupu 22 sztuk jałówek hodowlanych ras mlecznych w łącznej wysokości [...] zł.
Pomoc została wypłacona na rachunek bankowy Spółki w dniu [...] sierpnia 2017 r.
W dniu [...] kwietnia 2019 r. przeprowadzono kontrolę w siedzibie stada Skarżącej. W raporcie z czynności kontrolnych wskazano m. in., że pod adresem siedziby stada zarejestrowana jest również siedziba innego producenta, zaś jałówki, do których przyznana została pomoc były zakupione ze stada znajdującego się pod tym samym adresem.
Pismem z dnia [...] lipca 2019 r. zawiadomiono Spółkę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, a następnie decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (zwanego dalej: "Dyrektorem Oddziału") z dnia [...] sierpnia 2019 r. o numerze [...], ustalono Skarżącej kwotę nienależnie pobranych środków finansowych w ramach przyznanej pomocy w formie refundacji kosztów zakupu jałówek hodowlanych ras mlecznych w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że pobrana przez Spółkę pomoc miała na celu zwiększenie wartości hodowlanej bydła, co wynikało z art. 1 lit. f rozporządzenia delegowanego KE (UE) 2016/1613 z dnia 8 września 2016 r. przewidującego nadzwyczajną pomoc dostosowawczą dla producentów mleka i rolników w innych sektorach hodowlanych (Dz. Urz. UE L 242 z 9.09. 2016 r. str. 10 ze zm.; zwanego dalej "rozporządzeniem nr 2016/1613"). Organ zauważył, że celem wskazanego podśrodka było wsparcie producentów mleka poprzez dofinansowanie zakupu jałówek hodowlanych pochodzących ze stad objętych oceną wartości użytkowej umożliwiające rolnikom wprowadzenie do swoich stad wartościowego materiału hodowlanego o znanym pochodzeniu i wartości hodowlanej, przyczyniając się tym samym do wyeliminowania zagrożenia epizootycznego dla stada producenta. Jednocześnie pomoc miała na celu zwiększenie konkurencyjności gospodarstw mleczarskich, przyczyniając się tym samym do wzmocnienia ich sytuacji ekonomicznej wobec prognozowanych wysokich wahań cen na rynku mleka i przetworów mlecznych.
Następnie Dyrektor Oddziału wskazał, że przeprowadzona na miejscu kontrola wykazała, że: (1) pod adresem siedziby stada beneficjenta zarejestrowana jest również siedziba stada innego producenta tj. Spółki z o.o. [...]; (2) jałówki, do których została przyznana pomoc zostały zakupione/pochodzą ze stada znajdującego się pod tym samym adresem; (3) producent oświadczył, że nie jest właścicielem środków trwałych (infrastruktury obiektów); przedstawił umowę o współpracy z dnia [...] grudnia 2018 r. z [...] Sp. z o.o. dotyczącą dzierżawy nieruchomości. Organ podniósł, że analiza transakcji pomiędzy sprzedającym a kupującym, lokalizacji siedzib stad oraz przemieszczania zwierząt, dokumentacji złożonej wraz z wnioskiem o udzielenie wsparcia, a także wyniki kontroli na miejscu pozwoliły na ustalenie, że pomiędzy Skarżącą a Spółką z o.o. [...] istnieją powiązania kapitałowo-osobowe, które poprzedziły transakcję kupna-sprzedaży z dnia [...] lipca 2017 r. Zdaniem organu, zakup jałówek był wyłącznie operacją finansowo-księgową dwóch powiązanych ze sobą podmiotów, noszącą znamiona transakcji pozornej ukierunkowanej na uzyskanie dofinansowania w ramach mechanizmu pomocy w formie refundacji kosztów zakupu jałówek hodowlanych ras mlecznych.
Biorąc pod uwagę ustalone okoliczności Dyrektor Oddziału uznał, że w sprawie nie doszło do zrealizowania celu, dla którego ustanowiony był mechanizm. W konsekwencji, powołując się na art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (DZ.U.UE.L.1995.312.1; zwanego dalej "rozporządzeniem nr 2988/95"), Dyrektor Oddziału orzekł o zwrocie pobranych środków finansowych.
Po rozpatrzeniu odwołania Spółki, Prezes Agencji wydał w dniu [...] października 2019 r. zaskarżoną decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że Skarżąca stworzyła sztuczne warunki w celu osiągnięcia korzyści w postaci pomocy finansowej w formie refundacji kosztów zakupu jałówek.
Prezes Agencji wskazał, że Komisja Europejska przeprowadziła postępowanie wyjaśniające dotyczące mechanizmu "Pomoc w formie refundacji kosztów zakupu jałówek hodowlanych ras mlecznych", stwierdzając przypadki braku realizacji celu podśrodka, o którym mowa w art. 1 lit. f rozporządzenia nr 2016/1613. Zdaniem organu odwoławczego, sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem materiał zgromadzony w postępowaniu potwierdza, że: (1) beneficjent kupił w dniu [...] lipca 2017 r. 22 jałówki hodowlane od producenta [...] Sp. z o.o., tj. ze stada zarejestrowanego pod tym samym adresem, tym 2 szt. jałówek pochodziły pierwotnie od beneficjenta, tj. zostały urodzone w siedzibie stada Skarżącej; (2) beneficjent korzysta z infrastruktury będącej własnością [...] Sp. z o.o. na podstawie umowy współpracy z dnia [...] grudnia 2018 r., jak również wcześniejszej umowy poddzierżawy z dnia [...] czerwca 2013 r., które to umowy dotyczyły dzierżawy krów i nieruchomości; (3) Spółka z o.o. [...] jest wspólnikiem w Spółce i posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł, co stanowi całość udziałów Spółki; ponadto T. O. pełni funkcję Prezesa Zarządu w obu spółkach; istnieją zatem powiązania osobowo-kapitałowe podmiotów, pomiędzy którymi doszło do transakcji kupna-sprzedaży jałówek objętych dofinansowaniem; posiadanie przez [...] sp. z o.o. całości udziałów Spółki świadczy o tym, że obiektywnie ich działalność jest komplementarna i pozwala na prowadzenie de facto jednego przedsiębiorstwa, co w świetle powyższych ustaleń świadczy o tym że Skarżąca dokonał zakupu zwierząt z inwentarza będącego w jej posiadaniu; (4) w związku z prowadzeniem wspólnej działalności przez spółki, zwierzęta nie zostały fizycznie przemieszczone w związku z ich sprzedażą i deklarowaną przez Spółkę zmianą stada, a łączna liczba zwierząt będących w posiadaniu beneficjenta nie uległa zmianie.
Mając powyższe na względzie, w ocenie Prezesa Agencji, nie nastąpiła wymiana zwierząt na zwierzęta hodowlane o znanym pochodzeniu i wartości hodowlanej, nie wzrosła też jakość bydła w stadzie ani też nie zmieniło się zagrożenie epizootyczne, ponieważ zwierzęta objęte przedmiotową transakcją pochodziły z tej samej lokalizacji i były utrzymywane w tym samym miejscu. Ponadto nie wzrosła konkurencyjność gospodarstwa, ponieważ wszystkie jałówki objęte dofinansowaniem, zarówno przed jak i po dokonaniu transakcji kupna-sprzedaży, były w posiadaniu gospodarstwa Spółki prowadzonego de facto wspólnie ze Spółka z o.o. [...]. W związku z tym, ogólna sytuacja gospodarstwa Skarżącej nie zmieniła się po otrzymaniu pomocy.
Organ za niezasadne uznał zarzuty podniesione w odwołaniu. Wskazał, że dokumenty przedstawione przez Spółkę podczas kontroli na miejscu w dniu [...] kwietnia 2019 r., na podstawie których strona oświadczyła, że zakup jałówek hodowlanych wpłynął na poprawę stanu jego gospodarstwa w zakresie poprawy jakości mleka i wzrostu dochodu gospodarstwa, nie stanowią dowodu w sprawie i nie zasługują na uwzględnienie. Zdaniem organu, na podstawie przedmiotowych dokumentów, tj. średnich geometrycznych z wyników badań za marzec 2019 r., wyników badań laboratoryjnych mleka surowego za marzec 2019 r. i faktury za sprzedaż cielaków i jałówek do [...] sp. z o.o., nie można stwierdzić poprawy stanu gospodarstwa, które oświadczyła strona, ponieważ stanowią dane gospodarstwa z marca 2019 r. bez porównania ze stanem sprzed zakupu jałówek w ramach programu wsparcia.
W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że Spółka stworzyła sztuczne warunki wyłącznie w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami mechanizmu. Podniesiono przy tym, że Skarżąca może zawierać transakcje z [...] sp. z o.o., jednak wartość takiej sprzedaży ze względu na ścisłe powiązania nie powinna być zgłaszana do pomocy finansowej. Prezes Agencji stwierdził, że nie kwestionuje istniejących relacji handlowych pomiędzy spółkami, a jedynie fakt, że sprzedaż będąca skutkiem takich relacji biznesowych została zgłoszona do wypłaty pomocy finansowej, a de facto zwierzęta objęte dofinansowaniem były w posiadaniu strony przed dokonaniem ich zakupu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Agencji z dnia [...] października 2019 r. Skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości, jak również o uchylenie decyzji Dyrektora Oddziału, a także o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:
1) art. 22 Konstytucji RP w związku z art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t. j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1292 ze zm.) poprzez pominięcie, że Skarżąca stanowi odrębną spółkę prawa handlowego, która zgodnie z zasadą swobody działalności gospodarczej ma prawo podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej na równych prawach z innymi, a w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że Skarżąca nie może otrzymać pomocy z powodu powiązań kapitałowo-osobowych pomiędzy nią a zbywcą jałówek;
2) art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1505) poprzez ich zastosowanie w sytuacji, w której nie doszło do nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych;
3) art. 1 lit. f rozporządzenia nr 2016/1613 poprzez błędne ustalenie, że przeprowadzona transakcja zakupu jałówek hodowlanych nie spełniła celu programu "Pomoc na zakup jałówek w celu zwiększenia wartości hodowlanej stada" oraz błędne ustalenie, że zostały stworzone sztuczne warunki w celu otrzymania pomocy;
4) art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz.Urz.UE.L Nr 347, str. 549; zwanego dalej: "rozporządzeniem nr 1306/2013") poprzez wadliwe przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami z sektorowego prawodawstwa rolnego;
5) art. 1 ust 2 w zw. z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez wadliwą wykładnię nieprawidłowości i przerzucenie odpowiedzialności za nieprawidłowości na Skarżącą;
6) art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L 2014 Nr 227, str. 69; zwanego dalej: "rozporządzeniem nr 809/2014") poprzez niezastosowanie i pominięcie, że obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach;
7) art. 11 Prawa przedsiębiorców poprzez wykładnię przepisów prawa sprzeczną z zasadą przyjaznej interpretacji przepisów i przyjęcie, że odpowiedzialność za nieprawidłowości w wykładni przepisów ponosi Skarżąca;
8) art. 7, art. 77, art. 78 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a.") poprzez brak uwzględnienia żądania Skarżącej dotyczącego przeprowadzenia dowodu z dokumentów dotyczących postępowania przeprowadzonego przez Komisję Europejską w 2018 r. (nr [...]); wadliwą interpretację faktów, w tym dotyczących prowadzonej działalności wspólnie z [...] Sp. z o.o. i przyjęcia, że Skarżąca dokonała zakupu zwierząt z inwentarza będącego w jej posiadaniu; brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i pominięcie stanowiska Skarżącej, co spowodowało wydanie wadliwej decyzji.
W uzasadnieniu Skarżąca wskazał, że jest odrębnym podmiotem od Spółki z o.o. [...], każda ze spółek ma odrębne obowiązki, posiada odrębny majątek, strukturę organizacyjna i pracowników, odrębne numery producentów, w związku z czym przyjęcie, że stado należące do Skarżącej jest jednocześnie stadem należącym do [...] sp. z o.o. – jest nieuprawnione. Skarżąca nie zgodziła się również z tezą, że zwierzęta wchodzące w skład jej stada nie były fizycznie przemieszczone. Podniosła, że prowadzenie działalności gospodarczej pod tym samym adresem nie jest zabronione przez prawo i jest często spotykane.
Skarżąca zarzuciła organowi, że odmówił znaczenia przedstawionym przez nią dowodom potwierdzającym poprawę stanu gospodarstwa w zakresie jakości mleka, czy wzrostu dochodu Spółki, a jednocześnie nie domagał się przedstawienia dodatkowych dokumentów. W ocenie Skarżącej, przedłożone przez nią raporty wynikowe za lata 2016-2018 świadczą jednoznacznie, że zakupiona jałowizna nie pozostała w zasobach [...] Sp. z o.o. (tym samym wzmacniając jego produkcje oraz wydajność), a jej zakup znacznie zwiększył wydajność mleka w stadzie Skarżącej, a przede wszystkim uniezależnił od dzierżawy krów. Zaznaczyła przy tym, że [...] Sp. z o.o. nie oddawał do dzierżawy najlepszych krów tylko najsłabsze, więc zakup wartościowego hodowlanie i produkcyjnie bydła był najlepszym rozwiązaniem w celu poprawy sytuacji stada Spółki. W ocenie Skarżącej, pomimo tego, że cel – na który powołuje się organ – został sformułowany w przepisach bardzo ogólnie, to został przez nią zrealizowany, bowiem zakupione jałówki podniosły wydajność Spółki o 2500 w 2018 r. względem 2016 r.
Ponadto Skarżąca zauważyła, że w Polsce jest jeszcze mało stad o wysokiej wydajności, tym bardziej mogących sobie pozwolić na sprzedaże jałowizny cielnej, a kupowanie jałówek od gospodarzy, które zaniżyłyby wydajność była bezcelowa. Dodatkowym argumentem jest stan epizootyczny stada [...] Sp. z o.o. – wolne od IBR/IPV oraz BVD MD (sczepienia, badania i monitoring przez 12 lat). Takich stad jest tylko kilkanaście w Polsce, a co za tym idzie w przypadku zakupu od innych podmiotów istniało ryzyko zakupu bydła niewiadomego pochodzenia lub też będącego nosicielami tych chorób. Postępowanie Skarżącej można w tym kontekście uznać za tym bardziej zmierzające do realizacji celów pomocy – wzrostu wydajności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym z dnia [...] stycznia 2020 r. Skarżąca podtrzymała zarzuty i twierdzenia zawarte w skardze, odnosząc się dodatkowo do stanowiska wyrażonego przez Prezesa Agencji w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przypomnieć w pierwszej kolejności należy, że Skarżąca otrzymała pomoc finansową na mocy decyzji Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w P. z dnia [...] sierpnia 2017 r., która to decyzja nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Oznacza to, że nie doszło do zakwestionowania w następstwie jednego z nadzwyczajnych trybów administracyjnych, że Skarżąca spełniała przesłanki do uzyskania pomocy w dniu wydania tej decyzji.
Organy przyjęły natomiast, że pomoc finansowa nie powinna być Spółce udzielona, bowiem stworzyła ona sztuczne warunki do uzyskania takich korzyści, zatem zachodzi podstawa do zastosowania w sprawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, zgodnie z którym, nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W preambule powołanego rozporządzenia (motyw 39) wskazano: "W celu ochrony interesów finansowych budżetu Unii, państwa członkowskie powinny podejmować środki w celu upewnienia się, czy transakcje finansowane przez fundusze rzeczywiście mają miejsce i są poprawnie wykonywane. Państwa członkowskie powinny ponadto zapobiegać wszelkim nieprawidłowościom lub niewywiązywaniu się z obowiązków przez beneficjentów, wykrywać je i skutecznie zwalczać. W tym celu zastosowanie ma rozporządzenie nr 2988/95. W przypadkach naruszenia sektorowego prawodawstwa rolnego, gdy na mocy unijnych aktów prawnych nie zostały ustanowione szczegółowe przepisy dotyczące kar administracyjnych, państwa członkowskie powinny nakładać kary krajowe, które powinny być skuteczne, odstraszające i proporcjonalne". Zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Z kolei art. 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia przewiduje, że zgodnie z krajowymi przepisami ustawowymi, wykonawczymi i administracyjnymi Państwa Członkowskie podejmują środki niezbędne dla zapewnienia prawidłowości i rzeczywistej realizacji transakcji związanych z interesami finansowymi Wspólnot.
W orzecznictwie wskazuje się, że przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć celowe stworzenie takiego stanu faktycznego, który formalnie spełnia przesłanki określone w przepisach prawnych statuujących warunki przyznania korzyści, ale w rzeczywistości działanie to nie zmierza do realizacji celów prawodawstwa wspólnotowego, dla których te przepisy zostały ustanowione, a jego jedyną intencją jest uzyskanie korzyści. Na tle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) przyjmuje się jednolicie, że przesłanki stosowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze, ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny). Podkreśla się przy tym, że konieczne jest zbadanie takich elementów jak więź prawna, ekonomiczna czy personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty oraz ocena okoliczności świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Dokonując ustaleń w zakresie sztucznego stworzenia warunków do uzyskania (zmaksymalizowania) płatności nie można zatem ograniczać się tylko do oceny działań samego beneficjenta, lecz również do działań osób, czy podmiotów zaangażowanych w podobne projekty inwestycyjne. Konieczna jest przy tym ocena działań podejmowanych zarówno na etapie tworzenia podmiotów powiązanych jak i na etapie występowania przez nie z wnioskami o płatności. Zaistnienie elementu subiektywnego może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r. o sygn. akt II GSK 2576/14; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych wstępnych uwag płynie wniosek, że pomimo istnienia w obrocie prawnym decyzji o przyznaniu pomocy, organy Agencji uprawnione są do dochodzenia ich zwrotu w sytuacji, gdyby doszło w istocie do stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści – w trybie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 w związku z art. 4 rozporządzenia nr 2988/95. Niemniej jednak wykazanie przez organ przesłanek ich zastosowania, a zwłaszcza wykazanie zaistnienia elementu subiektywnego musi odnosić się do działań podejmowanych przez beneficjenta na etapie występowania z wnioskiem o płatność. W konsekwencji odzyskanie płatności w oparciu o powołane regulacje musi być poprzedzone należycie i wyczerpująco przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym, pozwalającym na ustalenie bez żadnych wątpliwości, że sztuczne warunki beneficjent stworzył występując o pomoc finansową, wyłącznie w celu jej uzyskania.
W ocenie Sądu, działające w sprawie organy nie ustaliły jednak w sposób należyty i wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, naruszając tym samym przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji zaś opierając się na niepełnym materiale dowodowym, wyprowadziły z niego wnioski, których nie sposób uznać za wystarczające do wydania decyzji o zwrocie, naruszając tym samym prawo materialne, w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności zgodzić należy się z organami, że pomiędzy Skarżącą a Spółką z o.o. [...] niewątpliwie zachodzą powiązania natury ekonomicznej i personalnej. Niemniej jednak nie można tylko na tej podstawie przyjmować, że spółki te stworzyły sztuczne warunki w rozumieniu przepisów art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i art. 4 rozporządzenia nr 2988/95. Jak to wyżej wskazano, konieczne jest wykazanie zarówno przesłanki subiektywnej, jak i obiektywnej, co winno się odbyć w oparciu o materiał dowodowy, którego zgromadzenie spoczywa przede wszystkim na organie. Okoliczności istotne dla sprawy – w kontekście stworzenia sztucznych warunków (element subiektywny) – winny być zaś ustalone w odniesieniu do działań podejmowanych przez Spółkę w okresie, w którym starała się ona o przyznanie pomocy i pomoc tę ostatecznie otrzymała.
Tym samym organ winien ustalić, czy przed wystąpieniem z wnioskiem o pomoc Skarżąca była producentem mleka i czy posiadała własne stado (a jeśli tak to od kiedy), a także czy dokonywała już wówczas transakcji, których skutkiem byłoby przemieszczenie zwierząt pomiędzy jej stadem, a stadem należącym do [...] sp. z o.o., celem wykazania zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi spółkami na etapie występowania o pomoc. Zdaniem Sądu decydujące znaczenie w tym zakresie winny mieć dane zawarte w rejestrze producentów, a także Systemie Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt. Zgodnie z przepisami § 1 pkt 4 i pkt 13 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zamieszczonych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1129), rejestr zawiera numery kolejnych siedzib stad, w których zwierzę gospodarskie przebywało, a w przypadku jego przemieszczenia należy wprowadzić w rejestrze informacje m. in. o przyczynie przemieszczenia oraz datę przemieszczenia z siedziby stada lub do siedziby stada oraz numery tych siedzib stad.
W ocenie Sądu, to te informacje były kluczowe dla przyjęcia, czy nastąpiło faktyczne przemieszczenie jałówek i czy w sprawie doszło do dostrzeżonego przez Komisję Europejską zjawiska "sprzedaży krzyżowych", które stało się źródłem krajowych kontroli prowadzonych przez organy Agencji w stadach beneficjentów mechanizmu "Pomoc w formie refundacji kosztów zakupu jałówek hodowlanych ras mlecznych". Zjawisko takie niewątpliwie zachodzi wówczas, gdy rolnicy (producenci) sprzedają zwierzęta sobie nawzajem, tj. gdy jeden z nich najpierw jest sprzedawcą bydła, a następnie odkupuje od swojego kontrahenta (ówczesnego kupującego) te same krowy, ewentualnie jałówki pochodzące od sprzedanych wcześniej krów. O sprzedaży krzyżowej można również mówić wówczas, gdy jedno stado zostało najpierw podzielone między kilku producentów, a następnie doszło do sprzedaży zwierząt pochodzących z tego stada między producentami nowoutworzonych stad (rozdrobnienie stada).
W oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał można przyjąć, że opisana wyżej sytuacja dotyczy wyłącznie 2 sztuk jałówek, które urodziły się w stadzie Skarżącej, a następnie zostały sprzedane [...] Sp. z o.o. (w dniu [...] października 2015 r. oraz w dniu [...] marca 2016 r.), po czym zostały odkupione przez Skarżącą w dniu [...] lipca 2017 r. W tym zakresie organy zgromadziły w aktach administracyjnych dowody – w postaci wydruków ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, które potwierdzają zdarzenia urodzenia, a także kupna i sprzedaży (vide: k. 92 i 99 akt adm.). Przy czym zaznaczyć należy, że o ile dowodzi to zaistnienia przesłanki obiektywnej poprzez niezrealizowanie celów podśrodka (nie wzrosła jakość bydła w stadzie, nie zmieniło się zagrożenie epizootyczne), to nie świadczy samo w sobie o zmowie spółek zawiązanej na etapie wnioskowania o pomoc, skoro jałówki zostały pierwotnie sprzedane przez Spółkę przed podaniem do publicznej wiadomości krajowych regulacji odnoszących się do mechanizmu "Pomoc w formie refundacji kosztów zakupu jałówek hodowlanych ras mlecznych".
Natomiast brak jest jakichkolwiek dowodów na to, że pozostałe 20 sztuk jałówek zakupionych przez Spółkę było przedmiotem omawianej sprzedaży krzyżowej. W szczególności nie potwierdzają tego zgromadzone przez organy wydruki ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, dotyczące tych jałówek. Brak jest bowiem informacji, że zwierzęta urodziły się w stadzie Skarżącej, czy też by znajdowały się w nim przed dniem [...] lipca 2017 r. (data zakupu i przemieszczenia między stadami). Organy powołały się wprawdzie na wynik kontroli na miejscu, jednakże zauważyć należy, że została ona przeprowadzona dopiero w kwietniu 2019 r., zaś ustalenia dokonane przez kontrolujących – odzwierciedlone w raporcie z czynności kontrolnych – nie pozwalają na odtworzenie stanu rzeczywistego, istniejącego zarówno w chwili występowania przez Skarżącą z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej, jak również w dacie jej przyznania decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. i w dacie przekazania Spółce środków finansowych – [...] sierpnia 2017 r.
Za nieznajdujące oparcia w materiałach sprawy uznać przy tym należy stwierdzenie, że zwierzęta nie zostały fizycznie przemieszczone, bowiem jego wyprowadzenie tylko w oparciu o okoliczność, że stada posiadały ten sam adres, jest nie tylko nieuprawnione, ale przede wszystkim zbyt dowolne. Jak się przy tym można domyślać organ definiuje kwestię "przemieszczenia" przyjmując, że może do niego dojść jedynie wówczas, gdy zwierzę zostanie przemieszczone ze stada do stada znajdujących się pod różnymi adresami, czy też w określonej od siebie odległości. Zdaniem Sądu jest to założenie nieuprawnione, bowiem przemieszczenie w rozumieniu omawianych przepisów następuje pomiędzy stadami, niezależnie od tego w jakiej odległości znajdują się ich siedziby. Zgodnie z definicją "siedziby stada" zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1149) są to wszelkie budynki, zagrody, pastwiska lub miejsca na otwartej przestrzeni, w których przebywa dane stado lub stada różnych zwierząt gospodarskich. Zatem twierdzenie organu oparte jest jedynie na okoliczności, że siedziby stada posiadały wspólny adres, natomiast brak jest jakichkolwiek dowodów na to, gdzie zwierzęta były faktycznie przetrzymywane i czy w istocie miało to miejsce bez ich fizycznego rozdzielenia. Stanowisko organu musiałoby więc zostać potwierdzone dowodami na to, że nie doszło do żadnego przemieszczenia jałówek pomiędzy budynkami, zagrodami, pastwiskami lub miejscami na otwartej przestrzeni, bowiem stada te nie były w rzeczywistości rozdzielone. Takich dowodów akta sprawy nie zawierają, nie sposób również doszukać się argumentów w tym zakresie w uzasadnieniach do zapadłych decyzji. Dodać można, że również z perspektywy celów podśrodka istotne jest to, by stado, z którego pochodzą jałówki było fizycznie odseparowane od stada, do którego są wprowadzane (względy epizootyczne, wzrost wartości bydła w stadzie), natomiast nie jest uzasadniony warunek, by siedziby tych stad znajdowały się w znacznej odległości.
W ocenie Sądu, na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy brak było zatem podstaw do przyjęcia, że skoro stado Skarżącej i stado [...] sp. z o.o. posiadały ten sam adres, to były one utrzymywane bez ich fizycznego rozdzielenia.
Nie można również przyjąć, że z uwagi na istniejące powiązania ekonomiczne i osobowe, stado należące do jednego producenta, należy również do drugiego, czy też, że stada obu spółek stanowią w istocie jedno stado. W szczególności nie dowodzi tego ani okoliczność posiadania udziałów jednej spółki w drugiej, czy też zawarte między nimi umowy cywilnoprawne. Nawet jeśli Skarżąca korzysta z infrastruktury należącej do [...] sp. z o.o., to nie potwierdza to jeszcze, że stada należące do tych dwóch spółek były fizycznie połączone. Nie trzeba chyba przekonywać, że producent jest posiadaczem własnego stada, mimo tego, że korzysta z infrastruktury, która nie należy do niego w znaczeniu cywilnoprawym, jeżeli stado to pozostaje oddzielone od stada producenta, z którym zawarł umowę cywilnoprawną (np. dzierżawy budynków). W ocenie Sądu, w oparciu o zgromadzone dowody nie można wyprowadzić tezy, że wskazane spółki prowadzą "de facto" jedno gospodarstwo rolne. Wniosek taki z pewnością nie płynie z raportu z czynności kontrolnych z dnia [...] kwietnia 2019 r., na który powołują się organy. W raporcie tym wskazano jedynie, że oba stada zarejestrowane są pod tym samym adresem. Natomiast brak jest jakichkolwiek ustaleń co do miejsca i sposobu przetrzymywania zwierząt w tych stadach, zarówno w dacie kontroli, jak też – co najistotniejsze – w okresie wnioskowania o pomoc finansową, zatem w okresie, w którym zdaniem organu Skarżąca stworzyła sztuczne warunki by pomoc tę uzyskać. Nie stanowi przy tym wystarczającej podstawy do wyprowadzenia wniosku o prowadzeniu wspólnej produkcji zawarte w raporcie stwierdzenie, że właścicielem środków trwałych (infrastruktury) jest [...] sp. z o.o. Kontrolujący nie wskazali bowiem, że nawet w ramach wspólnej infrastruktury stada tych producentów nie były fizycznie rozdzielone. Nie można przecież wykluczyć, że zwierzęta wchodzące w skład obu stad faktycznie znajdują się w różnych budynkach, mimo tego, że z punktu widzenia prawa rzeczowego budynki te stanowią własność czy współwłasność właścicieli poszczególnych stad. Przeciwko tezie o wspólnym gospodarstwie przemawia choćby okoliczność, że obaj producenci mają nadane odrębne numery producentów rolnych, a ich stada posiadają różne numery, jak również podnoszone przez Skarżącą argumenty o prowadzeniu odrębnej produkcji rolnej i odrębnie uzyskiwanej pomocy dla tych gospodarstw rolnych. Warto zwrócić uwagę, że w załączonej do wniosku o pomoc – umowie kupna-sprzedaży bydła z dnia [...] lipca 2017 r. zwarte zostały dodatkowe warunki (punkt 6 umowy), zgodnie z którymi, transport jałówek odbędzie się na koszt kupującego "poprzez wynajętą przez niego firmę", zaś sprzedający odpowiada za załadunek jałówek cielnych, natomiast od momentu załadunku – odpowiedzialność przechodzi na kupującego (vide: k. 58-59 akta adm.). Tego rodzaju zapisy świadczą w ocenie Sądu, o faktycznym przemieszczeniu zwierząt, niezależnie od potwierdzających ten fakt informacji zawartych w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli. Jeśli organ nie dawał wiary, że powyższe zapisy umowy zostały zrealizowane, to mógł zażądać przedstawienia dowodów na poniesienie kosztów transportu jałówek przez Spółkę. Ponadto nie można pominąć wyjaśnień Spółki zawartych w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r., zgodnie z którymi, choć zwierzęta rzeczywiście znajdują się w obrębie jednego gospodarstwa, to utrzymywane są w osobnych kojcach (vide: k. 134-135 akt adm.).
Zdaniem Sądu, organy nie przedstawiły żadnych dowodów na to, że również [...] sp. z o.o. działała z zamiarem stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania przez Skarżącą wyłącznie korzyści finansowej ze środków unijnych, tj. by doszło do zmowy obu spółek w okresie wystąpienia z wnioskiem o pomoc. W szczególności brak jest dowodów, że Spółka została zawiązana, czy też uzyskała numer producenta rolnego na krótko przez wprowadzeniem mechanizmu (data rejestracji Spółki w KRS: 23.11.2006 r.), jak też dowodów świadczących, że [...] sp. z o.o. celowo rozdrobniła swój majątek poprzez podział należącego do niej stada, tak by Skarżąca przejmując jego część mogła ubiegać się o pomoc. Zdaje się temu przeczyć choćby okoliczność, że pomimo wykazywanego związku między spółkami, organ dotarł do umów świadczących o wcześniejszej dzierżawie krów przez Skarżącą, co przemawia za tym, że zwierzęta nie stanowiły uprzednio wspólnej własności tych podmiotów. Organ nie wykazał przy tym, że w ramach pomocy Spółka nabyła te same jałówki, które uprzednio dzierżawiła od [...] sp. z o.o. Podzielić natomiast należy stanowisko skargi, że zakup własnych jałówek sprawił, że odpadła potrzeba dzierżawienia krów od [...] sp. z o.o. (uniezależnił Spółkę), a nadto, że były to zwierzęta o znanym Skarżącej pochodzeniu i wartości hodowlanej, wolne od zagrożenia epizootycznego, co niewątpliwie wpisywało się w cel mechanizmu, a czego organ nie podważył.
Reasumując tę część uzasadniania, w ocenie Sądu, działające w sprawie organy nie wykazały w zebranym materiale dowodowym, że w sprawie zaistniał element subiektywny polegający na zamierzonym skoordynowaniu działań pomiędzy Skarżącą a [...] sp. z o.o. na etapie wnioskowania o pomoc finansową.
Odnosząc się z kolei do elementu obiektywnego zgodzić należy się wprawdzie z Prezesem Agencji, że ocena osiągniecia celu podśrodka, o którym mowa w art. 1 lit. f rozporządzenia nr 2016/1613, powinna nastąpić również z uwzględnieniem stanu faktycznego stwierdzonego w dacie kontroli, skoro chodzi o ocenę sytuacji stada Skarżącej po uzyskaniu pomocy. Niemniej jednak naturalnym wydaje się, że dla zbadania osiągnięcia celu konieczne staje się porównanie tego stanu ze stanem, w jakim znajdowało się stado Spółki przed uzyskaniem pomocy, czego organ nie dokonał. Nie można przy tym zaaprobować działania polegającego na dyskredytowaniu dowodów przedstawianych przez Skarżącą z argumentacją, że nie dokumentują one sytuacji gospodarstwa sprzed i po uczestnictwie w mechanizmie, gdy tymczasem sam organ opiera się wyłącznie na ustaleniach z kontroli dokonanej w 2019 r. nie wykazując przy tym, jak przedstawiała się sytuacja Skarżącej przed uzyskaniem wsparcia i czy wpłynęła ona na wartość stada oraz sytuację ekonomiczną Spółki jako producenta mleka. Nie ulega przy tym wątpliwości, że jednym z warunków przyznania pomocy był zakup tylko takich jałówek, które posiadały świadectwa pochodzenia i urodzonych w stadach objętych oceną wartości użytkowej bydła (§ 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzeniem RM z dnia 23 lutego 2017 r.). Zatem wprowadzenie tego rodzaju zwierząt do stada niewątpliwie realizowało cel podśrodka. Z tej perspektywy nie można odmówić racji argumentom Skarżącej, że poprzez wprowadzenie do swojego stada wartościowego materiału hodowlanego o znanym pochodzeniu i wartości handlowej nastąpiło zwiększenie konkurencyjności jej gospodarstwa oraz wzmocnienie sytuacji ekonomicznej. Dodać należy, że o ile ciężar dowodowy spełnienia warunków do przyznania pomocy spoczywa na potencjalnym jej beneficjencie, to w sytuacji, gdy organ zmierza do odzyskania pomocy na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, na nim spoczywa ciężar wykazania, że ziściły się określone tam przesłanki. Organ nie może przy tym ciężaru dowodowego przerzucać na stronę, tak by dowodziła ona, że zrealizowała zarówno cel mechanizmu, jak też by wykazała, że w istocie nie działała w sztucznych warunkach i to wyłącznie w celu uzyskania pomocy unijnej.
Końcowo podnieść należy, że Sąd w tym składzie podziela również stanowisko wyrażone przez inny skład orzekający tutejszego Sądu w wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. o sygn. akt V SA/Wa 2259/19, zgodnie z którym, zaprezentowany przez organy w uzasadnieniach decyzji opis celu podśrodka z art. 1 lit. f rozporządzenia Komisji (UE) nr 2016/1613, nie został wyrażony ani w treści "Warunków udzielenia pomocy w formie refundacji kosztów zakupu jałówek hodowlanych ras mlecznych" (stanowiących załącznik do zarządzenia nr [...] Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] lipca 2017 r., opublikowanych na stronie internetowej ARR), ani też nie wynika wprost z treści tego przepisu, jak również z treści przepisów rozporządzeniem RM z dnia 23 lutego 2017 r., które określały szczegółowe warunki udzielenia pomocy. Organ nie wyjaśnił przy tym, gdzie został opublikowany wskazany przez niego szczegółowy cel podśrodka "Pomoc na zakup jałówek w celu zwiększenia wartości hodowlanej stada" i w jaki sposób Skarżąca mogła się z nim zapoznać. Przepis art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2016/1613 stanowi jedynie bardzo ogólnie, że środki przyjmowane przez państwa członkowskie służą wsparciu producentów mleka lub rolników w innych sektorach hodowlanych, którzy podejmują co najmniej jedno z enumeratywnie wymienionych w tym przepisie działań mających na celu wzmocnienie stabilności gospodarczej ich gospodarstw oraz przyczynienie się do stabilizacji rynku i jako jedno z tych działań przepis wymienia "f) wdrażanie systemów jakości lub projektów mających na celu propagowanie jakości i wartości dodanej".
W powyższym świetle nie można wprawdzie odmówić racji tym argumentom Skarżącej, które wskazują na zaniedbania w badaniu realizacji szczegółowego celu podśrodka – na etapie przyznawania pomocy, niemniej jednak zgodzić należy się ze stanowiskiem Prezesa Agencji, że w sprawie nie znajdowała zastosowania regulacja art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, dająca podstawę do odstąpienia dochodzenia zwrotu pomocy w przypadku pomyłki organu. Powołane przez Skarżącą okoliczności w tym zakresie pozostawały zatem bez znaczenia dla zastosowania trybu z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i art. 4 rozporządzenia nr 2988/95. Przepisy te stanowią bowiem samodzielną podstawę odzyskiwania korzyści po stwierdzeniu stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści w sposób sprzeczny z prawodawstwem unijnym.
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że działające w sprawie organy dopuściły się uchybienia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wydane w sprawie decyzje naruszają przepisy prawa materialnego, tj. art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu, zgromadzi niezbędny materiał dowodowy i dokona ustalenia jej rzeczywistego stanu faktycznego. W zależności od poczynionych ustaleń organ podejmie stosowne działania w adekwatnym trybie.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Zawarte w punkcie drugim wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych oparte zostało na przepisie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Wskazać należy, że pełnomocnik Skarżącej poinformował Sąd w piśmie z dnia [...] lipca 2020 r., że wyrażą zgodę na rozpoznanie sprawy w powyższym trybie – na posiedzeniu niejawnym. Mając natomiast na uwadze okoliczność, że pełnomocnik organu nie wyraził na to zgody, o czym poinformował pismem z dnia [...] lipca 2020 r., Sąd wyjaśnia, że to strona skarżąca inicjując postępowanie przed sądem administracyjnym w zasadzie jest jego gospodarzem, bowiem co do zasady, to ona może wycofać skargę i doprowadzić do umorzenia postępowania, zaś organ po przesłaniu akt do sądu nie ma już uprawnień do jej uwzględnienia w trybie autokontroli. Ponadto pamiętać należy, że rolą organu jest zebranie wszystkich dowodów w postępowaniu administracyjnym, natomiast postępowanie sądowoadministracyjne nie służy do uzupełniania materiału dowodowego. Pełnomocnik organu nie zgłosił dotychczas żadnych wniosków dowodowych (art. 106 § 3 p.p.s.a.), zaś dodatkową argumentację mógł przedstawić w piśmie procesowym, czego jednak nie uczynił. Przepis art. 15zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy jest przepisem szczególnym, obowiązującym obecnie z uwagi na ogłoszony i nieodwołany dotychczas stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Z tych względów Przewodniczący Wydziału wydał w dniu 9 lipca 2020 r. zarządzenie o wyznaczeniu w przedmiotowej sprawie posiedzenia niejawnego w składzie trzech sędziów.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI