V SA/Wa 209/25

V SA/Wa 209/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Dąbrowska /sprawozdawca/
Krystyna Madalińska-Urbaniak /przewodniczący/
Michał Sowiński
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Asesor WSA - Joanna Dąbrowska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 6 grudnia 2024 r. nr RzPP-DSK-WPK.480.91.2024.MD w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia kompensacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. W. (dalej "Strona", "Wnioskodawczyni", "Pacjentka" lub "Skarżąca") jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta (dalej "Rzecznik" lub "RPP") z dnia 6 grudnia 2024 r. nr RzPP-DSK-WPK.480.91.2024.MD o odmowie przyznania świadczenia kompensacyjnego.
Zaskarżone rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.
Skarżąca 14 grudnia 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego, w którym wskazała, że po przeprowadzeniu szczepienia ochronnego przeciwko COVID-19 doznała dolegliwości zdrowotnych wymagających leczenia w warunkach szpitalnych.
Rzecznik ustalił, że 1 czerwca 2021 r. Wnioskodawczyni przyjęła szczepionkę przeciw COVID-19 Jcovden (podmiot odpowiedzialny: [...]). 11 grudnia 2021 r., a więc po ponad 6 miesiącach od szczepienia, Pacjentka została przyjęta do Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie (dalej "WIM") z powodu zaburzeń elektrojelitowych, postępującego od 2-3 tygodni osłabienia, okresowego poczucia duszności, napadowego suchego kaszlu, drętwienia oraz mrowienia w palcach rąk i nóg, a także osłabienia siły mięśniowej kończyn dolnych. W wywiadzie Pacjentka poinformowała, że od około roku nadużywa alkoholu. Wskazała również na nikotynizm i nadciśnienie tętnicze. Skarżąca była hospitalizowana w WIM w okresie od: 11 do 13 grudnia 2021 r. w Klinice Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych, od 13 do 17 grudnia 2021 r. w Szpitalu Tymczasowym - Oddziale Chorób Wewnętrznych, od 17 do 22 grudnia 2021 r. w Szpitale Modułowym - Oddziale Chorób Wewnętrznych, od 22 grudnia 2021 r. do 21 stycznia 2022 r. w Klinice Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej, Metabolicznej i Torakochirurgii, od 21 do 24 stycznia 2022 r. w Klinice Neurologicznej, od 24 stycznia do 22 kwietnia 2022 r. w Klinice Rehabilitacji - Pododdział Rehabilitacji Neurologicznej, od 27 do 30 maja 2022 r. w Klinice Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych, od 19 do 24 stycznia 2023 r. w Klinice Chirurgii Ogólnej, Metabolicznej i Torakochirurgii, 28 stycznia 2023 r. w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym; z rozpoznaniem zasadniczym: porażenie czterokończynowe, nieokreślone; niedowład czterokończynowy wiotki wycofujący się. Jako rozpoznania współistniejące wskazano: powirusowy zespół zmęczenia; wieloukładowy zespół zapalny powiązany z COVID-19, nieokreślony zespół Guillain-Barre, choroba nadciśnieniowa z zajęciem serca bez (zastoinowej) niewydolności serca. Ponadto wskazano dalsze rozpoznania: choroba z Lyme, nowotwór o nieokreślonym charakterze (inne narządy trawienne), guz przełyku do diagnostyki, nieokreślone organiczne zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą, uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu, zespół psychoorganicznym inne określone polineuropatie, niedrożność porażeń jelit, ileostomia. Od 27 do 30 maja 2022 r. Pacjentka przebywała w Klinice Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych WIM, z rozpoznaniem: polip odbytnicy. Pacjentka została przyjęta do szpitala w celu wykonania kolonoskopii oraz kwalifikacji do odtworzenia ciągłości przewodu pokarmowego. Odtworzenie ciągłości przewodu pokarmowego miało miejsce podczas hospitalizacji w Klinice Chirurgii Ogólnej, Metabolicznej i Torakochirurgii WIM od 19 do 24 stycznia 2023 r. 28 stycznia 2023 r. Pacjentka zgłosiła się z kolei do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego WIM z powodu wysięku oraz rozejścia się rany pooperacyjnej.
Na podstawie zgromadzonej dokumentacji Zespół do spraw Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych działający przy Rzeczniku Praw Pacjenta stwierdził w opinii z 31 stycznia 2023 r., że w przypadku Strony nie wystąpiło działanie niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego wynikające ze szczepienia przeciwko COVID-19, wymagające hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni. Po podaniu szczepionki nie doszło także do wstrząsu anafilaktycznego. W ocenie Zespołu postawione u Skarżącej rozpoznania i związane z nimi pobyty w szpitalu nie wynikają ze szczepienia przeciwko COVID-19. Problemy zdrowotne takie jak: porażenie czterokończynowe nieokreślone, niedowład czterokończynowy wiotki wycofujący się, powirusowy zespół zmęczenia i wieloukładowy zespół zapalny powiązany z COVID-19 nie zostały wskazane w treści Charakterystyki Produktu Leczniczego jako możliwe działanie niepożądane szczepionki. Ponadto Zespół wskazał, że Zespół Guillain-Barre jest wskazany w treści Charakterystyki Produktu Leczniczego jako działanie niepożądane szczepionki, jednak bardzo długi czas, który upłynął od szczepienia, uniemożliwia potwierdzenie związku przyczynowo-skutkowego z przyjęciem szczepionki. W tym czasie mogły zaistnieć inne przyczyny, w tym infekcje wirusowe, mogące powodować Zespół Guillain-Barre.
Wobec tego Rzecznik decyzją z 1 marca 2023 r. nr RzPP-DPR-WPL.431.31.1388.2022.UM odmówił Stronie przyznania świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, jako że w ocenianej sprawie nie wystąpiło u Skarżącej działanie niepożądane w wyniku szczepienia, powodujące co najmniej 14-dniową hospitalizację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę Strony na ww. decyzję wyrokiem z 9 lutego 2024 r. sygn. V SA/Wa 808/23 uchylił zaskarżoną decyzję Rzecznika z 1 marca 2023 r. wskazując, że w uzasadnieniu decyzji Organu zabrakło szerszego odniesienia się do kwestii czy mogło dojść nie tylko do związku bezpośredniego między szczepieniem a dolegliwościami stanowiącymi przyczynę hospitalizacji, ale też związku pośredniego, oraz skonfrontować przypadek Skarżącej z innymi pacjentami, którzy w wyniku szczepienia zachorowali na Zespół Guillain-Barré.
Rozpoznając sprawę ponownie Rzecznik decyzją z 6 grudnia 2024 r., wydaną na podstawie art. 17g ust. 1 i 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 z póżn. zm.; dalej "ustawa"), odmówił przyznania Skarżącej świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych.
Rzecznik wskazał, że wobec wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzupełnił materiał dowodowy w sprawie, pozyskując dodatkową dokumentację medyczną, a także przekazał zgromadzony materiał do ponownego zaopiniowania przez Zespół ds. Świadczeń.
Jak podkreślił organ Zespół ds. Świadczeń w swojej kolejnej opinii z 17 września 2024 r. uznał, że w przypadku Strony nie doszło do działania niepożądanego wymienionego w Charakterystyce Produktu Leczniczego (dalej "ChPL") Jcovden, które wynikałoby ze szczepienia i skutkowałoby hospitalizacją przekraczającą 14 dni, ani też do wstrząsu anafilaktycznego. Swoją opinię Zespół rozbudował o szczegółowe wyjaśnienia - wobec zastrzeżeń Skarżącej i wskazówek zawartych w ww. wyroku sądu – stwierdzając, że: "Ustawowym zadaniem Zespołu ds. Świadczeń z FKSO jest ustalenie, czy w wyniku szczepienia doszło, czy nie doszło do działania niepożądanego wymienionego w ChPL danej szczepionki, które skutkowałoby przynajmniej 14-dniową hospitalizacją. Przy czym samo wystąpienie objawu wskazanego w ChPL nie jest wystarczającym do sformułowania opinii pozytywnej w sprawie. Gdyby do przyznania świadczenia wystarczyło jedynie wystąpienie jakiegokolwiek objawu niepożądanego z ChPL w przeciągu 5 lat (jest to termin ustawowy, nie medyczny) od wykonania szczepienia, Zespół ds. Świadczeń z FKSO nie byłby potrzebny. Równie ważne, a może nawet ważniejsze, jest ustalenie związku choroby ze szczepieniem, a tego w przypadku Wnioskodawcy - Zespół nie dostrzega. Tyczy się to zarówno powiązania pośredniego, jak i bezpośredniego. Zespół ds. Świadczeń dwukrotnie analizując dokumentację medyczną Pacjentki nie miał wątpliwości, że rozpoznanie Zespołu Guiilaina Barrego (GBS) nie ma związku z przyjętym szczepieniem. Poniżej szczegółowe wyjaśnienia na ten temat. Rolą wnioskodawcy jest ustalenie związku czasowego zdarzenia niepożądanego ze szczepieniem. Rolą Zespołu ds. Świadczeń jest ustalenie na podstawie dokumentacji ewentualnego związku przyczynowo-skutkowego. W działaniach niepożądanych związek czasowy nie jest tożsamy ze związkiem przyczynowo-skutkowym. Każda choroba ma swoją historię naturalną. I tak dla przykładu: - anafilaksja - objawy pojawiają się najczęściej od kilku do kilkunastu minut (rzadko kilku godzin) po czynniku wywołującym (Anafilaksja i wstrząs anafilaktyczny [w:j Interna Szczeklika 2023); - zespół Guiilaina i Barrego - według podstawowego podręcznika do specjalizacji z chorób wewnętrznych objawy występują 1-6 tygodni po przebyciu zakażenia dróg oddechowych lub pokarmowych (Ostra zapalna poliradikuloneuropatia demielinizacyjna zespół Guiilaina i Barrego [w] Interna Szczeklika 2023), a według podstawowego podręcznika do specjalizacji z neurologii "objawy neurologiczne są często poprzedzone przez zakażenie wirusowe układu oddechowego lub pokarmowego, szczepienie albo operację (występujące w okresie od 5 dni do 4 tygodni wcześniej). (Zespół Guillaina-Barrego [w] Merritt Neurologia, polskie wyd. 14 pod red. W. Turaja, 2023); - czas 5-letni określony przez ustawodawcę zarezerwowany jest dla ewentualnych nowych odległych powikłań po szczepieniu, dla których jeszcze nie mamy danych, które mogą się jeszcze pojawić w przyszłości. Istnieją liczne publikacje wskazujące na związek przyczynowy zakażeń Sars-CoV-2 z GBS. Pierwsza z tych publikacji na podstawie 138 przypadków poszczepiennego GBS podaje, że ponad 80% pacjentów rozwija GBS do 21 dni po szczepieniu (max 37 dni) (...). Zespól ds. Świadczeń, podobnie jak lekarze udzielający świadczeń zdrowotnych Pacjentce w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie (WIM) wiążą wystąpienie Zespołu Guillaina-Barrego z infekcją C0VID-19, którą przebyła Pacjentka. Poniżej fragment wypisu z karty informacyjnej leczenia szpitalnego: Jako rozpoznanie zasadnicze hospitalizacji wskazano zgodnie z klasyfikacją chorób ICD-10: G82.5 Porażenie czterokończynowe, nieokreślone. Rozpoznania współistniejące to: G93.3 Powirusowy zespół zmęczenia, U10.9 Wieloukładowy zespół zapalny powiązany z COVID-19, nieokreślony zespół Guillain-Barre, 111.9 Choroba nadciśnieniowa z zajęciem serca bez zastoinowej niewydolności serca. Uwagę zwraca, niewskazanie przez lekarzy WIM w Warszawie, gdzie leczyła się Pacjentka oddzielnego rozpoznania chorobowego Zespołu Guillaina-Barrego, a takie rozpoznanie w klasyfikacji chorób ICD-10, to schorzenie posiada (G61.0), a zestawienie go łącznie z chorobą COVID-19 w pozycji U10.9".
Dalej Rzecznik wskazał, że Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL) zawiera opis działania leku, jego składu, wskazania do stosowania i przeciwskazania, działania niepożądane oraz sposób podawania. Dane te, w wersji skróconej, zawarte są również w ulotce danego produktu leczniczego.
Zdaniem Rzecznika Skarżącej nie może zostać przyznane świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, gdyż świadczenie przysługuje tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie warunki przewidziane przez art. 17a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, tzn.:
– u pacjenta wystąpiło działanie niepożądane wymienione w ChPL szczepionki przeciw COVID-19;
– działanie niepożądane lub wstrząs anafilaktyczny miał związek z przeprowadzonym szczepieniem ochronnym;
– w wyniku działania niepożądanego szczepionki pacjent wymagał hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni.
Natomiast w analizowanej sprawie Skarżąca była hospitalizowana przez okres nie krótszy niż 14 dni, ale zachorowanie na Zespół Guillaina-Barrego, które było przyczyną pobytu w szpitalu, nie ma związku z przyjętą szczepionką Jcovden. W przypadku Strony nie doszło też do wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego. Tym samym nie została spełniona obligatoryjna przesłanka do przyznania świadczenia.
Zgodnie z ustawą świadczenie kompensacyjne może zostać przyznane tylko w przypadku, gdy w wyniku podania szczepionki wystąpiło jedno z działań niepożądanych wymienionych charakterystyce danego produktu leczniczego lub wstrząs anafilaktyczny. Taka sytuacja nie miała miejsca w przypadku Strony, a pogorszenie stanu zdrowia było niezależne od przyjęcia szczepionki - nie pozostaje z nią w związku przyczynowo-skutkowym.
Odnosząc się do pisma Wnioskodawczyni z 23 lipca 2024 r. Rzecznik wskazał, że przyznał świadczenie kompensacyjne w 30 sprawach, w których pacjent doznał Zespołu Guillain-Barré, natomiast odmówił przyznania świadczenia w 58 takich sprawach. Ponadto organ wyjaśnił, że w toku postępowań w sprawie o przyznania świadczenia pozyskuje nie tylko dokumentację medyczną dotyczącą pobytu pacjenta w szpitalu, ale też z okresu między poddaniem go szczepieniu ochronnemu a hospitalizacją. We wszystkich przypadkach, w których może to okazać się istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, Rzecznik pozyskuje także informacje na temat stanu zdrowia wnioskodawcy oraz świadczeń zdrowotnych udzielonych mu przed przyjęciem szczepienia ochronnego. W niniejszej sprawie szczepienie miało miejsce 1 czerwca 2021 r., a Rzecznik postanowił zgromadzić dokumentację medyczną z okresu od 1 stycznia 2021 r. Działanie to jest zgodne z art. 7 k.p.a., który wymaga, by w toku postępowania organ administracji publicznej podejmował, również z urzędu, wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Odnosząc się do wniosku Strony w zakresie przeprowadzenia dowodu w postaci załączenia do akt niniejszego postępowania 2 pierwszych i 2 ostatnich wydanych przez organ decyzji przyznających odszkodowanie w ww. schorzeniu, po ich anonimizacji, Rzecznik stwierdził, że nie można uznać, iż mogłoby się to przyczynić do wyjaśnienia sprawy (art. 75 k.p.a.). Każda sprawa jest rozpatrywana przez Rzecznika indywidualnie mając na względzie m.in. indywidualną historię chorobową każdego pacjenta. Nie może więc stanowić dowodu w sprawie dotyczącej innego wnioskodawcy.
Rzecznik odnosząc się do powyższego pisma stwierdził, że wniosek Strony ogranicza się jedynie do spraw rozpatrzonych pozytywnie, co z pewnością nie może ukazywać utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw przez Rzecznika, a jedynie przedstawia wyrwaną z kontekstu okoliczność. Natomiast w trakcie tego postępowania Rzecznik zgromadził szeroki materiał dowodowy i wystąpił do podmiotów leczniczych, w których leczyła się Pacjentka. Rzecznik pozyskał opinię Zespołu ds. Świadczeń, który ocenił sprawę pod kątem bezpośredniego oraz pośredniego związku wystąpienia u Pacjentki Zespołu Guillain-Barré. Zauważył przy tym, że Rzecznik indywidualnie ocenia jaki zakres materiału dowodowego jest w danej sprawie niezbędny jest do wydania decyzji. Zgłoszony zaś przez Stronę wniosek dowody nie miał i nie będzie miał wpływu na rozstrzygnięcie. Nie sposób również zgodzić się by opinia Zespołu ds. świadczeń nie poddała analizie zarówno związku bezpośredniego jak i pośredniego pomiędzy wystąpieniem u Pacjentki GBS, a podanym szczepieniem. Za całkowicie pozbawiony racji organ uznał również zarzut, że sporządzona na potrzeby niniejszego postępowania opinia nie opiera się na żadnych publikacjach naukowych. Wręcz przeciwnie, Zespół w uzasadnieniu swojej opinii przywołał tytuły publikacji naukowych, które zaprzeczają by Zespół Guillain-Barré występujący kilka miesięcy po szczepieniu mógł mieć z nim związek.
Odnosząc się do wniosku o wyłączenie ww. członków Zespołu ds. Świadczeń Rzecznik wskazał, że podstawy wyłączenia członka Zespołu ds. Świadczeń uregulowane zostały w art. 24 k.p.a. w zw. z art. 17d ust. 13 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Natomiast niezadowolenie Strony z wydanych w jego sprawach rozstrzygnięć i związane z tym żądanie odsunięcia określonych pracowników od prowadzenia jego spraw nie jest wystarczające do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika przez bezpośredniego przełożonego. W treści wniosku o wyłączenie członków Zespołu ds. Świadczeń w żaden sposób nie uprawdopodobniono by względem wskazanych członków zachodziły okoliczności, mogące wywołać wątpliwości co do ich bezstronności.
Odnosząc się do wniosku o dopuszczenie dowodu z przesłanych badań naukowych na okoliczność, że na skutek zaszczepienia u Pacjentki nastąpiło takie pogorszenie stanu zdrowia, które finalnie doprowadziło do zachorowania na Zespół Guillain-Barré Rzecznik po raz kolejny podkreślił, że członkowie Zespołu ds. Świadczeń analizują każdą ze spraw indywidualnie w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności dokumentację medyczną dotyczącą Pacjenta. Ponadto członkowie Zespołu ds. świadczeń posiadają aktualną i szeroką wiedzę medyczną, a wydana przez nich opinia poparta została tytułami naukowych publikacji badających związek pomiędzy szczepieniem a wystąpieniem Zespołu Guillain-Barré. Przyjęte przez Zespół ds. Świadczeń wnioski znajdują również odzwierciedlenie w dotychczasowych danych, analizowanych przez kompetentne organy, w tym Europejską Agencję Leków, które nie dają podstaw do uznania związku między szczepieniem przeciwko COVID-19 a zachorowaniem na Zespół Guillain-Barré, do którego doszło wiele miesięcy później. W świetle danych podanych przez Amerykański Urząd ds. Żywności i Leków (FDA) spośród 100 zgłoszonych przypadków Zespołu Guillain-Barré objawy najczęściej pojawiały się w okresie pierwszych 13 dni po szczepieniu (zakres od 0 do 75 dni), a w większości przypadków (84%) miało to miejsce w okresie do 21 dni po szczepieniu. Także przegląd literatury w bazie naukowej PubMed potwierdza, że brak jest zbadanych przypadków, w których zostałby potwierdzony związek tej choroby ze szczepieniem wykonanym aż kilka miesięcy wcześniej. Przedstawione natomiast przez Stronę artykuły stanowią jedynie wycinek szerokiego zbioru publikacji i mają na celu przeforsowanie stawianych przez nią tez.
Odnosząc się do wniosków dowodowych zgłoszonych w piśmie z 30 października 2024 r. przez Stronę Rzecznik podkreślił, że Zespół ds. Świadczeń ocenia nie tylko to, czy schorzenie pacjenta jest wskazane jako działanie niepożądane i wprost wpisane do ChPL danej szczepionki, ale też związek czasowy między szczepieniem a objawami chorobowymi oraz to czy objawy chorobowe oraz wynikający z nich pobyt w szpitalu można uznać za wynikające z przeprowadzonego szczepienia. W ocenie Rzecznika opinia wydana przez Zespół ds. Świadczeń jest pełna, rzeczowa i spójna, jak również nie pozostaje w sprzeczności z innymi ustaleniami dokonanymi w sprawie. Rzecznik nie doszukał się sprzeczności opinii z materiałem dowodowym sprawy, nie widzi zatem konieczności jej uzupełnienia poprzez przesłanie zanonimizowanej opinii Zespołu z dnia 25 września 2024 r. w zakresie dotyczącym sprawy i historii chorobowej innego pacjenta. Podkreślenia wymaga również fakt, że każda opinia wydawana przez Zespół jest sporządzana indywidualnie w odniesieniu do każdego pacjenta, mając na względzie jego indywidualną historię chorobową. Z uwagi na powyższe przeprowadzenie dowodu w postaci dopuszczenie jako dowodu w sprawie zanonimizowanej opinii wydanej przez Zespół w zakresie powikłań po zespole Giuliana-Barrego dotyczącym innego pacjenta nie można uznać za mogące się przyczynić do wyjaśnienia sprawy zgodnie z art. 75 k.p.a.
Skargę na powyższą decyzję Rzecznika z 6 grudnia 2024 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.
1) art. 84 § 2 kpa w zw. z art. 24 § 3 kpa poprzez oddalenie wniosku Strony o wyłącznie przez organ biegłych, mimo że zachodziły do tego podstawy i oparcie decyzji na opinii biegłych podlegających wyłączeniu z uwagi na występowanie rażącego konfliktu interesów;
2) art. 7, 8, 77, 107 kpa poprzez:
a) oddalenie wniosków dowodowych Strony zawartych w piśmie wysłanym e- puapem dnia 08.10.2024 r. w zakresie wskazanych badań naukowych, mimo, że miały one istotne znaczenie dla sprawy, wskutek czego doszło do braku wszechstronnego zebrania i oceny materiału dowodowego, oraz wniosku o porównanie postępowań w sprawach pozytywnie zakończonych w zakresie czy strony postępowań chorowały również na covid-19 oraz ile osób z tych postępowań miało rozpoznany Covid-19; oraz jaka klasyfikacja ICD-10 była wpisana tym osobom w rozpoznanych? czy było to ICD-10 U10.9 czy też G61.0?
b) nieustosunkowanie się do zarzutów Strony do opinii biegłych zawartych w piśmie wysłanym e-puapem dnia 08.10.2024 r. w szczególności w zakresie niezastosowanie wytycznych zawartych w Wyroku WSA w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 808/23,
c) prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania jego uczestników do władzy publicznej,
3) art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi; poprzez jego całkowite pominięcie i niezastosowanie;
4) art. 17f ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi; poprzez jego całkowite pominięcie i niezastosowanie.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Strona wniosła o uwzględnienie skargi ze skutkiem uchylenia decyzji oraz o przyznanie kosztów zastępstwa zgodnie z przepisami prawa oraz zwrotu opłaty za skargę.
W odpowiedzi na skargę Rzecznik wniósł o oddalenie skargi w całości uznając ją za bezzasadną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie wskazania wymaga, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 kpa lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z 6 grudnia 2024 r. odmawiająca przyznania Skarżącej świadczenia z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, która została wydana w następstwie uchylenia poprzedniej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta z 1 marca 2023 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 9 lutego 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 808/23.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w rozpatrywanej sprawie Sąd przeprowadzając kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji działał w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei jak stanowi art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 729/10).
Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza zatem, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. W związku z powyższym "granice sprawy" podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznano skargę poprzednio i wydano orzeczenie. Oznacza to, że w przypadku wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika zaś w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (por. wyroki NSA: z 10 września 2024 r. sygn. akt III OSK 3266/23; z 24 października 2022 r. sygn. akt I OSK 2101/21; z 5 października 2022 r. sygn. akt III OSK 6512/21; z 28 września 2022 r. sygn. akt II OSK 2780/19). Wyrażona w wyroku sądu administracyjnego ocena prawa traci moc wiążącą w przypadku zmiany przepisów prawa mających znaczenie dla rozstrzygania danej sprawy (por. wyroki NSA: z 7 września 2022 r. sygn. akt III FSK 920/21; z 1 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5044/21).
W tak zakreślonych granicach kontroli stwierdzić należy, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów obowiązującego prawa i wbrew zarzutom skargi - zgodnie z art. 153 p.p.s.a. uwzględniania ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 808/23.
We wskazanym powyżej wyroku Sąd dokonał interpretacji art. 17a ust. 1 ustawy, z której wynika, że aby otrzymać sporne świadczenie kompensacyjne musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy szczepieniem osoby a działaniem niepożądanym wymienionym w Charakterystyce Produktu Leczniczego, który wystąpi w ciągu 5 lat od dnia podania szczepionki. Sąd podkreślił również, że związek przyczynowy pomiędzy zaszczepieniem osoby a działaniem niepożądanym – wymienionym w Charakterystyce Produktu Leczniczego – może mieć zarówno charakter bezpośredni jak i pośredni. Innymi słowy działania niepożądane mogą pojawić w krótkim czasie po przyjęciu szczepienia, jak i wystąpić później wskutek zaburzeń funkcjonowania organizmu po przyjęciu szczepionki. W konsekwencji Sąd zobowiązał Rzecznika do ponownej analizy wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia kompensacyjnego, mając na uwadze wyżej zaprezentowane rozumienie art. 17a ust. 1 ustawy oraz rozważanie celowości zasięgnięcia dodatkowej opinii Zespołu ds. Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych w celu ustalenia czy istnieje pośredni związek między zaszczepieniem Skarżącej a działaniem niepożądanym w postaci Zespołu Guillaina-Barré, a także skonfrontowania przypadku Skarżącej z innymi pacjentami, którzy w wyniku szczepienia zachorowali na Zespół Guillaina-Barré i otrzymali świadczenie kompensacyjne.
Dokonując analizy przedłożonych Sądowi akt administracyjnych, stanowiących podstawę ustalonego w rozpatrywanej sprawie stanu faktycznego, którego subsumpcję pod przepisy prawa materialnego dokonał organ administracyjny, stwierdzić należało, że – zgodnie z wyraźnymi wskazaniami zawartymi w przywołanym powyżej wyroku – zgromadzony w sprawie materiał dowody jest wyczerpujący, bowiem udokumentowano w nim okoliczności istotne dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, zaś uzasadnienie wydanej decyzji odpowiada przepisom prawa.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Rzecznik, zgodnie ze wskazaniami zawartymi ww. wyroku, pozyskał nową opinię Zespołu ds. Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych z 17 września 2024 r. Zespół uznał w tej opinii, że w przypadku Skarżącej nie doszło do działania niepożądanego wymienionego w Charakterystyce Produktu Leczniczego Jcovden, które wynikałoby ze szczepienia ochronnego wykonanego w dniu 1 czerwca 2021 r. i skutkowałoby hospitalizacją przekraczającą 14 dni albo spowodowało wstrząs anafilaktyczny. Ponadto Zespół podkreślił, że samo wystąpienie objawu wskazanego w ChPL nie jest wystarczające do wydania pozytywnej opinii, gdyż podstawą jest ustalenie związku choroby ze szczepieniem, a tego w przypadku Wnioskodawczyni – Zespół nie dostrzega. Dotyczy to zarówno powiązania pośredniego, jak i bezpośredniego. Zespół po dwukrotnej analizie dokumentacji medycznej Pacjentki nie miał wątpliwości, że rozpoznanie Zespołu Guillaina-Barrégo (GBS) nie ma związku z przyjętym szczepieniem. Zespół zwrócił również uwagę, że z licznych publikacji dotyczących poszczepiennego wystąpienia Zespołu Guillaina-Barrégo wynika, że u ponad 80% pacjentów choroba ta rozwija się do 21 dni po szczepieniu (max 37 dni). Natomiast Zespół, podobnie jak lekarze udzielający świadczeń zdrowotnych Pacjentce w WIM, wiąże wystąpienie Zespołu Guillaina-Barrégo z infekcją COVID-19, którą przebyła Pacjentka. Podsumowując stwierdzić należy, że Zespół ponownie nie znalazł podstaw by uznać, że za ww. chorobę Wnioskodawczyni mogło odpowiadać szczepienie.
Mając na uwadze powyższe Rzecznik uwzględniając ww. opinię wydaną przez Zespół ds. Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, z której wynika, że Zespół nie znalazł związku przyczynowego między szczepieniem ochronnym a działaniem niepożądanym w postaci rozpoznania Zespołu Guillaina-Barrégo w zakresie istnienia zarówno powiązania bezpośredniego, jak i pośredniego, odmówił Skarżącej przyznania świadczenia kompensacyjnego. Tym samym organ w pełni zastosował się do oceny prawnej zawartej ww. wyroku, gdyż Sąd dokonując wówczas wykładni art. 17a ust. 1 ustawy stwierdził, że związek przyczynowy pomiędzy zaszczepieniem a działaniem niepożądanym może mieć zarówno charakter bezpośredni jak i pośredni, oraz zobowiązał Rzecznik do zasięgnięcia opinii w tym zakresie, co też organ wykonał. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 17a ust. 1 ustawy okazał się bezzasadny.
Odnosząc się natomiast do stanowiska Skarżącej, w którym próbuje ona podważyć opinie Zespołu ds. Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych (dalej "Zespół") wnosząc o wyłączenie biegłych z uwagi na rażący konflikt interesów i podważając tym samych ich kompetencje do wydania opinii w tej sprawie, wskazać należy, że Rzecznik uzyskał wymaganą opinię Zespołu do spraw Świadczeń z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy zaszczepieniem Skarżącej a działaniem niepożądanym z uwzględnieniem zarówno powiązania bezpośredniego jak i pośredniego. Organ oparł więc swoją decyzję na dokumentach i opinii Zespołu, które są ze sobą spójne, nie pozostają w jakiejkolwiek sprzeczności. Natomiast Sąd nie posiada specjalistycznej wiedzy medycznej i kompetencji by kwestionować fachowość opinii ww. Zespołu, a w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie ma możliwości przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego. W skład Zespołu wchodzą lekarze z bardzo dużą wiedzą oraz doświadczeniem zawodowym i jest to organ ustawowo umocowany do wydawania opinii dotyczących wystąpienia działania niepożądanego wymienionego w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o której mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, po podanej szczepionce albo podanych szczepionkach i jego skutków (tak art. 17d ust. 2, 4 i 5 ustawy). Natomiast niezadowolenie Skarżącej z wydanej w jej sprawach opinii i związane z tym żądanie wyłączenia określonych członków Zespołu nie jest wystarczające do zastosowania instytucji wyłączenia pracownika, o której mowa w art. 24 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r. I OSK 1213/20). Rzecznik słusznie ocenił, że w treści wniosku o wyłączenie członków Zespołu w żaden sposób nie uprawdopodobniono by względem wskazanych członków zachodziły okoliczności, mogące wywołać wątpliwości co do ich bezstronności. Jak wskazał organ dr n. med. Przemysław Ciechanowski oraz lek. Ryszard Kępa jako członkowie Zespołu opiniowali bardzo dużo innych spraw dotyczących wniosku o przyznanie świadczenia kompensacyjnego z Funduszu Szczepień Ochronnych, wydając również opinie pozytywne, co przeczy sugestiom pełnomocnika Strony, by wskazani członkowie Zespołu byli zainteresowani jedynie negowaniem wystąpienia działań niepożądanych przyjętych szczepień. Natomiast to, że szpital, w którym jest zatrudniony dany lekarz, otrzymuje jakieś (niesprecyzowane przez Stronę) granty i darowizny od firm farmaceutycznych, w żaden sposób nie jest równoznaczne z tym, że on sam jest ich beneficjentem i że jest powiązany finansowo z podmiotami odpowiedzialnymi. W konsekwencji zarzut naruszenia art. 84 § 2 k.p.a. w zw. z art. 24 § 3 k.p.a. należało uznać za bezzasadny.
Z kolei w kwestii dotyczącej konfrontacji przypadku Skarżącej z innymi sprawami pacjentów, którzy w wyniku szczepienia zachorowali na Zespół Guillaina-Barrégo i otrzymali świadczenie kompensacyjne oraz przesłanych przez Skarżącą badań naukowych wskazać ponownie należy, że ww. Zespół nie znalazł podstaw by uznać, że za ww. chorobę Wnioskodawczyni mogło odpowiadać szczepienie, zatem brak było podstaw do dokonania takiego porównania. Ponadto podkreślić należy, że członkowie Zespołu analizują każdą ze spraw indywidualnie w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności dokumentację medyczną dotyczącą danego pacjenta. Ponadto członkowie Zespołu posiadają aktualną i szeroką wiedzę medyczną, a wydana przez nich opinia poparta została tytułami naukowych publikacji badających związek pomiędzy szczepieniem a wystąpieniem Zespołu Guillain-Barre. Natomiast przedstawione przez Stronę artykuły stanowią – jak słusznie zauważył organ – jedynie wycinek szerokiego zbioru publikacji i mają na celu przeforsowanie stawianych przez nią tez. Jednocześnie Sąd nie stwierdził naruszenia art. 17f ustawy.
Sąd nie dopatrzył się też naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania (art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a.), wobec trafności zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie Rzecznik, działając na podstawie przepisów prawa, dokonał w sposób prawidłowy ustaleń co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Samo to, że Skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem organu nie świadczy o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Z kolei uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia również wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że ponownie rozpoznając sprawę Rzecznik zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 lutego 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 808/23 stosując przepisy prawa mające zastosowanie w stanie faktycznym sprawy zgodnie z oceną prawną dokonaną w tym wyroku.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.