II GSK 1696/23

II GSK 1696/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Sieńczyło - Chlabicz
Krzysztof Sobieralski /sprawozdawca/
Marcin Kamiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 805/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-03-14
Skarżony organ
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 403
art. 13v ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 17 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej N. S.A. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 805/22 w sprawie ze skargi N. S.A. w T. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 7 lutego 2022 r. nr DZP-4/2022 w przedmiocie kary pieniężnej za stwierdzenie nadmiernego opóźniania się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na rzecz N. S.A. w T. 69.081 (sześćdziesiąt dziewięć tysięcy osiemdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt V SA/Wa 805/22, oddalił skargę N. S.A. z siedzibą w T. (dalej: skarżąca lub Spółka) na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK lub Prezes Urzędu) z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...], w przedmiocie kary pieniężnej.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów decyzją z dnia [...] lutego 2022 r., działając na podstawie art. 13v ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 424 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" w punkcie:
I.1 - stwierdził nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie luty, marzec i kwiecień 2020 r. przez Spółkę, to jest działanie naruszające zakaz, o którym mowa wart. 13b ust. 1 i 2 ustawy;
I.2 - nałożył na Spółkę administracyjną karę pieniężną w wysokości 3 098 201,96 zł, płatną do budżetu państwa;
II.1- obciążył Spółkę kosztami postępowania w wysokości 485,23 zł;
II.2 - zobowiązał Spółkę do zwrotu Prezesowi Urzędu kosztów postępowania w terminie 14 dni od dnia, w którym rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów stanie się ostateczne.
Prezes UOKiK wyjaśnił, że przedmiotem postępowania w sprawie było ustalenie, czy Spółka nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w rozumieniu art. 13b ust. 2 ustawy, w okresie luty, marzec, kwiecień 2020 roku, a zatem ustalenie, czy w wyżej wymienionym okresie objętym postępowaniem doszło do naruszenia przez skarżącą zakazu określonego w art. 13b ust. 1 ustawy. Organ wyjaśnił, że Spółka kumulatywnie spełniła przesłanki warunkujące możliwość stwierdzenia tej okoliczności, bowiem:
- posiada statusu przedsiębiorcy w rozumieniu art. 2 ustawy;
- zawiera transakcje handlowe w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy w związku z prowadzoną przez strony tych umów działalnością;
- nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem - stosownie do art. 13b ustawy.
Prezes UOKiK stwierdził, że w okresie objętym postępowaniem skarżąca naruszyła zakaz ustawowy, o którym mowa wart. 13b ust. 1 ustawy, a zatem popełniła delikt administracyjny polegający na nadmiernym opóźnianiu się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Jednocześnie po przeanalizowaniu twierdzeń skarżącej i przedstawionych przez nią dowodów Prezes Urzędu nie dostrzegł podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzą przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary lub jej obniżenia.
Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że przedmiotem postępowania w sprawie było ustalenie, czy skarżąca nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, w rozumieniu art. 13b ust. 2 ustawy w okresie luty, marzec, kwiecień 2020 roku, a zatem ustalenie, czy w okresie objętym postępowaniem doszło do naruszenia przez Stronę zakazu określonego w art. 13b ust. 1 ustawy, a po stwierdzeniu tej okoliczności wymierzenie jej administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 13v ustawy i prawidłowość jej wyliczenia.
Sąd I instancji stwierdził, że postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", i ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, ustalony stan faktyczny w pełni odpowiadał dowodom zebranym w dacie wydania decyzji, dokonano prawidłowej subsumcji norm prawa materialnego do poczynionych ustaleń.
Sąd I instancji zaakceptował stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że analiza akt postępowania i argumentacji Skarżącej w tej kwestii uprawniały organ do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodził uzasadniony przypadek mogący stanowić podstawę odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej poprzez zastosowanie art. 13v ust. 8 ustawy. W ocenie WSA stanowisko swoje organ należycie uzasadnił.
Zdaniem Sądu I instancji zarzuty skargi nie znajdowały usprawiedliwionych podstaw. Sąd nie stwierdził żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stosownie do art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", tj. naruszenie:
a. art. 133 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a., oraz art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez brak wzięcia pod uwagę całości akt sprawy, rozstrzygnięcie sprawy w zakresie tylko części zarzutów, w sytuacji, w której ze sporządzonego uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji, rozstrzygając skargę, zupełnie pominął część zarzutów zgłoszonych przez skarżącą, a pozostałe zarzuty skargi potraktował powierzchownie i wybiórczo, pominął zawartość akt administracyjnych sprawy, nie rozpoznał skargi w granicach sprawy, nie odniósł się do dowodów, które sam dopuścił, a nadto sporządził uzasadnienie wyroku, które poprzez powierzchowne odniesienie się do zarzutów skargi, zebranego materiału dowodowego, pominięcie zawartości akt sprawy, uniemożliwia kontrolę instancyjną, poprzez:
- brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do dowodów oraz powiązanych z nimi zarzutów dotyczących zaskarżonej decyzji, które to dowody Sąd I instancji wcześniej dopuścił na rozprawie w dniu 28 lutego 2023 r. (k. 300 akt sądowych) na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a., uznając je tym samym za niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości,
- pominięcie przez Sąd I instancji zarzutów przedstawionych na rozprawie w dniu 28 lutego 2023 r., a syntetycznie ujętych w złożonym na rozprawie piśmie procesowym skarżącej z dnia 28 lutego 2023 r. - załączniku do protokołu rozprawy (k. 289 i nast. akt sądowych), a w tym m.in.:
i. zarzutu błędnej wykładni przez organ przepisów ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych poprzez pominięcie treści pkt 17 Preambuły oraz art. 2 ust. 4 w związku z art. 3 ust. 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 lutego 2011 r. nr 2011/7/UE w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz. Urz. UE L 48 z 23,02.2011, str. 1, ze zm.) ("Dyrektywa"), wiążących opóźnianie się z płatnością z faktem wykonania umowy przez drugą stronę,
ii. zarzutu braku w ustawie definicji "opóźniania" choć taka definicja zawarta jest w art. 2 pkt 4 Dyrektywy, i w konsekwencji braku określenia, na czym polega delikt administracyjny (czy polega np. tylko na samym braku płatności niezależnie od treści i wykonania wzajemnych zobowiązań stron), co daje pole do definiowania zakresu deliktu przez organ administracyjny,
iii. braku dokonania ustaleń przez organ, czy umowa została wykonana przez
dostawcę,
iv. braku (domniemania) kompetencji Prezesa UOKiK do ustalania, w miejsce sądu powszechnego, nieważności postanowień umownych oraz określania skutków takiej nieważności w świetle art. 58 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 2022 r. poz. 1360 ze zm.), zwanej dalej "K.c.", naruszenie art. 6 K.p.a. w związku z art. 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 2O21 r. poz. 1805 ze zm.), zwanej dalej "KPC" w związku z art. 1 K.c.,
v. braku ewentualnej kompetencji Prezesa UOKiK do ustalania nieważności postanowień umownych w odniesieniu do umów niepodlegających prawu polskiemu i stosowania art. 58 § 3 K.c. do umów, które nie podlegają prawu polskiemu,
- brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do następujących elementów dotyczących podstawy prawnej rozstrzygnięcia:
i. możliwości stosowania ustawy do umów zawartych pod prawem obcym w świetle rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych Rzym I (Dz. Urz. UE L 177 z 4.7.2008, str. 6, ze zm.) ("Rozporządzenie Rzym I"), w szczególności art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Rzym I, który definiuje przepisy wymuszające swoje zastosowanie oraz art. 9 ust. 3 Rozporządzenia Rzym I, który wyznacza granice przyznania, a które to przepisy zostały pominięte w uzasadnieniu wyroku,
ii. brak wskazania i wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku, dlaczego Sąd I instancji przyjął za podstawę orzekania koncepcję odpowiedzialności obiektywnej podmiotu popełniającego delikt administracyjny, w sytuacji, w której koncepcja ta wobec wejścia w życie z dniem 1 czerwca 2017 r. przepisów K.p.a. regulujących administracyjne kary pieniężne oraz późniejszego orzecznictwa i poglądów doktryny nie ma już zastosowania,
iii. oparcie ustalenia statusu przedsiębiorcy jedynie na podstawie wpisów w Bazie Systemu Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej ("Baza SUDOP") z pominięciem dokonania kwalifikacji przedsiębiorców stosownie do art. 4 pkt 5 ustawy, tj. "w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014, str. 1, ze zm.), w sytuacji, w której Baza SUDOP jest niepełna (dotyczy tylko podmiotów korzystających z pomocy publicznej, opiera się jedynie na deklaracjach tych podmiotów bez odrębnej ich weryfikacji),
- brak odniesienia, a w pozostałym zakresie powierzchowne i wybiórcze odniesienie się do wszystkich zarzutów w skardze oraz pismach procesowych Skarżącej,
- brak ustaleń Sądu I instancji dotyczących weryfikacji sposobu wyliczenia poszczególnych jednostkowych kar pieniężnych, w tym założeń przyjętych przez Organ i algorytmów dla sporządzenia tabel stanowiących główną część zaskarżonej Decyzji, przyjętych założeń dotyczących sporządzania tabel i dokonania wyliczeń, w sytuacji, w której akta administracyjne nie zawierają żadnych notatek, protokołów wykonywanych czynności i nie pozwalają na ustalenie choćby prawidłowości formuł maszynowych zastosowanych przez organ przy wyliczeniu jednostkowych administracyjnych kar pieniężnych,
- brak uzasadnienia, dlaczego Sąd I instancji nie podziela argumentacji podniesionej przez Spółkę, iż w postępowaniu przed Prezesem UOKiK zachodziły szczególne uzasadnione przypadki do nieobciążania Spółki kosztami postępowania, stosownie do art. 77 ust. 2 UOKiK w związku z art. 13h ustawy;
Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy, a sporządzone uzasadnienie wyroku poprzez brak odniesienia się do zarzutów skargi, względnie powierzchowne i wybiórcze odniesienie do nich, brak wyjaśnienia przez WSA swojego stanowiska w kluczowych kwestiach, w szczególności, gdy stanowisko to pomija zmiany w ustawodawstwie lub w orzecznictwie, fakty powszechnie znane, zawartość akt administracyjnych i sądowych, w istocie uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, a Skarżącej uniemożliwia obronę swoich praw.
Powyższe uchybienia, w szczególności brak rozpoznania zarzutów lub ich tylko wybiórcze rozpoznanie, nie tylko mogły, ale i miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak rozpoznania zarzutów względnie tylko częściowe ich rozpoznanie oznacza, że sprawa mogła mieć inny wynik.
b. art. 151 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. C) P.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a., art. 106 § 4 P.p.s.a., art. 133 § 1 P.p.s.a., art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 7 K.p.a., art. 8 § 1 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., poprzez:
- zaniechanie obowiązku sprawowania kontroli działalności Prezesa UOKiK,
- nieuprawnione oddalenie skargi wskutek braku rozpatrzenia wszystkich zarzutów, pominięcia dowodów dopuszczonych przez sąd, braku rozstrzygnięcia na podstawie akt sprawy oraz brak rozstrzygnięcia w granicach sprawy poprzez ich ograniczenie jedynie do zarzutów w zakresie, w jakim rozpatrywał je Sąd i instancji w zaskarżonym wyroku,
- nieuprawnione oddalenie skargi spowodowane niedostrzeżeniem wad postępowania administracyjnego,
- usankcjonowanie przez Sąd I instancji wydania zaskarżonej decyzji bez ustalenia stanu faktycznego (prawdy obiektywnej), bez zebrania koniecznego materiału dowodowego, w tym, m.in. umów dokumentujących zawarcie i treść transakcji handlowych, faktur i bez jakiejkolwiek analizy dokumentów i treści umów, w sytuacji, w której w aktach sprawy brak jest kluczowych dowodów bezpośrednich koniecznych do ustalenia prawdy obiektywnej i wykazania, że dana okoliczność została udowodniona, a organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, mimo że skarżąca w toku postępowania podnosiła konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu udowodnienia wszystkich istotnych okoliczności i ustalenia prawdy obiektywnej oraz poprzez pominięcie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym dowodów dopuszczonych przez Sąd I instancji, faktów powszechnie znanych, a także zastosowanie zasady prekluzji materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym;
Powyższe naruszenia, w szczególności brak rozpoznania zarzutów lub ich tylko wybiórcze rozpoznanie, oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w zakresie ustalenia stanu faktycznego i prawdy obiektywnej, nie tylko mogły, ale i miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak rozpoznania zarzutów względnie częściowe ich rozpoznanie oraz braki w ustalaniu stanu faktycznego oznaczają, że sprawa mogła mieć inny wynik, a wskazane braki uzasadnienia uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia.
Wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć i miały istotny wpływ na wynik sprawy w ten sposób, że każda transakcja handlowa i opóźnienie w jej wykonaniu, a co za tym idzie prawidłowe ustalenie okoliczności deliktu administracyjnego ma wpływ na wysokość i wymiar kar jednostkowych i kary łącznej nakładanej przez Prezesa UOKiK.
c. art. 151 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 189c K.p.a. w związku z art. 139 ustawy, poprzez nieuprawnione oddalenie skargi spowodowane niedostrzeżeniem wad postępowania administracyjnego i brak uchylenia decyzji, w związku z brakiem zastosowania art. 49 ust. 1 zd. 2 KPP UE, w wyniku uznania, że decyzja nie była obciążona wadami prawnymi, nakazującymi jej wyeliminowanie z obrotu, mimo że Prezes UOKiK wydał decyzję z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art, 189c K.p.a. w związku z art. 134 ustawy, polegającym na obliczeniu jednostkowych kar pieniężnych, w rozumieniu art. I3v ust. 2 ustawy, składających się na wymierzoną spółce w decyzji administracyjną karę pieniężną, przy zastosowaniu stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w dniu wydania decyzji zamiast stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w czasie popełnienia przez Spółkę deliktu administracyjnego, polegającego na nadmiernym opóźnianiu się w transakcjach handlowych w okresie obejmującym luty, marzec, kwiecień 2020 r.;
Powyższe naruszenia, w szczególności brak rozpoznania zarzutów lub ich tylko wybiórcze rozpoznanie, nie tylko mogły, ale i miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak rozpoznania zarzutów względnie częściowe ich rozpoznanie oznacza, że sprawa mogła mieć inny wynik, a wskazane braki uzasadnienia wyroku uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia.
Wskazane naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do oddalenia skargi, mimo że skarga powinna zostać uwzględniona ze skutkiem uchylenia decyzji, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a..
d. art. 151 P.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. i w związku z art. 13v ust. 2 ustawy i w związku z art. 7 K.p.a. w związku z art. 75 § 1 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez uprawnione oddalenie skargi spowodowane niedostrzeżeniem wad postępowania administracyjnego i brak uchylenia decyzji, w wyniku uznania, że decyzja nie była obciążona wadami prawnymi, nakazującymi jej wyeliminowanie z obrotu, mimo że Prezes UOKiK wydał decyzję z naruszeniem, art. 13v ust. 2 ustawy, poprzez przyjęcie, że jednostkowa kara pieniężna powinna zostać wymierzona na podstawie art. 13v ust. 2 ustawy w każdym przypadku, niezależnie od tego, czy świadczenie pieniężne było wymagalne, w tym czy dostawca lub usługodawca spełnił swoje świadczenie. Wskutek naruszenia art. 13v ust. 2 ustawy, Prezes UOKiK:
- nieprawidłowo uznał, że data dostawy towaru lub wykonania usługi nie jest okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy,
- naruszył art. 7 K.p.a. w związku z art. 75 § 1 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a., ponieważ nie zebrał materiału dowodowego pozwalającego ustalić, kiedy nastąpiła dostawa towaru lub wykonanie usługi dla poszczególnych transakcji ujętych w Tabeli nr 1, a więc nie zebrał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący;
Wskazane naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do oddalenia skargi, mimo że skarga powinna zostać uwzględniona ze skutkiem uchylenia decyzji, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, stosownie do art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. naruszenie:
a. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275 ze zm.) ("UOKIK"), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że przepis ten nie pełni funkcji korekcyjnej, a przesłanka naruszenia interesu publicznego jest spełniona w każdym przypadku naruszenia zakazu, o którym mowa w art. 13b ust. 1 ustawy;
b. art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy w związku z art. 7 ust. 2a ustawy, poprzez błędną wykładnię i wskutek tego przyjęcie, że 60-dniowy termin płatności, wskazany w art. 13 ust. 2 pkt 2 ustawy, powinien być liczony od daty doręczenia faktury lub rachunku potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi, także w sytuacjach, gdy dostawa towaru lub wykonanie usługi nastąpiły po doręczeniu faktury lub rachunku;
c. art. 42 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w związku z art. 2 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że art. 42 ust. 1 Konstytucji RP znajduje zastosowanie wyłącznie do odpowiedzialności karnej sensu stricto,
co skutkowało nieprawidłowym uznaniem, że:
- art. 42 ust, 1 Konstytucji RP nie znajdował zastosowania w postępowaniu przed Prezesem UOKiK, zakończonym wydaniem decyzji, w której nałożono na Spółkę administracyjną karę pieniężną o charakterze represyjnym; a w konsekwencji, że
- Prezes UOKiK prawidłowo obliczył jednostkowe kary pieniężne w rozumieniu art. 13v ust. 2 Ustawy Zatorowej, składające się na administracyjną karę pieniężną wymierzoną Spółce w decyzji, przy zastosowaniu stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w dniu wydania decyzji, zamiast przy zastosowaniu stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w czasie popełnienia przez Spółkę deliktu administracyjnego, określonego w art. 13b ust. 1 i 2 ustawy, w sytuacji gdy stopa odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązująca w dniu wydania decyzji była wyższa, wynosiła 11,75% w stosunku rocznym, od stopy odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych obowiązującej w czasie popełnienia przez Spółkę deliktu administracyjnego, wynoszącej 11,50% w stosunku rocznym;
d. art. 51 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.6.2016, str. 389, ze zm.) ("KPP UE") i art. 9 Konstytucji RP w związku z art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 202 z 7.6.2016 str. 13 ze zm.) ("TUE") oraz art. 6 ust. 3 TUE, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu, wyrażającym się w odmowie zastosowania w niniejszej sprawie art. 49 ust. 1 i 3 KPP UE i art. 7 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U.1993.61.284 ze zm.) ("EKPC");
e. art. 13v ust. 6 ustawy w związku z art. 7 Konstytucji RP, art. 6 K.p.a., art. 7 ust. 1 EKPC, art. 49 ust. 1 KPP UE i art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1649), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz art. 49 ust. 1 KPP UE i art. 7 ust. 1 EKPC, poprzez ich niezastosowanie, jako samodzielnej podstawy orzekania, i w efekcie błędne przyjęcie, że Prezes UOKiK w zaskarżonej decyzji nie posłużył się zakazaną wykładnią rozszerzającą norm karnych i niedopuszczalną analogią na niekorzyść strony postępowania o charakterze represyjnym;
f. art. 49 ust. 3 KPP UE w związku z art. 6 ust. 1 TUE, art. 6 K.p.a., art. 7 Konstytucji RP, art. 49 ust. 1 zd. 1 KPP UE oraz art. 7 ust. 1 EKPC, a także art. 21 Konstytucji RP, art. 64 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie i w efekcie przyjęcie, że Prezes UOKiK nie nałożył na Spółkę niedopuszczalnie nieproporcjonalnie wysokiej kary pomimo tego, że do jej obliczenia wykorzystano wzór, który nie uwzględnia ważnych czynników determinujących proporcjonalność kary, a uwzględnia elementy, które godzą w tę zasadę;
g. art. 49 ust. 3 zd. 3 KPP UE, poprzez jego niezastosowanie i w efekcie oddalenie skargi pomimo tego, że po wydaniu zaskarżonej decyzji, a przez wydaniem wyroku, weszła w życie ustawa przewidująca karą łagodniejszą od tej, która została wymierzona przez Prezesa UOKiK.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o:
1. na wypadek uznania przez Sąd, iż zarzuty wskazane w pkt III.2.d, III.2,e., III.2.f. IIL2,g. petitum skargi kasacyjnej, nie są objęte doktryną acte clair, jako oczywiście uzasadnione, zwrócenie się przez Sąd, na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 202 z 7.6.2016, str. 47, ze zm.) ("TFUE") w związku z art. 4 ust. 3 TUE, do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z następującym pytaniem prejudycjalnym:
a. czy art. 51 ust. 1 KPP UE w zw. z art. 6 ust. 1 TUE oraz art. 6 ust. 3 TUE należy rozumieć w ten sposób, że normy wyrażone w art. 49 ust. 1 i 3 KPP UE w zw. z 7 ust. 1 EKPC znajdują zastosowanie do kar pieniężnych nakładanych przez krajowe organy administracyjne, takie jak Prezes UOKiK, za naruszenie przepisów krajowych, dokonujących wdrożenia Dyrektywy;
a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, czy:
b. art. 49 ust. 1 KPP UE w związku z art. 7 ust. 1 EKPC należy rozumieć w ten sposób, że sprzeciwia się on stosowaniu wykładni rozszerzającej norm stanowiących podstawę nałożenia kar za naruszenie przepisów krajowych, dokonujących wdrożenia Dyrektywy oraz stosowaniu analogii na niekorzyść ukaranego w sprawach dotyczących naruszenia takich przepisów;
c. art. 49 ust. 3 KPP UE należy rozumieć w ten sposób, że sprzeciwia się on ustalaniu wysokości kar za naruszenie przepisów krajowych, dokonujących wdrożenia Dyrektywy przy pomocy wzoru matematycznego, który nie uwzględnia ważnych czynników determinujących proporcjonalność kary, a uwzględnia elementy, które godzą w tę zasadę;
d. art. 49 ust. 1 zd. 3 KPP UE, należy rozumieć w ten sposób, że sprzeciwia się on utrzymaniu przez sąd krajowy, rozpoznający środek zaskarżenia, decyzji organu administracyjnego, nakładającej karę za naruszenie przepisów krajowych, dokonujących wdrożenia Dyrektywy jeżeli po wydaniu tej decyzji, a przed wydaniem orzeczenia przez sąd, weszła w życie ustawa przewidująca karę łagodniejszą od tej, która została wymierzona?
2. Stosownie do art. 188 P.p.s.a., uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi na decyzję oraz skargi na postanowienie i:
a. stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa polegającym na pominięciu treści art. 4 pkt 1 ustawy;
b. stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. jako wydanej z przez organ, który nie posiadał kompetencji do wydania decyzji w zakresie orzekania o treści stosunków prawnych zawartych pod prawem obcym, rozstrzygania w zakresie stosunków cywilnoprawnych, wobec treści art. 1 ust. 1 UOKiK w związku z art. 1 ust. 1 i motywem 36 Dyrektywy oraz w związku z art. 6 K.p.a. i art. 7 Konstytucji RP, art. 2 K.p.c., art. 1 K.c.;
c. w razie braku stwierdzenia nieważności decyzji, uchylenie decyzji w całości, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.;
d. w każdym przypadku, uchylenie postanowienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.;
e. w każdym przypadku, zasądzenie od Prezesa UOKiK na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania przed WSA, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, stosownie do art. 200 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.;
3. na wypadek nieuwzględnienia wniosków z pkt IV.2. petitum skargi kasacyjnej, stosownie do art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I iinstancji do ponownego rozpoznania;
4. w każdym przypadku zasądzenie od Prezesa UOKiK na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, stosownie do art. 203 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów Skarżąca kasacyjnie spółka przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznaje skargi kasacyjnej na rozprawie.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 P.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 P.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach przewidzianych w art. 174 P.p.s.a. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego, co wynika z celowościowej wykładni art. 188 P.p.s.a. Część zarzutów naruszenia prawa procesowego związana jest z nieprawidłowo ustalonym stanem faktycznym sprawy. Zakres koniecznych w sprawie ustaleń faktycznych determinowany jest granicami materialnymi rozpoznawanej sprawy administracyjnej. W tej sytuacji ocena zarzutów naruszenia prawa procesowego odnosząca się do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy dokonywana jest w pierwszej kolejności przez pryzmat znajdujących zastosowanie w tej sprawie regulacji prawa materialnego, bowiem zakres postępowania dowodowego ściśle wynika z przesłanek ukształtowanych przez prawo materialne.
Zgodnie z art. 13v ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu opóźnieniom w transakcjach handlowych, nadal zwanej "ustawą", obowiązującego w okresie, w którym została wydana decyzja Prezesa UOKiK, w przypadku stwierdzenia nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez stronę postępowania, Prezes Urzędu nakłada na nią, w drodze decyzji, administracyjną karę pieniężną. Ustalając wystąpienie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, Prezes Urzędu pomija niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenia pieniężne, w przypadku których termin ich spełnienia upłynął wcześniej niż 2 lata przed dniem wszczęcia postępowania. Wysokość kary, o której mowa w ust. 1, obliczana jest jako suma jednostkowych kar za każde niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne, które było wymagalne w okresie objętym postępowaniem, z pominięciem świadczeń pieniężnych, w przypadku których termin ich spełnienia upłynął wcześniej niż 2 lata przed dniem wszczęcia postępowania. Wysokość jednostkowej kary, o której mowa w zdaniu pierwszym, jest obliczana według wzoru: JKP = WŚ × n/365 × OU, gdzie poszczególne symbole oznaczają: JKP - jednostkową karę za niespełnione lub spełnione po terminie świadczenie pieniężne; WŚ - wartość niespełnionego lub spełnionego po terminie świadczenia pieniężnego; n - wyrażony w dniach okres, który upłynął od dnia wymagalności niespełnionego lub spełnionego po terminie świadczenia pieniężnego, do ostatniego dnia okresu objętego postępowaniem, albo do dnia jego spełnienia jeżeli świadczenie pieniężne zostało spełnione w okresie objętym postępowaniem; OU - odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, ustalone na dzień wydania decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej.
Natomiast zgodnie z art. 13v ust. 6 ustawy, Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli wartość niespełnionych lub spełnionych po terminie przez stronę postępowania świadczeń pieniężnych, za które zgodnie z ust. 2 obliczono by jednostkowe kary, jest równa lub mniejsza od wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez tę stronę postępowania w okresie objętym postępowaniem. Przy obliczaniu wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie, o których mowa w zdaniu pierwszym, nie uwzględnia się wartości świadczeń pieniężnych, w przypadku których termin spełnienia świadczenia pieniężnego upłynął wcześniej niż w terminie 2 lat przed dniem wszczęcia postępowania.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy Prezes UOKiK wszczął postępowanie w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez skarżącą w okresie luty – marzec – kwiecień 2020 r. Z tego względu granice materialne rozpoznawanej sprawy wyznaczają również przepisy art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1649), zwanej dalej "ustawą zmieniającą". W myśl art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej, do transakcji handlowych w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 10 zawartych przed dniem 1 stycznia 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy zmieniającej, nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w rozumieniu ustawy zmienianej w art. 10 może być stwierdzone także w przypadku świadczeń pieniężnych wynikających z transakcji handlowych zawartych przed dniem 1 stycznia 2020 r., z tym że Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ustalając wystąpienie takiego nadmiernego opóźniania się, w przypadku takich transakcji handlowych, uwzględnia jedynie te świadczenia pieniężne, które stały się wymagalne po tym dniu.
Z przywołanych regulacji prawnych wynika, ze dla nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w przypadku stwierdzenia nadmiernego opóźniania się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych konieczne jest to, aby dane świadczenie, które nie zostało spełnione lub zostało spełnione po terminie było świadczeniem wymagalnym w okresie objętym postępowaniem (w tym przypadku w okresie: luty, marzec i kwiecień 2020 r.). Przy czym kara ta zostanie wymierzona, jeżeli wartość niespełnionych lub spełnionych po terminie przez stronę świadczeń pieniężnych jest równa lub wyższa od świadczeń należnych tej stronie od jej kontrahentów w okresie objętym postępowaniem, w przeciwnym bowiem razie Prezes UOKiK odstępuje od wymierzenia tej kary. Jakkolwiek w art. 13b ust. 2 ustawy zdefiniowano pojęcie "nadmiernego opóźnienia" jako świadczenia niespełnionego lub spełnionego po terminie, to samo pojęcie "opóźnienia w płatnościach" zdefiniowane zostało w art. 2 pkt 4 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz. U. UE. L. 2011 r., Nr 48, poz. 1), zwanej dalej "Dyrektywą", jako płatności, które nie zostały dokonane w umownym lub ustawowym terminie, w przypadku gdy spełnione są warunki określone w art. 3 ust. 1 lub w art. 4 ust. 1 Dyrektywy, czyli wierzyciel wypełnił swoje zobowiązania umowne i prawne oraz wierzyciel nie otrzymał należności w odpowiednim czasie, chyba że dłużnik nie jest odpowiedzialny za opóźnienie.
Dla nałożenia lub odstąpienia od wymierzenia kary istotne jest ustalenie na gruncie konkretnego stanu faktycznego, czyli konkretnych umów zawartych przez stronę z kontrahentami zarówno terminu wymagalności świadczeń, jak i tego co w przypadku każdej z umów oznacza wymagalność świadczenia, jego niespełnienie lub spełnienie po terminie.
W rozpoznawanej sprawie organ nie ustalił (a Sąd I instancji to zaakceptował) wymagalności wszystkich transakcji handlowych, których termin wymagalności przypadał na okres objęty postępowaniem (luty, marzec, kwiecień 2020 r.). Z punktu widzenia regulacji art. 13v ust. 2 ustawy kwestią o podstawowym znaczeniu dla ustalenia wysokości kary był termin spełnienia każdego pojedynczego świadczenia pieniężnego wynikającego z transakcji handlowej. Nałożona kara stanowi bowiem sumę kar za każde pojedyncze świadczenie pieniężne niespełnione lub spełnione po terminie. Przy czym, z uwagi na konieczność obligatoryjnego rozważenia przez Prezesa UOKiK kwestii odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, koniecznym jest, aby analiza przebiegała w dwóch płaszczyznach. Niezbędne jest bowiem przeanalizowanie wymagalności świadczenia, jego niespełnienia lub spełnienia po terminie zarówno w odniesieniu do umów, w których strona skarżąca kasacyjnie występowała (występuje) jako dłużnik (zobowiązany), jak i tych umów, w których strona skarżąca kasacyjnie występowała jako wierzyciel. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do ustalenia pozostaje również to, jak rozumieć upływ terminu spełnienia świadczenia pieniężnego na gruncie każdej umowy, w tym także umów zawieranych na podstawie regulacji obcego prawa, gdyż – jak wskazuje strona skarżąca kasacyjnie – jej kontrahentami były podmioty zagraniczne, a umowy zawierane były w oparciu o przepisy obcego prawa. W konsekwencji rację ma skarżąca kasacyjnie, że w rozpoznawanej sprawie nie określono precyzyjnie na czym polega sankcjonowany delikt administracyjny, czy chodzi tylko o brak płatności niezależnie od treści i wzajemnych zobowiązań stron - między innymi tego, jaka była data dostawy towaru lub wykonania usługi.
Niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 7 K.p.a. w związku z art. 75 § 1 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a., gdyż Prezes UOKiK nie ustalił wymagalności wszystkich transakcji handlowych, których termin wymagalności przypadał na okres objęty postępowaniem, nie ustalono również w odniesieniu do tych umów kiedy nastąpiła dostawa towaru lub wykonanie usługi dla poszczególnych transakcji ujętych w "Tabeli nr 1".
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie nieprawidłowego i niepełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Jest to uchybienie mające istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na charakter oraz zakres stwierdzonego naruszenia prawa, konieczność przeprowadzenia ponownego postępowania przez Prezesa UOKiK i rozpoznania sprawy w jej całokształcie, przedwczesne byłoby odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, a w szczególności zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego.
Z tych względów na podstawie art. 188 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę kasacyjną uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji w całości oraz uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa UOKiK. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).