V SA/Wa 1913/06

V SA/Wa 1913/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-01-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Beata Krajewska /przewodniczący/
Małgorzata Rysz /sprawozdawca/
Piotr Piszczek
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Kombatanci
Sygn. powiązane
II OSK 1437/07 - Wyrok NSA z 2008-11-21
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
art. 1 i 2
Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
ART. 154, 2345 PAR. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
ART. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Sygn. akt V SA/Wa 1913/ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Sędzia WSA Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej 25 października (data nadania pocztowego) przez M. K. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2006 r. nr [...], wydana w następującym stanie faktycznym:
17 czerwca 2004 r. M. K. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w przepisach ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Skarżąca wyjaśniła, że w 1940 roku cała jej rodzina została przymusowo przesiedlona do S. Ponadto podała, że w okresie od 10.01.1943 r. do 20 lipca 1944 r. jak osoba nieletnia ([...] – [...] lat) była zmuszana do pracy w niemieckich koszarach wojskowych w S. jak pomoc kuchenna.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił skarżącej przyznania wyżej wymienionego świadczenia z uwagi na to, że skarżąca nie spełnia określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej poza terytorium II RP.
07.07.2004 r. M. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2004 r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z wnioskowanego tytułu.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona pracowała w S. a zatem na terytorium II Rzeczypospolitej, z tego też względu odmówiono stronie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z wnioskowanego tytułu.
17 maja 2006 r. M. K. złożyła ponownie wniosek o przyznanie świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. Wyżej wymieniony wniosek organ potraktował jako wniosek o uchylenie decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. w trybie art. 154 k.p.a.
Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] czerwca 2004 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w dniu [...] maja 2006 r. wpłynął do Urzędu wniosek, w którym strona ponowiła sprawę doznanych represji w okresie II wojny światowej w Polsce. Organ podkreślił, że skarżąca nie powołała się na ustawowe podstawy do wznowienia postępowania ani też na podstawy do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji, w związku z powyższym – stosownie do dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 k.p.a. – Kierownik Urzędu zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a.
Ponadto podkreślił, że wnioskodawczyni nie wskazała, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jej słuszny interes. Zdaniem organu okoliczności na które powołuje się strona we wniosku takiej oceny nie uzasadniają, ponieważ do dnia wydania decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego uprawnienia stan prawny i orzecznictwo Kierownika Urzędu nie uległ zmianie. W uzasadnieniu decyzji podkreślone zostało również to, że organ administracji związany jest przepisami i słuszny interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia tych przepisów. Uzasadniając odmowę uchylenia decyzji własnej organ orzekający podkreślił to, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że strona pracowała w S., a wiec na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. Zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw i Osób Represjonowanych nie wystąpił w niniejszej sprawie fakt deportacji wskazany w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. Organ podkreślił, że nie neguje on w tym wypadku faktu ciężkiej sytuacji strony podczas wojny, lecz jedynie fakt, iż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a ww. ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej.
Orzekając w sprawie na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] września 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podkreślił, że represją w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. jest deportacja / wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Zatem nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił ponadto, że przyjmuje się, iż praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej w granicach sprzed 1 września 1939r., nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy oraz że kwestia ta była wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Administracyjnego / vide: uchwała NSA z dnia 12.10.1998 r., PS 5/98, ONSA 1999/1/1 oraz wyrok NSA z dnia 29.02.2000 r. sygn. II SA/Ka 1091/98 – niepubl./
Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji własnej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że strona w latach 1943-1944 wykonywała prace przymusową na terytorium Polski (w S.) w jej granicach sprzed 1 września 1939 r. Jednocześnie Kierownik Urzędu zaznaczył, iż nie kwestionuje faktu przesiedlenia i pracy strony w koszarach wojskowych, jednakże w związku z tym, że praca wykonywana była w Polsce, świadczenie nie przysługuje stronie.
Na koniec organ stwierdził, że Fundacja " Polsko – Niemiecko Pojednanie", na którą powołuje się strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest odrębną i nienależną instytucją do Urzędu, zajmującą się sprawami przyznania jednorazowej pomocy finansowej i odszkodowania od strony niemieckiej z tytułu represji dokonanych na rzecz III Rzeszy i działa na podstawie własnych, odrębnych przepisów.
W skardze wniesionej 25.10.2006 r. (data nadania pocztowego) M. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i "przekazanie sprawy do ponownego wznowienia" lub przyznanie uprawnienia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Skarżąca podkreśliła, że decyzja z dnia [...].09.2006r. jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa oraz że uważa że jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami. Zdaniem M. K. uprawnienie do świadczenia pieniężnego przysługuje jej, gdyż "została przewieziona z całą rodziną przez Niemców z za B. do S."
Skarżąca ponadto podkreśliła, że "była zmuszana do pracy przez Niemców jako pracownik fizyczny ciężko pracujący" oraz że miała wtedy [...] lat i uważa, że uprawnienie do świadczenia pieniężnego należy jej się i przysługuje.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie należy stwierdzić, że skarga nie jest zasadna.
W sprawie niniejszej bezsporną jest okoliczność, iż ostateczna decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] sierpnia 2004 r., utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2004 r. o odmowie przyznania M. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r., stała się również prawomocna z uwagi na to, iż skarżąca nie skorzystała z prawa jej zaskarżenia do sądu administracyjnego.
M. K. ponownie wnioskiem z 17 maja 2006 r. wystąpiła o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z 31 maja 1996 r., zakwalifikowanym przez Kierownika Urzędu jako wniosek o zbadanie zasadności wzruszenia decyzji własnej w trybie art. 154 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.] dalej: Kpa, skarżąca w ten sposób uruchomiła postępowanie administracyjne w trybie nadzwyczajnym – postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej, na mocy której nie wynikają prawa dla strony. Stosownie bowiem do treści art. 154 § l Kpa – decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dokonał zatem prawidłowej kwalifikacji w/w wniosku skarżącej zważywszy, że decyzja z [...] sierpnia 2004 r. jest decyzją ostateczną, utrzymującą w mocy decyzję własną organu z [...] czerwca 2004 r. wydaną w pierwszej instancji, odmawiającą przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r., a więc decyzję nie tworzącą praw nabytych, którą można wzruszyć na podstawie art. 154 Kpa, gdy będą spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie.
Dlatego też, zadaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych było przeprowadzenie kontroli wydanej decyzji ostatecznej tj. zbadanie czy za zmianą lub uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny – a więc kwalifikowany – interes strony.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M. K. sformułowała generalny zarzut, iż decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa.
Mając powyższe na względzie Sąd zważył, iż kwestia zasadności przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. została przeanalizowana w toku postępowania administracyjnego przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w oparciu o zebrane w sprawie dowody.
Materialnoprawna podstawa, w oparciu o którą należy rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę jest unormowana w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Przepis artykułu 1 tej ustawy przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie dla wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy.
Podobnie jak ustawa kombatancka i regulacje dotyczące żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionych w kopalniach, omawiana ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmują:
1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;
2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium:
a. III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945;
b. Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.
Treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.
Ponadto w wypadku unormowanym w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy, prawo do świadczenia z tytułu pracy przymusowej przysługuje osobom deportowanym (wywiezionym) do tej pracy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Skarżąca przed wojną zamieszkiwała na terytorium II RP w jej granicach sprzed września 1939r., w miejscowości W. we wschodniej części kraju, a pracę przymusową wykonywała w niemieckich koszarach wojskowych w S., a więc również na terytorium państwa polskiego w granicach sprzed września 1939r.
Wobec tego, że skarżąca pracowała przymusowo na terytorium państwa polskiego, nie można stwierdzić, iż została wywieziona ( deportowana ) z tego terytorium. Taka interpretacja art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy wynika wprost z treści przepisu, który stawia wymóg deportacji " do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r.". W tym zakresie istnieje również utrwalone orzecznictwo NSA, przywoływane w uzasadnieniu decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] 09. 2006r., dodatkowo można wymienić wyrok NSA z 09.12.1999r. wydany w sprawie V S.A. 1086/ 99 (publ. LEX nr 49291), w której uznano, iż praca przymusowa na terytorium należącym do II RP w jej granicach sprzed wojny, przez osobę zamieszkującą wcześniej również na tym terytorium nie spełnia warunków art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy.
Odmienna, rozszerzająca wykładnia omawianego przepisu art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy nie byłaby uprawniona, jako sprzeczna z brzmieniem przepisu i wykraczająca poza wskazany w tytule ustawy zakres regulacji, a ponadto prowadząca do zbędności art. 2 pkt 1, skoro praktycznie każda praca przymusowa, wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawniałaby do świadczenia.
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że niezwiązane z deportacją z terytorium II RP przymusowe zatrudnienie w latach 1943-1943 małoletniej M. K. w niemieckich koszarach wojskowych położonych na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę, nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" cyt. ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.
Abstrahując od w/w kwestii merytorycznych Sąd zauważył, iż samo subiektywne poczucie krzywdy żywione przez skarżącą oraz rozczarowanie i żal wobec stanowiska organu administracji, nie może być traktowane jako słuszny interes strony w rozumieniu przepisu art. 154 § 1 Kpa, a tym samym nie stanowi przesłanki wzruszenia decyzji z [...]sierpnia 2004 r. Nie można też uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 Kpa, jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. Skarżąca nie wskazała przy tym na żadne inne okoliczności faktyczne i prawne, które stwarzałyby podstawy do uchylenia lub zmiany decyzji w myśl słusznego interesu strony w trybie cyt. wyżej przepisu.
W ocenie Sądu brak jest również podstaw do twierdzenia, że za uchyleniem decyzji ostatecznej z [...] sierpnia 2004 r. przemawia interes społeczny. Sąd podziela stanowisko organu administracji, że interes społeczny w rozumieniu art. 154 Kpa, nie może sprowadzać się do naruszania przepisów prawa, skoro warunkiem dopuszczalności wzruszenia decyzji w trybie art. 154 Kpa jest stwierdzenie, że stan prawny powstały wskutek uchylenia lub zmiany decyzji będzie zgodny z prawem. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobowiązany jest do działania na podstawie obowiązujących przepisów prawa i w przypadku stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r., zobowiązany jest do podjęcia decyzji o odmowie jego przyznania.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniła okoliczności umożliwiających wzruszenie decyzji ostatecznej ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Wydając zaskarżoną decyzję, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działał na podstawie przepisów prawa, a podjęte rozstrzygnięcie na podstawie art. 154 Kpa nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, a więc nie stanowi naruszenia prawa.
Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.