V SA/Wa 1865/05

V SA/Wa 1865/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Barbara Wasilewska /przewodniczący/
Izabella Janson
Jolanta Bożek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Sygn. powiązane
II OSK 541/06 - Wyrok NSA z 2006-10-03
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Anna Michałowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi J. U. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji skargę oddala
Uzasadnienie
Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...].12.1999r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...].02.2001 r. odmówiono skarżącej J. U. przyznania uprawnień kombatanckich. W wyniku złożenia przez skarżącą wniosku zawierającego nowe okoliczności istotne dla sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...].09.2005r. wznowił postępowanie administracyjne, a następnie decyzją z dnia [...].07.2003r utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...].05.2003r. orzekł o odmowie uchylenia decyzji własnej w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
W/w decyzje zostały zaskarżone przez skarżącą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 22.01.2004 r. Sygn. akt V SA 3136/03 oddalił skargę. Powyższe orzeczenie sądu stało się prawomocne z dniem 6 maja 2004 r.
Pismem z dnia 12.01.2005 r. (data nadania pocztowego) skarżąca wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z uwagi na to, że z treści powyższego pisma nie wynikała w sposób wyraźny intencja strony, co do trybu rozpoznania jej wniosku, Kierownik Urzędu kierując się jej słusznym interesem, stosownie do dyrektyw art. 235 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz.1071 z późn.zm.) - zwanej dalej "kpa", zakwalifikował ww. pismo jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 kpa.
Decyzją z dnia [...].03.2005r. Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji wydanych w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
W dniu 30.03.2005r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego - Kierownik Urzędu uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie i decyzją z dnia [...].05.2005 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].03.2005r. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Pani J. U. nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Stosownie natomiast do art. 16 § 1 kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w Kodeksie. Z powyższego przepisu - wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach kpa.
Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Jednocześnie organ podkreślił, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". W ocenie Kierownika Urzędu, tenże słuszny interes strony nie może się jednak sprowadzać do obchodzenia innych przepisów prawa. Organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa) i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o odmowie ich przyznania.
Zdaniem organu, Pani J. U. nie wskazała na jakiekolwiek okoliczności, by za wzruszeniem ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Z tych też względów Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji własnej w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Ponadto organ podkreślił, że skarżąca nie przedstawiła dowodów świadczących o pełnieniu służby w Armii Krajowej, w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r, Nr 42, poz. 371 z późniejszymi zmianami), zwanej dalej "ustawą o kombatantach", zgodnie z którym za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służy w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie 1939 - 1945. Wprawdzie w powołanym wyżej przepisie ustawodawca nie wprowadził granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień, jednakże konieczne jest wykazanie że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji - zaś możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Dla ZWZ - AK dolna granica wieku (na mocy Instrukcji Komendanta Gł. na Kraj gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 04.12.1939r.) wynosiła 17 lat, choć w późniejszym okresie obniżono ją do 16 lat. Był to rozkaz podyktowany małą odpornością psychiczną dziecka na metody śledztwa w razie aresztowania przez Niemców, co prowadziłoby do dekonspiracji. W innych organizacjach konspiracyjnych zasady przyjmowania do organizacji były podobne (wyjątkiem są "Szare Szeregi").
Jak dalej zauważył organ kwestia wieku według instrukcji gen. K. Sosnkowskiego - jako istotnego elementu służby w organizacji podziemnej - była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 30.04.2002r. Sygn. akt V SA 2427/01).
Skarżąca urodziła się [...].04.1931 r., zatem w 1944r., tj. kiedy według relacji własnej i wyjaśnień świadków rozpoczęła działalność w Armii Krajowej - miała 13 lat ze względu na swój wiek mogła zatem, zdaniem Kierownika Urzędu, jedynie pomagać organizacji niepodległościowej, a nie być jej szeregowym żołnierzem.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kierownik Urzędu powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.04.2002r. Sygn. akt V SA 2157/01, w którym Sąd stwierdził, iż przepisy art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy o kombatantach (...) akcentują, że warunkiem uznania za działalność kombatancką było pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, oraz na wyrok z dnia 08.09.2004r sygn. akt OSK 557/04, w którym wskazano, że dostarczanie informacji, meldunki o ruchach wojsk stanowią czynności wykonywane na rzecz ugrupowań zbrojnych lecz nie można traktować tego jako służby w tych ugrupowaniach, a tylko za nią przysługują uprawnienia kombatanckie. Organ przytoczył również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w wyroku z dnia 17.05.2002 r. sygn. akt II SA/Lu 164/01, w którym wskazano, iż kilkunastoletnie dziecko nie mogło pełnić służby lecz mogło jedynie wykonywać czynności takie jak, przenoszenie korespondencji, donoszenie żywności czy informowanie o zdarzeniach, mających istotne znaczenie w konspiracyjnej działalności organizacji. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy o stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażające się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywania określonych zadań (por. wyrok NSA z dnia 12.08.1993r. Sygn. akt SA/Wr 243/93).
Kierownik Urzędu podkreślił, iż udzielanie pomocy organizacjom i osobom, które za cel swojej działalności stawiały sobie walkę o suwerenność i niepodległość Polski zasługuje na społeczny szacunek, nie stanowi jednak podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc oddziałom partyzanckim, która nie była rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 10.04.2002r. o sygn. akt V SA 2157/01).
Reasumując, Kierownik Urzędu stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza pełnienia służby przez P. J. U. w Armii Krajowej, a jedynie wykonywanie czynności - jako kilkunastoletnie dziecko na polecenie bądź za pozwoleniem dowódców oddziałów partyzanckich - takich jak przenoszenie korespondencji, donoszenie żywności czy informowanie o zdarzeniach, mających istotne znaczenie w konspiracyjnej działalności tych organizacji.
Tego rodzaju działalność opisana przez zainteresowaną oraz wynikająca z oświadczenia świadka nie daje jednak podstaw do uznania jej za działalność kombatancką, nie była bowiem pełnieniem służby w oddziale partyzantki podziemnej formacji bądź organizacji - w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach (por. wyrok NSA z dnia 17.05.2002r. o sygn. akt II SA/Lu 164/01).
Nie zgadzając się z tak podjętym rozstrzygnięciem, skarżąca w dniu 16.06.2005 r. (data nadania pocztowego) złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o rozpatrzenie sprawy i przeanalizowanie wszystkich akt złożonych do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
W skardze na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...].05.2005 r. Skarżąca podniosła m.in., że była czynnym żołnierzem partyzantki i składała przysięgę. Pomimo młodego wieku brała udział w kilku akcjach zbrojnych podczas których została lekko ranna. Ponadto wskazała, że obecnie powołuje się instrukcję generała Sosnkowskiego, o której w czasie wojny rzadko który dowódca słyszał i rzadko który ją respektował. Zdaniem skarżącej powołani w sprawie świadkowie są wiarygodni, a ich omyłki co do dat wynikają z oddalenia w czasie zdarzeń i coraz słabszej pamięci.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie.
Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej.
W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.
Rozważając w tym kontekście zarzuty skargi stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art.1 ust.2 pkt 3 i 5 ustawy o kombatantach.
Zgodnie z art. 1 ust.2 pkt 3 i 5 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945 oraz pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej.
Daleko poza sporem pozostaje kwestia pełnienia służby jako przesłanki decydującej o tytule do przyznania uprawnień kombatanckich, a nie zaś jakiejkolwiek współpracy z podziemnymi formacjami i organizacjami. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądownictwa administracyjnego z pojęciem służby wiążą się takie elementy jak przysięga, przynależność organizacyjna, podporządkowanie służbowe, które rozliczane było według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi, co szczegółowo wyjaśnia organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołując się na orzecznictwo sądownictwa administracyjnego.
Istotą sporu w niniejszej sprawie pozostaje natomiast kwestia spełnienia powyższej przesłanki przez skarżącą J. U.
W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sposób wnikliwy i rzetelny, co znajduje odzwierciedlenie w przedstawionym stanie faktycznym i dokonanej ocenie prawnej. Prawidłowo oceniono materiał dowodowy, uznając, iż nie daje on podstaw do przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich, a co najwyżej potwierdza współpracę z Armią Krajową na zasadzie dobrowolności.
Na potwierdzenie bowiem działalności w Armii Krajowej skarżąca przedłożyła oświadczenia świadków I. I. oraz Z. K., z których wynika, iż zainteresowana wchodziła w skład grupy konspiracyjnej AK w okresie od czerwca 1944r. do 1945r. oraz w grupie R. pod dowództwem W. G. ps. "P." w 1946r. Sama zainteresowana w swoim życiorysie poinformowała natomiast Urząd, że do grupy "P." wstąpiła dopiero w 1949r., nie przedstawiając na to jednak żadnych dowodów. Ponadto, jak wynika z zebranego materiału dowodowego, świadek K. stwierdził, iż razem z zainteresowaną składał przysięgę w czerwcu 1944r., co nie znajduje potwierdzenia w życiorysie skarżącej. Wynika z niego, iż Pani J. U. złożyła przysięgę 20 czerwca 1949. przed W. G. p. "P.".
W związku z powyższym, zdaniem Sądu, organ zasadnie uznał oświadczenia świadków za niewiarygodne.
Ponadto skarżąca nie wskazała posiadanego stopnia wojskowego, jak również nie przedstawiła dowodów na okoliczność złożenia przysięgi wojskowej. Samoistne twierdzenia skarżącej, iż była czynnym żołnierzem partyzantki i składała przysięgę, nie poparte materiałem dowodowym, nie mogą stanowić o tytule do uzyskania uprawnień kombatanckich. Za takim stanowiskiem przemawia również - jak słusznie zauważył organ - wiek skarżącej ur. [...].04.1931 r., która jako małoletnia w czasie wojny nie mogła wchodzić w skład Armii Krajowej. Zgodnie bowiem z Instrukcją Komendanta Głównego na Kraj gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 04.12.1939 r. dolna granica wieku dla ZWZ - AK wynosiła 17 lat (potem obniżono ją do 16 lat), co było podyktowane małą odpornością psychiczną dziecka na metody śledztwa w razie aresztowania przez Niemców, co prowadziłoby do dekonspiracji.
Zdaniem Sądu, trafnie organ wskazał na zasadniczą różnicę pomiędzy uczestnikami ruchu oporu a osobą działającą na rzecz ruchu oporu, która świadczona była dobrowolnie i sposób okazjonalny i jakkolwiek zasługuje na społeczny szacunek, to nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich.
W konkluzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Z tych względów, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.