V SA/Wa 1831/18

V SA/Wa 1831/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-11-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /przewodniczący/
Bożena Zwolenik /sprawozdawca/
Marek Krawczak
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Sygn. powiązane
I GSK 2103/19 - Wyrok NSA z 2023-09-06
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2019 r. sprawy ze skargi G. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa dotacji celowej: oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Gminy [...] (dalej: "Skarżąca", "Strona" lub "Gmina") jest decyzja Ministra Finansów (dalej: "Minister", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] września 2018 r. nr[...] , utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] , określającą kwotę dotacji celowej do zwrotu w wysokości 174 905,34 zł.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym:
Decyzją z [...] lutego 2015 r. nr [...] Wojewoda [...] ustalił dla Gminy plan dotacji udzielonych z budżetu państwa w rozdz. 85203 - Ośrodki wsparcia na rok 2015 na działalność bieżącą Środowiskowych Domów Samopomocy (dalej: "ŚDS" lub "dom"), w [...] i [...] w kwocie 1 503 577 zł. W efekcie dokonywanych zmian (decyzjami Wojewody) na realizację powyższego zadania Gmina otrzymała w roku 2015 dotację celową z budżetu państwa w kwocie 1 458 240 zł.
Z kolei decyzją z [...] marca 2016 r. nr [...] Wojewoda ustalił dla Gminy plan dotacji udzielonych z budżetu państwa w rozdz. 85203 na rok 2016 na działalność bieżącą ŚDS w [...] i [...] w kwocie 1 418 558 zł. W efekcie dokonywanych zmian (decyzjami Wojewody), wielkość planu dotacji udzielonych z budżetu państwa dla Gminy na działalność bieżącą w roku 2016 wyniosła 1 822 116 zł.
Dotacje zostały wykorzystane w całości.
Jak wynika z akt, zadanie polegające na prowadzeniu ŚDS w [...] dla 40-tu
podopiecznych, w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2016 r., było realizowane
na podstawie umowy z [...] grudnia 2012 r. zawartej pomiędzy Gminą [...] a Stowarzyszeniem Europejskie Centrum Wsparcia Społecznego [...] z siedzibą w [...] . Na podstawie ww. umowy Gmina zobowiązała się do przekazania dotacji na realizację zadania na wskazany rachunek Stowarzyszenia [...] .
W roku 2015 Stowarzyszeniu [...] , prowadzącemu m.in. ŚDS w [...] , Gmina przekazała dotację w wysokości 733 120 zł, przeznaczoną na bieżące funkcjonowanie domu. Dotacje przyznano na podstawie miesięcznych meldunków dotyczących liczby uczestników. W roku 2016 na ww. cel Gmina przekazała Stowarzyszeniu dotację w wysokości 910 424 zł.
W wyniku kontroli w zakresie prawidłowości wykorzystania dotacji udzielonych Gminie z budżetu państwa w rozdz. 85203 za lata 2015 i 2016, przeprowadzonej w roku 2017 w Urzędzie Miasta w [...] oraz pomocniczo w ŚDS w [...] przez [...] -[...] Urząd Wojewódzki w [...] stwierdzono, że część dotacji pochodzących z budżetu państwa w kwocie 135 143,49 zł została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, zaś kwota 19 330 zł stanowiła dotację pobraną w nadmiernej wysokości.
Pismem z 21 lipca 2017 r. Wojewoda skierował do Gminy wystąpienie pokontrolne, wnosząc o dokonanie przez Gminę zwrotu do budżetu ww. kwot wraz z należnymi odsetkami.
W związku z niedokonaniem zwrotu, pismem z 6 grudnia 2017 r. Wojewoda zawiadomił Gminę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego.
Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. o numerze wskazanym wyżej, Wojewoda orzekł w przedmiocie określenia kwoty 173 905,34 zł stanowiącej wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem część dotacji celowej. W uzasadnieniu wskazano, że za wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem Wojewoda uznał części dotacji wydatkowane na pokrycie kosztów: wynajmu samochodów od powiązanych personalnie ze Stowarzyszeniem [...] firm: [...] sp. z o.o. oraz [...] Spółka sp. z o.o., eksploatacji (koszty zakupu paliwa i napraw) pojazdu marki [...] , usług prawnych i doradztwa, w tym w sprawie zobowiązań podatkowych związanych z działalnością gospodarczą Stowarzyszenia [...] , usługi medyczne (psychiatryczne), organizacji przez [...] Sp. z o.o. spotkania świątecznego w ŚDS w [...] , zakupu paczek świątecznych i 25 zestawów prezentowych, sporządzenia bilansu za rok 2013 (na podstawie faktury VAT wystawionej w roku 2014), zakupu butów marki [...] , obsługę gali z okazji 5-lecia istnienia Stowarzyszenia [...] , opłaty skarbowe, biegłego w postępowaniu sądowym w sprawie podopiecznej Z. K., odszkodowanie w związku z niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy oraz opublikowanie w prasie lokalnej nekrologu złożonego w imieniu Zarządu oraz pracowników Stowarzyszenia [...] .
Organ I instancji podkreślił, że Gmina występuje w sprawie w podwójnej roli: jako podmiot otrzymujący dotację z budżetu państwa z obowiązkiem jej rozliczenia i jako podmiot przekazujący realizację zadania publicznego wraz z dotacją przeznaczoną na to zadanie podmiotowi spoza sektora finansów publicznych (Stowarzyszeniu [...] ). Pomimo, że dotacja przekazywana poza sektor finansów publicznych podlega szczególnemu nadzorowi i kontroli ze strony jednostki, Gmina nie sprawdziła prawidłowości wydatków (nie dokonano analizy sprawozdań rzeczowo-finansowych poszczególnych grup wydatków i porównania/skonfrontowania ich z dokumentacją źródłową, w tym z fakturami VAT, rachunkami, ewidencją księgową i wyciągami bankowymi potwierdzającymi faktyczne wydatkowanie środków dotacji). W toku postępowania Gmina nie wykazała zgodności z przeznaczeniem części dotacji celowej udzielonych jej w latach 2015 i 2016.
Ponadto organ stwierdził, że pomimo stwierdzonych nieprawidłowości i wiedzy o postępowaniu karnym wszczętym w związku z działalnością Stowarzyszenia związaną z prowadzeniem ŚDS-ów, Gmina z dniem [...]stycznia 2017 r. ponownie zawarła ze Stowarzyszeniem umowę na prowadzenie do dnia 31 grudnia 2021 r. ŚDS w [...]. Pismem z dnia 21 lipca 2017 r. Wojewoda skierował do Gminy wystąpienie pokontrolne, w którym wezwał Gminę do rozwiązania lub skrócenia okresu związania nową umową zawartą ze Stowarzyszeniem, co nastąpiło dopiero z dniem [...]lutego 2018 r. (Uchwała Nr [...] Rady Gminy [...]w sprawie utworzenia ŚDS w [...]oraz filii w [...]).
Strona złożyła odwołanie. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...]września 2018 r. o numerze wskazanym wyżej, Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W treści uzasadnienia wskazano, że postępowanie odwoławcze prowadzone potwierdziło zasadność określenia przez Wojewodę, przypadających do zwrotu do budżetu państwa, kwot stanowiących części dotacji przyznanych w latach 2015 i 2016 na działalność bieżącą ŚDS w [...], w związku z ich wykorzystaniem niezgodnie z przeznaczeniem.
Minister wskazał, że stosownie do art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2077 ze. zm.), dalej: "u.f.p., dotacje udzielone z budżetu państwa, wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem podlegają zwrotowi do budżetu państwa wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności, o których mowa w pkt 1, tj. stwierdzenia wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Zgodnie z art. 169 ust. 4 i 5 pkt 1 u.f.p., zwrotowi do budżetu państwa podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 51a - 51c ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2017 r. poz. 1769 ze zm.), dalej: "ustawa o pomocy społecznej", środowiskowy dom samopomocy jest ośrodkiem wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym. Stosownie do § 20 rozporządzenia MPiPS z 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz. U. nr 238 poz. 1586 ze zm.), dalej: "rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy", dom może dodatkowo zapewniać, w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub niepełnosprawnością fizyczną, usługi transportowe polegające na dowożeniu na zajęcia z miejsca zamieszkania lub z innego miejsca uzgodnionego z kierownikiem domu i odwożeniu po zajęciach. Co do zasady na te zadania przyznane zostały dotacje z budżetu państwa. Miesięczną kwotę dotacji z budżetu państwa na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala wojewoda jako iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach oraz średniej miesięcznej wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego uczestnika, nie wyższą jednak niż średnia miesięczna kwota dotacji wyliczona dla województwa. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, określona przez Wojewodę, miesięczna stawka dotacji (przeznaczona na działalność bieżącą) przypadająca na uczestnika w roku 2015 wynosiła 1 000 zł - w przypadku pobytu dziennego oraz 1 200 zł - w przypadku pobytu całodobowego, w roku 2016 stawki te zostały uregulowane w art. 2 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1310 ze zm.) i § 1 pkt 1 ppkt a) rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058).
W ocenie Ministra zasadnie organ I instancji uznał część dotacji wydatkowanych w latach 2015 i 2016 za wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, tj. kwotę:
- 85 607,82 zł wydatkowaną na pokrycie kosztów wynajmu i eksploatacji samochodów: [...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]),[...] ([...]) i [...] ([...]).
Organ stwierdził, że wydatki z tytułu najmu pojazdów zostały poniesione na podstawie faktur VAT1 wystawionych przez [...]Sp. z o.o., w części faktur VAT wykazano ten sam adres sprzedawcy usługi i nabywcy, oraz [...]Sp. z o.o. - firm powiązanych personalnie ze Stowarzyszeniem [...]. Ustalono, że prezesem tych podmiotów jest K. K. - żona T. K. – Prezesa Stowarzyszenia i Dyrektora ds. finansowych w ŚDS w [...]. Z kolei członkiem Zarządu Spółki [...]jest M. H. - jednocześnie Skarbnik Stowarzyszenia i Kierownik ŚDS w [...], zaś członkiem Zarządu Spółki [...]- T. K. (Prezes Stowarzyszenia i Dyrektor ds. Organizacyjnych w ŚDS w [...]). Zdaniem Ministra powiązania personalne ww. podmiotów miały wpływ na stwierdzone nieprawidłowości w wykorzystaniu dotacji.
Ustalono, że wysokość ustalonych kosztów wynajmu samochodów w 2015 r. wyniosła 9 900 zł, a w roku 2016 - 42 368,33 zł. Ponadto żadna z zawartych umów najmu samochodów nie zawiera zapisów dotyczących przeznaczenia samochodu na potrzeby SDS w [...]. Z akt sprawy wynika, że koszty były dzielone na kilka SDS-ów prowadzonych przez Stowarzyszenie.
Organ wskazał, że zgodnie z § 20 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, ŚDS może zapewnić usługi transportowe dodatkowo w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub niepełnosprawnością fizyczną. Trasa transportu powinna być uzgodniona z kierownikiem domu i dla celów praktycznych dotyczących dowozu oraz rozliczenia dotacji właściwie udokumentowana. Organ stwierdził, że zapewnienie ww. usług nie należy do podstawowej działalności domu, uzasadniające tak wysokie koszty;
- 14 118,82 zł wydatkowaną na pokrycie kosztów eksploatacji (koszty zakupu paliwa i napraw) pojazdu marki [...] ([...]). Ustalono, że w 2016 r. występowały przypadki tankowania oraz ponoszenia kosztów naprawy samochodu, który nie był wynajmowany przez ŚDS w [...]. Pojazd ten znajdował się na stanie ŚDS w [...]i był wykorzystywany na potrzeby tamtejszej placówki. Z dotacji otrzymanych przez ŚDS w [...]pokrywano koszty zakupu paliwa do ww. pojazdu oraz koszty napraw. Nie przedstawiono dokumentacji świadczącej o wykorzystywaniu pojazdu na cele ŚDS w [...];
- 48 594,97 zł wydatkowaną na obsługę prawną (w tym na konsultacje i doradztwo oraz konsultacje w zakresie zobowiązań podatkowych związanych z działalnością gospodarczą Stowarzyszenia) na rzecz: Kancelarii Radcy Prawnego J. S., Kancelarii Radcy Prawnego J. S., Kancelarii Radcy Prawnego J. S. i Kancelarii adwokackiej adw. P. Ł..
Zdaniem Gminy wydatki powyższe były zasadne, ponieważ prowadzenie ŚDS wymaga
znajomości przepisów nie tylko z zakresu pomocy społecznej, ale również prawa pracy,
finansów publicznych, zamówień publicznych, prawa cywilnego, prawa budowlanego,
zarządzania nieruchomościami etc. Stwierdzono ponadto, że pomoc prawnika jest niezbędna zwłaszcza w kontekście zawierania umów, które wiążą się z wydatkowaniem środków publicznych.
Organ wskazał, że realizacja zadań ŚDS nie wymaga wynajmowania kancelarii prawnych, ani świadczenia usług prawnych na rzecz podopiecznych. Pomoc w załatwianiu spraw urzędowych nie jest równoznaczna ze świadczeniem usług prawnych przez profesjonalne podmioty, a jak ustalono ze środków dotacji przekazanych na działalność bieżącą ŚDS opłacano stałe miesięczne wynagrodzenia (świadczone na podstawie umów) w kwotach 3 i 4 tys. zł miesięcznie, w przypadku zaś wygrania sprawy gwarantowano dodatkowe wynagrodzenia w postaci zasadzonych przez sąd kosztów zastępstwa procesowego, a w razie skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego koszty zastępstwa przyznane w postępowaniu. Minister stwierdził, że akceptacja Gminy dla dokonanych przez Stowarzyszenie wydatków jest niezrozumiała.
Z art. 51 ustawy o pomocy społecznej nie wynika bowiem, by środowiskowe domy samopomocy były powołane i zobowiązane do pośrednictwa w świadczeniu usług prawnych dla uczestników, tym bardziej zaś dla ich rodzin. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza związku dokonanych z dotacji wydatków z bieżącą działalnością prowadzoną przez ŚDS. Natomiast stałe przekazywanie środków na rzecz kancelarii prawnych (1-3 faktury miesięczne, na kwoty w przedziale 246 zł - 4 920 zł) nie ma charakteru wydatków niezbędnych do funkcjonowania ŚDS-ów, których celem jest wsparcie osób z zaburzeniami psychicznymi, polegające na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym;
- 10 830 zł, wydatkowaną na świadczenie usług medycznych (psychiatrycznych) przez M. B. prowadzącą Indywidualną Specjalistyczną Praktykę Lekarską w zakresie psychiatrii.
Organ wskazał, że z wyjaśnień Stowarzyszenia oraz Gminy wynikało, że wydatki
ponoszone z tytułu świadczeń medycznych dotyczyły usług świadczonych na rzecz uczestników przez lekarza psychiatrę, który w ramach świadczonych usług m.in.: dobierał leki dla podopiecznych ŚDS w uzgodnieniu z ich rodzinami, udzielał konsultacji i porad uczestnikom ŚDS oraz ich rodzinom, udzielał wskazówek zespołowi wspierająco-aktywizującemu odnośnie tworzenia i aktualizowania indywidualnych planów wspierające-aktywizujących oraz odnośnie postępowania z uczestnikami.
Natomiast faktury VAT wystawiane prawie co miesiąc, jako rodzaj usługi wskazują jedynie świadczenia medyczne. Z odręcznych opisów faktur wynika, że należne wystawcy faktury VAT koszty pokrywano ze środków kilku ŚDS-ów prowadzonych przez Stowarzyszenie. Odnosząc się do zarzutu, że w ŚDS w [...]przebywają osoby, które mają zdiagnozowane zaburzenia psychiczne o różnym podłożu, przejawiające się różnym stopniem agresji i objawami somatycznymi, organ stwierdził, że ŚDS-y co do zasady nie świadczą usług leczniczych i medycznych, lecz usługi w ramach treningów samoobsługi i umiejętności społecznych i na te zadania przekazywana jest dotacja z budżetu państwa. Natomiast podopieczni, którzy wymagają pomocy medycznej (w tym konsultacji psychiatrycznej), mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na podstawie ustawy 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1793), w tym (zgodnie z art. 16 ww. ustawy), do otrzymywania bezpłatnych zaświadczeń do celów pomocy społecznej;
- 6 000 zł wydatkowaną na organizację przez [...] sp. z o.o. eventu świątecznego, wynajem nagłośnienia. Z wyjaśnień Stowarzyszenia i Gminy wynikało, że spotkanie
świąteczne odbyło się na terenie ŚDS w [...]i brali w nim udział uczestnicy ŚDS.
Zakres usługi obejmował m.in. dostarczenie profesjonalnego nagłośnienia i oświetlenia, obsługę techniczną, dźwiękową i muzyczną, opracowanie programu uroczystości oraz poprowadzenie imprezy. Do wyjaśnień dołączono zdjęcia z uroczystości, które jak stwierdził organ nie dokumentują, że impreza została zorganizowana przez profesjonalną firmę, oraz że został wykorzystany profesjonalny sprzęt nagłaśniający (na zdjęciach nie utrwalono nazwy sprzętu, ani nazwy firmy prowadzącej spotkanie). Ponadto organ stwierdził, że z informacji uzyskanej z Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika, by przedmiotem działalności firmy [...]Sp. z o. o. było organizowanie spotkań/uroczystości. Dodać należy, że z ww. Spółką zawarto także umowy najmu samochodów osobowych. Zdaniem organu fakt powiązań personalnych pomiędzy Spółką [...]a Stowarzyszeniem [...]powinien skłonić Gminę także do dokładnego przyjrzenia się wydatkom w ww. zakresie. Przygotowanie spotkania dla podopiecznych ośrodka wsparcia powinno być adekwatne do prowadzonej w ramach pomocy społecznej działalności, dostosowane do potrzeb podopiecznych, najczęściej ludzi w wieku podeszłym, które mają zdiagnozowane zaburzenia psychiczne.
Z § 14 pkt 3 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, wynika, że usługi świadczone w ŚDS obejmują m.in. trening umiejętności spędzania czasu wolnego, w tym rozwijanie zainteresowań literaturą, audycjami radiowymi, telewizyjnymi, internetem, udział w spotkaniach towarzyskich i kulturalnych. Organ podkreślił, że w organizację uroczystości powinni być zaangażowani podopieczni wraz z pracownikami ŚDS. Ponadto Stowarzyszenie zakupiło ze środków dotacji profesjonalny sprzęt nagłaśniający i oświetleniowy, który mógł być wykorzystany przy organizacji event'ów. Wykorzystanie dotacji na organizację imprezy wraz z dostarczeniem nagłośnienia i oświetlenia, obsługi technicznej, dźwiękowej i muzycznej i prowadzenie imprezy przez [...]sp. z o.o. za tak wysoką kwotę, w przypadku gdy w 2015 r. miesięczna stawka ze środków dotacji przypadająca na uczestnika wynosiła 1 000 zł, jest działaniem sprzecznym z definicją ośrodków wsparcia, które mają świadczyć usługi polegające na zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki lub pomocy;
- 2 999,37 zł wydatkowaną na zakup 80 szt. paczek świątecznych oraz 25 szt. zestawów prezentowych.
Z wyjaśnień Stowarzyszenia wynikało, że paczki zakupiono dla uczestników ŚDS, natomiast pozostałe przekazano najbardziej potrzebującym podopiecznym. Gmina z kolei, pismem z dnia 14 lipca 2017 r., wskazała, że zakupione paczki świąteczne oraz zestawy prezentowe składające się z artykułów spożywczych zostały przeznaczone na wyposażenie pracowni kulinarnej, pozostały asortyment, np. artykuły kosmetyczne, służyły do zajęć w pracowni higieny i urody. Zestawy upominkowe zostały przekazane podopiecznym, a każdy z podopiecznych miał możliwość wykorzystania ich zgodnie z indywidualnym planem pracy oraz planem pracy terapeutów poszczególnych pracowni.
W toku postępowania Gmina nie przedstawiła dokumentacji potwierdzającej przekazanie paczek i zestawów podopiecznym ŚDS w [...], a dokumentacji takiej nie mogą zastępować zdjęcia. O przekazanie dokumentacji wnioskował organ pierwszej instancji w toku postępowania. Nie przedstawiono dokumentów potwierdzających, co dokładnie w ww. paczkach i zestawach się znajdowało. Organ stwierdził, że wyjaśnienia, tym bardziej jeżeli są niespójne, nie mogą zastępować właściwej dokumentacji.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 36 pkt 2 lit. e ustawy o pomocy społecznej, niepieniężnyrni świadczeniami z pomocy społecznej jest m.in. pomoc rzeczowa, natomiast stosownie do art. 51a pkt 2 tej ustawy, środowiskowy dom samopomocy zajmuje się wyłącznie świadczeniem usług w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym, a nie zapewnieniem pomocy rzeczowej i innych tego typu świadczeń uczestnikom.
Ponadto za niezrozumiałe organ uznał to, że wyposażenia pracowni dokonano w formie paczek, stwierdzając, że zakup nie może być jednocześnie wykazywany jako prezent/upominek i doposażenie pracowni. W sprawie nie przedstawiono dokumentacji, które osoby uznano za najbardziej potrzebujące (czy tylko osoby wyselekcjonowane wśród podopiecznych, czy też osoby spoza tego kręgu);
- 2 500 zł wydatkowaną na sporządzenie bilansu za rok 2013 przez biuro rachunkowe, na podstawie faktury VAT z [...]lipca 2014 r. nr [...].
Organ wskazał, że w sprawie przyznano dotację na realizację określonych zadań w 2015 r. Dotacja została przekazana do wykorzystania w roku budżetowym 2015, zgodnie zaś z art. 109 ust. 1 u.f.p., ustawa budżetowa jest podstawą gospodarki finansowej państwa w danym roku budżetowym. Zgodnie z art. 168 ust. 4 ufp, wykorzystanie dotacji następuje poprzez zapłatę za zrealizowane zadanie, na które przyznano dotację (w tym przypadku na działalność bieżącą ŚDS w [...]w roku 2015). W związku z tym dotacja powinna być wydatkowana jedynie na zadania zrealizowane w roku 2015. Jest to zasada ogólna wynikająca z przepisów u.f.p. Wykorzystanie środków z dotacji przyznanej z budżetu państwa na zadania zrealizowane poza tym okresem, traktowane jest jako wykorzystanie dotacji niezgodne z przeznaczeniem;
- 517 zł wydatkowaną na zakup butów firmy [...], zdaniem Stowarzyszenia, dla podopiecznej.
Organ wskazał, że zakup obuwia (rzecz osobistego użytku) dla podopiecznej (co nie zostało udokumentowane) nie mieści się w katalogu usług świadczonych przez ŚDS, wynikających z art. 51a pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (co do zasady należy do zadań ośrodków pomocy społecznej - zgodnie z art. 36 pkt 2 lit. k powołanej ustawy, niepieniężnymi świadczeniami z pomocy społecznej jest m.in. niezbędne ubranie).
Poza brakiem wykazania związku z działalnością ŚDS, celowi przeznaczenia butów dla ośrodka wsparcia przeczy zakup tylko jednej pary obuwia, jego wysoka cena i brak dokumentacji dotyczącej faktycznego przekazania i wykorzystania obuwia. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ stwierdził, że wydatkowanie środków na dobra luksusowe, na które nie stać wielu osób samodzielnie funkcjonujących w społeczeństwie, przeczy idei pomocy społecznej;
- 190 zł wydatkowaną na obsługę gali z okazji 5-lecia istnienia Stowarzyszenia [...].
Organ stwierdził, że obsługa gali z okazji 5-lecia istnienia Stowarzyszenia nie mieści się w zakresie zadań bieżących ŚDS, na które przyznano dotację. Wydatek na obsługę gali powinien być sfinansowany przez Stowarzyszenie obchodzące 5-lecie istnienia.
- 102 zł, zgodnie z wyjaśnieniami Gminy, wydatkowaną na opłatę skarbową za udzielone pełnomocnictwa w sprawach ŚDS w [...]. Na okoliczność poniesionego wydatku przedstawiono wydruk z ewidencji księgowej i oświadczenie M.H., że opłacone pełnomocnictwo dotyczyło spraw prowadzonych w imieniu ŚDS w [...]. Jak wyjaśniono, wypłaty z powyższego tytułu dokonywano za pomocą bankowości elektronicznej i Stowarzyszenie poza włączonymi wyciągami bankowymi nie posiada innych dokumentów potwierdzających czego udzielone pełnomocnictwa dotyczyły. W sprawie nie przedstawiono dokumentacji, która pozwoliłaby na powiązanie tych wydatków z działalnością bieżącą ŚDS w [...]. Gmina nie wykazała celowości poniesienia ww. wydatku z dotacji;
- 300 zł, poniesioną tytułem opłaty za czynności biegłego w postępowaniu sądowym z powództwa przeciwko Stowarzyszeniu [...]. W sprawie nie przedstawiono dokumentacji, która pozwoliłaby na powiązanie tych wydatków z działalnością bieżącą ŚDS w [...];
- 1 974,39 zł wydatkowaną, zgodnie z wyjaśnieniami Stowarzyszenia, na pokrycie kosztów odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę.
Organ stwierdził, że co do zasady z dotacji na działalność bieżącą prowadzoną w ramach pomocy społecznej nie powinny być pokrywane koszty będące skutkiem działań Stowarzyszenia naruszających prawo, a zatem brak jest podstaw do dokonania zapłaty odszkodowania ze środków przeznaczonych na funkcjonowanie ŚDS w [...];
- kwotę 170,97 zł, wydatkowaną na opublikowanie w Gazecie [...]nekrologu złożonego w imieniu Zarządu oraz pracowników Stowarzyszenia [...]. Z wyjaśnień Stowarzyszenia [...] (z dnia [...]lipca 2017 r.) wynika, że nie jest w stanie odtworzyć treści nekrologu, ale skoro został opłacony ze środków dotacji przekazanych dla ŚDS, to zapewne dotyczył podopiecznego lub pracownika tego ośrodka.
Organ stwierdził, że przyznana na rok 2016 dotacja była przeznaczona na działalność bieżącą ŚDS w [...]i powinna być wydatkowana w sposób celowy i oszczędny, a złożenie kondolencji nie wymaga opublikowania ich w gazecie, tym bardziej ze środków pochodzących z przyznanej dotacji. Zatem poniesiony wydatek był nieuzasadniony.
Podsumowując organ stwierdził, że każdy wydatek z dotacji powinien wiązać się z wykonaniem w latach 2015 i 2016 konkretnego zleconego Gminie zadania. Brak udokumentowania ścisłego związku wydatku z finansowanym zadaniem, tak jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie powoduje, że dotacja powinna być zwrócona do budżetu.
Jak zaznaczył Minister dokonując rozliczenia dotacji Gmina nie posiadała wszystkich dokumentów i wiedzy nt. wydatkowania środków dotacji. Pomimo rozliczenia dotacji, dopiero w toku postępowania prowadzonego w sprawie Gmina występowała do Stowarzyszenia [...]o stosowne wyjaśnienia. Oznacza to, że dokonując rozliczenia Gmina nie wyjaśniła uprzednio wszystkich okoliczności sprawy. Tymczasem obowiązkiem Gminy było prawidłowe rozliczenie dotacji (na podstawie materiału dowodowego), w przypadku zaś stwierdzenia nieprawidłowości wezwanie Stowarzyszenia [...]do zwrotu części dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, a następnie (w przypadku niedokonania zwrotu) wszczęcie postępowania w sprawie i określenie decyzją kwoty dotacji przypadających do zwrotu. W sytuacji, gdyby nie dokonano zwrotu dotacji, a postępowanie egzekucyjne okazałoby się nieskuteczne, Gmina ma prawo wydać decyzję w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków Zarządu Stowarzyszenia za zobowiązania Stowarzyszenia, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia obowiązków przez członków Zarządu.
Zatem w ocenie Ministra, rozstrzygnięcie dokonane decyzją Wojewody jest zgodne z art. 169 ust. 1 pkt 1, ust. 4 i 6 u.f.p., a także z przepisami rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy. Prawidłowo, zgodnie z art. 169 ust. 5 pkt 1 u.f.p., określono terminy, od których należy liczyć odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych (od dnia przekazania konkretnych transz dotacji). W uzasadnieniu decyzji Wojewody szczegółowo wyjaśniono wysokość przyjętych kwot dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem przekazanych w transzach, z powołaniem dokumentów źródłowych (faktur VAT i wynikających z nich kwot dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem).
Z tak przyjętym stanowiskiem nie zgodziła się Gmina [...], która pismem z [...]października 2018 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie od Ministra kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
a) art. 15 K.p.a., bowiem organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję ograniczył się jedynie do kontroli prawidłowości postępowania Wojewody, nie dokonał natomiast żadnych własnych ustaleń, czym naruszył w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego,
b) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Wojewody, gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania,
c) art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej, w szczególności poprzez niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w szczególności zaniechanie ustalenia, czy wskazane w treści uzasadnienia decyzji wydatki były faktycznie wykorzystane w związku z działalnością placówki,
d) art. 80 K.p.a. poprzez zastąpienie przez organ swobodnej oceny dowodów oceną dowolną, w szczególności poprzez nieuzasadnioną i niepopartą argumentami mającymi źródło w przepisach prawa odmowę dania wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeniom i dowodom mogącym świadczyć na korzyść strony,
e) art. 11 K.p.a. poprzez nieustosunkowanie się w treści uzasadnienia decyzji do argumentów i twierdzeń strony podnoszonych w toku postępowania administracyjnego,
f) art. 107 § 3 K.p.a. polegające na zaniechaniu zawarcia w uzasadnieniu decyzji obligatoryjnych elementów, a w konsekwencji uniemożliwienie Stronie pełnego ustosunkowania się do wydanego rozstrzygnięcia,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:
a) art. 169 ust. 1 u.f.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach sprawy, skutkujące orzeczeniem o zwrocie części dotacji, mimo braku wykazania przez Wojewodę, by wydatkowanie dotacji w kwocie 173 905,34 zł nastąpiło na realizację innego zadania albo innych celów niż prowadzenie domu albo było zbędne z punktu widzenia realizacji dotowanego zadania,
b) przepisów rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, w tym zwłaszcza § 14 oraz § 20 poprzez wadliwe uznanie, że wynajmowanie pojazdów, zapewnienie obsługi prawnej oraz sezonowe, związane z uroczystościami okolicznościowymi, doposażenie pracowni znajdujących się w środowiskowym domu samopomocy jest zbędne z punktu widzenia funkcjonowania domu.
Autor skargi w rozwinięciu podniesionych zarzutów wskazał na nieuzasadnioną dyskwalifikację poniesionych wydatków i przedstawioną przez organ wewnętrznie sprzeczną argumentację. Z jednej strony w jego ocenie organ wskazywał na możliwość zawarcia umowy o pracę z prawnikiem, a następnie kwestionował pozostawanie kancelarii prawnej w stałym stosunku prawnym i w tzw. "gotowości". Podobnie w kwestii wynajmowanego pojazdu, z jednej strony organ wskazał, że pojazd był używany na potrzeby podopiecznych placówki, z drugiej stwierdza, że wydatków tych nie można powiązać z uzasadnionymi potrzebami domu. W przekonaniu Skarżącego brak jednoznacznych ustaleń organu w odniesieniu do poszczególnych wydatków podważa prawidłowość ich oceny.
Wnoszący skargę, za całkowicie dowolny uznał postawiony przez organ zarzut, iż przepływy finansowe pomiędzy Stowarzyszeniem [...]a [...]sp. z o.o. same w sobie świadczą o tym, że dotacja w tym zakresie była wydatkowana niezgodnie z przeznaczeniem. Jego zdaniem brak przeszkód natury prawnej, aby Stowarzyszenie mogło zawierać umowy ze spółką prawa handlowego, w której prezes stowarzyszenia posiada udziały lub pełni funkcję prezesa zarządu. Organ nie wytłumaczył na czym polega "niezasadność" tych transakcji - zwłaszcza, że nie przeprowadził żadnej analizy pod kątem tego, w jakiej relacji cena najmu pojazdów od ww. spółki pozostawała do rynkowych cech tego typu usług (ceny te były niższe od przeciętnych cen rynkowych). Zatem organ – mimo obszernego wywodu w kwestii wydatkowania środków na najem pojazdów - nie wykazał, aby pojazdy były wykorzystywane na cele inne niż wynikające z potrzeb środowiskowego domu samopomocy w [...].
Gmina nie podzieliła też argumentacji organu co do tego, iż wydatkowanie środków na zestawy upominkowe nie pozostawało w związku z realizacją celów środowiskowego domu samopomocy. Organ przyjął, że zestawy te stanowiły doposażenie pracowni terapeutycznej w okresie świąt Bożego Narodzenia, bez przeprowadzenia w tym zakresie stosownego postępowania dowodowego, którego przedmiotem winno być ustalenie czy zakupione przedmioty stanowiły rzeczywiście wyposażenie pracowni, czy były wykorzystane przez podopiecznych, czy były przydatne
z punktu widzenia terapeutycznego, a następnie czy były uzasadnione z ekonomicznego punktu widzenia.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie, która odbyła się [...]maja 2019 r. Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi i oświadczył, że Gmina wpłaciła na konto Wojewódzkiego Urzędu [...]w [...]kwotę 173 905, 35 zł tytułem zwrotu dotacji za lata 2015-2016. Do akt złożył dowód wpłaty powyższej kwoty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd, kierując się tymi przesłankami uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd podziela ustalenia faktyczne i prawne dokonane przez organ, uznaje je za prawidłowe i stanowiące uzasadnioną podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom skargi organ zgromadził w sprawie pełny materiał dowodowy, dający podstawę do orzekania w sprawie. Ocena tego materiału została należycie przeprowadzona z uwzględnieniem logicznego i rzetelnego wnioskowania.
W rozpoznawanej sprawie Gmina [...]otrzymała:
- w 2015 r. dotację celową z budżetu państwa w rozdz. 85203 - Ośrodki wsparcia, na rok 2015, na działalność bieżącą Środowiskowych Domów Samopomocy w [...]i [...]w kwocie 1 458 240 zł,
- w 2016 r. dotację celową z budżetu państwa w rozdz. 85203, na rok 2016, na działalność bieżącą ŚDS w [...]i [...]w kwocie 1 822 116 zł.
Dotacje zostały wykorzystane w całości.
Z akt sprawy wynika, że na podstawie umowy zawartej w dniu 10 grudnia 2012 r. pomiędzy Gminą [...]a Stowarzyszeniem Europejskie Centrum Wsparcia Społecznego [...]z siedzibą w [...], Gmina przekazała prowadzenie ŚDS w [...]w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2016 r. Stowarzyszeniu [...]. Na ten cel Gmina przekazała Stowarzyszeniu w 2015 r. dotację (§ 2010) w wysokości 733 120 zł, przeznaczoną na bieżące funkcjonowanie domu. Dotację przyznano na podstawie miesięcznych meldunków dotyczących liczby uczestników. W roku 2016 na ww. cel Gmina przekazała Stowarzyszeniu dotację w wysokości 910 424 zł.
W wyniku kontroli w zakresie prawidłowości wykorzystania dotacji udzielonych Gminie z budżetu państwa w rozdz. 85203 za lata 2015 i 2016, przeprowadzonej w 2017 r. przez [...]Urząd Wojewódzki w [...]w Urzędzie Miasta w [...]oraz pomocniczo w ŚDS w [...]stwierdzono, że część dotacji pochodzących z budżetu państwa została wykorzystana nieprawidłowo.
Po przeprowadzeniu postępowania, zaskarżoną decyzją z [...]września 2018 r. o numerze wskazanym wyżej, Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję organu I instancji określającą Skarżącej kwotę dotacji celowej do zwrotu w wysokości 173 905,34 zł.
Stosownie do treści art. 126 u.f.p., dotacje są to podlegające szczególnym zasadom rozliczenia środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na podstawie tej ustawy, odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych, na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych.
Szczególny charakter środków finansowych przekazywanych w ramach dotacji polega na tym, że środki te mogą być wykorzystane wyłącznie na określony cel, na realizację konkretnego zadania, w tym przypadku na realizację zadań związanych z funkcjonowaniem ŚDS.
Beneficjent jest jedynie dysponentem środków publicznych przyznanych z budżetu państwa na realizację ściśle określonego zadania (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 159/13, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 września 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 495/07 niepublikowane, L. Lipiec Warzecha, Komentarz do art. 126 ustawy o finansach publicznych).
Przedmiotem dotacji celowej w rozpoznawanej sprawie było finansowanie działalności środowiskowego domu samopomocy. Na podstawie art. 51a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, środowiskowe domy samopomocy są ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które w wyniku upośledzenia niektórych funkcji organizmu lub zdolności adaptacyjnych wymagają pomocy do życia w środowisku rodzinnym i społecznym, w szczególności w celu zwiększania zaradności i samodzielności życiowej, a także ich integracji społecznej.
Środowiskowy dom samopomocy świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym (art. 51a ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).
Zgodnie z § 14 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy usługi, o których mowa w art. 51a ust. 2 ww. ustawy, obejmują w szczególności:
1) trening funkcjonowania w codziennym życiu, w tym: trening dbałości o wygląd zewnętrzny, trening nauki higieny, trening kulinarny, trening umiejętności praktycznych, trening gospodarowania własnymi środkami finansowymi;
2) trening umiejętności interpersonalnych i rozwiązywania problemów, w tym: kształtowanie pozytywnych relacji uczestnika z osobami bliskimi, sąsiadami, z innymi osobami w czasie zakupów, w środkach komunikacji publicznej, w urzędach, w instytucjach kultury;
3) trening umiejętności spędzania czasu wolnego, w tym: rozwijanie zainteresowań literaturą, audycjami radiowymi, telewizyjnymi, internetem, udział w spotkaniach towarzyskich i kulturalnych;
4) poradnictwo psychologiczne;
5) pomoc w załatwianiu spraw urzędowych;
6) pomoc w dostępie do niezbędnych świadczeń zdrowotnych, w tym uzgadnianie i pilnowanie terminów wizyt u lekarza, pomoc w zakupie leków, pomoc w dotarciu do jednostek ochrony zdrowia;
7) niezbędną opiekę,
8) terapię ruchową, w tym: zajęcia sportowe, turystykę i rekreację;
9) całodobowe wyżywienie dla uczestników skierowanych na pobyt całodobowy w formie posiłków lub produktów żywnościowych do przygotowania posiłków przez uczestnika;
10) inne formy postępowania przygotowujące do uczestnictwa w warsztatach terapii zajęciowej lub podjęcia zatrudnienia, w tym w warunkach pracy chronionej na przystosowanym stanowisku pracy.
Zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia dom umożliwia uczestnikom:
- skierowanym na pobyt dzienny spożywanie gorącego posiłku przyznanego w ramach zadania własnego gminy lub w ramach treningu kulinarnego (§ 15),
- korzystanie z treningów samoobsługi i umiejętności społecznych, prowadzonych między innymi w pomieszczeniach dostosowanych do całodobowego pobytu (§ 16 ust. 1) . W takim przypadku dom zapewnia całodobową, odpowiednią do potrzeb, pomoc pracownika lub pracowników zespołu wspierająco-aktywizującego (§ 16 ust. 2). Usługi w domu są świadczone w formie zajęć zespołowych lub indywidualnych (§ 17 ).
Jak ustalono w toku postępowania Skarżąca w latach 2015 i 2016 część dotacji udzielonych z budżetu państwa w rozdz. 85203 - Ośrodki wsparcia, na działalność bieżącą środowiskowych domów samopomocy, wykorzystała niezgodnie z przeznaczeniem. W zakwestionowanej przez organ kwocie dotacji mieszczą się wydatki na:
- pokrycie kosztów wynajmu i eksploatacji samochodów: [...] ([...]),[...] ([...]), [...] ([...]),[...] ([...]) i [...] ([...]) - 85 607,82 zł.
Zdaniem Sądu powiązania personalne podmiotów stanowiących strony umowy najmu samochodów miały wpływ na nieprawidłowe wykorzystanie dotacji , co szczegółowo wykazano w uzasadnieniu decyzji. Co istotne, żadna z zawartych umów najmu samochodów nie zawiera zapisów dotyczących przeznaczenia samochodu na potrzeby ŚDS w [...]. Ponadto Skarżąca nie udowodniła zasadności ponoszenia tak wysokich kosztów wynajmu samochodów na cele objęte dotacją. Należy podkreślić, że z § 20 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, dom może dodatkowo zapewniać, w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub niepełnosprawnością fizyczną, usługi transportowe polegające na dowożeniu na zajęcia z miejsca zamieszkania lub z innego miejsca uzgodnionego z kierownikiem domu i odwożeniu po zajęciach. Świadczenie usług transportowych nie stanowi jednak podstawowego zadania ŚDS, co uzasadnia stanowisko organu, iż tak wysokie koszty wynajmu samochodów nie znajdują uzasadnienia dla realizacji celów, na które dotacja została udzielona. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- pokrycie kosztów eksploatacji (koszty zakupu paliwa i napraw) pojazdu marki [...] ([...]) - 14 118,82 zł. Pojazd ten znajdował się na stanie ŚDS w [...]i nie był wynajmowany przez ŚDS w [...], zatem brak podstaw do powiązania tych wydatków z działalnością bieżącą ŚDS w [...]. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- obsługę prawną (w tym na konsultacje i doradztwo oraz konsultacje w zakresie zobowiązań podatkowych związanych z działalnością gospodarczą Stowarzyszenia) na rzecz: Kancelarii Radcy Prawnego J. S., Kancelarii Radcy Prawnego J.S., Kancelarii Radcy Prawnego J. S. i Kancelarii adwokackiej adw. P. Ł. - 48 594,97 zł.
Sąd podziela stanowisko organu, iż w kontekście zadań realizowanych przez ŚDS brak uzasadnienia dla ponoszenia kosztów obsługi prawnej kilku kancelarii prawnych, w tym pozostawania kancelarii w gotowości do wykonywania obsługi prawnej. Należy podkreślić, że z przedstawionych faktur VAT nie wynika, jaka konkretnie usługa prawna, w związku z jakim zdarzeniem i na czyją rzecz była świadczona. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- świadczenie usług medycznych ([...]) przez M. B. prowadzącą Indywidualną Specjalistyczną Praktykę Lekarską - 10 830 zł.
Sąd podziela stanowisko organu, iż podopieczni, którzy wymagają pomocy medycznej (w tym konsultacji [...]), mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na podstawie ustawy 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1793), w tym na podstawie art. 16 ww. ustawy, do otrzymywania bezpłatnych zaświadczeń do celów pomocy społecznej. Natomiast środowiskowe domy samopomocy co do zasady nie świadczą usług leczniczych i medycznych, lecz usługi w ramach treningów samoobsługi i umiejętności społecznych i te zadania objęte są dotacją z budżetu państwa. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- organizację przez [...]sp. z o.o. eventu świątecznego, wynajem nagłośnienia - 6 000 zł. Sąd podziela stanowisko organu, iż poniesienie tego wydatku wykracza poza cel przyznanej dotacji. Przygotowanie spotkania dla podopiecznych ośrodka wsparcia powinno być adekwatne do prowadzonej w ramach pomocy społecznej działalności i dostosowane do potrzeb podopiecznych ŚDS w [...]. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- zakup 80 szt. paczek świątecznych oraz 25 szt. zestawów prezentowych - 2 999,37 zł.
Skarżący nie udowodnił, że zestawy upominkowe zostały rzeczywiście przekazane podopiecznym ŚDS. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- sporządzenie bilansu za 2013 r. przez biuro rachunkowe (faktura VAT z [...]lipca 2014 r. nr [...]) - 2 500 zł. Przedmiotowy wydatek dotyczył bilansu za rok 2013, a więc nie dotyczył roku objętego przedmiotową dotacją. Dotacja powinna być wykorzystana jedynie na te zadania zrealizowane w roku 2015, na które przyznano dotację.
Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- zakup butów firmy [...] - 517 zł. Sąd podziela stanowisko organu, iż zakup tylko jednej pary obuwia oraz wysoka cena, a także brak dokumentacji dotyczącej faktycznego przekazania i wykorzystania obuwia podważają racjonalność tego wydatku dla realizacji celów ŚDS. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- obsługę gali z okazji 5-lecia istnienia Stowarzyszenia [...]- 190 zł.
Sąd podziela stanowisko organu, że obsługa gali z okazji 5-lecia istnienia Stowarzyszenia nie służy realizacji zadań bieżących ŚDS, na które przyznano dotację. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- wydatkowaną na opłatę skarbową za udzielone pełnomocnictwa - 102 zł. Brak podstaw do wykazania powiązanie tych wydatków z działalnością bieżącą ŚDS w [...]. Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- poniesioną tytułem opłaty za czynności biegłego w postępowaniu sądowym z powództwa przeciwko Stowarzyszeniu [...]- 300 zł. Brak podstaw do wykazania powiązanie tych wydatków z bieżącą działalnością ŚDS w [...];
- wydatkowaną, zgodnie z wyjaśnieniami Stowarzyszenia, na pokrycie kosztów odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę - 1 974,39 zł. Sąd podziela stanowisko organu, iż z dotacji na działalność bieżącą prowadzoną w ramach pomocy społecznej nie powinny być pokrywane koszty będące skutkiem działań Stowarzyszenia naruszających prawo Zasadnie zatem organ stwierdził, że dotacja została w tym zakresie wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem i podlega zwrotowi;
- wydatkowaną na opublikowanie w Gazecie [...]nekrologu złożonego w imieniu Zarządu oraz pracowników Stowarzyszenia [...]. - 170,97 zł. Sąd podziela stanowisko organu, że przyznana dotacja była przeznaczona na działalność bieżącą ŚDS w [...]i powinna być wydatkowana w sposób celowy i oszczędny. Brak podstaw do powiązanie tych wydatków z działalnością bieżącą ŚDS w [...].
Sąd wskazuje, że dotacje pochodzą ze środków publicznych a sposób ich wykorzystania jest pod szczególną kontrolą. Dotujący jest zatem zobowiązany do kontrolowania wydatkowania dotacji, a dotowany – zobowiązany do przeznaczania otrzymanych dotacji tylko na zadania zgodne z przeznaczeniem dotacji. Podmiot, któremu udzielono dotacji, winien każdy wydatek powiązać precyzyjnie z właściwym, celem. Powiązanie to nie może być dowolne, ale winno być adekwatne do celu wydatku. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, z czym Sąd zgadza się w całej rozciągłości, że wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem oznacza, przede wszystkim wykorzystanie jej na cel inny niż ten, który miał być realizowany w zakresie zleconych zadań.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Jedną z form świadczenia pomocy społecznej jest dotowana ze środków publicznych działalność środowiskowych domów samopomocy. Podmiot, któremu udzielono dotacji na ten cel powinien zapewnić wydatkowanie otrzymanych środków na zapewnienie uczestnikom środowiskowych domów samopomocy towarów i usług rzeczywiście im potrzebnych.
Zdaniem Sądu finansowanie ze środków dotacji wydatków na zakup wskazanych wyżej towarów i usług przeczy idei pomocy społecznej i rażąco narusza określony przytoczonymi wyżej przepisami cel udzielenia dotacji. Wydatki te nie mogły być pokryte ze środków przeznaczonych na bezpośrednią realizację zleconego zadania.
W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie dopuściło się rażących naruszeń w wydatkowaniu środków dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Skarżąca Gmina słusznie zatem została wezwana do zwrotu dotacji. Zgodnie bowiem z art. 169 ust. 4 u.f.p., zwrotowi do budżetu państwa podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdza, że przeprowadzone w rozpoznawanej sprawie postępowanie w pełni odpowiada również wymogom wynikającymi z K.p.a. Organy obydwu instancji działały na podstawie i w granicach prawa, a w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organy zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a poczynione przez nie ustalenia, w tym końcowe ustalenia organu odwoławczego, są prawidłowe i mają oparcie w zgromadzonej dokumentacji.
W ocenie Sądu dokonanej ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ też wyczerpująco wyjaśnił Stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy.
Wobec powyższego Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy, ani innych przepisów proceduralnych. Nie doszło też do zarzucanego w skardze, naruszenia ustawy o finansach publicznych i rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy. Tym samym Sąd - dokonując kontroli zaskarżonej decyzji - uznał, iż organ dokonał prawidłowej wykładni obowiązujących przepisów prawa, odnoszących się do zwrotu kwoty dotacji celowej.
Z tych wszystkich względów uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.