V SA/WA 1780/23

V SA/Wa 1780/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Dąbkowska-Mastalerek /sprawozdawca/
Konrad Łukaszewicz
Tomasz Zawiślak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne
Działalność gospodarcza
Skarżony organ
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz, Asesor WSA - Bożena Dąbkowska – Mastalerek(spr.), , Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi [...] z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 czerwca 2023 r. nr DZP-29/2023 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę
Uzasadnienie
[...] w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na punkt 2 decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 czerwca 2023 r. nr DZP - 29/2023.
Przedmiotową decyzją Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów:
I. Na podstawie art. 13v ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych , po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez [...] z siedzibą w [...] (dalej także: "Strona postępowania", "Strona" lub [...]) obejmującego okres czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r., tj. trzy kolejne miesiące, przypadające w okresie 2 lat przed dniem wszczęcia postępowania,
1.stwierdził nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. przez [...] w [...], to jest działanie naruszające zakaz, o którym mowa w art. 13 b ust. 1 i ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych;
2. nałożył na [...] w [...] administracyjną karę pieniężną w wysokości 1 133 506, 32 zł płatną do budżetu państwa.
II. Na podstawie art. 77 ust. 1 w związku z art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z art. 13h ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz art. 263 § 1 i art. 264 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 13q ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów:
1.obciążył [...] z siedzibą w [...] kosztami niniejszego postępowania w wysokości 359,60 zł,
2.zobowiązał [...] z siedzibą w [...] do zwrotu Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kosztów postępowania w terminie 14 dni od dnia, w którym rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów stanie się ostateczne.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w części orzekającej o nałożeniu kary pieniężnej 1 133 506,32 zł oraz w części obciążającej spółkę kosztami postępowania w wysokości 359, 60 zł.
Wobec ograniczenia zakresu zaskarżenia decyzji co do nałożenia kary i obciążającej kosztami postępowania uzasadnienie faktyczne i prawne wyroku poprzestanie na streszczeniu zaskarżonej decyzji jedynie w tej części.
W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że większość dowodów stanowią dokumenty i dane przekazane przez Stronę postępowania - jako nieznane Prezesowi Urzędu z urzędu i niemożliwe do uzyskania w inny sposób. Są to m.in. dane zawarte w składanych przez nią pismach w toku postępowania oraz załączanych do nich dokumentach księgowych, dane zawarte w plikach "JPK_VAT" i "JPK_WB" oraz zestawienia i informacje o zawieranych transakcjach handlowych (w tym Tabele zawierające zestawienia takich transakcji wraz z szeregiem informacji dotyczących tych transakcji handlowych). Pliki "JPK_VAT" i "JPK_WB" są postacią elektroniczną ksiąg podatkowych i dowodów księgowych. Strona postępowania podniosła, że Prezes UOKiK w badaniu nie powinien uwzględniać transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi osobowo, tj.: [...] (w okresie objętym badaniem w ramach niniejszego postępowania działająca jako [...]), [...], [...] (w okresie objętym niniejszym postępowaniem [...]) oraz [...], z uwagi na fakt, że ww. firmy mają ustalony podział zadań, współpracują ze sobą, tworząc de facto jeden organizm gospodarczy.
Organ stwierdził, że ma świadomość, że wskazane podmioty są bardzo ściśle ze sobą powiązane gospodarczo. Są jednak odrębnymi podmiotami prawa, zarejestrowanymi pod oddzielnymi numerami NIP. Ponadto terminy zapłaty miedzy podmiotami zostały uzgodnione, a świadczenie stało się wymagalne. Wierzyciel ma prawo, a nie obowiązek dochodzenia swej należności głównej, czy też odsetek za opóźnienie. Prezes Urzędu bada terminowość spełnienia świadczeń pieniężnych, a jego analizie podlegają wszystkie świadczenia pieniężne wchodzące w zakres podmiotowy i przedmiotowy Ustawy. Ustawa w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie nie przewiduje w tym zakresie wyłączeń.
W odniesieniu do zarzutu Strony, że w przypadku opóźnień w płatnościach pomiędzy podmiotami powiązanymi osobowo, tj.: [...], [...], [...] oraz [...] nie występuje naruszenie interesu publicznego, Prezes UOKiK wskazał, że istnienie interesu publicznego w niniejszym postępowaniu jest niewątpliwe i zostało wystarczająco skonkretyzowane.
Przedmiotem postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych nie jest ocena stosowanych przez Stronę praktyk naruszających konkurencję lub zbiorowe interesy konsumentów, nie jest zatem konieczne każdorazowe wykazywanie, że przez stosowanie określonej praktyki doszło do naruszenia interesu publicznego. Przedmiotem postępowania w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych jest natomiast ustalenie, czy doszło do naruszenia zakazu ustawowego, o którym mowa w art. 13b Ustawy. Naruszenie tego zakazu i popełnienie deliktu administracyjnego co do zasady narusza interes publiczny. Konkretyzacja interesu publicznego została bowiem dokonana przez samego ustawodawcę poprzez opis znamion czynu zabronionego.
Prezes Urzędu ustalił, że Strona popełniła delikt administracyjny polegający na nadmiernym opóźnianiu się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. W jego wyniku w okresie objętym postępowaniem 332 wierzycieli Strony nie otrzymało na czas zapłaty za dostarczenie towaru lub wykonanie usługi. Łączna wartość świadczeń pieniężnych nie spełnionych w terminie przez Stronę postępowania wyniosła 65 818 255,93 zł. Bezprawnym zachowaniem Strony dotknięty został szerszy krąg uczestników rynku, a nieotrzymanie przez nich na czas zapłaty jest zjawiskiem niekorzystnym dla gospodarki, grozi powstawaniem zatorów płatniczych, a zatem narusza wymagający ochrony interes publicznoprawny. Co uzasadnia podjęcie interwencji przez Prezesa Urzędu. Niepłacenie na czas wierzycielom wywołuje daleko idące skutki na rynku, bowiem pośrednio może oddziaływać również na kolejne podmioty uczestniczące w łańcuchach dostaw. A zatem krąg podmiotów dotkniętych bezprawnym zachowaniem Strony może być znacznie szerszy.
Interes publiczny nie powinien być pojmowany przez pryzmat realnego naruszenia interesów konkretnych podmiotów i nie wymaga dowodzenia, że interes ten faktycznie został naruszony. Już samo stworzenie zagrożenia zakłócenia konkurencji oznacza, że interes publiczny został naruszony. Już samo zagrożenie powstaniem zatorów płatniczych, narusza interes publiczny. Jednocześnie, jeżeli Strona dopuściła się nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych - to niewątpliwie ten stan zagrożenia powstał.
Pojęcie interesu publicznego należy interpretować przez pryzmat aksjologii ustawodawstwa antymonopolowego; sformułowanie "w interesie publicznym" oznacza, że ochrona konkurencji podejmowana jest w interesie państwa, niezależnie od działań jednostek i niezależnie od ich interesów. Ocena ta jest aktualna w niniejszym postępowaniu. Prezes Urzędu podejmuje bowiem interwencję niezależnie od ochrony podejmowanej indywidualnie przez wierzycieli, niezależnie od tego, czy sami wierzyciele dochodzą swych roszczeń, odsetek, czy godzą się na opóźnienia lub je akceptują nie korzystając ze środków ochrony prawnej. Interwencja ta nie ma związku z dochodzeniem roszczeń na drodze cywilnoprawnej.
Skoro Strona popełniła delikt administracyjny nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, w wyniku czego w okresie objętym postępowaniem 332 wierzycieli nie otrzymało w terminie zapłaty za dostarczone towary lub usługi, to zachowanie to stwarza stan zagrożenia powstawania zatorów płatniczych w gospodarce, a przez to narusza interes publicznoprawny, co uzasadnia interwencję Prezesa Urzędu.
Strona w piśmie z dnia 30 maja 2023 r. podniosła, że Prezes Urzędu może, za względu na charakter powiazań osobowych pomiędzy wskazanymi powyżej podmiotami, zastosować art. 13v ust. 8 Ustawy.
Przepis art. 13v ust. 8 Ustawy stanowi, że w uzasadnionych przypadkach Prezes Urzędu może odstąpić od wymierzania administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1. Organ wskazał, że nie dotyczy to przyznania Stronie uprawnienia, tylko zwolnienia z kary, a zatem wiąże się z przyznaniem swego rodzaju ulgi - zwolnienia z obowiązku zapłaty kary, którą sprawca deliktu administracyjnego co do zasady powinien zapłacić. Zastosowanie uznania administracyjnego w niniejszej sprawie, jak i interpretacja pojęcia niedookreślonego "uzasadnionego przypadku" nie mogą zatem abstrahować od tego faktu, jak i całego kontekstu normatywnego przepisu art. 13v ust. 8 Ustawy oraz funkcji kary i celów Ustawy.
Powinny być też stosowane z poszanowaniem konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa. Decyzja o odstąpieniu od wymierzenia kary na podstawie przepisu art. 13v ust. 8 Ustawy jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego. To do organu należy wybór konsekwencji prawnej.
Jednak zastosowanie uznania administracyjnego, czyli wybór konsekwencji prawnej, uzależnione jest od spełnienia ustawowej przesłanki wskazanej w hipotezie normy prawnej - czyli zaistnienia "uzasadnionego przypadku". Ustawodawca posłużył się tutaj pojęciem niedookreślonym, które podlega wykładni przez organ stosujący prawo. Dopiero po wystąpieniu przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary, organ administracyjny ma możliwość wyboru konsekwencji prawnej stanu faktycznego, albowiem dopiero wtedy działa w granicach uznania administracyjnego. Dopiero zatem spełnienie przesłanki określonej w normie prawnej powoduje, że organ przechodzi do etapu decyzyjnego - rozstrzygnięcia w ramach uznania . Sferę pojęć niedookreślonych należałoby odróżnić od sfery uznania administracyjnego. Pierwsza podlega pełnej wykładni w procesie interpretacji prawa, druga zaś dotyczy wyboru konsekwencji zaistnienia normy prawnej w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego.
W przedmiotowym postępowaniu Prezes Urzędu ustalił, że nie zachodzi "uzasadniony przypadek" odstąpienia od wymierzenia kary, a zatem stwierdził brak przesłanek do dokonania rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Ustalenia Prezesa dotyczą zatem sfery wykładni pojęcia "uzasadnionego przypadku", nie zaś sfery uznania administracyjnego. Prezes Urzędu wziął przy tym pod uwagę cały kontekst normatywny przepisu art. 13v ust. 8 Ustawy oraz cele i funkcje Ustawy, a także całokształt okoliczności niniejszej sprawy, w tym wszystkie okoliczności podniesione przez Stronę.
Art. 13v ust. 8 Ustawy nie może służyć, jako narzędzie do miarkowania kary. Brak ku temu podstaw prawnych, ale też nie istnieje taka potrzeba w stanie prawnym obowiązującym w niniejszej sprawie. Wysokość kary administracyjnej za nadmierne opóźnianie się w spełnianiu świadczeń pieniężnych jest bowiem proporcjonalna do skali naruszenia prawa, a zatem ewentualne jej "miarkowanie" dokonywane jest już na etapie jej wymierzania. Przy czym w przypadku stwierdzenia nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych wymierzenie kary jest zasadą. Art. 13v ust. 8 Ustawy daje Prezesowi Urzędu tylko dwie możliwości wyboru konsekwencji prawnych, o ile wystąpił "uzasadniony przypadek": odstąpienie od wymierzenia kary, albo nieodstępowanie od jej wymierzenia. Taka konstrukcja wyboru konsekwencji prawnych ma też wpływ na interpretację pojęcia "uzasadnionego przypadku" - jako okoliczności wyjątkowych, niezależnych od Strony, w których wymierzenie kary byłoby sprzeczne z jej funkcjami i celami Ustawy.
W sprawie nie zachodzi "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 13v ust. 8 Ustawy, a zatem w ogóle brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu i dokonania wyboru określonych w nim konsekwencji prawnych.
Prezes Urzędu stwierdził, że sama pandemia nie może w każdym przypadku stanowić przyczyny usprawiedliwiającej niewykonanie świadczenia pieniężnego, albowiem stan ten dotyczy wszystkich przedsiębiorców.
Stan epidemii został ogłoszony w rozporządzeniu z 20 marca 2020 r. Wcześniej, rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. ogłoszono stan zagrożenia epidemicznego. Nie ulega zatem wątpliwości, że wystąpienie epidemii jest faktem notorycznym, nie wymagającym udowodnienia przez Stronę. Jednakże, dopiero wynikające z niej konkretne zdarzenia, np. zamknięcie zakładu pracy/choroba epidemiczna załogi/kwarantanna - stanowiące bezpośrednią przeszkodę w spełnianiu świadczeń pieniężnych - i ich skutki mogą stanowić siłę wyższą dla konkretnego podmiotu, o ile tylko spełnione są dalsze przesłanki. W przeciwnym razie, przyjęcie poglądu odmiennego oznaczałoby powszechną zgodę na niedotrzymywanie umów i akceptację każdego opóźnienia w okresie pandemii. Z kolei, to podważałoby pewność obrotu gospodarczego, przyczyniając się do pogłębiania negatywnych zjawisk w gospodarce, w tym zatorów płatniczych. Ciężar tego zjawiska ostatecznie ciążyłby na podmiotach najsłabszych ekonomicznie, zajmujących końcowe miejsca w łańcuchach dostaw, a które w okresie pandemii miałyby nie otrzymać zapłaty w terminie. W odniesieniu do Strony postępowania okoliczności te jednak nie nastąpiły.
Niemożność terminowego spełniania świadczeń pieniężnych nie jest typowym następstwem samej tylko pandemii COVID-19. Opowiedzenie się za innym poglądem doprowadziłoby bowiem do przyjęcia, że podmioty występujące w obrocie każdorazowo mogą powoływać się na taką okoliczność, tym samym usprawiedliwiając swe opóźnienie. Negatywne skutki tych zachowań poniosłyby podmioty najsłabsze ekonomicznie, co byłoby sprzeczne z samym celem Ustawy, wyrażającym się w zapewnieniu kultury terminowych płatności. Prezes Urzędu dostrzega bowiem, że pandemia w różny sposób wpływa na sytuację finansową przedsiębiorców i nie wszyscy doświadczają trudności płatniczych. Zdarza się, że niektórzy przedsiębiorcy rozwijają swoją działalność, odnotowując wzrost zysków.
Prezes UOKiK przeanalizował sprawozdanie finansowe Strony postępowania za rok 2020. Analizie poddana została również treść sprawozdania z działalności Strony postępowania za rok 2020. Sprawozdania finansowe są bowiem podstawowym źródłem informacji ekonomicznej dotyczącej działalności jednostki gospodarczej i wykorzystywane jako główne źródło danych niezbędnych do analizy finansowej. Zgodnie z art. 45 ustawy o rachunkowości, sprawozdanie składa się z trzech elementów: bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej obejmującej wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia, zaś jego podstawowym celem jest zaspokajanie potrzeb informacyjnych użytkowników z zewnątrz.
W pismach z dnia 16 grudnia 2020 r., 24 lutego 2021 r., 3 września 2021 r. oraz 17 września
2021 r. Strona wskazała na przesłanki przemawiające za uznaniem, że do opóźnień w spełnianiu świadczeń pieniężnych doszło na skutek działania siły wyższej w postaci pandemii COVID-19.
Strona podniosła, że pandemia miała i ma bezpośredni wpływ na szereg sektorów i branż gospodarczych, powodując znaczący spadek obrotów światowych gospodarek w 2020 r., a to na skutek wprowadzanych ograniczeń w działalności niektórych segmentów gospodarczych (tzw. Lockdown) oraz spadek popytu na towary i usługi oraz przerwanie wielu istotnych łańcuchów logistycznych (dostaw), w tym importu szeregu surowców i materiałów z krajów tzw. Dalekiego Wschodu. Załączyła dane opublikowane przez Główny Urząd Statystyczny, wskazujące m.in. na spadek sprzedaży detalicznej w cenach stałych w kwietniu, maju oraz czerwcu 2020 r., w porównaniu do roku poprzedniego (odpowiednio o 22,9%, 7,7% oraz o 1,3%). Strona podkreśliła, że taki sam trend wystąpił na rynkach zagranicznych, zaś spadek popytu krajowego, jak i zagranicznego miał znaczący wpływ na działalność [...], bowiem Strona współpracuje z ok. 8 000 podmiotów krajowych i eksportuje swoje towary na ponad 60 rynków zagranicznych. Podniosła, że już od kwietnia 2020 r. odnotowała spadek obrotów o ok. 14% w skali rok do roku, a sprzedaż również zmniejszyła się, w stosunku do poprzedniego miesiąca, tj. marcu 2020 r.
Organ wskazał, że w skali roku jest to tylko jeden miesiąc. Ze sprawozdania finansowego Strony za 2020 wynika, w 2020 roku Strona postępowania poczyniła liczne inwestycje: zainstalowano dwie nowoczesne linie pakujące o wydajności 50 pudełek na minutę, z czego każda nowa maszyna posiada nadzór procesu firmy [...]lub [...], cztery nowe piece do hartowania wkrętów - dwa piece do hartowania poziomego i dwa do hartowania pionowego, a wszystkie maszyny zainstalowano w marcu 2020 r., w nowo wybudowanym zakładzie produkcyjnym [...] o powierzchni 14.000 m2 zlokalizowanym w [...], gmina [...]. Ponadto, jak wynika z przedłożonego sprawozdania finansowego Strony postępowania, w 2020 roku Strona osiągnęła zysk netto na poziomie ponad 38 mln zł - wyższy, niż w roku poprzednim o ponad 23 min zł. W porównaniu do 2019 r. wzrosły także przychody netto przedsiębiorcy ze sprzedaży i zrównane z nimi aż o ponad 65 mln zł przy jednoczesnym wzroście kosztów działalności operacyjnej o ponad 44 min zł.
Na koniec grudnia 2020 zwiększyły się także kapitały własne Strony - w porównaniu do końca 2019 roku aż o ponad 36 mln zł i wyniosły ponad 88 min zł. Zwiększyły się wskaźniki rentowności rok do roku, głównie w efekcie wyższej dynamiki wzrostu przychodów do dynamiki kosztów operacyjnych (wzrost efektywności kosztowej). W porównaniu z rokiem 2019, w 2020 wzrosły zatem niemal wszystkie wskaźniki Strony odnoszące się do rentowności: sprzedaży brutto o 4,7%, sprzedaży netto o 5,4%, majątku o 5,3% oraz kapitału własnego o 31%. Wyniki finansowe przeczą twierdzeniom Strony potwierdzają jej stabilną, bezpieczną sytuację finansową w ww. okresie. W treści sprawozdania finansowego wskazano, że Strona utrzymuje ciągłość produkcji i dostaw materiałów, a nadto, łańcuch dostaw nie został zachwiany, na co pozwoliła zdywersyfikowana polityka importowa Strony. W treści sprawozdania wskazano, iż Zarząd nie widzi żadnych negatywnych skutków pandemii, które miałyby bezpośredni wpływ na działanie podmiotu, zaś w celu zapobiegania skutkom COVID-19, Strona otrzymała dofinansowanie z Wojewódzkiego Urzędu Pracy na utrzymanie miejsc pracy. W roku 2021 Zarząd Spółki przewidywał wzrost ze sprzedaży, co miałoby przełożyć się bezpośrednio na wzrost rentowności.
Prezes Urzędu ustalił, że suma wartości świadczeń pieniężnych wymagalnych w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r., które nie zostały w nim spełnione lub zostały spełnione po terminie przez Stronę postępowania, wyniosła w poszczególnych tabelach: w Tabeli Z. 1. - 33 463 020,31 PLN, w Tabeli Z.2. - 15 652 953,57 PLN, w Tabeli Z.3. - 1 938 236,38 EUR oraz 6 356 GBP, co po przewalutowaniu stanowi 8 722 169,49 PLN, w Tabeli Z.4. - 635 872,10 EUR oraz 1 676 GBP , co po przewalutowaniu stanowi 2 828 749,15 PLN, w Tabeli Z.5. - 5 151 363,41 PLN.
W okresie objętym postępowaniem Strona dokonywała transakcji handlowych w: złoty (PLN), euro (EUR) oraz funt szterling (GBP). Ustalenia w zakresie nadmiernego opóźniania się przez Stronę postępowania ze spełnianiem świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych obrazuje Tabela Z.3 oraz Z.4. Tabele Z.1, Z.2 oraz Z.5 dotyczą świadczeń pieniężnych wyrażonych w PLN.
Prezes UOKiK ustalił wartość świadczeń pieniężnych niespełnionych przez Stronę postępowania w okresie objętym postępowaniem lub spełnionych przez Stronę postępowania po terminie, po przeliczeniu na złotówki (PLN) świadczeń pieniężnych wyrażonych w walutach obcych, na podstawie art. 10 ust. 1a w zw. z art. 13v ust. 1 Ustawy.
(159) Jako podstawę przewalutowania świadczeń pieniężnych (w kwotach brutto) wyrażonych w walutach obcych, Prezes Urzędu przyjął średni kurs danej waluty ogłaszany przez Narodowy Bank Polski na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenia pieniężne stały się wymagalne. Dokonanie przewalutowań w oparciu o powyższe zasady uzasadnione jest brzmieniem ustawy, w tym w szczególności jej art. 10 ust. 1a z uwzględnieniem wykładni funkcjonalnej i systemowej przywołanego przepisu. Powołując się na wykładnię funkcjonalną, regulacja zawarta w art. 10 Ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych dotyczącą rekompensaty za koszty odzyskiwania należności ma na celu wzmocnienie pozycji wierzycieli i zniechęcenie dłużników do opóźnień w spełnianiu świadczeń pieniężnych, ten sam cel przyświeca założeniom Ustawy.
Stosownie zaś do wykładni systemowej organ przyjął, że ustawodawca działa racjonalnie i tworzy spójny system prawny - w tym kontekście należy ustalić znaczenie interpretowanej normy odnosząc się do całego systemu prawa. Konstrukcja przewidziana w art. 10 ust. 1a Ustawy (wyliczenia kursu ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne) odnosi się do dnia wymagalności - okoliczności mającej kluczowe znaczenie z punktu widzenia przedmiotu niniejszego postępowania. W toku postępowania w sprawach nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych dokonano weryfikacji dnia wymagalności, co z kolei stanowi punkt wyjścia do ustalenia, czy Strona dopuściła się nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych na podstawie art. 13b Ustawy, i
Prezes Urzędu ustalił, że w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r., łączna suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez Spółkę wyniosła 65 818 255,93 złotych - a zatem przekracza próg ustawowy, o którym mowa w art. 13b ust. 2 Ustawy w zw. z art. 14 ust. 2 ustawy zmieniającej 2019.
(Zdaniem organu w sprawie zachodzą kumulatywnie wszystkie pozytywne przesłanki dla stwierdzenia, że Strona postępowania nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r.:
- posiadała status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych,
- zawierała transakcje handlowe w rozumieniu art. 4 pkt 1 Ustawy w związku z prowadzoną przez strony umów działalnością,
- nadmiernie opóźniała się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych w okresie objętym postępowaniem (stosownie do art. 13b ust. 1 i 2 Ustawy),
- strona postępowania nie posiadała statusu podmiotu publicznego.
W okresie objętym postępowaniem - stanowiącym czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. - Strona naruszyła zakaz ustawowy, o którym mowa w art. 13b ust. 1 Ustawy, a zatem popełniła delikt administracyjny polegający na nadmiernym opóźnianiu się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 13v ust. 6 Ustawy, "Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli wartość niespełnionych lub spełnionych po terminie przez stronę postępowania świadczeń pieniężnych, za które zgodnie z ust. 2 obliczono by jednostkowe kary, jest równa lub mniejsza od wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez tę stronę postępowania w okresie objętym postępowaniem. Przy obliczaniu wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie, o których mowa w zdaniu pierwszym, nie uwzględnia się wartości świadczeń pieniężnych, w przypadku których termin spełnienia świadczenia pieniężnego upłynął wcześniej niż w terminie 2 lat przed dniem wszczęcia postępowania.
W piśmie z dnia 3 września 2021 r. Strona postępowania wskazała, że łączna suma wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez [...] z siedzibą w [...], w okresie objętym postępowaniem, tj. czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. wyniosła 18 854 552,45 zł, z czego 18 849 128,73 zł to "należności podmiotów niepowiązanych, nienależących do [...].
W okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. łączna suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez Stronę postępowania wyniosła 65 818 255,93 zł zatem znacząco przewyższa wartość świadczeń pieniężnych wskazanych przez Stronę jako nieotrzymane lub otrzymane po terminie w okresie objętym postępowaniem, tj. 18 854 552,45 zł.
Z powyższych względów, należy stwierdzić, że nie została spełniona przesłanka o której mowa z art. 13v ust. 6 Ustawy, a zatem w niniejszej sprawie nie zachodzi podstawa do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 13v ust. 6 Ustawy.
Organ rozważał także przesłankę do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 13v ust. 7 Ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku, gdy do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło na skutek działania siły wyższej Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
Zdaniem Strony do nadmiernego opóźniania się przez nią ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło w następstwie siły wyższej -epidemii COVID-19.
Art. 13 ust. 7 Ustawy wyraźnie wskazuje, że siła wyższa, jako przesłanka odstąpienia przez Prezesa UOKiK od wymierzenia kary administracyjnej, znajduje zastosowanie jedynie wówczas, gdy do naruszenia prawa doszło wskutek zdarzenia o takim charakterze. Konieczne jest zatem, aby nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych, które stanowi powód wymierzenia tej sankcji, pozostawało w bezpośrednim związku przyczynowo skutkowym z wystąpieniem siły wyższej. Związek ten rozumiany jest jako łańcuch przyczynowo - skutkowy, łączący przypadek wystąpienia siły wyższej i skutek w obszarze zobowiązań umownych, do którego nie doszłoby, gdyby nie fakt wystąpienia sity wyższej. Takie następstwo musi mieć charakter obiektywnie normalnego, ustalanego, w zależności od okoliczności, zgodnie z zasadą doświadczenia życiowego. Normalny skutek zdarzenia ma miejsce wówczas, gdy to ostatnie zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia tego pierwszego.
W piśmie z dnia 3 września 2021 r. Strona wskazała, że na jej płynność oddziaływał także poziom kosztów i zobowiązań prywatnoprawnych, jak i publicznoprawnych, zaś spadek zdolności płatniczych Spółki [...] w okresie objętym niniejszym postępowaniem, tj. czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r., nie był jedynie skutkiem sytuacji w zakresie regulowania należności i innych okoliczności zaistniałych w tym właśnie okresie, ale wypadkową czynników zaistniałych również w okresach poprzednich. Jednocześnie, Strona wskazała, że mimo epidemii ochroniła wszystkie istniejące miejsca pracy, unikając zwolnień grupowych. Terminowo, bez opóźnień, wypłacała pracownikom wynagrodzenia, na dowód czego dołączyła stosowne dokumenty. Regulowała swe zobowiązania wobec dostawców, mimo, że w niektórych przypadkach z opóźnieniem, w pierwszej kolejności regulując zaś zobowiązania komercyjne wobec dostawców zewnętrznych, a dopiero następnie - w ramach swej grupy.
W ocenie Prezesa wskazane okoliczności przeczą twierdzeniu Strony, jakoby do nadmiernego opóźnienia się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło jedynie na skutek działania siły wyższej spowodowanej epidemią C0VID-19. W tym samym okresie, część z świadczeń Strona realizowała zgodnie z terminami uzgodnionymi z poszczególnymi dostawcami towarów lub usług. Dlatego też, trudno jest przyjąć, aby do części świadczeń pieniężnych wymagalnych w tym samym okresie działanie siły wyższej nie miało miejsca, zaś do części z nich wystąpiło.
W ocenie organu do nadmiernego opóźniania doszło na skutek różnych przyczyn,
działających również przed wystąpieniem C0VID-19. Brak jest zatem bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy skutkami pandemii COVID-19, a nadmiernym opóźnianiem.
Samo wystąpienie okoliczności, które można uznać za przejaw siły wyższej, nie jest wystarczające do przyjęcia, iż w danych okolicznościach mamy do czynienia z siłą wyższą, gdyż dodatkowo należy brać pod uwagę także to, czy osoba, która z zaistnienia obiektywnych zdarzeń, składających się na siłę wyższą, wywodzi skutki prawne, mogła przeciwdziałać i zapobiec skutkom zaistnienia tych zdarzeń. Strona nie wykazała konkretnego zdarzenia mającego swoje źródło w pandemii, które w okresie objętym postępowaniem w stanowiło trudną do przezwyciężenia przeszkodę w terminowym spełnianiu świadczeń pieniężnych.
Za taką przeszkodę nie można uznać spadku przychodów Strony, czy też utrudnienia zapłaty zobowiązań. Zgodnie z przepisem art. 13v ust. 7, siła wyższa ma być bowiem przyczyną nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych, a zatem, ma dotyczyć samego procesu spełniania świadczeń pieniężnych - nie zaś sytuacji finansowej podmiotu bądź jego zdolności płatniczych.
W ocenie Prezesa Urzędu, zdarzenia takie jak: spadek przychodów, spadek zysku, wzrost kosztów operacyjnych, utrata dostawców, zleceń (bez względu na przyczynę: upadłość kontrahentów, postęp technologiczny, zawinione czy niezawinione nie wykonanie zawartych umów), co do zasady, nie stanowią zdarzeń nieprzewidywalnych czy nadzwyczajnych, których skutkom nie można zapobiec w toku prowadzonej działalności. Wręcz przeciwnie - są to zdarzenia mieszczące się w pojęciu ryzyka przedsiębiorcy, które może i powinien on przewidzieć, a także takie, przed którymi działając rozsądnie może i powinien się zabezpieczyć, odpowiednio zarządzając ryzykiem, np. poprzez adaptację do zmieniających się warunków rynkowych.
Strona jako profesjonalny przedsiębiorca winna dołożyć należytej staranności wymaganej w stosunkach gospodarczych i w taki sposób kształtując warunki umowne w transakcjach handlowych oraz procesy rozliczeń z kontrahentami, aby terminowo wywiązywać się ze swych zobowiązań.
Strona zwróciła uwagę na problemy związane z zatowarowaniem w surowce i materiały, z uwagi na to, że pandemia COVID-19 podniosła do rangi priorytetów wiele problemów operacyjnych, które w "normalnych" okolicznościach nie byłyby brane pod uwagę, tj. chociażby dostępność surowców czy ich cena, w związku z wyłączeniem lub ograniczeniem niektórych mocy produkcyjnych w Europie. Jednocześnie, Strona postępowania wskazała, że w latach 2018-2020 przeprowadziła program inwestycyjny o wartości ponad 150 min zł, mający na celu dwukrotne zwiększenie zdolności produkcyjnych. Wyjaśniła, że oddanie inwestycji do użytku miało miejsce na początku 2020 r., tym nie mniej, w wyniku pandemii nie doszło do oczekiwanego wzrostu produkcji, co z kolei spowodowało zamrożenie kapitału w inwestycjach, spadek przepływów operacyjnych i zamrożenie większej części środków na magazynie wyrobów gotowych. Strona postępowania podkreśliła, że w rezultacie w 2020 r. systematycznie wzrastała wartość przyjętej do magazynu produkcji, co spowodowało zmniejszenie kapitału obrotowego dostępnego dla firmy, w efekcie tworząc problemy z płatnościami. W tym zakresie, powołała się na siłę wyższą w postaci pandemii, wyjaśniając, że przy podejmowaniu decyzji gospodarczych, w tym decyzji inwestycyjnych od 2018 roku nie mogła przewidzieć przebiegu procesów społecznych, gospodarczych i politycznych, jakie wystąpiły w 2020 r. Ponadto, wyjaśniła, że pandemia spowodowała obniżenie sprzedaży, a tym samym - zamrożenie środków w zapasach, przy równoczesnym oddaniu do użytku nowych inwestycji, angażujących bardzo poważne środki, co w jej ocenie uniemożliwiło adekwatny zwrot z zainwestowanego kapitału, pociągając za sobą spadek wielkości środków obrotowych, pozwalających na płynną realizację zobowiązań.
Zaistnienie epidemii jej zakres i skutki oraz charakter jako siły wyższej potwierdzają ponadto obowiązujące przepisy prawa, tj. np. przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z późn. zm.) oraz uzasadnienie do tej ustawy, w którym ustawodawca przyznał, że stosowane rozwiązania uzasadnione są działaniem choroby COVID-19, jako siły wyższej i związanej z nią epidemią, która została stwierdzona rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. 2020 poz. 433).
Prezesa Urzędu wskazał, że akceptuje aktualne stanowisko sądów powszechnych, w którym akcentuje się, że choć niewątpliwie epidemia COVID-19 była zdarzeniem nadzwyczajnym, zewnętrznym, którego nie przewidziano i któremu skutecznie nie można było zapobiec, a dodatkowo stanowiła przeszkodę o charakterze powszechnym, niezależną od woli sądu i stron - to jednakże może co do zasady być uznana za siłę wyższą jedynie w odniesieniu do pierwszych miesięcy jej trwania, tj. do okresu od marca do maja 2020 r. Natomiast w okresie późniejszym epidemia COVID-19 nie miała już charakteru zdarzenia nagłego i niemożliwego do przewidzenia. Ponadto trafnie wskazuje się w literaturze przedmiotu, że in concreto nie stanowi przejawu siły wyższej okoliczność, która tylko potencjalnie uniemożliwia wykonanie zobowiązań.
Postępowanie dotyczy okresu czerwiec - sierpień 2020 r., to oczywistym jest, że sam fakt wystąpienia epidemii COVID-19, bez równoczesnego wykazania, że zaistnienie tej epidemii wykluczało możliwość działania przez Stronę, nie może zostać uznany za siłę wyższą. Strona, podobnie jak inni przedsiębiorcy, przez pierwsze trzy miesiące obowiązywania pandemii mogła dostosować sposób prowadzenia przez siebie działalności gospodarczej do zmienionych przez epidemię okoliczności. Dlatego też, w ocenie Prezesa UOKiK, epidemia COVID-19 w okresie czerwiec, lipiec, sierpień 2020 r. nie stanowiła znamiona siły wyższej.
Pogorszenie sytuacji finansowej czy też płynności finansowej Strony - nawet jeśli wystąpiło w okresie epidemii - nie stanowi samo w sobie przejaw działania siły wyższej, w rozumieniu przepisu art. 13v ust. 7 Ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, siła wyższa musi być bowiem przyczyną nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych, a zatem powinna w sposób decydujący wpływać na brak możliwości terminowego spełniania świadczeń pieniężnych, tj. skutkować nadmiernym opóźnianiem się w spełnianiu świadczeń pieniężnych.
W piśmie z dnia 24 lutego 2021 r. Strona wskazała, że pandemia COVID-19 miała negatywny wpływ na płynność jej partnerów handlowych, co z kolei negatywnie wpłynęło na możliwość regulowania przez nią zobowiązań. Tym nie mniej, powszechnie przyjmuje się odpowiedzialność przedsiębiorcy za współpracujące z nim podmioty, bądź takie, którym powierza wykonanie umowy i za zawarcie w umowie zapisów wymuszających wykonanie przewidzianych obowiązków. Z kolei, element subiektywny siły wyższej wskazuje na następstwa niemożliwe do uniknięcia, mimo zachowania przez dany podmiot należytej staranności. Nakłada on obowiązek przeciwdziałania skutkom nadzwyczajnego zdarzenia, poprzez przedsięwzięcie wszelkich właściwych środków, z wyjątkiem takich, które wymagają nadmiernych poświęceń lub są nieproporcjonalne do zamierzonego efektu.
Pogorszenie zdolności płatniczych przez Stronę, zmniejszenie jej przychodów czy też zysków w stosunku do lat ubiegłych, nie stanowi samodzielnej i obligatoryjnej podstawy do odstąpienia od wymierzenia kary administracyjnej przez Prezesa Urzędu. Przyjęcie odmiennego stanowiska na gruncie przepisów Ustawy nie znajduje oparcia w formalnie obowiązujących przepisach prawa.
Zakwestionowane świadczenia pieniężne wymienione w Tabelach Z. 1 -Z.5, stanowiące załącznik do niniejszego pisma zastrzeżono jako ekwiwalent w zamian za spełnienie świadczeń niepieniężnych (dostarczenie towarów lub wykonanie usług), które Strona już otrzymała od swych kontrahentów. Tym bardziej niezasadne jest zatem wykorzystywanie czasowego pogorszenia koniunktury, czy też sytuacji finansowej przedsiębiorcy dla usprawiedliwienia niespełnienia lub spełnienia po terminie uzgodnionego przez strony umowy wzajemnego świadczenia pieniężnego.
Pogorszenie sytuacji finansowej Strony postępowania na skutek stanu epidemii może stanowić przejaw działania siły wyższej - czego jednak na gruncie przepisu art. 13v ust. 7 uczynić nie sposób. Brak jest postaw do przyjęcia, że decydującą przyczyną niespełniania przez nią w terminie świadczeń pieniężnych była utrata, czy też pogorszenie płynności finansowej spowodowana stanem epidemii.
W kontekście stanu epidemii C0VID-19 mogłaby być rozważana np. w przypadku zdarzeń tj. decyzja inspektora sanitarnego o kwarantannie pracowników biura, powodująca brak dostępu przez uprawnionych do systemu płatniczego pozwalającego na dokonanie przelewów w celu spełnienia świadczeń pieniężnych w terminie, czy też decyzja o zamknięciu zakładu pracy i brak dostępu do systemów księgowych, a które to okoliczności mogłyby stanowić trudną do przezwyciężenia przeszkodę w spełnianiu świadczeń pieniężnych (np. dlatego, że wymagałoby to złamania zakazów administracyjnych). Tymczasem, w odniesieniu do Strony postępowania okoliczności takie jednak nie wystąpiły.
Stan epidemii może wpływać negatywnie na kondycję finansową wielu przedsiębiorstw. Szczególnie dotknięty jest nią sektor [...], który nie korzysta z dostępnych dużym przedsiębiorstwom narzędzi regulowania płynności, ani zasobów majątkowych. Nie można zatem, powołując się na siłę wyższą, obciążać kontrahentów negatywnymi skutkami epidemii.
Strona postępowania, mimo wpływu epidemii COVID-19 na jej działalność w okresie objętym postępowaniem, dysponowała wystarczającymi zasobami ludzkimi, technicznymi i finansowymi, pozwalającymi na terminową zapłatę świadczeń pieniężnych z tytułu zawartych transakcji handlowych.
Organ wskazał, że zgodnie z przepisem art. 13v ust. 8 Ustawy, w uzasadnionych przypadkach Prezes Urzędu może odstąpić od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Jednocześnie, należy zaznaczyć, że przepis ten nie zawiera żadnych przykładowych przypadków (okoliczności) wskazujących na jego zastosowanie.
Art. 13v ust. 8 ustawy jest przejawem "uznania administracyjnego" umożliwiającego organowi administracyjnemu elastyczne kształtowanie treści skutku prawnego.
W ocenie Prezesa Urzędu, takim obiektywnie słusznym przypadkiem może być, np. ustalenie, że nałożenie kary byłoby sprzeczne z jej funkcjami. Z kolei, "uzasadniony przypadek" nie będzie zachodził dopóty, dopóki, interes społeczny w nałożeniu kary przeważa nad słusznym interesem strony w odstąpieniu od jej wymierzenia. Wskazać jednak należy, że zawsze decydują o tym indywidualne okoliczności konkretnego przypadku. Wynika to chociażby z faktu, że nawet podobne zachowania przedsiębiorców mogą w różny sposób wpływać na stan konkurencji na rynku .
Jako czynnik uzasadniający odstąpienie od wymierzenia kary, Strona wskazał, iż [...], [...] oraz [...] są firmami rodzinnymi, ściśle ze sobą powiązanymi. Wobec tego, Strona postępowania stała na stanowisku, że relacje handlowe podmiotów wchodzących w skład Grupy [...], powiązanych relacjami "ścisłej zależności", nie powinny być w ogóle przedmiotem rozważań ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom w transakcjach handlowych.
Wszelkie wyłączenia w tym zakresie wynikają z treści przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Z kolei, świadczenia pieniężne wynikające z transakcji handlowych zawartych pomiędzy podmiotami powiązanymi, w stanie prawnym adekwatnym do okresu, którego dotyczy postępowanie, nie zostały przez ustawodawcę wskazane jako te, do których przepisy ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych nie mają zastosowania. W konsekwencji, brak jest podstaw do wyłączenia tych zobowiązań z sumy świadczeń pieniężnych spełnionych po terminie i niespełnionych przez Stronę w okresie objętym postępowaniem.
Kara pieniężna pełni funkcję prewencyjno-wychowawczą i ma na celu kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa oraz jego postaw wobec prawa, poprzez wychowywanie (prewencję pozytywną) i odstraszania od naruszenia prawa (prewencję negatywną). Ma to z kolei związek z realizacją celów Ustawy - kształtowania kultury terminowych płatności i przeciwdziałanie powstawaniu zatorów płatniczych w gospodarce. Nadto, jej funkcja wyraża się również w zapobieganiu kredytowania się kosztem innych przedsiębiorców, poprzez uczynienie takiego zachowania nieopłacalnym.
W oparciu o przepisy ustawy oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy Prezes Urzędu obliczył jednostkowe kary za każde niespełnione oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne i obliczył sumę jednostkowych kar pieniężnych. Suma jednostkowych kar za każde niespełnione przez Stronę postępowania oraz spełnione po terminie świadczenie pieniężne, które było wymagalne w okresie objętym postępowaniem, wynosi 1 133 506,32 zł.
[...] w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 czerwca 2023 r. w zakresie punktu 2 odnoszącego się do nałożenia kary pieniężnej.
Spółka wniosła o uchylenie punktu 2 decyzji oraz uchylenie decyzji z zakresie kosztów postępowania. Ewentualnie w przypadku nie uwzględnienia zarzutów skargi wymienionych w jej pierwszej części Spółka wniosła o uchylenie punktu 2 decyzji w części w zakresie kary administracyjnej w kwocie 618 666, 05 zł która dotyczy opóźnionych płatności Spółki (w wysokości 21 378 787, 22 zł ) na rzecz przedsiębiorców z [...].
W ocenie spółki zakwalifikowanie pandemii COVID-19 jako siły wyższej jest bezsporne. Spółka nie zgodziła się, że z twierdzeniem że od czerwca do końca sierpnia pandemia utraciła przymiot siły wyższej. Wskazała, że nie musi występować tożsamość okresu występowania siły wyższej okresu występowania jej skutków. Powołała dane z Głównego Urzędu Statystycznego dotyczące spadku sprzedaży detalicznej w pierwszej połowie roku 2020 r. w stosunku do sprzedaży w roku 2019 r.
Wskazała też, że od II do IV kwartału 2020 r. nastąpiło drastyczne obniżenie PKB. Z powyższego wynika, że okresem działania siły wyższej objęty był cały 2020 r., a skutki gospodarcze pandemii trwały co najmniej do końca 2020 r.
Przyczyną spadku koniunktury było administracyjne zamykanie zakładów, czasowe zawieszanie działalności firm, reżim sanitarny utrudniający osiąganie pełnych mocy, zerwanie łańcuchów dostaw. Pandemia i jej skutki nie znikły z dniem 1 czerwca 2020 r.
Spółka wskazała, że co roku w marcu i kwietniu następuje sezonowy wzrost popytu na produkty spółki. Jednak w marcu 2020 r. kontrahenci rezygnowali z zakupów lub zmniejszali ich ilość, co spowodowało to spadek wpływów gotówkowych. W pierwszych miesiącach pandemii spółka dokonywała zakupów nie mogąc przewidzieć problemów związanych ze sprzedażą towarów. Występowały też problemy z zakupem surowców i materiałów, nastąpił wzrost cen surowców i zamrożenie większej części środków w magazynie. Jednocześnie zmniejszony został kapitał obrotowy Spółki.
W ocenie Spółki opóźnienia w płatności zobowiązań od czerwca do sierpnia 2020 r. były skutkiem siły wyższej. Gdyby nie pandemia Spółka nie miałaby problemów ze zbyciem towarów, ze wzrostem zapasów magazynowych, ze ściąganiem płatności za towary sprzedane, czy problemami z zaopatrzeniem w surowce, i drastycznym wzrostem cen surowców.
W 2020 r. oddana została realizowana od 2018 r. o wartości 150 mln zł. Jednak na skutek pandemii brak było pozytywnych efektów inwestycji, a sytuacja Spółki uległa pogorszeniu.
W ocenie Spółki organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego pod względem przesłanek wynikających z art. 13v ust. 7 i art. 13v ust. 8 ustawy.
Opóźnienia w zapłacie zobowiązań przez spółkę wobec podmiotów z Grupy [...] nie powinny być rozpatrywane jako opóźnienia ze spełnianiem świadczeń pieniężnych i stanowią uzasadniony przypadek z art. 13v ust. 8 ustawy. Omawiane podmioty nie są niezależne, nie doszło zatem do wykorzystania przewagi kontaktowej. Była to bowiem swobodna decyzja wszystkich tych podmiotów.
Tego rodzaju przedsiębiorstwa nie muszą być chronione przez ustawę. W. K. i J. K. w spółce Skarżącej posiadają łącznie 99% udziałów, w [...] posiadają łącznie 95% udziałów (5% posiadają dzieci państwa K.), w spółce [...] posiadają łącznie 100 % udziałów. Natomiast P. K. syn państwa K., który jest także udziałowcem [...] prowadzi [...]. Powiazania kapitałowe i personalne miedzy podmiotami są oczywiste. Rozliczenia miedzy wymienionymi podmiotami maja charakter wewnętrzny.
Celem ustawy o zatorach jest ochrona podmiotów niezależnych w działalności gospodarczej. Skoro ustawodawca stwierdził, że opóźnienia w spełnianiu świadczeń między podmiotami grupy kapitałowej nie przyczyniają się do powstania zatorów to podobnie należy uznać co do podmiotów, które są powiązane zarówno kapitałowo jak i personalnie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej "p.p.s.a". Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sądowa kontrola decyzji Prezesa Urzędu z dnia 21 czerwca 2023 r. co do nałożenia na spółkę kary pieniężnej w wysokości 1 133 506,32 zł nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącego. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 p.p.s.a.
Na wstępie przypomnieć należy, że podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji jest ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.
W myśl art. 13b ust. 1 tej ustawy zakazane jest nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez podmioty, o których mowa w art. 2, niebędące podmiotami publicznymi, co ma miejsce, gdy w okresie trzech kolejnych miesięcy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wynosi co najmniej 2.000.000 zł (ust. 2). W odniesieniu do postępowań wszczynanych w latach 2020 i 2021, nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych ma miejsce, gdy suma wartości świadczeń pieniężnych niespełnionych oraz spełnionych po terminie przez ten podmiot wyniesie, co najmniej 5.000.000 zł - stosownie do treści art. 14 ust. 2 ustawy zmieniającej.
Zgodnie z art. 2 ustawy o zatorach płatniczych przepisy tej ustawy stosuje się do transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są:
1) przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162);
2) podmioty prowadzące działalność, o której mowa w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców;
3) podmioty, o których mowa w art. 4, art. 5 ust. 1 i art. 6 ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. poz. 2019 oraz z 2020 r. poz. 288, 1492, 1517, 2275 i 2320);
4) osoby wykonujące wolny zawód;
5) oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych;
6) uchylony;
7) przedsiębiorcy z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej.
Przewidziana w ustawie o zatorach płatniczych definicja transakcji handlowej stanowi umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością (art. 4 pkt 1), a świadczenie pieniężne to wynagrodzenie za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej (art. 4 pkt 1a).
Forma obliczenia administracyjnej kary pieniężnej z art. 13v ust. 2 ustawy nie pozostawia Prezesowi UOKiK swobody w ustaleniu jej wysokości. Decyzja o wymierzeniu kary jest decyzją związaną, gdyż ustawodawca nakazuje stosować mechanizm jej wyliczania jako sumy jednostkowych kar określony w art. 13v ust. 2, zawiera matematyczną formułę, według której należy obliczać wysokość jednostkowej kary i która uzależnia tę wysokość od wartości niespełnionego lub spełnionego po terminie świadczenia pieniężnego, okresu opóźnienia i odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, ustalonych na dzień wydania decyzji o nałożeniu kary.
W sprawie nie jest sporne to, że Skarżąca spełnia przesłanki podmiotowe niniejszej regulacji, jak również to, że doszło do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych za okres objęty postępowaniem, o którym mowa w art. 13b ust. 1 i 2 ustawy o zatorach płatniczych.
Spółka twierdzi jednak, że wystąpiły przesłanki siły wyższej (art. 13v ust. 7) oraz uzasadniony przypadek (art. 13v ust. 8) skutkujące koniecznością odstąpienia od wymierzenia kary.
Skarżąca stawia też organowi zarzut naruszenia szeregu przepisów postępowania art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, art. 2 i art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego, poprzez niewłaściwe nieodstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej, mimo, że w ocenie strony do opóźnienia doszło na skutek działania siły wyższej pandemii COVID-19.
W ocenie Sądu nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 13v ust. 7 ustawy o zatorach płatniczych. Przepis ten stanowi, iż w przypadku gdy do nadmiernego opóźniania się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło na skutek działania siły wyższej Prezes Urzędu odstępuje od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.
Pojęcie siły wyższej nie posiada legalnej definicji, określana jest jako zdarzenie zewnętrzne, co oznacza, że pozostaje ono poza kontrolą podmiotu, który nie ma żadnego wpływu na jego wystąpienie i skutki. Jest to zdarzenie nadzwyczajne, wyjątkowe, któremu nie można zapobiec i którego nie da się przewidzieć w świetle aktualnego stanu wiedzy i doświadczenia życiowego (por. A. Wróbel [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Warszawa 2020, s. 1023).
W piśmiennictwie wyróżnia się trzy kategorie siły wyższej - w postaci katastrofalnych działań przyrody, aktów władzy ustawodawczej i wykonawczej oraz poważnych zaburzeń życia publicznego. Z kolei jako przypadki siły wyższej będące efektem działań sił przyrody orzecznictwo wskazuje na powodzie, pożary o dużych rozmiarach, trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów oraz epidemie (por. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 299/13, LEX nr 1572663).
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt IV CSK 129/18 wskazał, że siła wyższa rozumiana jest jako zdarzenie zewnętrzne (...), o charakterze nadzwyczajnym, przejawiającym się w nieznacznym stopniu prawdopodobieństwa jego wystąpienia oraz o charakterze przemożnym, polegającym na niemożności jego opanowania i zapobieżenia jego skutkom na istniejącym w danej chwili poziomie rozwoju wiedzy i techniki. Zwykle przejawem tak rozumianej vis maior są katastrofy żywiołowe – trzęsienia ziemi, powodzie lub huragany. Za siłę wyższą mogą być także uznane zdarzenia wywołane przez człowieka, jak działania wojenne lub gwałtowne rozruchy, a także akty władzy publicznej, którym należy się podporządkować pod groźbą sankcji.
W powyższym kontekście pandemię COVID-19, na którą powołuje się Spółka bez wątpienia można byłoby uznać za zjawisko nadzwyczajne, siłę wyższą, z uwagi na jej ogromny wpływ na obrót gospodarczy, stosunki cywilnoprawne, codzienne życie ludzi, a w szczególności w dziedzinie świadczenia pracy.
Jednak do uznania przypadku pandemii COVID-19 za siłę wyższą w rozumieniu art. 13v ust. 7 ustawy o zatorach płatniczych, skutkującą odstąpieniem od wymierzenia kary, nie wystarczy samo stwierdzenie, że pandemia miała miejsce i miała cechy siły wyższej. Niezbędne jest jeszcze stwierdzenie, że nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych było jej skutkiem. Siła wyższa jako podstawa odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie ww. przepisu znajdzie bowiem zastosowanie jedynie wówczas, gdy nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych było wynikiem zdarzenia kwalifikowanego jako działanie siły wyższej, co oznacza, że do opóźnień takich nie doszłoby, gdyby nie nastąpienie zdarzenia. Nie musi ono być jedyną jego przyczyną, ale niezbędne jest, by miało ono charakter przyczyny rozstrzygającej (por. S. Gajewski, Kodeks postępowania administracyjnego. Nowe instytucje. Komentarz do rozdziałów 5a, 8a,14 oraz działów IV i VIIIa KPA, Warszawa 2017, s. 108).
Pomiędzy siłą wyższą, czyli w rozpoznawanej sprawie pandemią COVID-19, a nadmiernym opóźnianiem się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych musi zaistnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Jednak ciężar wykazania tego związku spoczywał na Spółce, a organ zobowiązany był jedynie do wnikliwego rozpatrzenia argumentacji i dowodów przedstawionych przez nią na tę okoliczność.
Jednak, w ocenie Sądu Skarżąca nie wykazała, takiego związku przyczynowo-skutkowego. Za wystarczające nie mogą być uznane w tym zakresie ogólne nawiązania Skarżącej do trudności spowodowanych przez pandemię COVID-19 w działalności przedsiębiorców w Polsce, Europie i na świecie. Nie jest dowodem na to obniżenie PKB w Polsce w II, III i IV kwartale 2020 r. Spółka wskazała, że w marcu i kwietniu co roku następuje sezonowy wzrost popytu na jej produkty, jednak w marcu 2020 r. kontrahenci rezygnowali z zakupów lub zmniejszali ich ilość. Sprzedaż w kwietniu 2020 r. spadła o 14% w porównaniu rok do roku, oraz o 21% w porównaniu z marcem 2020 r.
Zdaniem Sądu prawidłowe jest twierdzenie organu, że do nadmiernego opóźnienia ze spełnianiem świadczeń pieniężnych doszło nie tylko na skutek działania siły wyższej spowodowanej epidemią C0VID-19. Część z świadczeń strona realizowała zgodnie z terminami uzgodnionymi z poszczególnymi dostawcami towarów lub usług. Nadmierne opóźnienie ze spełnianiem świadczeń pieniężnych było konsekwencją wielu różnych przyczyn, występujących również przed wystąpieniem C0VID-19. Zatem nie zaistniał bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między skutkami pandemii COVID-19, a nadmiernym opóźnianiem. W badanym okresie czerwcu, lipcu i sierpniu 2020 r. spółka mogła przeciwdziałać i zapobiegać skutkom pandemii. Spółka nie wykazała żadnego konkretnego zdarzenia mającego swoje źródło w pandemii, które stanowiło trudną do przezwyciężenia przeszkodę w terminowym spełnianiu świadczeń.
Prawidłowo uznał organ, że taką okolicznością nie jest spadek przychodów Spółki, czy też utrudnienia zapłaty zobowiązań. Zgodnie z przepisem art. 13v ust. 7, to siła wyższa ma być przyczyną nadmiernego opóźniania się w spełnianiu świadczeń pieniężnych. Ma zatem dotyczyć samego procesu spełniania świadczeń pieniężnych, a nie sytuacji finansowej podmiotu.
Spółka jest przedsiębiorstwem o znacznych rozmiarach, działa na rynku od wielu lat. Dlatego już po pierwszych miesiącach pandemii (marzec, kwiecień, maj) powinna prawidłowo oszacować ryzyko podejmowanych działań. Taki przedsiębiorca powinien przewidzieć i zabezpieczyć się przed negatywnymi konsekwencjami opóźnień w spełnianiu świadczeń pieniężnych. Nawet takie okoliczności jak spadek przychodów, zysku, wzrost kosztów operacyjnych, utrata dostawców, zleceń występujący w badanym okresie nie mogły stanowić zdarzeń nieprzewidywalnych.
Także problemów związanych z zaopatrzeniem w surowce, cen surowców, ograniczenia mocy produkcyjnych w Europie, mimo, że były one związane z pandemią to w badanym okresie nie można uznać za okoliczności siły wyższej.
W latach 2018-2020 spółka przeprowadziła program inwestycyjny (o wartości ponad 150 mln zł), mający na celu dwukrotne zwiększenie zdolności produkcyjnych. Mimo, że oddanie inwestycji do użytku odbyło się na początku 2020 r., to nie doszło do wzrostu produkcji. Nastąpiło zamrożenie kapitału w inwestycjach, spadek przepływów operacyjnych i zamrożenie większej części środków na magazynie wyrobów gotowych. W 2020 r. wzrastała wartość przyjętej do magazynu produkcji, a zmniejszał się kapitał obrotowy dostępny dla firmy, czego efektem były problemy z płatnościami.
Oczywistym jest, że przy podejmowaniu decyzji o rozwoju firmy w roku 2018 r. spółka nie mogła przewidzieć zaistnienia na pandemii w 2020 r. Pandemia spowodowała, że nowe inwestycje angażowały poważne środki, a tym samym uniemożliwiały zwrot z zainwestowanego kapitału, pociągając za sobą spadek wielkości środków obrotowych, pozwalających na płynną realizację zobowiązań.
Jednak pandemia w badanym okresie nie miała już charakteru zdarzenia nagłego i niemożliwego do przewidzenia. Pogorszenie sytuacji finansowej czy też płynności finansowej Strony nie było spowodowane jedynie działaniem siły wyższej. Pandemia nie była jedyną przyczyną pogorszenia sytuacji finansowej. Na sytuacje finansową wpływ miały także jak wskazała strona inwestycje, przeprowadzane od 2018 r.
Spółka wskazała, że pandemia COVID-19 miała negatywny wpływ na płynność także jej partnerów handlowych, co negatywnie wpłynęło na możliwość regulowania przez nią zobowiązań. Jednak jak wskazała sama Spółka suma wartości świadczeń pieniężnych nieotrzymanych lub otrzymanych po terminie przez spółkę wynosiła w badanym okresie ponad 18 854 552, 45 zł, a sama strona w tym okresie nie spełniła lub spełniła po terminie 65 818 255,93 zł. Wartość świadczeń niespełnionych przez sama spółkę jest zatem kilkukrotnie wyższa.
W ocenie Sądu Spółka nie przedstawił dowodów na to, że w trudnym okresie pandemii (czerwiec, lipiec sierpień 2020 r.) dochowała należytej staranności. Nie wykazała, że mając wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu działalności gospodarczej, a także kilkumiesięczną wiedzę na temat zdarzeń mogących być konsekwencją ograniczeń wprowadzonych w toku pandemii, podjęła wszelkie adekwatne działania mające na celu zapobieżenie opóźnieniom w spełnieniu świadczeń pieniężnych, a mimo tego tych konsekwencji nie dało się uniknąć.
Rację ma również organ twierdząc, że gdyby pogorszenie sytuacji finansowej przedsiębiorcy powodowałoby odstępowanie od wymierzania kary pieniężnej, to stanowiłoby w istocie pomoc publiczną w rozumieniu przepisów ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, a tym samym zakłócało konkurencję na rynku.
Opóźnione świadczenia pieniężne były ekwiwalentem za dostarczenie towarów lub wykonanie usług, które Strona już otrzymała. Wstrzymanie się z płatnościami można zatem zinterpretować jako wykorzystywanie czasowego pogorszenia koniunktury, czy pogorszenia sytuacji finansowej przedsiębiorcy dla takich działań.
W spółce nie zaistniała sytuacja wydania decyzji inspektora sanitarnego o kwarantannie wszystkich pracowników biura wyłącznie uprawnionych do obsługi systemu płatniczego pozwalającego na dokonanie przelewów w celu spełnienia świadczeń pieniężnych w terminie. Nie wydano też decyzji o zamknięciu zakładu pracy wobec zachorowalności pracowników. Prawidłowe jest zatem stwierdzenie, że Spółki mogła powołując się na siłę wyższą obciążyć kontrahentów negatywnymi skutkami zarówno pandemii jak i swoich działań.
Nie można też pominąć okoliczności, że ze sprawozdania finansowego za rok 2020 r. przedłożonego przez stronę wynika, że jej zysk był wyższy o ponad 23 mln zł niż w roku 2019 r. W roku 2020 r. wzrosły przychody netto ze sprzedaży, wzrósł koszt działalności operacyjnej o ponad 44 mln zł. Kapitał własny spółki wzrósł o w porównaniu z rokiem 2019 r. o 36 mln zł. Ponadto zwiększyły się wskaźniki rentowności rok do roku, wyższa dynamika wzrostu przychodów do dynamiki kosztów operacyjnych. W porównaniu z rokiem 2019 r. w 2020 r. wzrosła sprzedaż brutto o 4,7 %, sprzedaż netto o 5,4%, majątek o 5,3%, oraz kapitał własny o 31%. Ciągłość produkcji i dostaw materiałów została utrzymana.
Nie można również pominąć, że Zarząd Spółki w treści sprawozdania z działalności w 2020 r. stwierdził, że nie widzi żadnych negatywnych skutków pandemii, które miałyby bezpośredni wpływ na jej działanie, a osiągnięte wyniki finansowe w 2020 r. potwierdzają stabilną, bezpieczną sytuację finansową Spółki. Ze sprawozdanie tego wynika też, że w 2020 r. w porównaniu do 2019 r. wskaźnik cyklu rotacji należności spadł o 1 dzień. Zatem wydłużenie faktycznych terminów zapłaty za towary nie zmienił się znacznie. Spółka otrzymała też dofinansowanie na utrzymanie miejsc pracy z Wojewódzkiego Urzędu Pracy w wysokości 1 552975,30 zł.
Sama spółka wskazywała, że cześć jej kontrahentów powołując się na okoliczność pandemii negocjowała ze Spółką przesuwanie terminów zapłaty. Jednocześnie sama Spółka nie wskazała, żeby w konkretnych transakcjach handlowych, w których sama była dłużnikiem dokonywała uzgodnień co do wydłużenia okresu płatności z powołaniem się na trudności wywołane epidemią.
Wskazać również należy, że w czerwcu 2020 r. skarżąca zatrudniała 375 osób, a wynagrodzenia chorobowe dotyczyły 23 z nich. Jednak w liczbie tych pracowników znajdowały się osoby korzystające z urlopu macierzyńskiego, wychowawczego, urlopów okolicznościowych, wypoczynkowych. W lipcu zatrudniano 376 pracowników, a wynagrodzenia chorobowe dotyczyły 20 osób. W sierpniu 2020 r. zatrudniano 397 osób, wynagrodzenie chorobowe wypłacane było 6 osobom. Z dokonanej analizy wynika, że spółka w badanym okresie nie odczuwała trudności, czy znaczących negatywnych skutków pandemii. Wzrost zatrudnienia i pozostałych wskazanych współczynników wskazuje na rozwój i stabilna sytuację badanego podmiotu.
Twierdzenia skarżącej o tym, że ww. współczynniki są w dużej mierze spowodowane przeniesieniem zakładu do specjalnej strefy ekonomicznej nie podważają, ogólnej dobrej sytuacji skarżącej spółki.
W ocenie Sądu ogół wskazanych i omówionych powyżej okoliczności przeczy istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy pandemią COVID-19 a nieterminowym regulowaniem należności wobec kontrahentów. Za niezasadny należało zatem uznać zarzut naruszenia art 13v ust. 7 ustawy o zatorach finansowych.
Skarżąca wskazała, że zarzuca organowi naruszenie art. 13v ust. 8 ustawy o zatorach płatniczych. Wniosła o uchylenie punktu 2 decyzji w części dotyczącej kary administracyjnej w kwocie 618 666, 05 zł ponieważ dotyczą one opóźnionych płatności Spółki na rzecz przedsiębiorców z [...] (w kwocie 21 378 787, 22 zł).
Jednak w ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej wykładni zastosowania w sprawie tego unormowania. Zgodnie z art. 13v ust. 8 ustawy, w uzasadnionych przypadkach Prezes Urzędu może odstąpić od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 13v ust. 1 ustawy. Ustawodawca przewidział zatem "uznanie administracyjne", które oznacza przyznanie organowi administracji publicznej przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego nie może być jednak dowolne, lecz musi mieścić się w granicach zakreślonych przez art. 7 Kpa, tj. dążyć do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony.
Omawiany przepis zawiera odesłanie do pojęcia niedookreślonego – "uzasadnionych przypadków", jako materialnoprawnej przesłanki, będącej podstawą do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Jednocześnie w przepisie tym brak jakiejkolwiek wskazówki, co w istocie należy rozumieć pod pojęciem "uzasadnionych przypadków". Oznacza to, z jednej strony że katalog przypadków, które stanowią uzasadnienie odstąpienia od wymierzenia kary jest otwarty, a wystąpienie takiego przypadku uzależnione jest od szczególnych okoliczności konkretnej sprawy. Zdaniem Sądu należy jednak założyć, że przypadki te muszą być bezpośrednio związane z postępowaniem o nałożenie kary i nie mogą prowadzić do obejścia tych regulacji. Odstępstwo od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest karanie za stwierdzony delikt administracyjny, a nie odstępowanie od ukarania.
W ocenie Sądu organ trafnie uznał, iż w badanym stanie faktycznym nie zachodziły uzasadnione przypadki argumentujące odstąpienie od wymierzenia kary na podstawie art. 13v ust. 8 ustawy o zatorach płatniczych.
Strona podniosła, że podstawą do skorzystania z możliwości odstąpienia od wymierzenia części administracyjnej kary pieniężnej jest okoliczność, iż [...] jest podmiotem wchodzącym w skład Grupy [...] i wraz z innymi powiązanymi firmami tworzy firmę rodzinną. [...], [...] oraz [...] są firmami rodzinnymi, ściśle ze sobą powiązanymi. Relacje handlowe podmiotów wchodzących w skład [...], powiązanych relacjami ścisłej zależności, nie powinny być w ogóle przedmiotem rozważań ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom w transakcjach handlowych.
Sąd nie zgadza się z twierdzeniami strony skarżącej. Prawidłowo przyjął organ, że wszelkie wyłączenia w tym zakresie wynikają z treści przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. W stanie prawnym, którego dotyczy postępowanie świadczenia pieniężne wynikające z transakcji handlowych zawartych pomiędzy podmiotami powiązanymi w taki sposób jak badane podmioty, nie zostały przez ustawodawcę wskazane. Brak jest podstaw do wyłączenia tych zobowiązań z sumy świadczeń pieniężnych na podstawie których wyliczona została kara pieniężna.
Art. 13v ust. 8 ustawy należy rozumieć w ten sposób, że organ w wyniku postępowania stwierdził, ze doszło do nadmiernego opóźnienia ze spełnianiem świadczeń pieniężnych przez dany podmiot, ale istnieją takie okoliczności, które uzasadniają odstąpienie od wymierzenia kary. Zastosowanie omawianego przepisu będzie miało miejsce gdy nałożenie kary byłoby sprzeczne z funkcją kary lub jej celami. Doprowadziłoby do dalszego spowolnienia obrotu gospodarczego podmiotu, a tym samym pogłębienia trudności z płynnością finansową kolejnych podmiotów. Taka okoliczność nie została wskazana przez spółkę.
Omawiany przepis nie może służyć zmienianiu ustawowych założeń tego jakie transakcje są wliczane do badania nadmiernego opóźnienia ze spełnieniem świadczenia. W art. 2 wskazano dokładnie zakres podmiotowy ustawy. Ustawę stosuje się do transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są podmioty w nim wymienione. Natomiast art. 3 ustawy określa jej zakres przedmiotowy, czyli zamknięty katalog transakcji handlowych do której nie stosuje się ustawy.
Zgoda na wykładnię przepisu art. 13v ust. 8 ustawy dokonana przez spółkę oznacza, rozszerzenie na podstawie klauzuli generalnej ustawowego katalogu wyłączeń stosowania ustawy.
Skarżąca wnosi o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej w części, jednak nawet sama konstrukcja przepisu, powoduje, niemożność zastosowania go w takim rozumieniu. Z art. 13v ust. 1 ustawy wynika, że administracyjna kara pieniężna to suma kar jednostkowych. Zatem na podstawie art. 13v ust. 8 ustawy brak jest podstawy do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej w części co do transakcji zawieranych z podmiotami [...].
Warto wskazać, że [...], [...], [...] i [...] nie tworzą grupy kapitałowej w rozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Są to podmioty odrębne, a łączą je powiazania właścicielskie. Są to zatem podmioty niezależne ponieważ działają w ramach swojej niezależnej działalności gospodarczej, mają odrębne numery NIP. Z umów dotyczących współpracy miedzy tymi podmiotami wynika, że przewidują one nawet to jaki Sąd będzie rozstrzygał spory miedzy nimi. Z takich postanowień wynika, że same te podmioty traktują siebie jako byty niezależne. Odrębnie też występowały o dofinansowania na utrzymanie miejsc pracy w związku z epidemia COVID-19. [...] otrzymało pomoc od ZUS w formie zwolnienia z opłaty. [...] otrzymała od Prezydenta Częstochowy 24 752,00 zł w formie dotacji.
Dlatego też nie można uznać, że nadmierne opóźnienia ze spełnianiem świadczeń pieniężnych miedzy tymi podmiotami miałyby być wyłączone spod sankcji wymienionej w ustawie o zatorach płatniczych.
Ustawa z dnia 4 listopada 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych oraz ustawy o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2414 ), wprowadziła zmianę zgodnie z którą w art. 13v po ust. 2 dodaje się ust. 2a pkt 2) w brzmieniu: Przy obliczaniu maksymalnej wysokości administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1 pomija się świadczenia pieniężne: wynikające z transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są podmioty należące do tej samej grupy kapitałowej. Jednak zgodnie z art. 3 ust. 6 tej ustawy do postępowań w sprawie nadmiernego opóźniania się ze spełnieniem świadczeń pieniężnych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym. W badanej sprawie organ w dniu 29 października 2020 r. doręczył stronie postanowienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie nadmiernego opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych. Zatem ta zmiana odnosząca się do podmiotów należących do grupy kapitałowej nie miała w sprawie zastosowania.
W ocenie Sądu nowelizacja oznacza, że ustawodawca uznał za niezbędne wprowadzenie nowej kategorii transakcji handlowych, które z mocy prawa pomijane są przy obliczaniu maksymalnej wysokości kary pieniężnej. Zmiany tej nie można uznać za doprecyzowanie istniejących unormowań, ponieważ wcześniej (w ustawie w brzmieniu obowiązującym w badanym postępowaniu) nie było w ogóle przepisów dotyczących pomijania przy obliczaniu wysokości kary, niektórych rodzajów transakcji. Ustawodawca uznał tę kategorie transakcji za dotychczas nie objętą hipotezą normy prawnej zawartej w omawianym przepisie.
Sąd czyni tę uwagę mimo, że w przepisie tym ustawodawca wyraźnie wskazuje, że dotyczy ona transakcji, których wyłącznymi stronami są podmioty należące do tej samej grupy kapitałowej. Nie ma wątpliwości co do tego, że cztery podmioty, z [...] nie należą do tej samej grupy kapitałowej.
Należy także nadmienić, że w ocenie Sądu nie jest dopuszczalna taka wykładnia przepisów, jaką dokonuje skarżąca, twierdząc, że podmioty z [...] są powiązane nawet w większym stopniu niż ma to miejsce w przypadku grupy kapitałowej, a to daje podstawę do zastosowania art. 13v ust. 8 ustawy jako uzasadniony przypadek do odstąpienia od wymierzenia kary. Jeśli ustawodawca w treści znowelizowanego przepisu posługuje się konkretnym wyrażeniem zdefiniowanym ściśle w innej ustawie (ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów), to brak jest podstaw do rozszerzania rozumienia tego pojęcia. Ustawodawca mógł posłużyć się zwrotem niedookreślonym dając możliwość włączenia innych podmiotów niż tylko tych należących do tej samej grupy kapitałowej, mógł wprost wymienić podmioty połączone personalnie. Jeśli jednak tego nie uczynił to brak jest podstaw do wywodzenia, że podmioty połączone personalnie wypełniają, również tę przesłankę, ponieważ w ocenie skarżącej, na potrzeby tego postępowania, są związane jeszcze ściślej, niż grupa kapitałowa. Ponadto skoro omawiane podmioty ściśle współpracują ze sobą, to mogły zastosować w zawieranych transakcjach zastrzeżenia dotyczące terminów spełniania świadczeń pieniężnych między nimi, tak aby choć w pewnym stopniu zabezpieczyć się przed konsekwencja naruszenia art. 13b ust. 1 i 2 ustawy.
Podkreślić należy, że celem ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych jest przyjęcie skutecznych instrumentów ochrony wierzycieli. Oprócz instrumentów prywatnoprawnych ustawodawca zdecydował na wprowadzenie kar finansowych dla podmiotów, które nadmiernie opóźniają się w spełnieniu swoich świadczeń pieniężnych wobec kontrahentów. Ustawa wymusza zatem na podmiocie zobowiązanym dokonywanie płatności w terminie. Celem ustawy jest też poprawa sytuacji wierzycieli, poprzez wymuszenie za pomocą systemu represyjnego przestrzegania przez dłużników umownych terminów zapłaty i nieprzekraczania terminów ustawowych, co ma sprzyjać budowaniu kultury terminowych płatności.
Wobec powyższego interes społeczny przemawiający za nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej przeważa nad ewentualnym interesem strony w odstąpieniu od jej wymierzenia. Zatory płatnicze są zjawiskiem niebezpiecznym dla całej gospodarki. Nałożona w postępowaniu kara pieniężna nie narusza art. 2 i art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika wymóg, aby wszelkie postępowania prowadzone przez organy władzy publicznej w celu rozstrzygnięcia spraw indywidualnych odpowiadały standardom sprawiedliwości proceduralnej. Postępowania te powinny być tak ukształtowane, by zapewniały wszechstronne i staranne zbadanie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz gwarantowały wszystkim stronom i uczestnikom postępowania prawo do wysłuchania, tj. prawo przedstawiania i obrony swoich racji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I GSK 466/22).
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.