Pełny tekst orzeczenia V SA/Wa 175/16

V SA/Wa 175/16 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2017-01-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2016-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Beata Blankiewicz-Wóltańska /sprawozdawca/
Izabella Janson /przewodniczący/
Krystyna Madalińska-Urbaniak
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Sygn. powiązane
I GSK 1584/18 - Wyrok NSA z 2020-01-22
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 127 poz 721
art. 36 ust. 3, art. 44e ust. 1-4, art. 45 ust. 3a, art. 48 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2016 poz 23
art. 1 ust.1, art. 6, art. 7, art. 10 par. 1, art. 15, art. 77, art. 80 art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2016 poz 718
art. 134, art. 145 par. 1 ust. 1 lit. a, art. 205 par 1 i 2, art. 239 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Protokolant spec. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazania zwrotu środków PFRON wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz [...] kwotę 14400 zł (czternaście tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej jako: "Minister", "organ II instancji", "organ odwoławczy") z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej jako: "Prezes PFRON") z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] nakazującą [...] (dalej: "Stowarzyszenie" "Skarżąca", "Strona") - zwrot środków PFRON w kwocie 908 642,41 zł wraz z odsetkami liczonymi w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od przekazania przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ("PFRON") poszczególnych transz dofinansowania, do dnia zapłaty.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
W dniu [...] marca 2009 r. Oddział [...] PFRON w K. zawarł ze Skarżącą umowę nr [...] o zlecenie realizacji zadań na podstawie art. 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721, z późn. zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji"). Przedmiotem umowy zgodnie z treścią § 1 było zlecenie przez PFRON realizacji zadania polegającego na prowadzeniu rehabilitacji osób niepełnosprawnych w różnych typach placówek:[...] , wykonywanego w terminie od dnia 1 stycznia 2009 roku do dnia 31 grudnia 2011 r.
Zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 umowy, PFRON miał prawo rozwiązać umowę za 14 - dniowym wypowiedzeniem w przypadku niewykonania przez Stowarzyszenie zobowiązań określonych w umowie. Zgodnie z § 13 ust. 2 umowy, w przypadku rozwiązania umowy z ww. przyczyn Strona zobowiązała się do zwrotu kwoty przekazanej przez PFRON na realizacje zadania z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia wykonania przez PFRON płatności tych środków do dnia uregulowania całości włącznie - w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia informacji o rozwiązaniu umowy.
W dniach [...] lutego – [...] lutego 2011 r. w siedzibie Stowarzyszenia została przeprowadzona kontrola problemowa w zakresie prawidłowości wykorzystania środków PFRON przekazanych za okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. w ramach wyżej wymienionej umowy. W wyniku kontroli stwierdzono liczne nieprawidłowości polegające m.in. na: nie prowadzeniu przez Stowarzyszenie ewidencji dokumentów poświadczających, iż osoby uczestniczące w zadaniach są osobami niepełnosprawnymi w myśl ustawy o rehabilitacji; braku zgodności danych dotyczących beneficjentów końcowych pomiędzy danymi ujawnionymi we wniosku, a danymi ujawnionymi w rozliczeniu końcowym; braku dokumentacji potwierdzającej realizację zadania za rok 2009; przedłożeniu oświadczeń beneficjentów ostatecznego zadania o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych przez PFRON z uprzednio podrobionymi przez członka zarządu w celu użycia za autentyczne podpisami szeregu osób.
W związku z powyższymi nieprawidłowościami, w wystąpieniu pokontrolnym z dnia [...] kwietnia 2011 r. wezwano Stowarzyszenie do zwrotu kwoty dofinansowania wraz z odsetkami oraz dokonano wypowiedzenia umowy o dofinansowanie. W związku z wypowiedzeniem ww. umowy Stowarzyszenie wystąpiło przeciwko PFRON z powództwem o uznanie przedmiotowego wypowiedzenia za bezskuteczne. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r. sygnatura akt: [...] powództwo zostało oddalone.
Skarżąca, pomimo wezwania, nie dokonała zwrotu kwoty dofinansowania wraz z odsetkami. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Prezes PFRON nakazał Stronie zwrot środków PFRON w kwocie 908 642,41 zł wraz z odsetkami liczonymi od przekazania przez PFRON poszczególnych transz dofinansowania, do dnia zapłaty.
Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej, zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Minister Pracy, Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Minister uzasadniając swoją decyzję wskazał, iż organ I instancji prawidłowo zastosował art. art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji biorąc pod uwagę § 13 ust. 1 i 2 umowy zawartej pomiędzy [...] Oddziałem PFRON a Skarżącą.
Organ odwoławczy podkreślił, iż wypowiedzenie przez organ administracji przedmiotowej umowy było zgodne z jej postanowieniami, co zostało potwierdzone rozstrzygnięciem zapadłym w sprawie cywilnej z powództwa Skarżącej. Organ II instancji wskazał również, iż organ I instancji, zgodnie z przedmiotową umową, wezwał Stronę do dobrowolnego zwrotu przekazanych środków i w związku z brakiem zapłaty wydał decyzję zgodnie z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm. dalej: "k.p.a."), oraz w oparciu o art. 45 ust. 3a oraz art. 49e ust. 1. ustawy o rehabilitacji. Fakt nienależytego wykonania zobowiązań przyjętych przez Stowarzyszenie został natomiast stwierdzony poprzez kontrolę przeprowadzoną przez pracowników PFRON, dodatkowo potwierdzony został wyrokami skazującymi, wydanymi w stosunku do Prezesa Zarządu oraz Skarbnika Stowarzyszenia w związku z nieprawidłowością działań strony, które wypełniły znamiona przestępstwa (wyrok SO w K. z dnia [...] czerwca 2013 r. sygn. akt.[...], utrzymany w mocy wyrokiem SA w K. z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. akt [...]).
Minister, powołując się na art. 38 k.c. oraz art. 471 w zw. z art. 474 zd. 2 i art. 415 w zw. z art. 416 k.c. stwierdził również, iż w sferze odpowiedzialności odszkodowawczej zarówno deliktowej, jak i kontraktowej powstanie odpowiedzialności w wyniku działania (zaniechania) członków organów (działających w tym charakterze) powinno być traktowane jako czyn własny osoby prawnej, a nie czyn cudzy reprezentanta osoby prawnej.
Odnosząc się natomiast do zarzutu Skarżącej, iż niespełnienie świadczenia nie nastąpiło w całości a jedynie w części, więc żądanie zwrotu całości dofinansowania jest sprzeczne z przepisem art. 49e ustawy o rehabilitacji, organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z ww. przepisem oraz treścią § 13 ust. 2 przedmiotowej umowy Prezes Zarządu PFRON w przypadku niewywiązania się przez beneficjenta z postanowień umowy był uprawniony do żądania zwrotu całości świadczenia wraz z odsetkami. Prezes Zarządu PFRON nie miał przy tym obowiązku ustalania, w jakiej części świadczenie beneficjenta nie zostało spełnione, a następnie na tej podstawie do proporcjonalnego zmniejszenia obowiązku zwrotu. Minister uznał również iż organ I instancji prawidłowo naliczył odsetki od należności głównej i nie naruszył art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji, gdyż niewywiązanie się przez Stowarzyszenie z umowy nastąpiło z przyczyn leżących po stronie Stowarzyszenia, które zostały ujawnione w toku kontroli.
Skarżąca wniosła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
I. przepisów postępowania administracyjnego:
- art. 6 k.p.a. poprzez działanie organu bez podstawy prawnej i oparcie rozstrzygnięcia w sprawie częściowo tj. w zakresie wielkości należności oraz roszczenia o odsetki, na stosunku zobowiązaniowym tj. umowie zawartej pomiędzy skarżącym - Stowarzyszeniem, a organem - PFRON, w miejsce zastosowania prawa powszechnie obowiązującego, a w szczególności przesłanek wskazanych w art. 49e ustawy o rehabilitacji,
- art. 10 § 1 w związku z art. 113 § 1 i 3 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i niedoręczenie poprawnie ustanowionemu i znanemu organowi pełnomocnikowi strony skarżącej, postanowienia o sprostowaniu (zdaniem organu) oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji organu I stopnia, co uniemożliwiło stronie obronę swych praw poprzez pozbawienie możliwości złożenia zażalenia w sprawie,
- art. 15 w związku z art. 136 i 138 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności i jedynie pozorne (blankietowe) przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w toku postępowania odwoławczego, które ograniczyło się do częściowej analizy zarzutów pełnomocnika strony, a nie ponownego rozpoznania sprawy o czym świadczy także czas postępowania przez organ II stopnia, gdzie w sprawie obejmującej kilkanaście tomów akt organ II stopnia zajął stanowisko w terminie 3 - miesięcy, co organowi I stopnia w sprawie zajęło prawie 3 lata,
- art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. poprzez dokonanie niepełnej oraz dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego w sprawie, o czym jednoznacznie świadczy celowe pominięcie 17 segregatorów z dokumentacją Stowarzyszenia w przedmiocie rozliczeń z PFRON, które zostały wydane Prokuraturze Rejonowej w S. oraz pominięcie orzeczenia Sądu Rejonowego w S. w sprawie oddalenia powództwa organu I stopnia o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu z dnia [...] lutego 2010 r. w celu prowadzenia postępowania cywilnego.
II. przepisów prawa materialnego:
- art. 1 ust. 1 w związku z art. 104 k.p.a. i art. 36 ust. 3 w związku z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji poprzez ich częściowe niezastosowanie oraz błędne zastosowanie art. 45 ust. 3a i uznanie, iż sprawa o nienależyte spełnienie świadczenia z umowy z dnia [...] marca 2009 r. spełnia w przedmiotowej sprawie przesłanki "sprawy administracyjnej" i uprawniało organ do wszczęcia postępowania administracyjnego i orzekania w drodze decyzji, w sprawie w której organ uprzednio wszczął postępowanie cywilne (nie uzyskując klauzuli wykonalności do aktu notarialnego określającego zabezpieczenie roszczenia organu) po wypowiedzeniu umowy zlecenie realizacji zadań w ramach art. 36 ustawy o rehabilitacji,
- art. 3 pkt 1) ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione (Dz. U. z 2014 r., poz. 1417 ze zm.) w związku z art. 49e ust. 1 i ust. 4 w/w ustawy o rehabilitacji, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie odpowiedzialności stowarzyszenia za czyny zabronione pod groźbą kary członków zarządu z tytułu których organ uzyskał prawomocne orzeczenie sądu karnego o obowiązku zwrotu należności wynikających z popełnienia przestępstwa od osób odpowiedzialnych za ich popełnienie,
- art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż nastąpiło niewykonanie świadczenia w całości we wskazanej kwocie 908 642,21 zł (pełna kwota dofinansowania) pomimo tego, iż z dokumentów zgromadzonych w sprawie jednoznacznie wynika, iż świadczenia rehabilitacyjne na rzecz osób niepełnosprawnych zostały w znacznej części wykonane jak w aktach postępowania, a podważenie poprawności rozliczenia przez organ mogło dotyczyć tylko osób nie legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności i osób w stosunku do których organ stwierdził błędne nr PESEL tj. w liczbie do 141 podpisów za rok 2009 r. oraz 91 osób za 2010 r., która to wielkości wynika ze zweryfikowanych przez organ list jak w aktach postępowania, a zatem domaganie się zwrotu całości dofinansowania stanowi rażące naruszenie prawa,
- art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji poprzez jego niezastosowanie i żądanie odsetek od należności głównej pomimo tego, iż nie wystąpiły przesłanki ustawowe powodujące obowiązek zwrotu lub wypłaty środków, które były zależne od zobowiązanego do zapłaty, na co jednoznacznie wskazuje materiał zgromadzony w sprawie dotyczący czynu przestępczego członków zarządu, a strona – [...]- podejmowała wszelkie wymagane prawem czynności wynikające z ustawy o stowarzyszeniach, który miały przeciwdziałać takim przestępczym praktykom osób reprezentujących stronę, a zatem brak oceny okoliczności zawinienia po stronie stowarzyszenia przez organ w sposób rażący narusza przesłanki wynikające ze wskazanego art. 49e, jeśli zostanie uznanie, iż organ uprawniony był do władczego działania w sprawie w formie decyzji administracyjnej.
W związku z powyższym, Strona wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji w przypadku uznania zarzutów wskazanych w pkt 1 - 4 skargi - zarzuty materialne lub ewentualnie o uchylenie decyzji organu I i II stopnia w przypadku uznania zasadności zarzutów z zakresu postępowania administracyjnego lub pkt 1 - 4 skargi - zarzuty materialne. Ponadto Skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania od organu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z p. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Jak już wspomniano, zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o regulacje zawarte w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721, z późn. zm., dalej: ustawa o rehabilitacji).
Zgodnie z treścią art. 44 e ust. 1 ustawy o rehabilitacji środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Wg ust. 2 zwrotu, o którym mowa w ust. 1, dokonuje się w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu. Z treści ust. 3 wynika, że jeżeli środki Funduszu zostały wypłacone w wysokości niższej od należnej, kwotę stanowiącą różnicę między kwotą należną a kwotą wypłaconą, wypłaca się wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych w terminie 3 miesięcy od dnia przedłożenia żądania wypłaty tej kwoty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek jej wypłacenia. Jednocześnie ust. 4 stanowi, że odsetek nie nalicza się w przypadku gdy wystąpienie okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków było niezależne od zobowiązanego do zapłaty.
W ocenie Sądu cyt. przepisy art. 49 e ustawy o rehabilitacji są jedyną podstawą prawną do żądania zwrotu środków funduszu w przypadkach wskazanych w tym przepisie. Tym samym nie jest zasadne twierdzenie organów, iż podstawą do żądania zwrotu jest wypowiedzenie umowy zawartej pomiędzy PFRON a beneficjentem, jak też treść tej umowy, z której wynika, iż strona otrzymująca środki zobowiązuje się do ich zwrotu w przypadku wypowiedzenia umowy.
Zgodnie z przyjętym w doktrynie i orzecznictwie stanowiskiem art. 49 e ust. 1 ustawy o rehabilitacji jest przede wszystkim przepisem o charakterze materialnym, gdyż wprowadza w sposób jednoznaczny, od dnia 1 stycznia 2009 r. prawo żądania przez Fundusz zwrotu kwoty wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Ustanawia również materialnoprawne uwarunkowania żądania zwrotu: wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem, pobranie w nadmiernej wysokości lub stwierdzenie nieprawidłowości w wyniku kontroli. Przepis ten zawiera także uregulowanie o charakterze procesowym, gdyż jako właściwy ustanawia tryb decyzji administracyjnej nakazującej zwrot.
Z kolei art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji, który stanowi, że przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw przez Fundusz w zakresie nieuregulowanym w odrębnych przepisach, stosuje się k.p.a., jest przepisem procesowym regulującym, co do zasady, procedurę postępowania w tych sytuacjach, gdy Fundusz, na mocy konkretnego przepisu prawa materialnego, jest uprawniony do rozpatrywania i rozstrzygania spraw o charakterze administracyjnym. Należy uznać, że taką sprawą jest sprawa żądania, na podstawie art. 49 e, zwrotu środków Funduszu w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości. Z wprowadzonego uregulowania wynika, że skoro to Fundusz jest uprawniony do samodzielnego rozstrzygania o zwrocie środków w formie decyzji, to mamy do czynienia ze stosunkiem prawnym o charakterze administracyjnoprawnym, w którym Fundusz wobec podmiotu, któremu przekazał swoje środki, działa jako organ administracji.
Sam art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji nie jest natomiast podstawą materialnoprawną do wydawania decyzji przez Fundusz. Dopiero powiązanie z art. 49 e ustawy o rehabilitacji z art. 45 ust. 3a tej ustawy w sposób pełny reguluje rozwiązanie sprawy zwrotu środków Funduszu zarówno w aspekcie procesowym jak i materialnym.
W tym miejscu zauważyć należy, że omawiany art. 49 e dodany został do ustawy o rehabilitacji ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 237, poz. 1652) i wszedł w życie 1 stycznia 2009 r. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. zawiera dwa przepisy intertemporalne, z których wynika, że - zgodnie z art. 6 ustawy zamieniającej - do stosunków prawnych powstałych przed jej wejściem w życie, tj. przed dniem 1 stycznia 2009 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Natomiast zgodnie z art. 7 tej ustawy sprawy wszczęte, a niezakończone przed dniem 1 stycznia 2009 r. rozpatruje się wg przepisów dotychczasowych.
Należy zauważyć, że dopiero od daty wejścia w życie art. 49 e ustawy o rehabilitacji została ustanowiona podstawa prawna wydawania przez Prezesa Zarządu Funduszu (reprezentującego Fundusz na zewnątrz) decyzji o zwrocie przekazanej kwoty. Przed dniem 1 stycznia 2009 r. takiej podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji nie było (patrz : wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2014 r. , sygn. akt II GSK 118/13 , LEX nr 1485482).
W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż omawiane przepisy jak najbardziej znajdują zastosowanie, gdyż umowa pomiędzy PFRON a Stowarzyszeniem została zawarta w dniu [...] marca 2009 r., zatem w ocenie Sądu podstawą do żądania zwrotu środków może być tylko cyt. przepis art. 49 e ustawy o rehabilitacji.
To z kolei - w przypadku orzekania o zwrocie - determinuje zastosowanie tego przepisu, nie regulacji zawartych w umowie, jak na to wskazuje Minister.
Skoro z treści art. 49 e ustawy o rehabilitacji wynika, że środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, brak jest podstaw do tego, aby żądać od beneficjenta całości uzyskanych środków, albowiem zwrotowi w myśl tego przepisu podlega tylko ta część, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, pobrana w nadmiernej wysokości lub ustalona w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości. Treść cyt. przepisu jest jasna i w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że ustawodawca precyzyjnie określił, że zwrotowi podlega tylko część spełniająca warunki w nim wskazane.
Tym samym w ocenie Sądu organ – wydając zaskarżoną decyzję – działał z naruszeniem cyt. przepisu prawa materialnego, co uzasadnia uchylenie decyzji na mocy art. 145 § 1 ust. 1 litera a p.p.s.a.
Jednocześnie - dokonując oceny zaskarżonej decyzji pod kątem pozostałych zarzutów odnośnie naruszenia przepisów prawa materialnego - Sąd uznał, iż nie zasługują one na uznanie.
W świetle powyższych rozważań nie można bowiem uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 w związku z art. 104 k.p.a. i art. 36 ust. 3 w związku z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji poprzez ich częściowe niezastosowanie oraz błędne zastosowanie art. 45 ust. 3a i uznanie, iż sprawa o nienależyte spełnienie świadczenia z umowy z dnia [...] marca 2009 r. spełnia w przedmiotowej sprawie przesłanki "sprawy administracyjnej" i uprawniało organ do wszczęcia postępowania administracyjnego i orzekania w drodze decyzji.
Niezasadny jest również zarzut odnoszący się do naruszenia art. 3 pkt 1) ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione w związku z art. 49e ust. 1 i ust. 4 ustawy o rehabilitacji, albowiem zgodnie z treścią art. 49 e ust. 1 ustawy i przepisów poprzedzających (np. art. 48 ust. 1 pk2 ustawy) zobowiązanym do zwrotu jest beneficjent tj. strona, która otrzymała środki z Funduszu na mocy umowy zawartej z PFRON.
Nie można też uznać, że organy dokonały nieprawidłowego zastosowania art. 49 e ust. 4 ustawy, albowiem działalność członków zarządu, których sprzeczne z prawem działania uzyskały potwierdzenie w prawomocnym orzeczeniu sądu karnego, nie spełnia w ocenie Sądu przesłanek wskazanych w tym przepisie. Zapis zawarty w tym przepisie, mówiący o zwolnieniu z obowiązku zapłaty odsetek w przypadku wystąpienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu niezależnie od zobowiązanego do zapłaty odnosi się do sytuacji, gdy okoliczności te powstają niezależnie od działalności strony, która otrzymała środki po zawarciu umowy z PFRON, zatem mowa jest tu np. o działaniach kolejnych beneficjentów lub o sile wyższej. Nie można zaś do tej kategorii zaliczyć działania - nawet bezspornie sprzecznego z prawem - osób, które były statutowymi przedstawicielami podmiotów realizujących zadania zlecone przez Fundusz lub inne zadania wynikające z ustawy - na podstawie zawartych z nimi umów.
Mając na uwadze powyższe organ przy rozpoznawaniu sprawy Skarżącej winien zastosować wyżej wskazaną interpretację przepisów prawa materialnego.
Odnośnie podnoszonych przez Skarżącego w treści skargi zarzutów co do naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym art. 6, art. 10 § 1 oraz art. 15 k.p.a., należy wskazać, że wyeliminowanie decyzji z przyczyn naruszenia przepisów prawa materialnego uniemożliwia realną ocenę naruszenia przez organ zasad wynikających z tych przepisów, albowiem dopiero prawidłowo zastosowany przez organ przepisu materialnego umożliwi ocenę prowadzonego przez organy postępowania mającego na celu wydanie decyzji w przedmiocie zobowiązania do zwrotu.
Ta sama argumentacja stoi za nierozpoznaniem przez Sąd zarzutu odnoszącego się do naruszenia art. 7,art. 77 i art. 80 k.p.a., albowiem jest przedwczesna z uwagi na powyższe.
W prowadzonym postępowaniu organ winien zatem ponownie rozpatrzyć sprawę, mając na względzie wskazane powyżej rozważania Sądu, a przede wszystkim dokonać wyliczenia środków podlegających zwrotowi - w oparciu o przeprowadzone już w ramach postępowania kontrolnego, jak też postępowania karnego, postępowanie dowodowe - przestrzegając przy tym zasad postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i na mocy art. 145 § 1 ust. 1 litera a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Odnośnie do wniosku o zwrot kosztów, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje Skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do kosztów tych zalicza się między innymi koszty sądowe, w tym wpis, a także wynagrodzenie pełnomocnika (w tym przypadku radcy prawnego) reprezentującego stronę skarżącą, o czym stanowi art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a.
Wniosek o zwrot kosztów Sąd rozstrzygnął zatem w oparciu o wskazane przepisy, zasądzając na rzecz Skarżącego kwotę wynagrodzenia radcy prawnego w wysokości 14 400,00 zł, stosując treść § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804), w związku z treścią § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1667), albowiem Skarżący był zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 239 § 2 p.p.s.a.