V SA/WA 1685/17

V SA/Wa 1685/17 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Irena Jakubiec-Kudiura
Krystyna Madalińska-Urbaniak
Piotr Piszczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 3281/18 - Wyrok NSA z 2022-10-05
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 200 poz 1443
par 18 ust. 1 pkt 6; par 22 ust. 1; par 19 pkt 6; par 20 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na  lata 2007-2013
Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 2 cyt
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Protokolant - st. spec. Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz M. K. kwotę 1500 zł (tysiąc pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej Organ, Dyrektor OR ARiMR) decyzją z dnia [...] marca 2017r. – stosowuje do treści art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 poz. 23) – dalej "KPA" w zw. z art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014r., poz. 1438 z późn. zm.) – dalej "ustawa" w związku z § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2014, poz. 201 z późn. zm.) – dalej "rozporządzenie" – w wyniku wszczętego z urzędu postępowania w sprawie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", ustalił M.K. kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 75 000,00 zł.
W motywach wskazano, że do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR
wpłynął wniosek M.K. o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", który został pozytywnie oceniony pod względem kryteriów wskazanych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r., czego następstwem było wydanie przez Dyrektora OR ARiMR decyzji [...] nr [...] z dnia [...] września 2011r. o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Zawierała ona pouczenie o konieczności wywiązania się z zobowiązań m.in.: uzupełnienia wykształcenia w terminie określonym w/w rozporządzeniem. W dniu [...] października 2011r. do [...] Oddziału Regionalnego wpłynął wniosek o płatność w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", następstwem czego było dokonanie przelewu całości kwoty pomocy w dniu 4 listopada 2011r.
Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt. 6 rozporządzenia beneficjenci działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" zobowiązują się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Odnosząc przytoczony przepis do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, iż termin ten upłynął w dniu 3 października 2014r.
W dniu [...] grudnia 2014r. do siedziby Agencji wpłynęły za pośrednictwem operatora pocztowego dokumenty potwierdzające posiadanie kwalifikacji zawodowych w zakresie zgodnym z treścią załącznika do w/w rozporządzenia uzyskane po terminie wynikającym z w/w decyzji. W związku powyższym Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu [...] lipca 2016r. wezwał Stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących niedopełnienia wskazanego powyżej zobowiązania. Beneficjentka przesłała wyjaśnienie odnośnie niezdania części egzaminu wraz z załącznikami (karta informacyjna potwierdzająca wystąpienie problemów zdrowotnych). Argumentowała niedopełnienie warunku problemami zdrowotnymi oraz osłabieniem, które występowały podczas przygotowań do egzaminu, jak i w dniu samego egzaminu.
Następnie wskazano, że zgodnie z art. 47 ust.1 rozporządzenia 1974/2006 państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:
a) śmierć beneficjenta;
b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.
Natomiast w ust. 2 w/w art. 47 wskazano, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub osoba upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Inne, niż wymienione w w/w przepisach, kategorie siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia, których nie jest wymagany zwrot pomocy zawarte zostały w rozporządzeniu krajowym.
Zgodnie z § 22 ust. 1 rozporządzenia innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku których zwrot pomocy nie jest wymagany, są:
1) (...);
2) niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt. 6 rozporządzenia krajowego, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt. 6 (tj. uzupełnić wykształcenie w terminie nie przekraczającym 3 lata od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy).
W oparciu o powyższe przepisy, Organ zauważył, iż mimo, że kwestia nieuzupełnienia wykształcenia w terminie jest wskazana, jako kategoria siły wyższej w rozporządzeniu krajowym, nie mniej jednak należy zauważyć, że został przekroczony termin 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności na zgłaszane przez beneficjenta wystąpienia zaistniałej sytuacji. Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie nie można powołać się na kategorię siły wyższej jako nadzwyczajnej okoliczności.
Następnie Organ, w dniu [...] lutego 2017r. wszczął postępowanie administracyjne, w trakcie którego M. K. przedłożyła w dniu [...] sierpnia 2016r. pisemne wyjaśnienia odnośnie niedochowania terminu. Strona powoływała się na problemy zdrowotne, argumentując niewywiązanie się z zobowiązań złym stanem zdrowia.
W wyniku analizy w/w wyjaśnień stwierdzono, że przedstawione argumenty nie stanowią przesłanek do umorzenia wszczętego postępowania; w sprawie zaś ma zastosowanie § 20 ust. 3 i 4 rozporządzenia stanowiący, że w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt. 1, 1a, 3,5,6, 7 lub 8 zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy, która jest, stosownie do treści art.80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia stanowionego dla sektora wina (Dz. U. L 316 z 2.12.2009, str. 65) powiększona o odsetki.
2. W efekcie wniesionego odwołania Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] czerwca 2017r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 KPA w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy – utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny.
W motywach Prezes wskazał, że pismem z dnia [...] maja 2012r., Dyrektor OR ARiMR poinformował Stronę o zmianach w systemie kształcenia zawodowego mających wpływ na możliwość uzupełnienia wykształcenia przez beneficjentów działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w ramach PRO W 2007-2013. Ukończenie kwalifikacyjnego kursu zawodowego w zakresie poszczególnych kwalifikacji, uprawnia do przystąpienia do zewnętrznego egzaminu potwierdzającego nabycie kwalifikacji. Zdanie egzaminu w zakresie wszystkich kwalifikacji w obrębie danego zawodu wraz ze świadectwem ukończenia szkoły potwierdzającym odpowiedni dla danego zawodu poziom wykształcenia, uprawnia do uzyskania dyplomu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie. Mając na względzie powyższe zmiany w systemie kształcenia zawodowego, beneficjenci działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego PROW 2007-2013, którzy w związku z przyznana pomocą podjęli się lub podejmą zobowiązanie do uzupełnienia wykształcenia, powinni uwzględnić zmiany w systemie oświaty, które w znaczący sposób wpływają na organizację i terminy uzupełnienia wykształcenia.
Pismem z dnia [...] grudnia 2012r. Dyrektor OR ARiMR poinformował Stronę m. in. o terminie złożenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. do dnia 2 grudnia 2014r. Jednocześnie w ww. piśmie została zawarta informacja o sankcjach, za nieprzedłożenie ww. dokumentu w wymaganym terminie; pismo zostało doręczone Stronie w dniu 2 stycznia 2013 r.
Pismem z dnia [...] maja 2014r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował Stronę o zmianie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w zakresie rozszerzenia katalogu zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. Na mocy rozporządzenia zmieniającego, do tych zdarzeń zaliczono także niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia jeżeli: beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego, w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, tj. od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Jednocześnie Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wezwał Stronę do potwierdzenia zaistnienia ww. okoliczności poprzez złożenie oświadczenia wraz ze szczegółowymi wyjaśnieniami dotyczącymi tych okoliczności oraz dokumentami potwierdzającymi ich zaistnienie ze szczegółowym wykazem dokumentów. Jak wynika z potwierdzeń odbioru, przedmiotowe pismo zostało doręczone Stronie w dniu 26.05.2014 r., które pozostawiła ona bez odpowiedzi.
W dniu 1 grudnia 2014r. M. K. dostarczyła do [...] OR ARiMR dokumenty potwierdzające uzupełnienie wykształcenia, tj.:
• Świadectwo potwierdzające kwalifikacje w zawodzie w zakresie kwalifikacji T.8 Prowadzenie gospodarstwa agroturystycznego wyodrębnionej w zawodzie [...] Technik turystyki wiejskiej, wydane w dniu [...] sierpnia 2014 r.;
• Świadectwo potwierdzające kwalifikacje w zawodzie w zakresie kwalifikacji T.7 Prowadzenie działalności turystycznej na obszarach wiejskich wyodrębnionej w zawodzie [...] Technik turystyki wiejskiej, wydane w dniu [...].11.2014 r.;
• Dyplom potwierdzający kwalifikacje w zawodzie Technik turystyki wiejskiej, wydany w dniu [...].11.2014r.
W dniu [...] maja 2016r. M. K. dostarczyła osobiście do [...] OR ARiMR oświadczenie Strony o sposobie uzupełnienia wykształcenia, w którym zobowiązała się podjąć naukę w Zespole Szkół im. [...] w P., Policealne Studium Zawodowe dla Dorosłych w okresie od dnia 1 września 2012r. do dnia 3 października 2014r. i po zakończeniu nauki uzyskać zawód technik turystyki wiejskiej.
Pismem z dnia 28 lipca 2016 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wezwał M. K. do złożenia wyjaśnień dotyczących dokumentów złożonych w celu potwierdzenia uzupełnienia wykształcenia, wskazując iż złożone przez Stronę dokumenty nie są wystarczające, aby na ich podstawie możliwe było uznanie, że nastąpiło uzupełnienie przez Stronę wykształcenia zgodnie z wymaganiami określonym w rozporządzeniu.
W dniu 23 sierpnia 2016r. M. K. dostarczyła do [...] OR ARiMR pismo, w którym przyznała iż nie wypełniła do końca warunku określonego w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Strona argumentowała niedopełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia problemami zdrowotnymi, które miały wpływ na nie zdanie egzaminu z części praktycznej w zakresie kwalifikacji "Prowadzenie działalności turystycznej na obszarach wiejskich" w dniu [...] stycznia 2014r. Jednocześnie Strona wskazała, iż pierwotnie egzamin poprawkowy miał odbyć się we wrześniu 2017r., jednakże ostatecznie w sierpniu 2014 r. dowiedziała się, że egzamin poprawkowy odbędzie się 9 października 2014r.
Pismem z dnia [...] lutego 2017r. Dyrektor OR ARiMR zawiadomił Stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalania kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych Stronie na mocy decyzji z dnia [...] września 2011r. o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. W odpowiedzi na zawiadomienie w dniu 6 marca 2017r. do [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęły wyjaśnienia M. K., w których wyjaśniła, iż niedopełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia problemami zdrowotnymi, które miały wpływ na niezdanie w dniu [...] stycznia 2014r. egzaminu z części praktycznej w zakresie kwalifikacji "Prowadzenie działalności turystycznej na obszarach wiejskich" Jednocześnie Strona wskazała, iż pierwotnie egzamin poprawkowy miał odbyć się we wrześniu 2014r. jednakże ostatecznie w sierpniu 2014r. dowiedziała się, że egzamin poprawkowy odbędzie się 9 października 2014r.
W dniu [...] marca 2017r., organ I instancji wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom w wysokości 75 000,00 zł.
Oceniając odwołanie, Prezes ARiMR wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;
2) krajowych, przeznaczonych na:
a. współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b. finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.
Wypłacone nienależnie M. K. środki w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy.
Zgodnie z § 19 pkt 6 rozporządzenia, Beneficjent powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy - w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3, z tym że w przypadku zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 22 ust. 1 pkt 2 - w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat i 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, Beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy w przypadku, o którym mowa w § 6 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego.
Na podstawie § 20 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. W przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, tj. uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, zwrotowi podlega 100% kwoty pomocy - kwota ustalona na podstawie § 20 ust. 3 pkt. 1 rozporządzenia wykonawczego. Zatem wobec beneficjenta, który nie uzupełni wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy należy zastosować sankcję w wysokości 100 % kwoty wypłaconej pomocy.
Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż w dniu [...] września 2011r. Dyrektor OR ARiMR wydał decyzję o przyznaniu M. K. pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000,00 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, która została Stronie doręczona w dniu 3 października 2011r. W związku z przyznaniem pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" M. K. zobowiązana była do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji oraz zobowiązana była przedłożyć w ARiMR dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Powyższe zobowiązania wynikają z § 18 ust. 1 pkt 6 oraz § 19 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego.
Organ wskazał, iż Strona wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy złożyła oświadczenie z dnia [...] czerwca 2010r., w którym wskazała, że posiada wykształcenie gimnazjalne pozwalające na uzupełnienie kwalifikacji zawodowych wymaganych przepisami rozporządzenia wykonawczego w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji przyznającej pomoc oraz, że zobowiązuje się w okresie od dnia 01.09.2012r. do dnia 30.06.2014r. podjąć naukę w Zespole Szkół im. [...] w P., Policealne Studium Zawodowe dla Dorosłych i uzyskania tytułu zawodowego rolnik.
Zgodnie z § 18 ust.1 pkt 6 rozporządzenia, termin na uzupełnienie wykształcenia upływał z dniem [...] października 2014r., zaś – zgodnie z § 19 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego – dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia należało złożyć w terminie do dnia [...] grudnia 2014r.
W dniu [...] grudnia 2014r. M. K. dostarczyła do [...] OR ARiMR dokumenty potwierdzające uzupełnienie wykształcenia, tj. dyplom potwierdzający kwalifikacje w zawodzie technik turystyki wiejskiej, wydany w dniu [...] listopada 2014r., świadectwo potwierdzające kwalifikacje w zawodzie w zakresie, kwalifikacji T.8 Prowadzenie gospodarstwa agroturystycznego wyodrębnionej w zawodzie [...] - technik turystyki wiejskiej, wydane w dniu [...] sierpnia 2014r. oraz świadectwo potwierdzające kwalifikacje w zawodzie w zakresie kwalifikacji T.7 prowadzenie działalności turystycznej na obszarach wiejskich wyodrębnionej w zawodzie [...] technik turystyki wiejskiej, wydane w dniu [...] listopada 2014r.
Na żądanie Organu I instancji M. K. dostarczyła pismo, w którym przyznała, iż nie wypełniła do końca warunku określonego w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Strona argumentowała niedopełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia problemami zdrowotnymi, które miały wpływ na nie zdanie egzaminu z części praktycznej w zakresie kwalifikacji "Prowadzenie działalności turystycznej na obszarach wiejskich" w dniu [...] stycznia 2014r. Jednocześnie Strona wskazała, iż pierwotnie egzamin poprawkowy miał odbyć się we wrześniu 2014r. jednakże ostatecznie w sierpniu 2014 r. dowiedziała się, że egzamin poprawkowy odbędzie się 9 października 2014r.
Uwzględniając powyższe, Organ II instancji po dokonaniu analizy sprawy, stwierdził, iż z powyższego jednoznacznie wynika, iż Strona w wymaganym terminie tj. do dnia 3 października 2014r. nie uzupełniła wykształcenia wymaganego rozporządzeniem; Strona przedstawiła dowody i wyjaśnienia, w których wskazuje na brak uzupełnienia wykształcenia w wymaganym przepisami rozporządzenia wykonawczego oraz decyzją nr [...] terminie, a zatem Prezes ARiMR stwierdził, iż Strona nie uzupełniła wykształcenia, co stanowi naruszenie § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia.
Prezes ARiMR zwrócił uwagę na fakt, iż Strona zgodnie z decyzją o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków była zobligowana przepisami rozporządzenia wykonawczego do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.
Organ I instancji stwierdził fakty nieuzupełnienia przez Stronę w wymaganym terminie uzupełnienie wykształcenia, do czego obliguje § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, które stanowi o niewiązywaniu się z zobowiązań zawartych w decyzji z dnia [...] września 2011r. Dyrektora OR ARiMR, zgodnie z którą pomoc została Stronie wypłacona, tym samym brak jest podstaw do zmiany decyzji Organu I instancji.
Zważywszy na wszystkie okoliczności w sprawie, organ odwoławczy podzielił stanowisko Dyrektora RR ARiMR wyrażone w decyzji nr [...], iż w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do zastosowania § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia nakazującego zwrot 100% kwoty pomocy, tj. 75.000 zł wraz z odsetkami.
Zgodnie z § 22 ust. 1 rozporządzenie wykonawczego, innymi, niż wymienione w przepisach cyt. wyżej rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku których zwrot pomocy nie jest wymagany, są: (...)
2) niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6.
3) Dokumentami potwierdzającymi zaistnienie okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 2 są w szczególności:
a. zaświadczenie wydane przez dyrektora szkoły lub zaświadczenie z uczelni o zakończeniu lub przewidywanym zakończeniu nauki i uzyskaniu świadectwa lub dyplomu;
b. kopia wniosku o dopuszczenie do egzaminu eksternistycznego zawodowego wraz z potwierdzeniem jego złożenia;
c. kopia deklaracji dotyczącej przystąpienia do egzaminu zawodowego wraz z potwierdzeniem jej złożenia.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym Beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Organ odwoławczy dokonał analizy ustalonego stanu faktycznego sprawy i stwierdził, że w sprawie M. K. nie wystąpiły żadne okoliczności wskazane w ww. przepisach prawa w przypadku wystąpienia, których zwrot pomocy nie jest wymagany.
Odnosząc się do złożonego przez Stronę odwołania, Prezes ARiMR stwierdził, iż nie zawiera żadnych wyjaśnień, argumentów i dowodów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia.
Organ podkreślił, iż o obowiązku uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy oraz o innych zobowiązaniach M. K. została prawidłowo poinformowana w decyzji nr [...] o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, wydanej w dniu [...] września 2011r. przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR. Doręczenie ww. decyzji miało miejsce w dniu 3 października 2011r. Strona nie wniosła odwołania od ww. decyzji, a w konsekwencji, na wniosek o płatność, Stronie została wypłacona pomoc w wysokości 75.000,00 zł. W związku z przyznaną pomocą Strona zobowiązana była do spełnienia szeregu warunków, w tym do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Jednocześnie, w decyzji o przyznaniu pomocy Strona została pouczona, iż w przypadku niespełnienia zobowiązań, zgodnie z § 20 ust. 1 rozporządzenia pomoc będzie podlegać zwrotowi.
Strona była zatem świadoma ciążących na Niej obowiązków wynikających z przystąpienia do pomocy w ramach "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Fakt ten Strona potwierdziła także własnoręcznym podpisem złożonym w pkt XV wniosku o przyznanie pomocy oraz w pkt VII wniosku o płatność w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" PROW 2007-2013, oświadczając, iż znane są Jej zasady przyznawania i wypłaty pomocy. Uwzględniając powyższe, Strona posiadała pełną wiedzę o obowiązku uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, tj. do dnia 3 października 2014 r. Powyższego warunku Strona nie spełniła.
Dodatkowo, odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu Organ podkreślił, iż pismem z dnia 12 maja 2014r. Dyrektor OR ARiMR poinformował M. K. o zmianie rozporządzenia wykonawczego
oraz wezwał Stronę do potwierdzenia zaistnienia zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany poprzez złożenie oświadczenia wraz ze szczegółowymi wyjaśnieniami dotyczącymi tych okoliczności oraz dokumentami potwierdzającymi ich zaistnienie ze szczegółowym wykazem dokumentów. Powyższego warunku Strona nie spełniła.
Strona w toku postępowania przedstawiła oświadczenie o sposobie uzupełnienia wykształcenia z którego wynika, iż posiada wykształcenie pozwalające na uzupełnienie kwalifikacji zawodowych wymaganych przepisami rozporządzenia i zobowiązała się do podjęcia nauki w terminie od dnia 1 września 2012r. do dnia 30 czerwca 2014r. i uzyskania tytułu zawodowego rolnik. Jednakże na podstawie zgromadzonych akt w sprawie wynika, iż M. K. nie zdała egzaminu kwalifikacyjnego dzięki, któremu uzyskałaby tytuł technika turystyki wiejskiej w wymaganym terminie , tj. do dnia 3 października 2014 r. Jednocześnie, należy zauważyć, iż Strona pozostałe egzaminy zdała w terminie, pomimo jak twierdzi przeszkody jaką były problemy zdrowotne na które powołuje się w dostarczonych do [...] OR ARiMR wyjaśnieniach. Dodatkowo, M. K. nie zwracała się w toku postępowania do Dyrektora [...] OR ARiMR z wyjaśnieniami oraz nie potwierdziła zaistnienia zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany poprzez złożenie oświadczenia wraz ze szczegółowymi wyjaśnieniami dotyczącymi tych okoliczności oraz dokumentami potwierdzającymi ich zaistnienie ze szczegółowym wykazem dokumentów w określonym terminie, pomimo otrzymania pisma Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] maja 2014r. Konsekwencją powyższego jest, że w przedmiotowej sprawie nie można powołać się na kategorię siły wyższej/nadzwyczajnych okoliczności.
Prezes ARiMR dostrzegł, że stoi na straży praworządności i nie może podejmować decyzji sprzecznych z przepisami prawa. Organ weryfikując zobowiązania wynikające z decyzji o przyznaniu M. K. pomocy finansowej z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości 75.000,00 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków opierał się na aktach prawnych prawa krajowego i unijnego, a trudna sytuacja życiowa Strony nie może być przesłanką do zaniechania przez organ działań wymaganych przepisami prawa.
Zgodnie z wyrokiem WSA we Wrocławiu sygn. akt III SA/Wr 745/09 "(...) skarżący jako prowadzący działalność rolniczą i korzystający ze szczególnej formy pomocy jaką są dopłaty musi dysponować pewnym zasobem wiedzy i mieć świadomość co do ciążących na nim obowiązków związanych w partycypowaniu w programie pomocowym. Oświadczył i zobowiązał się z resztą do tego w swoim wniosku oraz korektach, podpisując stosowne "oświadczenia i zobowiązania" zawarte w drukach wniosku. Należy zwrócić uwagę, że postępowanie o przyznanie płatności jest szczególnie sformalizowane, co wynika z faktu, że pomoc dla rolników odbywa się udziałem funduszy strukturalnych. Wszelkie działania, aby mogły zainicjować żądany skutek, muszą przybrać konkretną, przewidzianą do tego formę."
W pierwszej kolejności Prezes ARiMR stwierdził, iż termin wynikający z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego jest przepisem prawa materialnego i jako taki nie może być przez organ zmieniony ani przywrócony. Powyższe znalazło potwierdzenie w wyroku WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 778/10 z dnia 22 października 2010r.
Jednocześnie, zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r" poz. 173 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o PROW" w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie, stoi na straży praworządności. Zgodnie z tą zasadą, organ administracyjny działa na podstawie przepisów prawa i może wydać decyzję tylko w przypadkach określonych we właściwych przepisach.
Kwestie dotyczące wysokości sankcji za nieprzestrzeganie wymogu wymienionego w § 18 ust 1 pkt 6 rozporządzenia zostały określone w sposób jednoznaczny przez prawodawcę nie pozwalając organowi na żadną uznaniowość w tym zakresie. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te dają możliwości przesunięcia terminu złożenia dokumentacji oraz spełniania warunków również ze względu na fakt, że termin ten ma charakter materialnoprawny.
Organ podkreślił, iż obowiązkiem organu I instancji było prawidłowe i pełne ustalenie stanu taktycznego sprawy, które jest zawsze zagadnieniem kluczowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Podejmując decyzję administracyjną, organ I instancji był związany regułami postępowania administracyjnego, które określały jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też zobligowany był do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej. Musiał też prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, należycie i wyczerpująco informować o okolicznościach taktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, wyjaśniać zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrać rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy.
W ocenie Prezesa ARiMR, organ I instancji sprostał powyższym wymogom i zbadał wszystkie okoliczności faktyczne oraz dokonał obiektywnej i wnikliwej ich oceny dochowując obowiązkom w tym zakresie, jakie wynikają z przytoczonych przepisów prawa.
Stosownie do treści art. 7 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U. L 227 z 31.7.2014r., str. 69-124), w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki, a odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowna stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, jednak nie może być niższa niż stopa procentowa stosowana przy odzyskiwaniu kwot zgodnie z przepisami krajowymi.
3. W skardze - postulującej uchylenie wydanych w sprawie decyzji - zarzucono naruszenie:
a) art. 8 i 9 k.p.a. – w związku z brakiem należytego poinformowania Strony o tym, że ewentualne zaistnienie przesłanek o charakterze siły wyższej, mających wpływ na terminowe dopełnienie obowiązków wynikających z decyzji przyznającej wsparcie dla młodych rolników, powinno zostać pod rygorem ich nieuwzględnienia notyfikowane w terminie 10 dni roboczych.
b) § 22 ust. 2 rozporządzenia poprzez nałożenie na Stronę obowiązku zwrotu otrzymanej premii, pomimo zaistnienia przesłanek określonych w tym przepisie.
Na rozprawie pełnomocnik zgłosił nadto wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi.
4. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami wydanych w spawie decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W motywach uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Prezes ARiMR zwrócił uwagę, że Skarżąca była świadoma ciążących na Niej obowiązków wynikających z przystąpienia do pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom": "Fakt ten Strona potwierdziła także własnoręcznym podpisem złożonym w pkt XV wniosku o przyznanie pomocy oraz w pkt VII wniosku o płatność w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" PROW 2007 – 2013, oświadczając, iż znane są Jej zasady przyznawania i wypłaty pomocy" (patrz s. 7 – 8).
W kontekście tym, budzić musi częściowe zdziwienie treść pisma skierowanego do Strony, które zostało wystosowane przez ARiMR w dniu [...] maja 2014r. Za rzetelną należy uznać informację o rozszerzeniu katalogu zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany (patrz § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia).
W dalszej części pisma należało oczekiwać zwięzłej informacji, że tryb zgłaszania przypadków nadal reguluje art. 47 ust. 2 cyt. rozporządzenia 1974/2006; przepis ten stanowi, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub upoważnioną osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub osoba upoważniona są w stanie dokonać tej czynności.
Za zupełnie nieprofesjonalną należy uznać zaś informację i pouczenie zawarte w piśmie z dnia [...] maja 2014r. o następującej treści: "Jeśli w Pani przypadku wystąpiła (użycie czasu przeszłego wskazuje niesłusznie na objęcie hipotezą tego przepisu zdarzeń, które już zaistniały i należą do przeszłości – uwaga sądu) okoliczność przewidziana zmienionymi przepisami, tzn. jeśli zaistniały niezależne od Pani okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego, które spowodowały, że nie uzupełniła Pani wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy, wzywam do potwierdzenia zaistnienia tych okoliczności poprzez założenie w [...] OR ARiMR, w terminie 10 dni roboczych od dnia otrzymania niniejszego pisma."
Na kanwie tego cytatu wskazać należy, że w dacie otrzymania tego pisma Strona słusznie pozostawiła je bez odpowiedzi, bowiem nie zaistniały jeszcze przesłanki wskazujące, iż nie dotrzyma terminu trzyletniego zdobycia kwalifikacji. Wadą natomiast pouczenia zawartego w piśmie z dnia [...] maja 2014r. jest to, że nie informuje jak postąpić, kiedy przedmiotowe przesłanki (tj. okoliczności przewidziane w zmienionych przepisach – jak w przypadku Skarżącej) pojawią się w przyszłości, co sprawia, iż pouczenie nie jest precyzyjne i może wprowadzać w błąd.
W ocenie Sądu to niejednoznaczne, a zarazem niepełne pouczenie skutkuje tym, iż nie można stosować względem Skarżącej konsekwencji z art. 47 ust. 2 cyt. rozporządzenia 1974/2006 w zakresie konstrukcji terminu 10-dniowego do zgłoszenia zaistnienia przypadku siły wyższej, a zarazem konstrukcji jego materialnoprawnego charakteru. Byłoby to możliwe tylko w przypadku bezwzględnie precyzyjnego pouczenia, a można było twego dokonać, albowiem ARiMR dysponuje wysoko wykwalifikowaną rzeszą prawników, zaś Strona – w tym postepowaniu jest niedoświadczoną, początkującą rolniczką, która zaledwie uzupełniła wykształcenie i złożyła dokumentację to obrazującą w zakreślonym terminie. Organy administracji – o czym na końcu uzasadnienia – winny kierować się nie tylko literą prawa, lecz także uwzględniać oczekiwania społeczne i realizować trafne postulaty polityków obozu rządzącego, o czym na końcu uzasadnienia.
W tym kontekście należy przypomnieć, że Skarżąca, zgodnie z tokiem studiów podjętych przez siebie niezwłocznie po otrzymaniu decyzji przyznającej wsparcie dla młodych rolników z zastrzeżeniem dopełnienia zobowiązań, zamierzała zdać egzamin w styczniu 2014r. Skarżąca przystąpiła do tego egzaminu, jednakże ze wzglądu na obiektywne, poważne utrudnienia wynikające z udokumentowanych okoliczności zdrowotnych, nie była w stanie przygotować się do niego w stopniu, który pozwoliłby na jego zaliczenie. Powyższe zdarzenie, nie przesądzało w żaden sposób według ówczesnej wiedzy skarżącej o niemożliwości dochowania wynikającego z daty doręczenia decyzji z dnia [...] września 2011r. terminu na uzupełnienie wykształcenia, wypadającego w dniu 3 października 2014r., albowiem Skarżącej przysługiwał poprawkowy termin na zdanie ostatniego egzaminu, który to termin zgodnie z akademicką tradycją przewidziany był pierwotnie na początek września 2014r.
Jak wynika to z motywów skargi, pod koniec sierpnia 2014r., Skarżącą poinformowano ustnie, w trakcie wizyty w sekretariacie, że egzamin poprawkowy odbędzie się "pod koniec września". Dopiero podczas kolejnej wizyty w sekretariacie szkoły, co miało miejsce w drugim tygodniu września (skarżąca nie pamięta dokładnej daty) dowiedziała się, że data egzaminu ustalona została przez Centralną Komisję Egzaminacyjną na dzień 9 października 2014 r. Skarżąca w chwili składania skargi – o czym mowa w uzasadnieniu - podjęła kroki w celu uzyskania ze szkoły im. [...] w P. zaświadczenia, potwierdzającego opisany wyżej przebieg zdarzeń, w tym przede wszystkim fakt bardzo późnego uzyskania przez samą szkołę daty egzaminu z Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Skarżąca dołączyła akt sprawy sądowo-administracyjnej wspomniane zaświadczenie (k.24).
Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż Skarżąca ponosi odpowiedzialność za to, iż nie uzyskała wymaganego dyplomu przed dniem 3 października 2014r. Skarżąca, co jest bezsporne, zapisała się na studia w terminie, umożliwiającym jej ze znacznym wyprzedzeniem uzupełnienie brakujących kwalifikacji. W trakcie studiów doznała istotnej przeszkody, która w praktyce uniemożliwiła jej zdanie ostatniego z egzaminów w pierwszym terminie, następnie zaś - co było bezpośrednią przyczyną zaistnienia zwłoki - z przyczyn od Niej niezależnych, przesunięto datę egzaminu poprawkowego. W kwestii twierdzenia organu odwoławczego, stanowiącej istotny argument przeciwko uznaniu problemów zdrowotnych Skarżącej za okoliczność obiektywną, w której to uwadze organ podkreślił, że wskazywane przez skarżącą dolegliwości nie przeszkodziły jej w zdaniu w tym samym okresie innych egzaminów, stwierdzić wypada, że jest to argument niepoważny. Fakt, iż Skarżąca, pomimo bólów po operacyjnych w obrębie twarzoczaszki i niemożność, normalnego funkcjonowania (niemożność mówienia; spożywała wyłącznie płyny - tylko to, co przecisnęło się przez szczeliny miedzy zębowe) przystąpiła w sesji zimowej do zaplanowanych egzaminów, a co więcej większość z nich zdała, świadczy o jej dużej determinacji i szczególnej staranności, jakiej starała się dołożyć w celu terminowego uzupełnienia wykształcenia, nie zaś o tym, że doznane przeszkody natury zdrowotnej nie istniały, albo że powodowane przez nie dolegliwości były bez znaczenia. Można bez wątpienia dywagować, jak wielką dolegliwość stanowi operacja szczęki, jaką skarżąca przeszła na miesiąc przed sesją, oraz jej skutki i w ramach tego typu spekulacji wskazać można z pewnością okoliczności zdrowotne o większym stopniu dolegliwości. Po to jednak istnieje dokumentacja medyczna, aby to na jej podstawie organ administracji mógł ustalić, czy Strona postępowania doznała przeszkód w swoich działaniach zmierzających do zgodnego z tokiem nauczania zaliczenia obowiązujących ją przedmiotów, czy też nie. Samodzielne rozważania organu, w szczególności negowanie wpływu na możliwość efektywnej nauki stanu po bardzo poważnej operacji w obrębie twarzoczaszki pacjenta wydają się nie na miejscu. Trafnie - zdaniem Sądu - stanowisko organu w omawianej kwestii wyrażone w zaskarżonej decyzji jest nie do pogodzenia z zasadą prawdy materialnej i postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do organów władzy publicznej.
Niezależnie od powyższych uwag podnieść należy, że kwestia wpływu wspomnianych dolegliwości na wynik egzaminu Skarżącej w pierwszym terminie, jest dla sprawy kwestią drugorzędną, albowiem - jak wspomniano wyżej - Skarżąca miała pełne prawo zaliczyć przedmiot równie dobrze w terminie poprawkowym, tak iż nie musiała nawet przystępować do egzaminu w pierwszym terminie i to dopiero niespodziewane przesunięcie daty egzaminu poprawkowego na dzień 9 października 2014r. było tą, całkowicie od Skarżącej niezależną okolicznością, która spowodowała, że ostateczne uzyskanie dyplomu przez Skarżącą nastąpiło w dniu 18 listopada 2014r. tj. kilka tygodni po wynikającej z daty doręczenia decyzji przyznającej wsparcie dacie 3 października 2014r. To ostatnie wynikało zresztą także z wyjątkowo przewlekłego procesu sprawdzania testów egzaminacyjnych.
Sąd zauważa, że opisane wyżej okoliczności wskazują wyraźnie na konieczność innej, niż miało to miejsce ze strony organu oceny znaczenia dla sprawy pisma, jakie organ skierował do skarżącej w dniu [...] maja 2014 r. (doręczone 26.05.2014r.). Organ w swojej argumentacji podkreślał, że w piśmie tym Skarżącą wezwano do potwierdzenia zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 22 ust. 2 rozporządzenia z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" (...) poprzez złożenie w organie odpowiedniego oświadczenia wraz z wyjaśnieniami. Organ podkreślił również, że pismo to Skarżąca pozostawiła bez odpowiedzi.
Tymczasem w chwili otrzymania tego pisma, które w związku ze zmianą przepisów kierowana standardowo do wszystkich beneficjentów działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" PROW 2007-2013, nie miała żadnych powodów, aby uważać się za osobę, której dotyczą kwestie wskazane w w/w piśmie. Skarżąca przygotowywała się wówczas zapewne do sesji poprawkowej wyznaczonej na wrzesień 2014r. i w owym czasie nie przypuszczała, że na skutek mających dopiero nastąpić posunięć szkoły dotyczących terminu egzaminu poprawkowego dojdzie do naruszenia terminu wskazanego w art. 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia.
W świetle powyższych uwag podnieść trzeba, że jakkolwiek Skarżąca bezspornie przedłożyła dyplom ukończenia szkoły policealnej im. [...] w P., a tym samym dowód uzupełnienia wykształcenia do wymaganego przepisami poziomu poprzez uzyskanie tytułu zawodowego technik turystyki wiejskiej po dacie 3 października 2011r. wynikającej z daty doręczenia jej decyzji przyznające wsparcie w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", to jednak opóźnienie to nastąpiło na skutek okoliczności nadzwyczajnych, niemożliwych przez Skarżącą do przewidzenia, za które nie ponosi ona odpowiedzialności - co odpowiada przesłance wskazanej w § 22 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Co więcej, okoliczności, które zdecydowały o kilkutygodniowym opóźnieniu, a mianowicie faktu przesunięcia daty egzaminu poprawkowego, a następnie długotrwałego procesu sprawdzania prac, Skarżąca nie mogła przewidzieć jako zwykłej, naturalnej okoliczności, także w chwili otrzymania z organu pisma z dnia [...] maja 2014r.
Reasumując, stwierdzić trzeba, że opóźnienie w ukończeniu nauki nastąpiło ze strony Skarżącej ewidentnie w okolicznościach, o których mowa w § 22 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym zwrot udzielonego wsparcia nie jest wymagany wówczas, gdy do opóźnienia doszło na skutek niezależnych od beneficjenta okoliczności wynikających z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związanych z terminem egzaminu zawodowego skutkujących nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6. Otóż Skarżąca podjęła naukę w pierwszym pełnym roku nauczania po otrzymaniu decyzji przyznającej wsparcie i kontynuowała ją bez przerw. Jak wspomniano, brak zaliczenia egzaminu w pierwszym terminie, pomijając to, iż był on usprawiedliwiony stanem zdrowia Skarżącej, trudno uznać za opóźnienie, gdyż termin poprawkowy jako taki mieści się w naturalnym toku studiów, ponadto zaś wypadał on pierwotnie na parę tygodni przed obowiązującym Skarżącą terminem do uzupełnienia wykształcenia. Dopiero przesunięcie tego terminu na dzień 09.10.2014r. było bezpośrednią przyczyną naruszenia terminu, o którym mowa w art. 18 ust. 1 pkt 6 w/w rozporządzenia.
Powracając raz jeszcze do kwestii, jaką jest zarzut niedochowania przez Skarżącą terminu 10 dni roboczych przysługującego stronie, która pragnie powołać się na okoliczności o charakterze siły wyższej, jako przyczynę niedochowania któregoś z zobowiązań wynikających z przepisów lub decyzji przyznającej wsparcie.
Jak podnosiła Skarżąca w swoim odwołaniu, norma materialno-prawna uzależniająca skuteczność powołania się przez stronę w razie potrzeby na okoliczności o charakterze siły wyższej od zgłoszenia ich do właściwego organu w ściśle określonym terminie, nie została w ogóle implementowana do polskiego porządku prawnego. Przepis o takiej treści znajduje się jednym z licznych rozporządzeń unijnych, które występuje co prawda także w polskiej wersji językowej, jednakże samodzielne zlokalizowanie normy tej treści w gąszczu przepisów unijnych z całą pewnością przekracza możliwości młodego rolnika indywidualnego. Zdaniem Strony ma to istotne znaczenie, gdyż normy ustalającej 10 dniowy termin na zgłoszenie zdarzenia o charakterze siły wyższej nie ma w żadnym z aktów prawa polskiego, regulujących zasady przyznania wsparcia.
Normy prawa unijnego w przypadku braku ich szczegółowej implementacji do porządku krajowego są co prawda stosowane bezpośrednio, jednakże należy mieć także na uwadze, iż w postępowaniach o przyznanie wsparcia w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" PROW 2007-2013 organy, zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich postępują w sposób zgodny z normami praworządności. Jest to ogólna dyrektywa, której szczegółowa wykładnia w kontekście konkretnej sprawy należy przede wszystkim właśnie do sądów administracyjnych. W ramach tej wykładni wydaje się, iż egzekwowanie od strony postępowania, będącej niedoświadczonym życiowo, młodym rolnikiem indywidualnym, pod rygorem drastycznie niekorzystnych skutków, znajomości szczegółowych norm prawa unijnego nie mających odzwierciedlenia w żadnym przepisie prawa polskiego, jest ze strony organu postawą wykraczającą poza standardy praworządnego postępowania.
Należy również zaznaczyć, że z reguły praworządnego postępowania przez organy administracji wyprowadzić można obowiązek pewnego, podstawowego informowania strony o tych, ważnych okolicznościach prawnych, których z dużą dozą prawdopodobieństwa strona nie będzie mogła samodzielnie poznać. W przekonaniu Sądu taki obowiązek informowania strony w podstawowym zakresie spoczywa na organie także pomimo tego, że zakres obowiązku informowania określony w art. 9 KPA został przez ustawodawcę zawężony na mocy art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Trzeba również nadmienić, że we wspominanym przez organ piśmie z dnia [...] maja 2014r. organ informował Stronę o terminie 10 dni roboczych od dnia otrzymania przez rolnika omawianego pisma, który to termin przewidziany był na przekazanie informacji dotyczących już zaistniałych w chwili doręczenia pisma okoliczności o których mowa w art. 22 ust. 2 rozporządzenia. W piśmie tym nie mam natomiast żadnej informacji o tym, że termin 10 dni roboczych obowiązuje generalnie, na podstawie konkretnego przepisu unijnego (art. 47 ust. 2 Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiając sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)) w stosunku do wszystkich, a więc także przyszłych, sytuacji, w których strona zmuszona będzie powołać się na okoliczności o charakterze siły wyższej, jako przyczyny niedochowania któregoś ze zobowiązań wynikających z przepisów i/lub decyzji przyznającej wsparcie. Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że nawet w indywidualnie adresowanym piśmie, informującym stronę o nowelizacji przepisów polegającej na dodaniu przepisu ust. 2 do art. 22 rozporządzenia z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom"(...) organ nie wspomniał w w/w normie prawa unijnego. Pismo zostało natomiast zredagowane w taki sposób, iż wynikało z niego, że termin 10 dni został wyznaczony przez organ i dotyczy wyłącznie wskazanych w piśmie przypadków, w których adresat pisma - inaczej niż miało to miejsce w przypadku Skarżącej - znajdował się w sytuacji opisanej w hipotezie art. 22 ust. 2 rozporządzenia w czasie doręczenia mu w/w pisma.
Należy podkreślić, że Skarżąca jest młodym rolnikiem indywidualnym. Wsparcie otrzymane z tytułu realizacji operacji w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" PROW 2007-2013 zainwestowała, zgodnie z biznesplanem tej operacji w zakup maszyn rolniczych. Skarżąca nieprzerwanie prowadzi produkcję rolną w korzystającym ze wsparcia gospodarstwie. Skarżąca dochowała wszystkich zobowiązań związanych z udzielonym wsparciem za wyjątkiem bardzo niewielkiego opóźnienia w uzyskania dyplomu zawodowego, do czego doszło ewidentnie z przyczyn przez Skarżącą niezawinionych. Stosowną dokumentację złożono w dniu 1 grudnia 2014r. nie uchybiając terminowi w tym celu określonemu.
Zwrócić też należy uwagę na potrzebę zastosowania w niniejszej sprawie także idei proporcjonalności. W ocenie Sądu celem udzielonej pomocy było między innymi uzyskanie stosownego wykształcenia, co Skarżąca osiągnęła dokumentując w terminie złożeniem w dniu 1 grudnia 2014r. właściwej dokumentacji. Pomocnicze zastosowanie dla oceny tego faktu może mieć w sprawie zasada "ius est ars boni et aequi" (prawo jest sztuką stosowania tego, co dobre i słuszne) – paremia sformułowana przez rzymskiego prawnika Celsusa, a przytoczona przez innego jurystę Ulpiana (D.1.1.1.) – odnoszącą się do najbardziej podstawowych aspektów moralnych prawa. Niewyrażona w sposób dosłowny w tekstach normatywnych zasada proporcjonalności, widziana przez pryzmat prawa administracyjnego, to idea wystosowana do organów administracji publicznej, by używały one w realizacji swych działań tylko takich środków, które są niezbędne dla osiągnięcia danego celu.
Ten cel – osiągnięcie przez Skarżącą określonego wykształcenia -został w pełni zrealizowany i udokumentowany w terminie. Przesunięcie terminu egzaminu poprawkowego – co dokumentuje zaświadczenie złożone w postępowaniu sądowoadmnistracyjnym – wynikło z przyczyn obiektywnych.
Uchylając zaskarżony akt administracyjny Sąd – stosując zasadę proporcjonalności – miał na względzie wypowiedź prezydenckiego ministra A. Zybertowicza (W sieci 2015, nr 15, s.114), który wskazał na potrzebę skorygowania działalności administracji publicznej, by jej pracownicy czuli się częścią maszynerii służącej obywatelom i przedsiębiorcom, a nie przede wszystkim – szukających potknięć. Autor oczekuje też zmiany sądownictwa, by na rozprawę nie przychodziło się po wyrok, ale po sprawiedliwość "by sędziowie od samych siebie wymagali czegoś więcej niż przestrzegania procedur, dostrzegali ludzkie problemy i roztropnie je osądzali".
Spełnieniem tych postulatów – jakże słusznych – jest niniejsze rozstrzygnięcie i konstatacja, że w niniejszej sprawie wnikliwie – rozpoznając odwołanie, rozważyć kwestię zwrotu kwoty 75 000 zł.
Mając na względzie treść art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) w zw. z art. 200 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.