V SA/Wa 1590/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-09-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
sankcjeRosjaUkrainaustawa sankcyjnabezpieczeństwo narodoweprawo administracyjnepostępowanie administracyjnedecyzja administracyjna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra SWiA o wpisie na listę sankcyjną, uznając, że nie wykazano bezpośredniego powiązania skarżącego z podmiotami wspierającymi agresję Rosji na Ukrainę.

Skarżący został wpisany na listę osób wspierających agresję Rosji na Ukrainę decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Skarżący wniósł skargę, zarzucając m.in. naruszenie przepisów KPA poprzez oparcie decyzji wyłącznie na wniosku Szefa ABW i brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. WSA w Warszawie uznał skargę za zasadną, uchylając decyzję Ministra. Sąd stwierdził wadliwą wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy sankcyjnej przez Ministra, który nie wykazał bezpośredniości powiązań skarżącego z osobami lub podmiotami wspierającymi agresję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2023 r. o wpisie B. B. na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Skarżący zarzucił organowi naruszenie Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez oparcie decyzji wyłącznie na wniosku Szefa ABW i brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także naruszenie ustawy sankcyjnej poprzez jej niewłaściwe zastosowanie. Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że Minister dopuścił się wadliwej wykładni art. 3 ust. 2 ustawy sankcyjnej. Sąd wskazał, że przepis ten wymaga wykazania bezpośredniego powiązania z osobami lub podmiotami wspierającymi agresję, a Minister nie udowodnił takiego bezpośredniego związku w przypadku skarżącego. Sąd podkreślił, że nawet przy uproszczonym postępowaniu sankcyjnym, organ ma obowiązek ustalić stan faktyczny sprawy, aby dokonać należytej subsumpcji przepisów, co w tym przypadku nie zostało uczynione. W konsekwencji, zaskarżona decyzja została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez Ministra.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, Minister dopuścił się wadliwej wykładni art. 3 ust. 2 ustawy sankcyjnej, a w konsekwencji błędnej jego subsumpcji w ustalonym stanie faktycznym sprawy, nie wykazując bezpośredniości związku skarżącego z osobami bądź podmiotami wspierającymi agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że Minister błędnie zinterpretował przepis, dopuszczając 'pośrednią' formę powiązania, podczas gdy ustawa wymaga wykazania 'bezpośredniości' związku. Brak było materiału dowodowego potwierdzającego bezpośrednie kontakty lub powiązania skarżącego z R. R. lub innymi podmiotami wspierającymi agresję po 24 lutego 2022 r.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

ustawa sankcyjna art. 3 § ust. 1 i ust. 2 pkt 1

Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego

Określa przesłanki wpisu na listę sankcyjną, wymagając bezpośredniego lub pośredniego wspierania agresji lub bezpośredniego powiązania z takimi osobami/podmiotami.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Ogólna zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Pomocnicze

ustawa sankcyjna art. 4 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego

Wyłącza stosowanie niektórych przepisów KPA (np. art. 80, art. 107 § 3) w postępowaniu sankcyjnym.

k.p.a. art. 107 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymóg przedstawienia uzasadnienia faktycznego i prawnego.

k.p.a. art. 200

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

k.p.a. art. 205 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Minister dopuścił się wadliwej wykładni art. 3 ust. 2 ustawy sankcyjnej poprzez uwzględnienie 'pośredniej' formy powiązania, podczas gdy wymagana jest 'bezpośredniość'. Minister nie wykazał bezpośredniości związku skarżącego z osobami lub podmiotami wspierającymi agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Decyzja została wydana z naruszeniem przepisów KPA (art. 7, 77 § 1) poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i zebrania materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

Minister stwierdził, że jest on osobą 'bezpośrednio lub pośrednio związaną, w szczególności przez powiązania o charakterze osobistym, z osobami bezpośrednio lub pośrednio wspierającymi agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę', dopuszczając się tym samym wadliwej, bo rozszerzającej wykładni wskazanego przepisu art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy sankcyjnej poprzez uwzględnienie 'pośredniej' formy powiązania. Zabrakło bowiem wykazania bezpośredniości związku Skarżącego z osobami bądź podmiotami wspierającymi agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę od dnia 24 lutego 2022 r. Już tylko użycie zwrotu 'ma utrzymywać' zamiast 'utrzymuje' budzi wątpliwości czy relacje tego rodzaju są w istocie utrzymywane bądź były utrzymywane co najmniej po rozpoczęciu agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Zachowana została generalna zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. i rozwinięta w art. 77 § 1 k.p.a., która nakłada na organ obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego istotnego dla jej rozstrzygnięcia. W przeciwnym razie zagwarantowane przez ustawodawcę prawo Skarżącego do obrony (skargi do sądu administracyjnego) stałoby się iluzoryczne, a rola sądu administracyjnego zostałaby sprowadzona do nieakceptowalnej w demokratycznym państwie prawnym formuły sądu kapturowego.

Skład orzekający

Konrad Łukaszewicz

przewodniczący sprawozdawca

Tomasz Zawiślak

przewodniczący

Joanna Dąbrowska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy sankcyjnej dotyczących wymogu 'bezpośredniości' powiązań oraz obowiązków organu w zakresie ustalania stanu faktycznego w postępowaniach sankcyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wpisu na listę sankcyjną w kontekście agresji Rosji na Ukrainę. Wymaga analizy konkretnych dowodów w każdej sprawie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy sankcji nałożonych na osobę fizyczną w związku z agresją Rosji na Ukrainę, co jest tematem aktualnym i budzącym zainteresowanie. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej w tak wrażliwym obszarze jest istotna.

Sąd uchylił sankcje nałożone na obywatela – kluczowy był wymóg 'bezpośredniego' powiązania z agresorem.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA/Wa 1590/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Konrad Łukaszewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Zawiślak, Sędziowie: sędzia WSA Konrad Łukaszewicz (spr.), asesor WSA Joanna Dąbrowska, Protokolant: st. spec. Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę osób i podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B. B. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (zwany dalej: "Ministrem") postanowił wpisać B. B. (zwanego dalej: "Skarżącym") – jako przedsiębiorcę prowadzącego działalność gospodarczą pod adresem: [...], ul. [...], REGON [...], numer NIP [...] – na listę, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 507; zwanej dalej: "ustawą sankcyjną"), a także zastosować wobec Skarżącego:
a) zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz. Urz. UE L 78 z 17.03.2014, str. 6 ze zm.; zwanego dalej: "rozporządzeniem nr 269/2014"), będących własnością, pozostających w posiadaniu, pozostających w faktycznym władaniu lub pod kontrolą Skarżącego, w pełnym zakresie;
b) zakaz udostępniania na jego rzecz – bezpośrednio lub pośrednio – jakichkolwiek środków finansowych lub zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia nr 269/2014;
c) zakaz świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie środków wskazanych w lit. a i b;
d) wykluczenie z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub konkursu prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1710 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności przywołał treść wniosku
Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (zwanego dalej: "Szefem ABW") o objęcie Skarżącego środkami ograniczającymi wskazanymi w art. 1 pkt 2-4 ustawy sankcyjnej, zgodnie z którym: "B. B. był przedstawicielem rosyjskiej organizacji [...] promującej [...], objętej sankcjami przez Departament Skarbu USA w grudniu 2020 r. z powodu jej bezpośrednich powiązań z R. R.. W związku z brakiem możliwości organizacji gali [...] na terenie Europy, utworzono federację [...], w ramach której działają firmy [...] sp. z o.o. oraz [...] sp. komandytowo-akcyjna. Właścicielami tych podmiotów są m.in. D. D. i K. K. – rodzeństwo B. B. w ramach zarejestrowanej na terenie RP działalności gospodarczej czerpie zyski ze współpracy z podmiotem [...] sp. z o. o. Rodzina [...]. ma utrzymywać relacje z przywódcą [...] – R. R., znajdującym się na listach sankcyjnych Unii Europejskiej, Ukrainy, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, USA, Kanady, Australii, Nowej Zelandii i Japonii. Oddziały specjalne R. R. zaangażowane są w działania wojenne Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, a rekrutacja do nich odbywać ma się m.in. za pośrednictwem klubów [...]. Zastosowanie środków ograniczających wobec B. B. uniemożliwi mu czerpanie korzyści wynikających z powiązań z reżimem R. R. — pozbawi go zysków ze współpracy z podmiotem [...] sp. z o.o.".
Następnie Minister podniósł, że po przeprowadzeniu całościowej analizy sprawy, w tym otrzymanego wniosku Szefa ABW, w pełni podziela ustalenia oraz argumentację przedstawioną w tym wniosku, uznając ją za własną.
W konsekwencji Minister stwierdził, że zachodzą – uregulowane w art. 3 ust. 2 ustawy sankcyjnej – przesłanki do zastosowania wymienionych w sentencji decyzji środków wobec Skarżącego. Jak bowiem wskazują opisane we wniosku okoliczności faktyczne, Skarżący jest osobą dysponującą środkami finansowymi oraz zasobami gospodarczymi w rozumieniu rozporządzenia nr 269/2014, bezpośrednio lub pośrednio związaną, w szczególności przez powiązania o charakterze osobistym, z osobami bezpośrednio lub pośrednio wspierającymi agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. lub wobec których istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania w tym celu dysponowanych przez nie środków finansowych lub zasobów gospodarczych. Ponadto istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania w tym celu środków finansowych lub zasobów gospodarczych, którymi dysponuje Skarżący.
Jednocześnie organ wskazał, że zakres środków zastosowanych w sentencji decyzji określił stosownie do art. 1 ustawy sankcyjnej, przy uwzględnieniu definicji zawartych odpowiednio w art. 1 lit. d i g rozporządzenia nr 269/2014. Nadto wziął pod uwagę art. 3 ust. 4 ustawy sankcyjnej, zgodnie z którym uwzględnia się w szczególności charakter i zakres prowadzonej przez adresata decyzji działalności, jego strukturę kapitałową oraz względy bezpieczeństwa narodowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra z dnia [...] maja 2023 r. Skarżący wniósł o jej uchylenie w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:
1) art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; zwanej dalej: "k.p.a.") poprzez podjęcie zaskarżonej decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, który uniemożliwił dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, co było konieczne do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a ponadto brak rozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wnikliwy, prawidłowy i wyczerpujący, co poskutkowało wydaniem w sprawie wadliwej decyzji, w szczególności poprzez:
a) oparcie decyzji wyłącznie na podstawie wniosku Szefa ABW;
b) brak podjęcia przez Ministra jakichkolwiek czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym bezpośredniego przesłuchania Skarżącego oraz wezwania go do przedłożenia wszelkich dokumentów, które są w jego posiadaniu, bądź co do których mógłby uzyskać dostęp, aby ustalić wszelkie niezbędne fakty niezbędne do wydania decyzji, w tym wskazujące na:
- brak jakichkolwiek powiązań o charakterze osobistym, organizacyjnym, gospodarczym lub finansowym z R. R., brak utrzymywania jakichkolwiek relacji z R. R. oraz osobami z jego otoczenia,
- okoliczności współpracy z organizacją [...] oraz wiedzy Skarżącego co do źródeł finansowania tej organizacji,
- brak jakichkolwiek transferów środków finansowych, zasobów gospodarczych na jakiekolwiek konta rosyjskie, w tym zwłaszcza od momentu powstania spółek [...] i [...],
- legalne źródła pochodzenia wszelkich środków finansowych jakie posiada Skarżący na swoich rachunkach bankowych oraz wszelkich innych aktywów,
- historię pochodzenia środków na otworzenie spółki [...] sp. z o.o. będącej właścicielem marki [...] oraz [...] S.K.A.,
- osobisty stosunek Skarżącego wobec wojny, jakichkolwiek konfliktów zbrojnych i potępienie agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę;
- brak jakiegokolwiek powiązania pomiędzy utworzeniem organizacji [...] a zakończeniem współpracy pomiędzy organizacją [...];
- brak jakichkolwiek korzyści, które Skarżący miałby czerpać w związku z domniemanym powiązaniem z R. R. oraz z kimkolwiek z jego otoczenia;
2) art. 8 w zw. z art. 107 §1 k.p.a. poprzez brak realizacji wymogu przedstawienia uzasadnienia faktycznego i prawnego skarżonej decyzji w sposób umożliwiający realizacji prawa do jej zaskarżenie, w oparciu o wskazane konkretne elementy stanu faktycznego i prawnego leżące u podstaw wydania decyzji;
3) art. 3 ust. 2 ustawy sankcyjnej poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy Skarżący nigdy bezpośrednio lub pośrednio:
a) nie wspierał agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętej w dniu 24 lutego 2022 r. ani naruszeń praw człowieka lub represji wobec społeczeństwa obywatelskiego i opozycji demokratycznej lub których działalność stanowi inne poważne zagrożenie dla demokracji lub praworządności w Federacji Rosyjskiej lub na Białorusi;
b) nie był związany z osobami lub podmiotami popierającymi agresję Rosji na Ukrainę lub wspierającymi naruszenia praw człowieka lub represji wobec społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności poprzez powiązania o charakterze osobistym, organizacyjnym, gospodarczym lub finansowym, a także nigdy nie dysponował żadnymi zasobami gospodarczymi, funduszami czy środkami finansowymi w takim celu.
Nadto Skarżący wskazał, że ustawa sankcyjna narusza Konstytucję RP w zakresie jej art. 4 ust. 1 poprzez wyłączenie z zastosowania art. 107 ust. 3 k.p.a. w procedurze wydania decyzji o nałożeniu sankcji, co powoduje, że organ nie jest zobligowany do wskazania w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne nie musi zawierać wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, co powoduje, iż nie istnieje realna możliwość skorzystania z prawa zaskarżenia decyzji, w szczególności w kontekście utajnienia notatki Szefa ABW, będącej podstawą wydania decyzji.
Powyższe zarzuty zostały rozwinięte w obszernym uzasadnieniu skargi.
Jednocześnie Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów z przesłuchania wskazanych świadków.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Pismem procesowym z dnia 19 sierpnia 2024 r. Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów w postaci:
1) sprawozdania biegłego sądowego z przeprowadzonego badania wariograficznego Skarżącego – na okoliczność braku powiązań z reżimem R. R.;
2) wydruku z oficjalnej strony na portalu Instagram [...] z dnia [...] lutego 2022 r.;
3) oświadczenia z oficjalnej strony na portalu Instagram [...] dotyczącego braku powiązań politycznych wspólników tej federacji, w tym Skarżącego, z dnia [...] lutego 2022 r.;
4) dowodu wpłaty kwoty 30.000 zł na pomoc Ukrainie z dnia 28 lutego 2022 r.
– na okoliczność osobistego zaangażowania Skarżącego jako wspólnika spółek działających w ramach federacji [...] w pomoc i wsparcie Ukrainie oraz fakt braku popierania agresji Rosji na Ukrainę.
Nadto Skarżący wniósł o zobowiązanie Ministra do przedłożenia do akt sprawy (części niejawnej) dokumentów źródłowych będących podstawą wniosku Szefa ABW o nałożenie sankcji na Skarżącego – celem weryfikacji przez sąd, czy zaistniały przesłanki do nałożenia sankcji na Skarżącego.
Pismem procesowym z dnia 2 września 2024 r. organ wniósł o oddalenie wniosku Skarżącego o przeprowadzenie uzupełniających dowodów w sprawie.
Na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. pełnomocnik Skarżącego cofnął wniosek o przesłuchanie wskazanych w skardze świadków, a jednocześnie podtrzymał wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w piśmie procesowym z dnia 19 sierpnia 2024 r.
Sąd postanowił oddalić wniosek o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy sankcyjnej, minister właściwy do spraw wewnętrznych wydaje decyzję w sprawie wpisu na listę sankcyjną względem osób i podmiotów dysponujących środkami finansowymi, funduszami oraz zasobami gospodarczymi w rozumieniu rozporządzenia nr 765/2006 lub rozporządzenia nr 269/2014, bezpośrednio lub pośrednio wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. lub bezpośrednio związanych z takimi osobami lub podmiotami, w szczególności ze względu na powiązania o charakterze osobistym, organizacyjnym, gospodarczym lub finansowym, lub wobec których istnieje prawdopodobieństwo wykorzystania w tym celu dysponowanych przez nie takich środków finansowych, funduszy lub zasobów gospodarczych.
Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia żadnych wątpliwości co do tego, że decyzja o wpisaniu na listę sankcyjną może zostać wydana w stosunku do dwóch kategorii osób (podmiotów). Pierwszą z nich są osoby wspierające agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę i w odniesieniu do tej kategorii ustawodawca wskazuje na bezpośrednią lub pośrednią postać takiego wspierania. Do drugiej grupy zalicza się natomiast osoby, którym wprawdzie nie można przypisać omawianego wspierania, jednak są one powiązane z osobami zaliczanymi do pierwszej kategorii. W takim przypadku ustawodawca wprowadza już tylko jedną postać związku między osobami z obu wymienionych kategorii, tj. chodzi wyłącznie o osoby "bezpośrednio" związane z osobami/podmiotami wpierającymi agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.
Jak to jednocześnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 czerwca 2024 r. o sygn. akt II GSK 555/24, powiązania takie mogą mieć m.in. charakter osobisty lub gospodarczy, jednak użycie w analizowanym przepisie zwrotu "w szczególności" oznacza, że podstawą wpisu na listę mogą być powiązania różnego rodzaju, o ile przypisać można im przymiot bezpośredniości.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Skarżący został wprawdzie zaliczony do drugiej kategorii osób podlegających wpisowi na listę sankcyjną, jednakże dokonując takiej kwalifikacji Minister stwierdził, że jest on osobą "bezpośrednio lub pośrednio związaną, w szczególności przez powiązania o charakterze osobistym, z osobami bezpośrednio lub pośrednio wspierającymi agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r.", dopuszczając się tym samym wadliwej, bo rozszerzającej wykładni wskazanego przepisu art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy sankcyjnej poprzez uwzględnienie "pośredniej" formy powiązania.
Konsekwencją błędnej wykładni omawianego przepisu była zaś jego niewłaściwa subsumpcja w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Zabrakło bowiem wykazania bezpośredniości związku Skarżącego z osobami bądź podmiotami wspierającymi agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę od dnia 24 lutego 2022 r. Jak wynika z ustaleń organu Skarżący miałby pozostawać w związku z R. R., któremu niewątpliwie można przypisać cechy bezpośredniego wsparcia wskazanej agresji. Dla wykazania tego związku Minister posługuje się jednak zwrotami nie pozwalającymi na ich potwierdzenie. Otóż przywołuje stwierdzenie zawarte we wniosku Szefa ABW, zgodnie z którym: "Rodzina [...]. ma utrzymywać relacje z przywódcą [...] – R. R.". Już tylko użycie zwrotu "ma utrzymywać" zamiast "utrzymuje" budzi wątpliwości czy relacje tego rodzaju są w istocie utrzymywane bądź były utrzymywane co najmniej po rozpoczęciu agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Takiemu stwierdzeniu nie towarzyszy jednocześnie żaden materiał dowodowy, który – pomimo nieprecyzyjności wskazanego opisu – mógłby pozwolić Sądowi na samodzielną jego weryfikację (np. w formie notatki z działań operacyjnych służb wskazującej na utrzymywanie kontaktów osobistych bądź teleinformatycznych, względnie finansowych z R. R.). Gdy się jednocześnie weźmie pod uwagę zawarte w skardze twierdzenia, które Skarżący powtórzył w trakcie rozprawy, trudno jest przyjąć, że osoba, która wyjechała z [...], gdy była dzieckiem i która od ponad 20 lat nieprzerwanie mieszka w Polsce, która przyznaje się do kilku okazjonalnych podróży do [...] (np. wakacyjnych, na uroczystościach ślubnych) mogłaby utrzymywać bezpośredni związek z R. R. po rozpoczęciu w dniu 24 lutego 2022 r. agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Oczywistym jest przy tym, że Sąd nie ma ani kompetencji ani możliwości by dokonywać własnych ustaleń w tym zakresie, dlatego wszystkie relewantne dla sprawy okoliczności faktyczne winny zostać przez Ministra zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ewentualnie znajdować potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy, które Sąd mógłby samodzielnie zweryfikować przy uwzględnieniu szczególnych regulacji ustawy sankcyjnej, zwłaszcza zawartych w jej art. 3 ust. 9 i art. 4 ust. 1, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia.
Wprawdzie za podmiot pośrednio wspierający agresję można by uznać organizację [...], której Skarżący był przedstawicielem poprzez organizowanie gali [...], jednakże brak jest towarzyszących temu faktowi ustaleń, czy Skarżący zakończył związek z organizacją [...] jeszcze przed rozpoczęciem tej agresji, które ustawodawca datuje na 24 lutego 2022 r., co wykluczałoby uznanie takiego związku za wypełniający przesłankę z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy sankcyjnej, czy też już po rozpoczęciu agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, co kwalifikowałoby taką współpracę jako bezpośrednie powiązanie z podmiotem pośrednio wspierającym agresję rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. Zresztą nie można również z góry wykluczyć, że natychmiastowe zerwanie współpracy (kontaktów) z podmiotem uznanym za wspierający agresję, tj. takie, które nastąpiłoby krótko po 24 lutego 2022 r., mogłoby zostać potraktowane jako akt sprzeciwu wobec agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę i jako takie za znoszące omawianą przesłankę (uwaga ta odnosi się również do omówionego wyżej "utrzymywania relacji" z R. R.; por. także wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 10 kwietnia 2024 r. w sprawie T-304/22, Fridman v. Rada Unii Europejskiej, pkt 31 i 64; opubl. Dz.U.UE.C.2024/3322; dostępny: https://curia.europa.eu). Takich ustaleń nie zawiera jednak ani uzasadnienie zaskarżonej decyzji, ani również materiały zgromadzone w niejawnej części akt administracyjnych, obejmujących m. in. wniosek Szefa ABW. Gdyby natomiast przyjąć stanowisko Skarżącego wyrażone w skardze, to z organizacją [...] był związany na przestrzeni lat 2019-2020, organizując w Polsce trzy gale w roku 2019 oraz dwie gale w roku 2020, a współpracę zakończył [...] grudnia 2020 r., po uzyskaniu medialnych informacji o zastosowaniu sankcji wobec organizacji [...] przez Stany Zjednoczone Ameryki Północnej.
Jeżeli chodzi z kolei o podnoszoną współpracę Skarżącego ze spółkami [...] i [...], których właścicielami są m.in. D. D. i K. K. – rodzeństwo Skarżącego, to zabrakło przede wszystkim uzasadnienia, że wskazane spółki są podmiotami, które można by zaliczyć do pierwszej ze wskazanych wyżej kategorii, tj. podmiotów wspierających agresję Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, a tym samym, że Skarżący – jako bezpośrednio związany ze spółką [...] (co potwierdza w skardze) – mógłby zostać umieszczony na liście sankcyjnej. Sądowi przy tym z urzędu znana jest treść decyzji Ministra z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] i nr [...], dotyczących wpisania na listę sankcyjną spółek [...] oraz [...], z których uzasadnień wprost wynika, że podmioty te nie zostały zaliczone do kategorii podmiotów wspierających agresję, lecz do podmiotów powiązanych, zatem tak jak w przypadku Skarżącego, zostały zaliczone do drugiej kategorii podmiotów, których wpis na listę sankcyjna uzależniony jest od przypisania przymiotu bezpośredniości takiego powiązania (decyzje dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministra).
Podsumowując Sąd uznał, że Minister dopuścił się wadliwej wykładni art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy sankcyjnej, a w konsekwencji błędnej jego subsumpcji w przyjętym za podstawę orzekania stanie faktycznym sprawy.
Powyższej oceny nie mogło zmieniać znaczne uproszczenie przez ustawodawcę postępowania w sprawie wpisu na listę sankcyjną. Wprawdzie nie można w żadnej mierze kwestionować, że z mocy art. 4 ust. 1 ustawy sankcyjnej, do tego rodzaju postępowań nie stosuje się m.in. art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., wskutek czego organ nie jest zobowiązany oceniać, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zaś uzasadnienie decyzji nie musi zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, niemniej jednak zachowana została generalna zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. i rozwinięta w art. 77 § 1 k.p.a., która nakłada na organ obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego istotnego dla jej rozstrzygnięcia. O ile zatem Minister nie musi oceniać czy dana okoliczność została udowodniona, ani nie musi wskazywać w uzasadnieniu faktów, które uznał za udowodnione bądź nie, to ma jednak obowiązek ustalić stan faktyczny sprawy w celu dokonania należytej subsumpcji mających w niej zastosowanie przepisów ustawy sankcyjnej. Z tym zaś koresponduje obowiązek zebrania w aktach sprawy materiału dowodowego, który będzie potwierdzać przyjęty za podstawę orzekania stan faktyczny sprawy, umożliwiający jednocześnie sądowi administracyjnemu kontrolę legalności zaskarżonej decyzji. W przeciwnym razie zagwarantowane przez ustawodawcę prawo Skarżącego do obrony (skargi do sądu administracyjnego) stałoby się iluzoryczne, a rola sądu administracyjnego zostałaby sprowadzona do nieakceptowalnej w demokratycznym państwie prawnym formuły sądu kapturowego.
Prowadząc ponownie postępowanie Minister uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i będzie uprawniony do wpisania Skarżącego na listę sankcyjną tylko w razie wykazania ziszczenia się przesłanek określonych w art. 3 ust. 2 ustawy sankcyjnej.
Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych oparte zostało na przepisach art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Podstawą oddalenia wniosków dowodowych zgłoszonych przez Skarżącego był art. 106 § 3 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI