V SA/Wa 1414/09

V SA/Wa 1414/09 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2010-06-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2009-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /przewodniczący/
Irena Jakubiec-Kudiura /sprawozdawca/
Małgorzata Rysz
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
II GSK 943/10 - Wyrok NSA z 2011-09-29
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
art. 5 ust. 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
par. 6 ust. 1, par. 4 ust. 2, par. 7 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania Oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w E. stwierdzającą nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z [...] marca 2005 r. przyznającej płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na terenach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie następującego stanu faktycznego:
W dniu [...] czerwca 2004 r. J. S. złożył wniosek o przyznanie mu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2004.
Decyzją z [...] marca 2005r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. przyznał wnioskodawcy J. S. płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł za [...] ha.
Decyzja ta wydana została w oparciu o art. 5 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (DZ.U.nr 229,poz.2273 z późn. zm.), § 6 ust. 1 w zw. z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz. U. Nr 73, poz.657 z późn. zm.) i art. 104 K.p.a. Decyzja wobec jej niezaskarżenia stała się ostateczna.
Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. Dyrektor [...] Oddziału ARiMR zawiadomił J. S. o wszczęciu postępowania w sprawie nieważności decyzji z [...] marca 2005 r. o przyznaniu płatności do gruntów rolnych o niekorzystnych warunkach gospodarowania i o możliwości zajęcia stanowiska w sprawie.
Decyzją z [...] stycznia 2009 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału ARiMR stwierdził nieważność decyzji z [...] marca 2005 r. nr [...] wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. o przyznaniu płatności do gruntów rolnych o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i § 6 ust. 1 w zw. z § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich płatność ONW przyznaje w drodze decyzji administracyjnej Kierownik biura powiatowego ARiMR właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę producenta rolnego. Nadto § 4 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że płatność ONW jest udzielana producentowi rolnemu do położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania działek rolnych użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki trwałe oraz pastwiska trwałe.
Zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy z 18 grudnia 2003 roku (Dz.U. nr 10 poz.76) o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego. Nadto ustawa w pkt 1 tego artykułu stanowi, że gospodarstwo rolne stanowią wszystkie nieruchomości rolne będące w posiadaniu tego samego podmiotu.
Dyrektor wskazał, że wnioskodawca w dniu [...] grudnia 2004 r. aktem notarialnym Repertorium [...] przeniósł posiadanie gospodarstwa rolnego, a decyzja przyznająca mu płatności ONW została wydana [...] marca 2005 r.
Przekazanie posiadania gospodarstwa rolnego przed wydaniem decyzji pozbawia dotychczasowego posiadacza prawa do uzyskania dopłaty ONW. Przyznanie takiej dopłaty powoduje rażące naruszenie treści § 4 ust. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Powoduje to, że decyzja taka dotknięta jest wadą nieważności o jakiej stanowi treść art. 156§ 1 pkt 2 ustawy Kpa.
Od decyzji tej J. S. złożył odwołanie. W odwołaniu podkreślił, że właścicielem a zarazem posiadaczem gospodarstwa rolnego był do końca 2004 roku. Był to pierwszy rok, za który przyznawano dopłaty i uczestnicząc w szkoleniach był przekonany, że działa zgodnie z prawem. Gospodarstwo przekazał córce A. S. jako następcy w zamian za rentę strukturalną i to córka w latach następnych ubiegała się o dopłaty. Wskazał, że sporną dopłatę ONW za 2004 r. otrzymał dopiero na podstawie decyzji z marca 2005 r. i był przekonany, że jest mu należna. Podkreślił, że z żoną i córką K. utrzymuje się z renty strukturalnej w wysokości [...] zł nie jest więc w stanie dokonać zwrotu dopłaty.
Decyzją z [...] lipca 2009 r. nr [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Prezes ARiMR ustalił stan faktyczny poprzedzający wydanie decyzji z [...] marca 2005 r. przez Kierownika Biura Powiatowego w L. i wskazał, że przeniesienie gospodarstwa rolnego przez dotychczasowego posiadacza gospodarstwa rolnego nastąpiło [...] grudnia 2004 r. a więc przed wydaniem tej decyzji. W ocenie Prezesa doszło do naruszenia treści § 2 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej ONW , który stanowi, że płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których prowadzona jest działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha. Ponadto stosownie do § 7 ust. 1 rozporządzenia ONW w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie płatności ONW nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu producentowi, który spełni warunki określone tym przepisem, w tym w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji na udostępnionym przez nią formularzu. Wydając decyzję z [...] marca 2005 r. Kierownik ARiMR nie uwzględnił faktu, że w dacie wydania decyzji J. S. nie był już posiadaczem gospodarstwa rolnego, którego dotyczył wniosek o dopłaty. W tym stanie rzeczy w wyniku wydania decyzji doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa dotyczących dopłaty ONW co powoduje, że decyzja taka zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 Kpa musi zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Nie można zatem uwzględnić stanowiska wnioskodawcy, że wszelkich czynności dokonywał pod nadzorem pracowników Agencji jako, że ubiegając się o dopłaty podpisał on wniosek, w którym potwierdził, że znane mu są zasady dotyczące ich przyznawania. Tym samym brak jest podstaw do uchylenia spornej decyzji.
Od decyzji tej wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W skardze J. S. zakwestionował decyzję Prezesa ARiMR. Odnosząc się do warunku przyznawania dopłat ONW podkreślił, że w dacie składania wniosku spełniał je ponieważ był posiadaczem działek rolnych i utrzymywał je w dobrej kulturze rolnej aż do końca 2004 r., za który dopłaty były przyznawane. Wskazał, że między złożeniem przez niego wniosku a wydaniem decyzji upłynęło 9 miesięcy co jest niezgodne z ustawą Kpa, co w jego ocenie jest naruszeniem zasady pogłębiania zasady zaufania do organów Państwa wyrażonej w art. 8 Kpa. Przypomniał, że organ wydając decyzję był w posiadaniu dokumentu potwierdzającego przeniesienie posiadania gospodarstwa ponieważ ubiegał się wówczas o rentę strukturalną. Wskazał, że dopłaty uzyskał za okres, w którym faktycznie użytkował grunty i otrzymując dopłatę pozostawał w dobrej wierze.
W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał swoje dotychczasowe argumenty.
Pełnomocnik skarżącego działający z urzędu w piśmie procesowym z [...] czerwca 2010 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na rażące naruszenie przepisów art. 6, 7, 8, 77 § 1 i art. 156 § 1 Kpa. Pełnomocnik podniósł, że skarżący działał w dobrej wierze, złożył w sprawie prawdziwe oświadczenia i na zaistniały stan rzeczy nie miał wpływu. Organ administracji wydając rozstrzygnięcie sięgnął po najbardziej dotkliwy środek w postaci stwierdzenia nieważności decyzji, tymczasem powinien w pierwszym rzędzie rozważyć czy sprawa nie powinna zostać rozpoznana w trybie wznowienia postępowania. W następnej kolejności organ powinien zastanowić się czy w grę nie powinno wchodzić zastosowanie trybu zmiany lub uchylenia decyzji w ramach art. 154 lub 155 Kpa. Nadto organ nieprawidłowo zastosował art. 156 § 1 pkt 2 Kpa skoro sam wskazał, że skarżący nie powinien być adresatem decyzji. Niezależnie od tego organ nie odniósł się do tego czy decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, co powinno mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, biorąc pod uwagę okres za jaki dopłata została przyznana i formę wykonania decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona.
Zasady pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na gruntach rolnych o niekorzystnych warunkach gospodarowania zawarte są zarówno w przepisach wspólnotowych jak i krajowych. W odniesieniu do Polski do okresu od 2004 do 2007 roku podstawę taką stanowiły przepisy Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/1999, które to rozporządzenie uchylone zostało przez Rozporządzenie Rady (WE) 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r., z mocą od 1 stycznia 2007 r., i które miało w dalszym ciągu zastosowanie do działań rozpoczętych przed tą datą. Jeśli chodzi o przepisy krajowe to zastosowanie miały przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
Zgodnie z zaleceniem zawartym w punkcie 24 Rozporządzenia Rady (WE) z 17 maja 1999 r. Nr 1257/1999 wsparcie dla obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania powinno przyczyniać się do ciągłości korzystania z użytków rolnych, zachowania terenów wiejskich, utrzymania i promowania trwałych systemów gospodarki rolnej, które rozwinięto w jego art. 13. Z kolei w art. 14 postanowiono, że rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcie w postaci dodatków wyrównawczych, które przyznawane są na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy prowadzą działalność na minimalnym areale, który zostanie określony, podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez co najmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego oraz zgodnie z zasadami dobrej praktyki rolniczej.
Zgodnie z art. 5 ust. 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. pomoc jest udzielana na wniosek producenta rolnego, w rozumieniu przepisów o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub grupy producentów rolnych, a w przypadku pomocy , o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 8, na wniosek jednostki organizacyjnej lub organu realizującego zadania związane z rozwojem obszarów wiejskich.
Na podstawie § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999 (WE) z dnia 17 maja 1999 oraz jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej " obszarami ONW’, na których jest prowadzona działalność rolnicza wynosi co najmniej hektar.
Pozostaje poza sporem, że wnioskodawca był producentem rolnym w dacie składania wniosku o płatność ONW oraz, że przeniósł posiadanie gruntów rolnych na rzecz córki w związku z ubieganiem się o rentę strukturalną aktem notarialnym z [...] grudnia 2004 r.. Jest też bezsporne, że wspomniany dokument- co przyznaje organ- wpłynął do Kierownika Biura Powiatowego w L. [...] grudnia 2004 r.
Tymczasem zgodnie z treścią § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r., w brzmieniu obowiązującym do 20 marca 2005 r. w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie płatności ONW nastąpi przeniesienie posiadania całości lub części gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu producentowi rolnemu, jeżeli w terminie 35 dni od dnia przeniesienia posiadania całości lub części gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji i zobowiąże się do kontynuowania działalności rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust.1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza rolnego. Treść wspomnianego § 7 jeśli chodzi o termin złożenia oświadczenia o przejęciu posiadania gospodarstwa rolnego przez następcę dotychczasowego producenta rolnego uległa zmianie z dniem [...] marca 2005 roku w ten sposób, że określono go na 14 dni i termin ten obowiązuje do tej pory.
W przypadku wniosku skarżącego doszło wprawdzie do złożenia przez niego aktu notarialnego stanowiącego o przeniesieniu posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz córki ale ona sama nie złożyła w terminie 35 dni wymaganego oświadczenia. Tak więc nie weszła w sytuację procesową skarżącego i na jej rzecz decyzja nie mogła zostać wydana. Decyzja taka powinna dotyczyć skarżącego, z tym zastrzeżeniem, że powinna zawierać odmowę przyznania dopłat. Wydanie decyzji odmiennej treści spowodowało rażące naruszenie omówionych już w uzasadnieniu przepisów prawa. Jak już wskazywano zobowiązanie, którego podjął się skarżący składając wniosek, dotyczyło okresu 5 lat. Nie zostało ono dotrzymane a możliwość przejęcia zobowiązania przez następcę w myśl § 7 rozporządzenia stwarza jedyną możliwość rozpoznania pierwotnego wniosku pozytywnie. Skarżący wnosząc o dopłaty i podpisując wniosek oświadczał tym samym, że znana mu jest jego treść i warunki przyznawania pomocy. W punkcie X pdpk 4 mowa jest o 5 latach trwania zobowiązania. Tak więc przeniesienie posiadania gruntów rolnych przed upływem tego okresu mimo, że przyznana dopłata dotyczy 2004 r., w którym skarżący posiadał grunty, nie powoduje, że są mu one należne. Prawidłowo zatem organ uznał za nieważną decyzję z [...] marca 2005 r. o przyznaniu skarżącemu płatności ONW. Na jej prawidłowość nie ma wpływu to, że upłynął znaczny okres między złożeniem wniosku a wydaniem decyzji, ponieważ w czasie wydawania decyzji obowiązywał § 6 ust. 5 rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. który stanowił, że decyzje administracyjne w sprawie płatności ONW wydaje się w terminie 6 miesięcy od złożenia wniosku, zatem był to przepis szczególny w stosunku do przepisów Kpa. Wprawdzie decyzja wydana została z przekroczeniem tego terminu ale nie ma to znaczenia w związku z tym, że termin ten jest terminem instrukcyjnym. Dla oceny ważności decyzji nie ma też znaczenia to, że wnioskodawca działał w dobrej wierze.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów zgłoszonych przez stronę skarżącą należy podkreślić, że organ prawidłowo wybrał tryb nadzwyczajny w postaci stwierdzenia nieważności a z przyczyn, które już wyjaśniono (brak zgłoszenia się następcy) decyzja z [...] marca 2004 r. wydana została wobec właściwie określonej strony. Ze względu na to, że organ przed wydaniem wspomnianej decyzji wiedział o fakcie przeniesienia posiadania gruntów ornych, nie mógł też skorzystać z drogi wznowienia postępowania, ponieważ sprzeciwia się temu treść art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Biorąc zaś pod uwagę okoliczność, że zakwestionowana decyzja dotyczy świadczenia pieniężnego skutków jej nie można uznać za nieodwracalne.
Mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie doszło do naruszenia wskazywanych przez stronę skarżącą przepisów i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.