V SA/Wa 1358/17

V SA/Wa 1358/17 - Postanowienie WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-09-28
Data wpływu
2017-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Nasiłowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I GZ 492/18 - Postanowienie NSA z 2019-01-18
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Umorzono postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 258 par.1 pkt 7; art. 246 par.1 pkt 1, art. 249a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) marca 2017 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy.
Uzasadnienie
A. P. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, posiada mieszkanie o pow. 49,90 m2 i wartości około 160.000 zł, a także samochód osobowy, rok produkcji 2002, o wartości około 11.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że samochód jest mu potrzebny "dla (...) egzystencji". Skarżący nie posiada innych nieruchomości ani zasobów pieniężnych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje rentę oraz dodatek opiekuńczy w wysokość 2.394,16 zł miesięcznie. Skarżący przedstawił również swoje miesięczne wydatki stałe w łącznej kwocie 2.329,19 zł. Zaliczył do nich opłatę za mieszkanie – 319,19 zł, media – około 270 zł, paliwo do samochodu – 200 zł, telefon, internet i telewizję – 300 zł, środki czystości - 50 zł, sorty mundurowe – 50 zł, wydatki na leczenie i opiekę – 440 zł, dietę – 600 zł, kino i teatr – około 100 zł . W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest inwalidą I grupy i wymaga opieki drugiej osoby.
Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z 28 czerwca 2018 r. (wpływ do Sądu po uzupełnieniu braków formalnych - 06.09.2018 r.) – jest kolejnym (trzecim) wnioskiem Skarżącego w niniejszej sprawie.
W każdym złożonym na formularzu PPF wniosku Skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Na podstawie art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy trzech kolejnych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 2 p.p.s.a. stwierdzić należy, iż są one przedmiotowo tożsame, bowiem w każdym z nich Skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Rozpoznając zatem kolejny wniosek należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 października 2017 r., utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 listopada 2017 r., którym odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349).
Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a. muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72).
Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08).
Oceniając wniosek w powyższym świetle stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej Skarżącego dokonanej w prawomocnym postanowieniu starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2017 r.
Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia Stronie prawa pomocy poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata zauważyć należy, że w uzasadnieniu postanowienia z 16 października 2017 r. starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Skarżący nie odpowiedział bowiem na wezwanie do podania informacji pozwalających na ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Wezwanie zostało do Strony skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. w związku z okolicznością, iż oświadczenia złożone na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie). Rozpoznający wniosek starszy referendarz sądowy stwierdził, że nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi Skarżący winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.
Z rozstrzygnięciem starszego referendarza sądowego zgodził się tut. Sąd, ponieważ po rozpoznaniu wniesionego sprzeciwu postanowieniem z 23 listopada 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie z 16 października 2017 r. Sąd uznał, że Strona nie wykazała, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy.
Sąd podkreślił, że instytucja prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest skierowana do osób ubogich, które nie tylko nie mają przychodu albo osiągają niewielki przychód, ale też nie mają oszczędności i majątku ruchomego lub nieruchomego, które mogłyby posłużyć do uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Opłaty sądowe winny być bowiem traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Analizując oświadczenia złożone na formularzu oraz informacje wynikające z akt sprawy Sąd zwrócił uwagę, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o pow. 49,90 m2 o wartości ok. 160.000 zł oraz samochód osobowy o wartości ok. 11.000 zł, a także uzyskuje stałe dochody w wysokości 2.334,16 zł miesięcznie.
Odnosząc się do treści sprzeciwu stwierdził, że wyjaśnienia Strony, iż nie ma ona żadnych oszczędności na rachunkach bankowych, w sytuacji, gdy powyższe nie zostało potwierdzone nadesłaniem wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, o których nadesłanie Strona była wzywana, uniemożliwia prawidłowe i pełne porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi Strona winna liczyć się w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Ponadto, Sąd podkreślił, że nie wszystkie wydatki wymienione przez Stronę w rubryce 11 formularza PPF można zaliczyć do kosztów utrzymania koniecznego (np. opłata za internet, paliwo, bilety do kina i teatru). Na podstawie dokonanych ustaleń, jak również wobec braku wykazania przez Stronę przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co mogła uczynić przedstawiając dokumenty oraz dodatkowe informacje wskazane w wezwaniu z 24 sierpnia 2017 r. Sąd odmówił uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Dokonując porównania sytuacji materialnej Skarżącego w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z (...) sierpnia 2017 r., na formularzu, który wpłynął do Sądu 14 września 2017 r. w odpowiedzi na wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. z (...) sierpnia 2017 r. oraz na formularzu PPPr z (...) czerwca 2018 r. stwierdzić należy, iż kolejne wnioski są tożsame co do okoliczności w nich wskazanych oraz ich uzasadnień. W związku z powyższym starszy referendarz sądowy rozpatrujący wniosek z (...) czerwca 2018 r. obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany w sytuacji materialnej Skarżącego. Skoro bowiem Strona ponownie składa tożsame oświadczenia w zakresie stanu majątkowego, to porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z wnioskiem z 28 czerwca 2018 r. ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się jej sytuacji majątkowej.
Ponownie zaakcentować należy, iż to sprawą Skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Zauważyć przy tym wypada, że Skarżący winien być świadomy obowiązku wszechstronnego i dokładnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, ponieważ przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy zostały mu wyjaśnione w toku poprzednich postępowań zainicjowanych jego wnioskami. Pomimo tego, występując z kolejnym, Skarżący złożył oświadczenia tej samej treści, nie wyjaśniając wątpliwości wskazanych w poprzednich postępowaniach.
Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy wskazać należy na wypracowane orzecznictwo sądów administracyjnych zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji, jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989).
Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie referendarz sądowy, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione.
Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.