V SA/WA 1251/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2019-01-30
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo samorządowewoda i ściekitaryfyopłaty za przyłączenieuchwała rady gminyprawo miejscowenaruszenie prawasądownictwo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził naruszenie prawa w uchwale Rady Gminy K. zatwierdzającej opłaty za przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, uznając ją za akt prawa miejscowego wykraczający poza upoważnienie ustawowe.

Skarżący zakwestionował uchwałę Rady Gminy K. w części dotyczącej opłat za przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, zarzucając naruszenie przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzaniu ścieków. Sąd uznał, że uchwała w tej części stanowi akt prawa miejscowego, który wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego, gdyż przepisy te nie przewidują możliwości nakładania takich opłat przez radę gminy. W związku z upływem roku od podjęcia uchwały, sąd nie mógł stwierdzić jej nieważności, lecz stwierdził, że została wydana z naruszeniem prawa.

Przedmiotem skargi była uchwała Rady Gminy K. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, w części dotyczącej § 1 pkt 4, który określał opłaty za przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej w kwocie 1.072,00 zł netto każda. Skarżący zarzucił naruszenie art. 31 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1, 3, 5 i 10 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, twierdząc, że uchwała wykracza poza zakres ustawowego upoważnienia. Gmina K. wniosła o oddalenie skargi, wskazując, że uchwała obowiązywała w ograniczonym okresie. Pełnomocnik organu wniósł o odrzucenie skargi jako wniesionej po terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że zaskarżona uchwała w części dotyczącej opłat za przyłączenie jest aktem prawa miejscowego, który wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego, gdyż przepisy ustawy nie dają radzie gminy kompetencji do wprowadzania takich opłat. Sąd powołał się na art. 15 ust. 2 ustawy, który stanowi, że koszty przyłączenia ponosi osoba ubiegająca się o przyłączenie, oraz na art. 19 ust. 1 i 2, który nakazuje radzie gminy uchwalenie regulaminu, w tym warunków przyłączenia, ale nie daje kompetencji do ustalania odpłatności za samo przyłączenie. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, ciężary publiczne powinny być przewidziane w ustawie. Ponieważ od podjęcia uchwały upłynął rok, sąd nie mógł stwierdzić jej nieważności na podstawie art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, lecz na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 94 ust. 2 u.s.g. stwierdził, że uchwała w zaskarżonej części została wydana z naruszeniem prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, uchwała rady gminy zatwierdzająca opłaty za przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej stanowi akt prawa miejscowego, posiadający charakter normatywny, generalny i abstrakcyjny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że uchwała w zaskarżonej części określa obowiązki finansowe mieszkańców przyłączających się do sieci, ma generalny charakter i wpływa na zobowiązania finansowe podmiotów spoza administracji, co kwalifikuje ją jako akt prawa miejscowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_wydanie_uchwały_z_naruszeniem_prawa

Przepisy (18)

Główne

u.z.z.w. art. 24 § 1

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

Przepis ten odnosi się do kompetencji rady gminy dotyczących zatwierdzania taryf, rozumianych jako zestawienie cen i stawek opłat za usługi, a nie do nakładania jednorazowych opłat za przyłączenie.

p.p.s.a. art. 147 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na uchwałę stwierdza jej nieważność lub stwierdza, że została wydana z naruszeniem prawa.

Pomocnicze

u.z.z.w. art. 31 § 1

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

u.z.z.w. art. 24 § 3

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

u.z.z.w. art. 24 § 5

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

u.z.z.w. art. 24 § 10

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

u.z.z.w. art. 15 § 2

Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

Stanowi, że osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci zapewnia realizację przyłączenia na własny koszt.

u.s.g. art. 91 § 4

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91 § 5

Ustawa o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 18 § 2

Ustawa o samorządzie gminnym

Określa wyłączną właściwość rady gminy.

u.s.g. art. 94 § 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Określa termin jednoroczny do stwierdzenia nieważności uchwały, z wyjątkiem aktów prawa miejscowego.

u.s.g. art. 94 § 2

Ustawa o samorządzie gminnym

Stanowi, że w przypadku upływu terminu do stwierdzenia nieważności, sąd orzeka o niezgodności uchwały z prawem.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 58 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 53 § 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 87 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa.

Konstytucja RP art. 94 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie.

Konstytucja RP art. 84

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ciężary i świadczenia publiczne powinny być przewidziane w ustawie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała rady gminy w części dotyczącej opłat za przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej stanowi akt prawa miejscowego. Rada gminy nie posiada kompetencji ustawowych do ustalania w drodze uchwały opłat za przyłączenie do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej. Zaskarżony przepis uchwały wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego.

Odrzucone argumenty

Uchwała nie jest aktem prawa miejscowego. Skarga została wniesiona po terminie.

Godne uwagi sformułowania

uchwała w zaskarżonej części została wydana z naruszeniem prawa uchwała w zaskarżonej części tj. § 1 pkt 4, została wydana z naruszeniem prawa uchwała w zaskarżonej części odnoszącej się do określenia opłat za przyłączenie do urządzeń sieci wodnej i kanalizacyjnej - adresowana do wszystkich mieszkańców gminy - jest aktem prawa miejscowego uchwała w zaskarżonej części tj. § 1 ust. 4 dotyczącym zatwierdzenia opłat za przyłączenie do gminnych urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, została wydana z naruszeniem prawa.

Skład orzekający

Beata Blankiewicz-Wóltańska

przewodniczący sprawozdawca

Krystyna Madalińska-Urbaniak

członek

Mirosława Pindelska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie przez rady gmin opłat za przyłączenie do sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, kwalifikacja uchwał jako aktów prawa miejscowego, granice kompetencji organów samorządu."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania uchwały i orzeczenia. Interpretacja przepisów dotyczących opłat za przyłączenie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu opłat za przyłączenie do mediów, co jest istotne dla wielu obywateli i przedsiębiorców. Sąd rozstrzyga o granicach kompetencji organów samorządu terytorialnego.

Czy gmina może zarabiać na przyłączaniu do wody i ścieków? Sąd administracyjny odpowiada.

Dane finansowe

WPS: 1072 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA/Wa 1251/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-01-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Beata Blankiewicz-Wóltańska /przewodniczący sprawozdawca/
Krystyna Madalińska-Urbaniak
Mirosława Pindelska
Symbol z opisem
602  ceny
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Sygn. powiązane
I GSK 1090/19 - Postanowienie NSA z 2023-05-25
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono wydanie  uchwały z naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 328
art.31, art. 24, art.2, art.15
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - tekst jedn.
Dz.U. 2016 poz 446
art.91, art. 94
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 147 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi P.O. w W. na uchwałę Rady Gminy K. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków; stwierdza, że uchwała w zaskarżonej części, tj. § 1 pkt 4, została wydana z naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi rozpatrywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest skarga P. w W. (dalej: Skarżący) na uchwałę - akt z zakresu administracji publicznej - z dnia [...] czerwca 2013 r. [...] Rady Gminy K., wydaną w sprawie zatwierdzenia taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzenia ścieków na obszarze Gminy K..
W dniu [...] czerwca 2013 r. Rada Gminy K. podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie zatwierdzenia taryf dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzenia ścieków na obszarze Gminy K...
P. w W. zaskarżył powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o stwierdzenie jej nieważności w części obejmującej § 1 ust. 4 uchwały, odnoszącej się do określenia opłat za przyłączenie do urządzeń będących w posiadaniu gminy tj. przyłączenie do sieci wodociągowej i sieci kanalizacyjnej.
P. zarzucił naruszenie art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2017 r., poz. 328 z p. zm.). W piśmie z dnia [...] września 2018 r. P. zmodyfikował swoją skargę, podnosząc naruszenie przez organ Gminy art. 24 ust. 1, 3, 5 i 10 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, które polegało na uznaniu, że wskazane przepisy mogą stanowić podstawę do nałożenia przez Radę Gminy w drodze uchwały obowiązku ponoszenia opłat za przyłączenie do sieci wodociągowej oraz sieci kanalizacyjnej.
P. podniósł, iż uchwała zatwierdziła bezprawnie opłatę przyłączeniową, w uchwale przewidziano bowiem pobieranie opłat za przyłączenie do gminnych urządzeń wodociągowych oraz kanalizacyjnych w kwocie 1.072,00 zł netto każda. Zdaniem P. a uchwała ta jest aktem prawa miejscowego, zakwestionowany zapis treści uchwały wykracza poza zakres ustawowego upoważnienia.
W ocenie P. a uchwała w zaskarżonej części winna podlegać stwierdzeniu nieważności na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę Gmina K. wniosła o jej oddalenie podając, iż zaskarżona uchwała obowiązywała w okresie od 1 lipca 2013 r. do 30 czerwca 2014 r., a obecnie obowiązujące taryfy nie uwzględniają tego typu opłat za przyłączenie.
Na rozprawie pełnomocnik organu wniósł - na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, która weszła w życie 1 czerwca 2017 r. - o odrzucenie skargi, jako środka wniesionego po terminie, który wynosił 6 miesięcy i upłynął 6 grudnia 2013 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
W myśl art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej.
Stosownie zaś do art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji.
Należy zatem odwołać się do przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 446 ze zm.; dalej "u.s.g."), gdzie wyróżniono dwie kategorie wad uchwał organów gminy: istotne naruszenie prawa oraz nieistotne naruszenie prawa. Przepis art. 91 ust. 4 u.s.g. stanowi, że w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę wydano z naruszeniem prawa. Nie wylicza rodzaju wad uchwał, które należą do istotnego naruszenia prawa. W art. 91 ust. 5 u.s.g. wskazuje jednak, że należy odpowiednio stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z utrwalonym już w tym względzie orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego "istotne naruszenie prawa", powodujące nieważność uchwały organu gminy, czy też rozstrzygnięcia nadzorczego, nie pokrywa się z przesłankami nieważności decyzji w rozumieniu art. 156 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 września 1990 r., sygn. SA/Wr 849/90, OSNA 1990 r. Nr 4, poz. 2 wyrok NSA z dnia 26 marca 1991 r., sygn. SA/Wr 81/91, wyrok NSA z dnia 16 listopada 2000 r. sygn. II SA/Wr 157/99, nie publ.). Pogląd ten Sąd w niniejszym składzie podziela, uwzględniając jednak, że w oparciu o konstrukcję wad powodujących nieważność oraz wzruszalność decyzji administracyjnych można wskazać rodzaje naruszeń przepisów prawa, które trzeba zaliczyć do istotnych naruszeń prawa skutkujących nieważność uchwały organu gminy, czy rozstrzygnięcia nadzorczego. Będą to naruszenia przepisów wyznaczających kompetencje do podejmowania tych aktów, podstawy prawnej ich podejmowania, przepisów prawa ustrojowego oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania tych aktów. Orzeczenie o nieważności uchwały zapada w razie ustalenia, że jest ona dotknięta wadą kwalifikowaną, polegającą na tego rodzaju sprzeczności uchwały z prawem, która jest "czymś więcej" niż tylko nieistotnym naruszeniem prawa.
Skarżący kwestionuje jedynie § 1 ust. 4 zaskarżonej uchwały, który zatwierdza wprowadzenie opłat za przyłączenie do urządzeń będących w posiadaniu gminy tj. przyłączenie do sieci wodociągowej i sieci kanalizacyjnej.
W ocenie Sądu z tym zakresie skarga jest zasadna. Z treści kwestionowanych zapisów uchwały wynika bowiem bezsprzecznie, że stanowią normy prawa miejscowego wychodzące w sposób oczywisty poza zakres istniejącego upoważnienia ustawowego.
Zgodnie z art. 87 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej akty prawa miejscowego są źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Zaliczenie aktu prawa miejscowego do źródeł prawa powszechnie obowiązującego skutkuje koniecznością odnoszenia do takiego aktu wszystkich zasad charakteryzujących tworzenie i obowiązywanie systemu źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Zgodnie z art. 94 Konstytucji RP, organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Ustawa określa też zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego. Do cech aktów prawa miejscowego zalicza się: generalne oznaczenie adresata norm prawnych zawartych w takich aktach; terytorialny zasięg aktu prawa miejscowego, gdyż obowiązują one tylko na obszarze działania organów, które je ustanowiły; normatywny charakter, gdyż zawierają one wypowiedzi wyznaczające adresatom pewien sposób zachowania się: mogą to być nakazy, zakazy lub uprawnienia; generalny i abstrakcyjnych charakter norm prawnych zawartych w takich aktach. Charakter generalny mają te normy, które definiują adresata poprzez wskazanie cech, atrybutów a nie poprzez wymienienie z nazwy. Abstrakcyjność normy wyraża się w tym, że nakazywane, zakazywane lub dozwolone zachowanie ma mieć miejsce w pewnych, z reguły powtarzalnych okolicznościach, nie zaś w jednej konkretnej sytuacji. Akty muszą być powtarzalne, nie mogą konsumować się przez jednorazowe zastosowanie.
Wobec stanowiska Rady Gminy, że zaskarżona uchwała nie jest aktem prawa miejscowego Sąd wyjaśnia, iż uchwała rady gminy o spornych opłat stanowi wyraz władczego jednostronnego opartego na prawie oddziaływania rady gminy na kształt rozliczeń za usługi ze sfery publicznej. Zaskarżona uchwała wprost determinuje wysokość zobowiązania finansowego odbiorcy w odniesieniu do realizacji przyłączenia do sieci komunalnej. Umowa cywilnoprawna pomiędzy odbiorcą a przedsiębiorstwem stanowi o wzajemnych obowiązkach stron umowy, natomiast wysokość opłaty za przyłączenie, do których odbiorca jest zobowiązany, determinowana jest sporną uchwałą, a zatem z jej postanowień wynika norma/wzorzec w przedmiocie zachowań związanych z obligatoryjnym uwzględnieniem powszechnie obowiązujących na terenie gminy taryf (por. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1276/11; wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.gov.pl). A zatem jest to swoisty, oparty na prawie regulacyjny akt prawa miejscowego posiadający charakter normatywny, generalny i abstrakcyjny, a w zakresie wysokości cen i stawek opłat konkretny, stanowiący niewątpliwie coś więcej niż uchwałę z zakresu administracji publicznej regulującą stosunki wewnętrzne pomiędzy radą gminy a przedsiębiorstwem, o którym jest mowa w ustawie. Należy podkreślić, że omawiana uchwała wprost, a nie jedynie refleksowo, oddziałuje na zobowiązania finansowe podmiotów spoza administracji w związku z korzystaniem ze świadczeń mieszczących się w zadaniach własnych przez gminy. Wniosku tego nie eliminuje treść art. 24 ust. 7 ustawy, gdyż wskazana regulacja nie wyklucza publikacji uchwały w sposób właściwy prawu miejscowemu. (por.m.in. uzasadnienie wyroków: NSA z dnia 27 września 2007 r. w sprawie II OSK 1046/07, Lex Nr 384291, NSA z dnia 16 lutego 2006 r. w sprawie I OSK 1336/05, Lex nr 194876, WSA w Lublinie z dnia 9 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Lu 965/06, LEX nr 475567, WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II SA/Wr 745/06). Trzeba przy tym wskazać, że Sądowi znane jest orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2018 r. (sygn. akt I GSK 1926/18), jednakże rozpoznając niniejszą sprawę uznał, że uchwała w zaskarżonej części odnoszącej się do określenia opłat za przyłączenie do urządzeń sieci wodnej i kanalizacyjnej - adresowana do wszystkich mieszkańców gminy - jest aktem prawa miejscowego, a tym samym wniosek o odrzucenie skargi jako złożonej po terminie nie został uwzględniony.
Kwestionowany i kontrolowany obecnie przez Sąd przepis zaskarżonej uchwały spełnia wskazane konstytucyjne i ustawowe wymogi aktu prawa miejscowego, który wykracza poza zakres wskazanego w uchwale upoważnienia ustawowego, co w myśl konstytucyjnej zasady praworządności działania władzy publicznej i zasad hierarchicznej budowy porządku prawnego stanowi istotne naruszenie prawa, kwalifikując omawiane przepisy do stwierdzenia ich nieważności.
W zaskarżonej uchwale jako podstawę prawną jej wydania wskazano art. 24 ust. 1, ust. 3, ust. 5 i ust. 10 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2017 r. poz. 328 ze zm.; dalej "u.z.z.w."). Zgodnie z treścią art. 24 u.z.z.w. w brzmieniu obowiązującymi na dzień podjęcia kontrolowanej uchwały:
"1. Taryfy podlegają zatwierdzeniu w drodze uchwały rady gminy, z wyjątkiem taryf zmienionych w związku ze zmianą stawki podatku od towarów i usług.
2. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, w terminie 70 dni przed planowanym dniem wejścia taryf w życie, przedstawia wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) wniosek o ich zatwierdzenie.
3. Do wniosku o zatwierdzenie taryf przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne dołącza szczegółową kalkulację cen i stawek opłat oraz aktualny plan.
4. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) sprawdza, czy taryfy i plan zostały opracowane zgodnie z przepisami ustawy, i weryfikuje koszty, o których mowa w art. 20 ust. 4 pkt 1, pod względem celowości ich ponoszenia.
5. Rada gminy podejmuje uchwałę o zatwierdzeniu taryf, w terminie 45 dni od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 2, albo o odmowie zatwierdzenia taryf, jeżeli zostały one sporządzone niezgodnie z przepisami.
5a. W razie stwierdzenia przez organ nadzoru nieważności uchwały o zatwierdzeniu taryf albo niestwierdzenia nieważności uchwały o odmowie zatwierdzenia taryf, czas obowiązywania dotychczasowych taryf przedłuża się o 90 dni od dnia doręczenia przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu rozstrzygnięcia nadzorczego. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio.
5b. W razie stwierdzenia przez organ nadzoru nieważności uchwały o odmowie zatwierdzenia taryf, taryfy zweryfikowane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia doręczenia przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu rozstrzygnięcia nadzorczego.
6. Rada gminy może podjąć uchwałę o dopłacie dla jednej, wybranych lub wszystkich taryfowych grup odbiorców usług. Dopłatę gmina przekazuje przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu.
7. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ogłasza zatwierdzone taryfy w miejscowej prasie lub w sposób zwyczajowo przyjęty w terminie do 7 dni od dnia podjęcia uchwały, o której mowa w ust. 1.
8. Jeżeli rada gminy nie podejmie uchwały w terminie, o którym mowa w ust. 5, taryfy zweryfikowane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wchodzą w życie po upływie 70 dni od dnia złożenia wniosku o zatwierdzenie taryf.
9. Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ogłasza w miejscowej prasie lub w sposób zwyczajowo przyjęty taryfy, o których mowa w ust. 5b lub 8, w terminie co najmniej 7 dni przed dniem wejścia ich w życie.
9a. Na uzasadniony wniosek przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego rada gminy, w drodze uchwały, przedłuża czas obowiązywania dotychczasowych taryf, lecz nie dłużej niż o 1 rok.
9b. W uzasadnieniu wniosku, o którym mowa w ust. 9a, zamieszcza się w szczególności informacje dotyczące zakresu świadczonych usług oraz warunków ekonomicznych uzasadniających przedłużenie obowiązywania dotychczasowych taryf.
9c. Do wniosku, o którym mowa w ust. 9a, nie dołącza się szczegółowej kalkulacji cen i stawek opłat oraz planu.
10. Taryfy obowiązują przez 1 rok, z zastrzeżeniem ust. 5a, 5b i 9a.
11. W przypadku zmiany stawki podatku od towarów i usług stosowanej dla usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków, ceny i stawki opłat wskazane w taryfach mogą ulec zmianie w zakresie wynikającym ze zmiany stawki podatku.
12. W sytuacji zmiany taryf, o której mowa w ust. 11, taryfy te wchodzą w życie z dniem, w którym uległa zmianie stawka podatku od towarów i usług stosowana dla usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę lub zbiorowego odprowadzania ścieków.
13. Do zmienionych taryf ust. 9 stosuje się odpowiednio."
O istocie taryfy ustawodawca wypowiedział się art. 2 u.z.z.w. stanowiącym tzw. ustawowy słowniczek pojęć stanowiąc, że użyte w ustawie określenia oznaczają: pkt 12) taryfa - zestawienie ogłoszonych publicznie cen i stawek opłat za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków oraz warunki ich stosowania; pkt 13) taryfowa grupa odbiorców usług - odbiorców wyodrębnionych na podstawie charakterystyki zużycia wody lub odprowadzanych ścieków, warunków zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, a także na podstawie sposobu rozliczeń za świadczone usługi.
Z kolei w myśl art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. do wyłącznej właściwości rady gminy należy stanowienie w sprawach innych niż wymienione w pkt 1-14a ww. przepisu, ale zastrzeżonych ustawami do kompetencji rady gminy.
W kontrolowanej uchwale w § 1 ust. 4 postanowiono, że "Opłata za przyłączenie do urządzeń będących w posiadaniu Gminy : 1) przyłączenie do sieci wodociągowej 1.072,00 zł + należny podatek VAT; 2) przyłączenie do sieci kanalizacyjnej 1.072,00 zł + należny podatek VAT.".
Zaskarżona uchwała zawiera zatem w swej treści w § 1 ust. 4 normy generalne, skierowane do mieszkańców gminy, których nieruchomości są podłączane do gminnej sieci wodociągowo-kanalizacyjnej. Każde podłączenie nieruchomości do sieci wodociągowej (kanalizacyjnej) obarczone jest w myśl jej postanowień obowiązkiem (a nie jedynie dobrowolnością) uiszczenia opłaty za przyłączenie.
Adresat zaskarżonej uchwały został określony generalnie, a jej skutkiem jest zobowiązanie mieszkańców do uiszczania konkretnego świadczenia finansowego, czyli nałożono na nich obowiązki. Tym samym więc w istocie uchwała nakłada na każdego zainteresowanego spełniającego atrybuty normy obowiązek uiszczenia opłat w określonej wysokości, a zatem posiada cechy pozwalające na zaliczenie jej do aktów prawa miejscowego. Adresatem spornej uchwały w tym zakresie nie są indywidualnie określone podmioty, lecz wszystkie podmioty przyłączające się do sieci wodociągowo-kanalizacyjnej i uchwała ta nakazuje im określone zachowanie tj.: m.in. obowiązek uiszczenia wskazanej w uchwale opłaty. Skoro adresaci uchwały określeni zostali generalnie, a nie imiennie, uchwała dotyczy sytuacji powtarzalnych, a nie jednorazowych, to tym samym zaskarżona uchwała ma charakter normatywny, generalny i abstrakcyjny.
Tymczasem, zgodnie z zapisem art. 15 u.z.z.w., "Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane zapewnić budowę urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, ustalonych przez gminę w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, w zakresie uzgodnionym w wieloletnim planie rozwoju i modernizacji, o którym mowa w art. 21 ust. 1." (ust. 1); "Realizację budowy przyłączy do sieci oraz studni wodomierzowej, pomieszczenia przewidzianego do lokalizacji wodomierza głównego i urządzenia pomiarowego zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci." (ust. 2); "Koszty nabycia, zainstalowania i utrzymania wodomierza głównego ponosi przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, a urządzenia pomiarowego - odbiorca usług." (ust. 3); "Przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług." (ust. 4).
Wskazany w uchwale jako podstawa art. 24 ust. 1 u.z.z.w. odnosi się do kompetencji rady gminy dotyczących zatwierdzania taryf rozumianych jako zestawienie ogłoszonych publicznie cen i stawek opłat za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków oraz warunki ich stosowania (art. 2 pkt 12 u.z.z.w.). Przepisy te nie zawierają natomiast podstawy do nakładania jednorazowych opłat "za przyłączenie". Wprawdzie art. 15 ust. 2 u.z.z.w. stanowi, że osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci zapewnia realizację przyłączenia do tych sieci na własny koszt, a rada gminy ma stosownie do brzmienia art. 19 ust. 1 u.z.z.w. uchwalić regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązujący na terenie gminy, którego jednym z elementów jest określenie przez organ stanowiący gminy "warunków przyłączenia do sieci" (art. 19 ust. 2 pkt 4 u.z.z.w.), to przepis ten nie daje radzie gminy kompetencji do wprowadzania odpłatności za przyłączenie poszczególnych nieruchomości do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej (por. glosa W. Chróścielewski, J.P. Tarno do wyroku NSA z 13 grudnia 2000 r., sygn. akt II SA 2320/00, publ. OSP 2002/6/75). Z faktu, że sprawy wodociągów i zaopatrzenia w wodę należą do zadań własnych gminy nie wynika jeszcze kompetencja dla organu stanowiącego gminy do wprowadzania opłat za podłączenie do sieci podmiotów chcących z niej korzystać (wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 września 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 1028/04). Sąd nie dostrzega także takiego przepisu w systemie obowiązującego prawa (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 2181/17, z dnia 17 maja 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 2151/17).
Wymaga też podkreślenia, że treści kwestionowanych zapisów uchwały w żadnym wypadku nie legalizuje okoliczność, iż zgodnie z § 5 pkt 7 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 127 poz.886, z 2016 r poz.1301; dalej: "rozporządzenie Ministra Budownictwa") taryfy zawierają m.in. stawkę opłaty za przyłączenie do urządzeń wodociągowo-kanalizacyjnych, będących w posiadaniu przedsiębiorstwa, wynikającą z kosztów przeprowadzenia prób technicznych przyłącza wybudowanego przez odbiorcę usług. Delegacja ustawowa dla wydania przedmiotowego rozporządzenia dotyczyła określenia wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz niezbędnego zakresu informacji zawartych w uzasadnieniu taryf, a tym samym regulacje te nie mogły stanowić podstawy do nakładania obowiązków (w tym finansowych) na adresatów działań administracji. W konsekwencji, w ocenie Sądu art. 24 u.z.z.w. nie dawał, w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia kwestionowanej uchwały, podstawy prawnej do samodzielnego ustalania przez rady gminy w drodze uchwały, ww. opłaty za przyłączenie do sieci, w tym poprzez zatwierdzenie taryfy ustalającej taką opłatę.
Ponadto w sprawie występuje sprzeczność uchwały w zaskarżonym zakresie z prawem materialnym wynikającym w pierwszej kolejności z treści art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym ciężary i świadczenia publiczne, do których ponoszenia zobowiązany jest każdy obywatel, powinny być przewidziane w ustawie. Tym samym w pełni uprawnione jest korzystanie przy kwestionowaniu ich normatywnych treści z postanowień art. 101 u.s.g., odpowiednich ww. przepisów p.p.s.a. oraz ustawy o prokuraturze.
Przepis art. 147 p.p.s.a. stanowi, iż uwzględniając skargę Sąd stwierdza iż uchwała lub akt zostały wydana z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. W myśl art. 94 ust. 1 u.s.g. nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego. Zgodnie zaś z art. 94 ust. 2 u.s.g. jeżeli nie stwierdzono nieważności uchwały lub zarządzenia z powodu upływu terminu określonego w ust. 1, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o ich niezgodności z prawem. Uchwała lub zarządzenie tracą moc prawną z dniem orzeczenia o ich niezgodności z prawem. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego co do skutków takiego orzeczenia stosuje się odpowiednio. Z uwagi na to, że zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego, a od jej podjęcia upłynął rok, Sąd nie mógł stwierdzić jej nieważności uchwały w zakwestionowanej części.
Z wyłożonych względów, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 94 ust. 1 oraz ust. 2 u.s.g. Sąd stwierdził, że uchwała w zaskarżonej części tj. § 1 ust. 4 dotyczącym zatwierdzenia opłat za przyłączenie do gminnych urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, została wydana z naruszeniem prawa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI