I GSK 1451/20

I GSK 1451/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-09-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Dudra /sprawozdawca/
Jacek Boratyn
Joanna Wegner /przewodniczący/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Pomoc publiczna
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1164/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-02-18
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 100
art. 48a ust. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej N. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt V SA/Wa 1164/19 w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. w K. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 17 kwietnia 2019 r. nr DRP.WPAV.411.1935.2019.PPI w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 12 lutego 2019 r., nr DRP.WPAV.411.1935.2019.SS; 3. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz N. Sp. z o.o. w K. 3210 (trzy tysiące dwieście dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lutego 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 1164/19, oddalił skargę N. w K. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 17 kwietnia 2019 r. w przedmiocie zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Skarżąca zwróciła się do PFRON z wnioskiem Wn-D o wypłatę miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiąc grudzień 2017 r.
Decyzją z 12 lutego 2019 r. Prezes Zarządu PFRON nakazał zwrot środków Funduszu przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za grudzień 2017 r. w kwocie 6 825,00 zł.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji, na podstawie sprawozdania finansowego za 2017 r., ustalono, że wysokość zakumulowanych strat stanowi 586,23% wysokości subskrybowanego kapitału zakładowego spółki. Jednocześnie skarżąca została poinformowana, że zgodnie z art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511 ze zm.) pomoc ze środków Funduszu nie może zostać udzielona lub wypłacona pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą znajdującemu się w trudnej sytuacji ekonomicznej według kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących udzielania pomocy publicznej. Zwrócono również uwagę, że w myśl art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia Komisji (UE) 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE L187 z 26 czerwca 2014 r.) za "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" należy uznać spółkę w przypadku, gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat zaś z dokumentacji będącej w posiadaniu Funduszu wynika, że Strona spełnia ww. przesłankę.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zarządu PFRON decyzją z 17 kwietnia 2019 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z 12 lutego 2019 r.
Zdaniem organu odwoławczego, analiza dokumentacji finansowej spółki wykazała, że na dzień 31 grudnia 2017 r. kapitał podstawowy wynosił 5 000,00 zł, straty – 197 978,50 zł, zaś zysk za okres styczeń-grudzień 2017 r. – 168 666,85 zł. W wyniku zakumulowanych start pomniejszonych o kapitał rezerwowy w wysokości 0,00 zł powstała ujemna skumulowana kwota 29 311,65 zł. Tym samym, w wyniku zakumulowanych strat spółka utraciła 586,23% wysokości subskrybowanego kapitału zakładowego. W ocenie organu oznacza to, że została spełniona przesłanka wynikająca z art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014.
Prezes Zarządu PFRON wskazał, że poprzez pojęcie rezerwy (i wszystkie inne elementy uznawane za część środków własnych przedsiębiorstwa), zgodnie ze stanowiskiem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, należy rozumieć pozostałe poza kapitałem zakładowym kapitały własne spółki, tj. kapitał zapasowy, kapitał z aktualizacji wyceny oraz pozostałe z kapitałów rezerwowych. Utworzenie rezerwy powoduje określony skutek finansowy i tym skutkiem finansowym jest przede wszystkim koszt bieżącego okresu. Utworzenie rezerw wpływa na wyniki finansowe spółki, a co za tym idzie na jej sytuację finansową. Zgodnie z ustawą o rachunkowości rezerwę należy uznać za zobowiązanie o wartości oszacowanej, którego kwota musi wynikać z określonego obowiązku wykonania świadczeń w przyszłości. Rezerwa zastępuje przejściowo pozycję zobowiązania, aż do momentu, w którym jednostka uzyskuje pewność co do terminu i/lub kwoty bieżącego zobowiązania. Uzyskanie tej pewności możliwe będzie dopiero w momencie realizacji świadczenia. Tak więc na dzień bilansowy musi istnieć obowiązek wykonania świadczeń w przyszłości, ich wartość musi być określona w sposób wiarygodny, a jedyną przesłanką do utworzenia rezerwy, a nie zobowiązania, powinna być niepewność co do kwoty świadczenia lub terminu wymagalności. W związku z powyższym – w ocenie organu – nie można uwzględnić stanowiska strony, że rezerwy tworzone na przyszłe prawdopodobne zobowiązania są zatrzymaniem kapitału w spółce, a nie jego utratą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję.
Zdaniem Sądu I instancji organ prawidłowo ustalił, że dokumentacja finansowa spółki sporządzona na dzień złożenia wniosku o wypłatę dofinansowania wprost wskazuje na trudną sytuację w rozumieniu przesłanki opisanej w art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia 651/2014, ponieważ na dzień 31 grudnia 2017 r. kapitał podstawowy wynosił 5 000,00 zł, straty – 197 978,50 zł, zaś zysk za okres styczeń-grudzień 2017 r. – 168 666,85 zł. W wyniku zakumulowanych start pomniejszonych o kapitał rezerwowy w wysokości 0,00 zł powstała ujemna skumulowana kwota 29 311,65 zł. Tym samym, w wyniku zakumulowanych strat spółka utraciła 586,23% wysokości subskrybowanego kapitału zakładowego. Oznacza to, że na dzień wystąpienia z wnioskiem WN-D za grudzień 2017 r. ponad połowa subskrybowanego kapitału zakładowego spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat (art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014).
WSA wskazał, że chociaż rozporządzenie 651/2014 nie zawiera definicji "subskrybowany kapitał zakładowy", to nie można pomijać okoliczności związanych z koniecznością posiadania zarejestrowanego kapitału zakładowego stanowiącego wkłady objęte przez wspólników. Zdaniem Sądu, subskrybowany kapitał zakładowy oznacza w istocie kapitał zakładowy.
Za prawidłowe Sąd przyjął dokonane na podstawie analizy finansowej, ustalenia organu w zakresie wartości utraconego subskrybowanego kapitału zakładowego uwzględniające wysokość kapitału podstawowego, kapitału rezerwowego, kapitału zapasowego, strat z lat ubiegłych oraz wartości strat w poszczególnych okresach. Organ prawidłowo uznał rezerwę utworzoną w 2017 r. za utratę kapitału. Zasadnie wywiódł, że utworzona rezerwa ma bezpośredni wpływ na jej bieżący wynik finansowy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca spółka, wnosząc o jego uchylenie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania: art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz 145 § pkt 1 lit. a p.p.s.a poprzez oddalenie skargi skarżącego, w sytuacji gdy skarga skarżącego zasługiwała na uwzględnianie ze względu na naruszenie przez organ prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w zakresie i sposób opisany w pkt 2;
2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 48a ust. 3 pkt. 1 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 2 pkt. 18 lit. a) rozporządzenia Komisji nr 651/2014 poprzez błędną wykładnię i uznanie przez Sąd Administracyjny w Warszawie, iż organ prawidłowo stwierdził, że skarżąca znajdowała się w trudnej sytuacji ekonomicznej według kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących udzielania pomocy publicznej, w wyniku nieuprawnionego zrównania pojęcia "utraty kapitału", którym posługują się regulacje prawa wspólnotowego z utworzeniem rezerwy, podczas gdy rezerwy tworzone są na przyszłe prawdopodobne zobowiązania i są faktycznie zatrzymaniem kapitału w spółce, a nie jego utratą, a w konsekwencji uznanie, że ponad połowa kapitału zarejestrowanego spółki została utracona i tym samym, uznanie że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej na skutek utraty ponad połowy jej subskrybowanego kapitału zakładowego w efekcie zakumulowanych strat, podczas gdy sytuacja ta nie ma miejsca, albowiem nie uwzględniono okoliczność utworzenia w spółce rezerw (122 866,33 zł), a przy uwzględnieniu tej okoliczności nie powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego, lecz dodatnia kwota 93 554,68 zł,
b) art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że prawidłowe jest stanowisko organu, że skarżący obowiązany jest do zwrotu środków z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, wraz z odsetkami, wypłaconych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Pismami z 7, 23 i 31 maja 2024 r. pełnomocnik spółki wniósł o odroczenie rozprawy z uwagi na brak możliwości stawienia się pełnomocnika w dniu 7 czerwca 2024 r. z powodu zaplanowanego wyjazdu służbowego (szkolenia). Ponadto, pełnomocnik skarżącej przedstawił dodatkowe argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Rozważania merytoryczne poprzedzić należy uwagami o charakterze formalnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku o odroczenie rozprawy złożonego przez pełnomocnika skarżącej kasacyjnie w pismach z 7 maja, 23 maja i 31 maja 2024 r. W myśl art. 109 p.p.s.a., rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Strony zostały prawidłowo zawiadomione o terminie rozprawy. W tej sytuacji przyczyną odroczenia mogła być nieobecność strony lub jej pełnomocnika wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć.
Rozważając ewentualne odroczenie rozprawy, sąd musi brać pod uwagę sformułowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, ale również zawartą w art. 7 p.p.s.a. zasadę szybkości postępowania, zgodnie z którą sąd powinien dążyć do rozstrzygnięcia sprawy na pierwszym posiedzeniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r. sygn. I OSK 258/11 oraz z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1469/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dodatkowo należy mieć na uwadze, że to na profesjonalnym pełnomocniku strony ciąży obowiązek wykazania, że okoliczność, na którą się powołuje, stanowi przeszkodę, której faktycznie – z obiektywnych względów – nie można przezwyciężyć.
W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika skarżącej kasacyjnie o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 7 czerwca 2024 r., ponieważ nie został on dostatecznie umotywowany. Pełnomocnik wskazał jedynie, że w dniach 6-9 czerwca 2024 r. wszyscy radcy prawni zatrudnieni w tej samej organizacji będą brać udział w szkoleniu wyjazdowym zorganizowanym przez Krajową Izbę Radców Prawnych oraz Fundację Radców Prawnych "Subsidio Venire", w związku z czym nie ma możliwości udzielenia substytucji innemu radcy prawnemu. W ocenie NSA, ww. okoliczność nie stanowi przesłanki do odroczenia rozprawy przed NSA. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie powinien bowiem w taki sposób organizować pracę kancelarii, by uniknąć sytuacji, gdy wszyscy zatrudnieni w niej radcowie prawni nie mogą wykonywać czynności związanych z reprezentowaniem klientów, zwłaszcza jeśli nie jest możliwe (lub też jest znacznie utrudnione) udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego innemu pełnomocnikowi. Ponadto, szkolenie w ramach doskonalenia zawodowego radców prawnych nie należy do kategorii zdarzeń nagłych czy nieprzewidzianych.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że są one usprawiedliwione. W konsekwencji tego faktu należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony wyrok oraz decyzje wydane przez organ w I i II instancji.
W skardze kasacyjnej postawiono dwa zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego: pierwszy poprzez błędną wykładnię, drugi poprzez niewłaściwe zastosowanie.
W pierwszym z zarzutów wskazano na naruszenie art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych zw. z art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 poprzez błędną wykładnię i uznanie przez Sąd, że organ prawidłowo stwierdził, że skarżąca znajdowała się w trudnej sytuacji ekonomicznej w wyniku nieuprawnionego zrównania pojęcia "utraty kapitału", którym posługują się regulacje prawa wspólnotowego z utworzeniem rezerwy, podczas gdy rezerwy tworzone są na przyszłe prawdopodobne zobowiązania i są faktycznie zatrzymaniem kapitału w Spółce, a nie jego utratą, w konsekwencji uznanie, że ponad połowa kapitału została utracona. Podczas gdy sytuacja ta nie ma miejsca, albowiem nie uwzględniono okoliczności utworzenia w Spółce rezerw (122 866,33 zł), a przy uwzględnieniu tej okoliczności nie powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego, lecz dodatnia kwota 93 554,68 zł.
W drugim zarzucie spółka powołała się na naruszenie art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że prawidłowe jest stanowisko organu, że spółka zobowiązana jest do zwrotu środków z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wraz z odsetkami.
Zarzuty te, jak wyżej to już zauważono, zasługiwały na uwzględnienie.
Przypomnieć należy, że w myśl art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, pomoc ze środków Funduszu nie może zostać udzielona lub wypłacona pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą znajdującemu się w trudnej sytuacji ekonomicznej według kryteriów określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących udzielania pomocy publicznej.
Zgodnie zaś z art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi następująca okoliczność: w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MSP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE 49, a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne.
Zauważyć w tym miejscu należy, że istota spornego zagadnienia sprowadza się do prawidłowej wykładni art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia Komisji 651/2014, a mianowicie do ustalenia, czy rezerwy na przyszłe zobowiązania powinny być uwzględniane wraz z kapitałem zapasowym jako majątek spółki, od którego należy odliczyć zakumulowane straty. Zdaniem organu i Sądu I instancji rezerw tych nie należy uwzględniać podczas ustalania trudnej sytuacji ekonomicznej przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014, zaś w ocenie spółki rezerwy te powinny być uwzględnione podczas ustalania sytuacji ekonomicznej spółki.
W ocenie NSA, istotna dla rozstrzygnięcia sprawy jest ta część przepisu art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014, która wyjaśnia, kiedy zachodzi sytuacja, gdy ponad połowa subskrybowanego kapitału zakładowego spółki zostaje utracona w efekcie zakumulowanych strat. Prawodawca unijny w tym zakresie w zdaniu drugim powołanego przepisu wskazuje, że "Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego". Powołany przepis wprost wskazuje na uwzględnienie w tym rachunku po stronie majątku spółki rezerw.
Wypada zauważyć, że NSA już w swym orzecznictwie, zapadłym na tle odpowiednika omawianego przepisu obowiązującego na gruncie wcześniejszego rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008, wskazywał na taki sam sposób rozumienia tej regulacji. Przykładowo w wyroku z dnia 29 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1896/15, LEX nr 2305810 skonstatował, że poprawna wykładnia art. 48a ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych musi nawiązywać do sposobu rozumienia utraty kapitału o jakiej stanowią przepisy unijne, bo stwierdzenie utraty kapitału w ich rozumieniu daje podstawę do przyjęcia, że przedsiębiorstwo jest zagrożone, a ten stan wyklucza możliwość udzielenia pomocy o jaką wnioskowała spółka. "Utrata kapitału" musi być łączona z przepisami regulującymi kwestie rachunkowe, obowiązującymi w działalności danego przedsiębiorcy. Z tego też powodu nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że utworzenie przez spółkę rezerwy, ze względu na charakter takiego działania, jest utratą kapitału, bo przecież kapitał pozostaje w dyspozycji przedsiębiorcy, jak wskazuje spółka i prawnie nie jest on powiązany z konkretnymi zobowiązaniami. Utworzenie rezerwy jest połączone z perspektywą zaspokojenia określonych zobowiązań, tyle tylko że odsuniętych w czasie, zatem nie obciąża kapitału (zob. także, np. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1080/15, LEX nr 2305809, jak również wyrok NSA z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1050/15, LEX nr 2253814, wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 1199/16, LEX nr 2414465).
Wprawdzie, jak to już wyżej zauważono, dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnia odnosiła się do wcześniejszego rozporządzenia unijnego, tj. rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeni blokowych (Dz. Urz. WE. L 214 z 9.08.2008, str. 3), jednakże przepisy dotyczące przedsiębiorstwa zagrożonego i obliczania utraty co najmniej połowy zarejestrowanego kapitału (obecnie rozporządzenie posługuje się terminem subskrybowany kapitał), są w zasadzie analogiczne w obecnie obowiązującym rozporządzeniu. W art. 1 ust. 6 lit. c tego wcześniejszego rozporządzenia prawodawca unijny wskazał, że niniejsze rozporządzenie nie ma zastosowania do pomocy dla zagrożonych przedsiębiorstw. W art. 1 ust. 7 lit. a stwierdził zaś, że dla celów ust. 6 lit. c, MSP uważa się za zagrożone przedsiębiorstwo, jeżeli spełnia następujące warunki: w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – jeżeli ponad połowa jej zarejestrowanego kapitału została utracona, w tym ponad jedna czwarta w okresie poprzedzających 12 miesięcy.
Takie rozumienie ww. art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia nr 651/2014 zostało także zaakceptowane w wyroku NSA z 25 listopada 2021 r. I GSK 893/21. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wprost stwierdził, że "Zasadnie też WSA stwierdził odwołując się do treści art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia Komisji nr 651/2014, że z powołanego przepisu z jego zdania drugiego wprost wynika konieczność uwzględnienia rezerw, gdyż przepis ten wskazuje, że utrata ponad połowy subskrybowanego kapitału ma miejsce w wypadku "gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego".
Zauważyć w tym miejscu należy, że wykładnią art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014 zajmował się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 27 stycznia 2022 r. C-347/20. Stwierdził w nim, że art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014 uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 TFUE należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy spółka znajduje się "w trudnej sytuacji" w rozumieniu tego przepisu, wyrażenie "subskrybowany kapitał zakładowy" należy rozumieć jako odnoszące się do wszystkich wkładów, które obecni lub przyszli wspólnicy lub akcjonariusze danej spółki wnieśli lub nieodwołalnie zobowiązali się wnieść. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że w świetle wskazówek zawartych w komunikacie Komisji cel określony w motywie 14 rozporządzenia nr 651/2014 i związane z nim kryterium ustanowione w art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia nr 651/2014 należy interpretować w ten sposób, że zmierzają one do oceny zdolności danej spółki do kontynuowania działalności w perspektywie krótko-lub średnioterminowej (teza 49). Analiza tego kryterium wymaga zatem uwzględnienia wszystkich wkładów, które wspólnicy lub akcjonariusze zobowiązali się nieodwołalnie wnieść. Nawet jeśli bowiem wkłady te nie zostały jeszcze wpłacone, stanowią one, podobnie jak wkłady wpłacone, istotną informację co do zdolności danej spółki do kontynuowania działalności w takiej perspektywie (teza 50).
Z orzeczenia TSUE wynika zatem, że istota art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014 sprowadza się do tego, aby ustalić czy spółka na dzień uprawniający do pomocy posiada zdolność majątkową do kontynuowania prowadzonej działalności. Trybunał przyjął w powołanym orzeczeniu, że w zakres majątku decydującego o możliwości kontynuowania działalności wchodzą także wkłady na kapitał zakładowy, które miały być, a jeszcze nie zostały wniesione. Zatem dotyczy to środków majątkowych, których spółka nie objęła jeszcze w posiadanie, którymi jeszcze nie dysponuje.
W wyroku tym Trybunał jeszcze wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem TSUE zarówno względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia jego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii wykładnię autonomiczną i jednolitą. Ponadto ustalenie znaczenia i zakresu pojęć, których definicji prawo Unii nie zawiera, powinno być dokonywane zgodnie z ich zwyczajowym znaczeniem w języku potocznym, przy jednoczesnym uwzględnieniu kontekstu, w którym są one użyte, i celów uregulowania, którego są częścią (zob. podobnie w szczególności wyrok z dnia 17 grudnia 2020 r.; BAKATI PLUS, C-656/19, EU:C:2020:1045, pkt 38, 39 i przytoczone tam orzecznictwo) (teza 42).
Mając zatem na względzie powyższe wskazanie Trybunału należy odwołać się do języka potocznego w zakresie ustalenia znaczenia pojęć zawartych w art. 2 ust. 18 lit. a rozporządzenia 651/2014, które mają decydujące znaczenie dla ustalenia treści tej regulacji. Według słownika języka polskiego rezerwa - to kapitał zapasowy w przedsiębiorstwie przeznaczony na pokrycie ewentualnych strat (por.' E. Sobol red. Nowy słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003 r., s. 841). Pojęcie "środki" oznacza pieniądze i inne zasoby materialne; finansowe (por. E. Sobol red. Nowy słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003 r., s. 1009). Pojęcie "własny" oznacza zaś - należący do tego o kim mowa, także pochodzący od tego o kim mowa (por. E. Sobol red. Nowy słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003 r., s. 1136).
Z powyższego w sposób jednoznaczny wynika, że rezerwa w rozumieniu art. 2 ust. 18 lit. a rozporządzenia 651/2014, to kapitał zapasowy w przedsiębiorstwie przeznaczony na pokrycie ewentualnych strat, są to zasoby materialne stanowiące własność przedsiębiorstwa (spółki). Ten kapitał pozostaje w dyspozycji spółki. Utworzenie rezerwy jest połączone z perspektywą zaspokojenia określonych zobowiązań, jednak odsuniętych w czasie, nie obciąża zatem kapitału. Nie można mówić, że te środki zostały utracone, gdy na dzień uprawniający do pomocy są one we władaniu przedsiębiorcy i zasilają jego majątek.
Zauważyć trzeba, że art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014, w świetle tego co powiedział Trybunał, należy interpretować przy wykorzystaniu języka potocznego, z uwzględnieniem kontekstu, w którym pojęcia w nim zawarte zostały użyte i celów uregulowania. Wskazać należy, że omawiany przepis jest regulacją, która ze względu na trudną sytuację przedsiębiorstwa (zagrożenie upadłością), stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy publicznej. Jego celem jest uniemożliwienie uzyskania pomocy publicznej podmiotom, które są zagrożone upadłością. Zatem przepisy te należy wykładać z uwzględnieniem regulacji upadłościowych.
W myśl art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 794) dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 4 tej ustawy do zobowiązań pieniężnych, o których mowa w ust. 2, nie wlicza się zobowiązań przyszłych, w tym zobowiązań pod warunkiem zawieszającym oraz zobowiązań wobec wspólnika albo akcjonariusza z tytułu pożyczki lub innej czynności prawnej o podobnych skutkach, o których mowa w art. 342 ust. 1 pkt 4. Natomiast z art. 11 ust. 5 tego aktu wynika, że domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, jeżeli zgodnie z bilansem jego zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
Na podkreślenie zasługuje to, że do zobowiązań, które mają wpływ na niewypłacalność przedsiębiorcy nie wlicza się zobowiązań przyszłych (art. 11 ust. 4 ww. ustawy). Nie uwzględnia się również w tym zakresie rezerw na zobowiązania (art. 11 ust. 5 ww. ustawy). Powołane przepisy prawa krajowego, w ocenie NSA, potwierdzają tezę, że utworzone rezerwy na przyszłe zobowiązania stanowią majątek spółki, który nie został utracony, jest dalej w dyspozycji przedsiębiorstwa i może służyć jako przeciwwaga dla wymagalnych już zobowiązań spółki.
W świetle przedstawionej argumentacji zarzuty kasacyjne są w pełni usprawiedliwione.
W ponownym postępowaniu organ prowadzący sprawę zobowiązany będzie do uwzględnienia w sprawie przedstawionej wykładni art. 2 pkt 18 lit. a rozporządzenia 651/2014.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 193 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżone decyzje. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 i w zw. z pkt § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.)