V SA/Wa 1133/19

V SA/Wa 1133/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kania /przewodniczący/
Aleksandra Młyńska
Jadwiga Smołucha /sprawozdawca zdanie odrebne/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 837/20 - Wyrok NSA z 2024-04-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Asesor WSA - Aleksandra Młyńska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę. C.V.S
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej jako: "skarżąca", "strona", "wierzyciel" lub "PARP") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej jako: "Dyrektor IAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji"), z [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej jako: "Naczelnik US" lub "organ I instancji") z [...] marca 2019 r. nr [...], którym obciążono wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 12 538,44 zł.
Zaskarżone postanowienie zostało wydana w następującym stanie faktycznym.
Naczelnik US prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku I. G. na podstawie wystawionego przez PARP tytułu wykonawczego nr [...] z [...] stycznia 2017 r., obejmującego zobowiązanie z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, w kwocie łącznej 151 123,90 zł wraz z odsetkami za zwłokę.
Zawiadomieniami z 13.09.2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w [...] Banku [...] S.A. oraz w [...] S.A. (aktualnie [...] Banku [...] S.A.). Zawiadomienia doręczono dłużnikom zajętej wierzytelności 13.09.2018 r., za pośrednictwem systemu OGNIVO, natomiast na adres zobowiązanego 17.09.2018 r. Pismami z 13.09.2018 r. oba banki poinformowały organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji do zajętych rachunków bankowych. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny uzyskał na spłatę należności kwotę 0,08 zł. Organ egzekucyjny w ramach poszukiwania majątku zobowiązanego ustalił, że: nie posiada on zarejestrowanych środków transportu (informacja z CEPiK z [...].10.2018 r.), nie został zgłoszony do ubezpieczenia (informacja z ZUS z [...].11.2018 r.), zgodnie z CEIDG (wydruk z [...].12.2018 r.) z dniem [...].05.2017 r. został wykreślony z rejestru działalności gospodarczej, nieruchomości gruntowe objęte księgami wieczystymi nr [...] oraz nr [...] położone w miejscowości N. J. i B. zostały zajęte lub zabezpieczone na poczet należności innych wierzycieli.
Postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. nr [...] Naczelnik US w W. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku I. G.. Postanowienie to nie zostało zaskarżone.
Zawiadomieniem z 13 lutego 2019 r. Naczelnik US poinformował wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów postępowania egzekucyjnego.
Pismem z 25 lutego 2019 r. skarżąca wystąpiła do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z [...] marca 2019 r. nr [...], Naczelnik US obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, przeprowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w wysokości 12 538,44 zł.
Po rozpoznaniu zażalenia wierzyciela Dyrektor IAS postanowieniem z [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z [...] marca 2019 r. nr [...]. Organ II instancji w uzasadnieniu skarżonego postanowienia stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie brak było możliwości obciążenia kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego oraz że zaistniała konieczność obciążenia nimi wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."). Organ odwoławczy powołał się ponadto na treść art. 64 § 1 pkt 4, § 6, § 7, § 9 pkt 2 i § 10 u.p.e.a. Organ odwoławczy wyjaśnił, że koszty postępowania egzekucyjnego (opłaty o których mowa w art. 64 § 1 i § 6 i art. 64a u.p.e.a.) stanowią zryczałtowane wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za dokonanie określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czynności. Zgodnie natomiast z art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a., wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Organ odwoławczy wskazał, że w rozpoznawanej sprawie Naczelnik US zawiadomieniami z 13.09.2018 r. dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Banku [...] S.A. oraz w [...] S.A. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że opłata za dokonane czynności egzekucyjne przysługuje organowi egzekucyjnemu w sytuacji gdy zajęcie okazało się skuteczne. Według organu odwoławczego opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z żadnymi nakładami czy też kosztami poniesionymi przez organ, co wynika wprost z treści art. 64. Pobiera się je w jednej wysokości, określonej kwotowo lub procentowo w ustawie, za całość postępowania, bez względu na ilość zastosowanych środków egzekucyjnych. Stanowią one swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych bądź tez za dokonanie czynności egzekucyjnych. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na podstawie art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Według organu odwoławczego z powyższej regulacji wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i bez znaczenia dla faktu dokonania czynności egzekucyjnej pozostaje stan zgromadzonych na tym rachunku środków nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia. Na poparcie swojej argumentacji organ odwoławczy powołał się na wyrok NSA z 11.02.2014 r. sygn. akt II FSK 578/12. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ II instancji stwierdził, że mimo iż w postanowieniu z [...].03.2019 r. organ egzekucyjny błędnie wskazał, że naliczenie opłaty manipulacyjnej za doręczenie tytułu wykonawczego nastąpiło na dzień [...].02.2017 r. – dokonania nieskutecznego zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] . Opłata ta wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zgodnie z utrwaloną liną orzecznictwa oraz obowiązującymi przepisami prawa, datą wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku wraz z wystawionym przez niego tytułem wykonawczym (art. 61 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.; por. wyrok NSA z 3.11.2016 r. sygn.. akt II FSK 1748/15). Organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie tytuł wykonawczy, wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji, doręczono naczelnikowi US 30.01.2017 r. Tym samym należna kwota opłaty manipulacyjnej za doręczenie tytułu wykonawczego z [...].01.2017 r. nr [...] (doręczonego 18.07.2017 r.) na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego ([...].01.2017 r.) wynosi: kwota objęta tytułem wykonawczym (należność główna 151 123,90 zł + odsetki za zwłokę na dzień wystawienia tytułu 41 371,30 zł) powiększona o odsetki za zwlokę liczone od należności głównej na dzień wszczęcia postępowania (od dnia wystawienia tytułu wykonawczego 166,00 zł) łącznie 192 661,20 zł, z czego 1% opłaty stanowi 1 926,61 zł. Natomiast w odniesieniu do skutecznych zajęć rachunków bankowych w [...]Banku [...]S.A. oraz w [...]S.A. organ egzekucyjny naliczył opłatę tylko za zajęcie w [...]Banku [...]S.A. w wysokości 5% od kwoty należności (151 123,90 zł) powiększonej o odsetki za zwłokę (61 112,60 zł) naliczone na dzień podjęcia czynności egzekucyjnej 13.09.2018 r., w kwocie 10 611,83 zł. Łącznie koszty egzekucyjne wyniosły 12 538,44 zł. Odnosząc się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 organ odwoławczy wskazał, że w powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie podważył zasadności naliczania kosztów egzekucyjnych za dokonane przez organ czynności egzekucyjne, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności. Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6.03.2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, organ odwoławczy wyjaśnił, że do czasu uchwalenia przez ustawodawcę zmian w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, należy stosować zakwestionowane przepisy, jednak muszą być one interpretowane zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Trybunału z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Do organu należy określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł., zatem dla określenia pozostałych maksymalnych opłat za czynności egzekucyjne zasadne jest, jego zdaniem, odwołanie się do tego przepisu. Jednocześnie zauważył, iż zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych, jest bardziej skomplikowane i czasochłonne, natomiast w zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat na 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego zasadne jest przyjęcie, że skoro określona w art. 64 § 1pkt 6 u.p.e.a. stawka opłaty procentowej 8% została ograniczona do 34.200 zł, a Trybunał Konstytucyjny tego nie zakwestionował, to wypełnieniem standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego będzie przyjęcie takiej samej proporcji dla określonej w art. 64 § 1pkt 4 u.p.e.a. opłaty 5% za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej. Zgodnie z tym rozumowaniem maksymalna opłata 5% za zajęcie rachunku bankowego będzie wynosiła 21.375 zł., natomiast maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 4.275 zł. dla każdego tytułu wykonawczego. W ocenie Dyrektora IAS wysokość kosztów egzekucyjnych ustalonych w rozpoznawanej sprawie, na które składają się opłata manipulacyjna za doręczenie tytułu wykonawczego w wysokości 1 926,61 zł, a także opłata za dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne w postaci zajęć rachunków bankowych w łącznej wysokości 10 611,83 zł, nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne. Organ odwoławczy uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez pobranie przez organ egzekucyjny opłaty za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne, czemu sprzeciwia się zasada celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego oraz art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., poprzez brak zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Organ odwoławczy wskazał, że przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i przed podjęciem przez organ egzekucyjny przedstawionych wyżej czynności w celu poszukiwania majątku spółki, organ egzekucyjny nie był w stanie ocenić aktualnej sytuacji finansowej spółki oraz wartości posiadanego majątku i efektywności ewentualnie wszczętej egzekucji, a tym samym czy majątek spółki nie pozwoli na uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ zwrócił uwagę, że informował wierzyciela pismem z 17.07.2017 r. o nieskuteczności podejmowanych czynności wobec zobowiązanego i kolejnym pismem z 6.07.2018 r. o ustalonej sytuacji majątkowej zobowiązanego oraz o efektach dotychczas podjętych działań. Informował również o przepisach wskazujących, że z mocy prawa wierzyciel każdorazowo pokrywa za zobowiązanego koszty, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego z powodu np. bezskuteczności egzekucji – w tym wskutek niespieniężenia egzekwowanej nieruchomości lub umorzenia postępowania egzekucyjnego z innych przyczyn. Wierzyciel w piśmie z 30.07.2018 r. stwierdził, że nie widzi ekonomicznego uzasadnienia do podjęcia egzekucji, ale tylko z nieruchomości, nie znalazł zatem podstaw do zaprzestania egzekucji w ogóle i wnioskowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Dlatego organ egzekucyjny podjął kolejne czynności egzekucyjne, które okazały się skuteczne, a tym samym powstały należne organowi koszty.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na postanowienie Dyrektora IAS z [...] maja 2019 r. strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wedł8ug norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa:
- art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie przez organ odwoławczy, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną i opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości 12 538,44 zł jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z prawem w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłaty;
- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 80 § 2 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że przepisy u.p.e.a. przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. podstawa prawna naliczenia opłaty egzekucyjnej zachodzi wyłącznie w wypadku zajęcia istniejących wierzytelności pieniężnych, a tym samym, ponieważ w przedmiotowej sprawie nie doszło faktycznie do zajęcia wierzytelności pieniężnej nie zaistniała podstawa prawna do naliczania opłaty egzekucyjnej w wysokości 10 611,83 zł;
- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14);
- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a., art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. i 64c § 7 u.p.e.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w sytuacji gdy organ wobec posiadania dostępu do systemów takich jak: "JPK, "e-ORUS", "Egapoltax", "Poltax", w które standardowo wyposażone są organy egzekucyjne oraz informacji znajdujących się we własnej bazie mógł przez prostą czynność materialnotechniczną ustalić, że zobowiązany nie posiada majątku a w konsekwencji naruszenie zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji wyrażonej w art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., której celem jest racjonalizowanie kosztów tak aby postanowienie w sprawie kosztów nie było nacechowane jedynie chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych;
- art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie koresponduje z treścią zarzutów i jest wewnętrznie niespójne w kontekście jego weryfikacji, w szczególności poprzez brak odniesienia się do zasadności ustalenia wysokości opłaty manipulacyjnej i egzekucyjnej w oparciu o wytyczne z wyroku Trybunału Konstytucyjnego i ograniczenie się do stwierdzenia, że skoro wymiarkowane kwoty na podstawie art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. są wyższe od ustalonych w przedmiotowej sprawie, to tym samym nie pozostają one w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, w konsekwencji powyższego nieuwzględnienie konieczności uzależnienia wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności czy rzeczywisty nakład pracy organu egzekucyjnego, w wyniku powyższego naruszenie także - art. 11 k.p.a. i obciążenie skarżącej rażąco wysoką kwotą kosztów bezskutecznej egzekucji niepoddającą się kontroli;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1032 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Warunki rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym ustawodawca określił w art. 119 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w postępowaniu egzekucyjnym.
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi, z zastrzeżeniem art. 57a. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a, sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela będącego skarżącą w sprawie.
Kwestia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym uregulowana jest w Rozdziale 6 Działu I ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."),. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.
W art. 64c § 1 u.p.e.a została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2 - 4 ustawy egzekucyjnej). Art 64c § 4 u.p.e.a stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a.
W sprawie taki wyjątek nastąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w postaci zajęć wierzytelności z rachunku bankowego.
Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Przewidziana art. 64 § 6 u.p.e.a oplata manipulacyjna stanowi szczególny rodzaj opłaty pobieranej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i jak wskazuje powołany przepis wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednali niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia ww. opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 zdanie drugie u.p.e.a., jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie.
W sprawie na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty manipulacyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.
Wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając stronę (wierzyciela) opłatą manipulacyjną uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 6 u.p.e.a. wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów.
W odniesieniu do art. 64 § 6 u.p.e.a, jak również art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 orzekł m. in., że:
1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;
4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.
TK w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że: "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji." Dodać także należy, że wyrok TK zapadł w sprawie, w której doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uregulowanie należności przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym. W sprawie tej określono koszty egzekucyjne na kwotę 34.860.238,10 zł.
W wyroku SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty manipulacyjnej (czy też egzekucyjnej) w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.
Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018r. sygn. II FSK 2206/17. NSA wskazał, że "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".
Organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt.4 i § 6 u.p.e.a. Przepisy te, jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt. 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art 64 § 1 pkt.4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a.
Podkreślić należy, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, toteż nie zawsze tak określona opłata będzie w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Niemniej jednak, jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Co więcej, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.
Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości następuje zachwianie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych z tego tytułu, które stają się niejako "sankcją" pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Trybunał wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Jednakże do czasu ewentualnej nowelizacji ustawy należy stosować ten przepis w taki sposób, by można było uznać go za konstytucyjny w świetle powołanego wyroku.
Wobec powyższego, należało sprawdzić, czy koszty ustalone przez organ odwoławczy w oparciu o nadal obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w drodze egzekucji. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a. organ dokonał analizy, w której porównał poszczególne wysokości opłat mających przewidziane górne granice, tj.: 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Organ podniósł, że różnice w wysokości opłat wiążą się ze stopniem skomplikowania i czasochłonnością zastosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. Opierając się na tym przeświadczeniu i zastosowanym przez ustawodawcę proporcjonalnym uszeregowaniu opłat z poszczególnych tytułów, organ przyjął, że maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego powinna stanowić 21.375,00 zł, zaś maksymalna opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a., nie może być wyższa niż 4.275,00 zł. Wyliczenia tego dokonał w odniesieniu do górnej granicy opłaty wskazanej przez ustawodawcę za zajęcie nieruchomości ( 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł. Opłata egzekucyjna naliczona przez organ za zajęcie rachunków bankowych w celu wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym to kwota 10 611,83 zł a naliczona opłata manipulacyjna to kwota 1 926,61 zł. Kwoty te nie przekraczają wyżej określonych maksymalnych kwot opłat za zajęcie rachunku bankowego i manipulacyjnej. Wbrew zarzutom skargi wyliczenia tych kwot, dokonane przez organ odwoławczy, odpowiadają prawu.
Sąd nie podziela twierdzenia skarżącej, że opłata egzekucyjna może być naliczana tylko w przypadku zajęcia rachunku bankowego posiadającego zgromadzone na nim środki pieniężne. Zgodnie z art 64 § 1 pkt.4 u.p.e.a. opłata egzekucyjna jest pobierana za zajęcie wierzytelności pieniężnych ( innych niż zajęcie ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego i z wynagrodzenia za pracę) oraz za zajęcie innych praw majątkowych, a takim innym prawem majątkowym będzie zajęcie przyszłej wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym. Bowiem zgodnie z treścią art 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ponieważ do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, to zapis prawny odnoszący się do skutecznego zajęcia przyszłych wpłat na to konto obejmuje tym samym to " inne prawo majątkowe", o którym mowa w art. 64 § 1 pkt.4 u.p.e.a.
Prawidłowo też została wyliczona przez organ opłata manipulacyjna. Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Przy czym zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały wszystkie wymagania wynikające z powołanych wyżej przepisów.
Reasumując, w ocenie sądu pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Między naliczonymi opłatami a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego nie zachodzi rażąca dysproporcja, a zestawienie wysokości naliczonych opłat z wysokością egzekwowanej należności prowadzi do wniosku, że nie doszło do naruszenia równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.
Sąd nie stwierdził aby postępowanie w sprawie zawierało naruszenie, zarzucanych przez skarżącą, przepisów procesowych w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Wbrew zarzutom skargi zaskarżone postanowienie zawiera pełne ustalenia faktyczne w sprawie, zawiera szczegółowe uzasadnienie zastosowanych przepisów prawa materialnego.
Sąd nie stwierdził aby w sprawie doszło też do naruszenia art. 29 § 2 pkt.2 u.p.e.a. Wymieniony przepis stanowi, że organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli organ ten uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Takie uprawdopodobnienie wymaga posiadania wiedzy na temat istniejącego majątku dłużnika. Jeżeli organ nie prowadził wcześniej egzekucji i nie znał sytuacji majątkowej spółki to nie mógł on wobec tego odstąpić od egzekucji i zawiadomić skarżącej jako wierzyciela, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Sama wiedza o rachunku bankowym nie jest tożsama z wiedzą o wysokości posiadanych na nim środków pieniężnych. Brak wiedzy organu na temat majątku dłużnika w pełni usprawiedliwia wszczęcie egzekucji, które należy uznać za celowe i zgodne z prawem. Dopiero w toku postępowania egzekucyjnego organ podejmował działania mające na celu ustalenie składników majątkowych dłużniczka i ich zajęcie celem wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym. Akta administracyjne wykazują, że organ egzekucyjny zwracał się o informacje o podmiocie, dokonywał zajęć wierzytelności z rachunków bankowych, zwracał się do ZUS o podanie danych, ustalał dane dotyczące podatków i danych w księgach wieczystych. Po ustaleniu już w toku postępowania egzekucyjnego sytuacji majątkowej zobowiązanego organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o tym, jak również o nieskuteczności czynności egzekucyjnych podejmowanych wobec zobowiązanego. W odpowiedzi na to wierzyciel w piśmie z 30.07.2018 r. stwierdził, że nie widzi ekonomicznego uzasadnienia do podjęcia egzekucji ale tylko z nieruchomości. Wobec tego uzasadnionym było podejmowanie przez organ kolejnych czynności egzekucyjnych, z których powstały koszty egzekucyjne.
W ocenie sądu organ podjął wszelkie czynności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Skarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Organ odwoławczy rozpatrzył wszystkie zarzuty zawarte w zażaleniu. Wbrew twierdzeniom skarżącej, w sprawie nie znajduje zastosowania zasada rozstrzygania wątpliwości prawnych i faktycznych na korzyść strony (art. 7a, art. 81a § 1 k.p.a.), nie można bowiem mówić o niejasności przepisów art. 64e u.p.e.a. czy wątpliwościach co do faktów zaistniałych w realiach niniejszej sprawy. Organ w pełni wyjaśnił okoliczności prawne i faktyczne będące podstawą rozstrzygnięcia, wskazał na ich interpretację oraz dokładnie opisał tok rozumowania przeprowadzony przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem powoływanego wyżej wyroku TK.
Wydanym postanowieniem nie naruszono również art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wyrażone w rozstrzygnięciu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego jak i powołaniem stanu prawnego.
W sprawie nie doszło też do naruszenia art 138 § 1 pkt 1 k.p.a. bowiem organ odwoławczy nie wydał postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji tylko uchylał orzeczenie pierwszoinstancyjne i orzekał w sprawie, czyli orzekał na podstawie art art 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ odwoławczy dał temu wyraz w treści wskazanej podstawy rozstrzygnięcia.
Podkreślić należy, że przepisy regulujące koszty egzekucyjne wskazują na odpowiedzialność wierzyciela za ponoszenie kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Postępowanie egzekucyjne wszczynane jest na wniosek wierzyciela i nie może on uchylić się od obowiązku pokrycia kosztów tego postępowania. Wbrew zarzutom skargi skarżąca również posiadała uprawnienia do sprawdzenia wypłacalności dłużniczki np. przez zażądanie przed sadem cywilnym wyjawienia majątku.
Organ dokonał określenia kosztów egzekucyjnych zgodnie z prawem i wskazaniami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, toteż ustalone w ten sposób koszty należy uznać za konstytucyjne w świetle tego wyroku. Pomimo kwestionowania ich wysokości przez skarżącą, sąd nie dopatrzył się w zaskarżonym rozstrzygnięciu żadnych naruszeń uprawniających do jego uchylenia.
W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.