V SA/Wa 1132/14

V SA/Wa 1132/14 - Postanowienie WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2014-10-30
Data wpływu
2014-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Tomasz Zawiślak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Minister Sportu
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 260, art. 199, art. 245 § 1,2 art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia - Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. na decyzję Ministra Sportu i Turystyki z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenie kwoty przypadającej do zwrotu do budżetu państwa z tytułu nadmiernie pobranej dotacji celowej postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia sądowego od skargi.
Strona skarżąca wniosła sprzeciw od w/w postanowienia. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie miała wiedzy, iż w celu ewentualnego przyznania prawa pomocy, analizie ma być poddana wysokość jej rezerwy ogólnej. Zaznaczyła ,że Sąd wezwał ją do złożenia uchwały budżetowej na 2014 r., jednak gmina uznała, że ma to na celu analizę jej aktualnej sytuacji finansowej, w związku z czym przedłożyła uchwałę, na podstawie której można ustalić aktualny kształt jej budżetu, bez uwzględnienia jednakże rezerw budżetowych. Podkreśliła, że w ciągu roku zmianie ulega również wysokość rezerwy ogólnej. Pierwotnie w 2014 r. wynosiła ona 40 tys. zł. Jednak już w styczniu 2014 r. została zmniejszona. Zaś obecnie wynosi 24.830 zł, przy czym na dzień [...] września 2014 r. zaplanowana została sesja Rady [...] w której w porządku obrad przedłożony jest projekt uchwały w sprawie zmiany budżetu, na mocy którego środki z rezerwy ogólnej w całości zostaną przeznaczone na sfinansowanie wydatków bieżących oraz wydatków niezbędnych do zakończenia inwestycji współfinansowanej ze środków Unii Europejskiej polegającej na przebudowie i rozbudowie gminnej oczyszczalni ścieków.
Pismem z dnia [...] września 2014 r. skarżąca została wezwana do nadesłania w terminie 7 dni uchwały z [...] września 2014 r., z której wynika, że wszystkie środki z rezerwy ogólnej zostaną przeznaczone na sfinansowanie wydatków bieżących oraz wydatków niezbędnych do zakończenia inwestycji współfinansowanej ze środków Unii Europejskiej polegającej na przebudowie i rozbudowie oczyszczalni ścieków.
Pismem dnia [...] października 2014 r. skarżąca nadesłała ww. uchwałę, jednocześnie wskazując ,że w tabeli nr 2 stanowiącej załącznik do uchwały, w dziale [...], rozdział [...] zmniejszono wysokość rezerwy o 24830 zł. Na skutek tej zmiany w budżecie gminy powstała jedynie obowiązkowa rezerwa celowa przeznaczona na zarządzanie kryzysowe w wysokości 53.000 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje ugruntowany pogląd, że sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego nie jest typowym środkiem odwoławczym. Wniesienie takiego środka należy bowiem traktować jako "niebyłe" orzeczenie referendarza sądowego. Zadaniem sądu jest zaś samodzielne rozpoznanie sprawy "od nowa", a nie w sposób polegający na "ponownym rozpoznaniu" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 195/11, to orzeczenie i orzeczenia powołane poniżej dostępne są w Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Użyty w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że ziściła się przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku. Jednakże strona ubiegająca się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587).
Ponadto podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa, które powinno mieć miejsce tylko w sytuacji gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby lub podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia.
Pamiętać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt II GZ 751/13).
Przenosząc powyższe rozważania na kanwę rozpoznawanego wniosku, Sąd uznał, że wniosek strony skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie. Dokonując takiej oceny Sąd uwzględnił specyfikę funkcjonowania jednostki samorządu terytorialnego, jaką w rozpoznawanej sprawie jest gmina, której mieszkańcy tworzą wspólnotę samorządową (art. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 594). Samorząd gminny jest formą ustrojową zdecentralizowanej administracji publicznej, wykonującą przydzielone mu w drodze ustawy zadania własne na własną odpowiedzialność, a wykonywanie zadań o charakterze publicznym powierzone zostało radom oraz zarządom gmin (tak: J.P. Tarno w: Samorząd terytorialny w Polsce pod red. J.P. Tarno, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2002, s. 20-26.). Natomiast budżet jednostki samorządu terytorialnego jest rocznym planem dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów tej jednostki i jest uchwalany w formie uchwały budżetowej (art. 211 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - Dz. U. z 2013 r. poz. 885). Uchwała ta stanowi podstawę gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym.
W budżecie jednostki samorządu terytorialnego mogą być wprawdzie tworzone rezerwa ogólna i rezerwy celowe. Rezerwy finansowe, tworzone w budżetach na nieprzewidziane wydatki, służą elastycznemu procesowi wydatkowania środków publicznych przy ograniczonych zmianach uchwały budżetowej w toku roku budżetowego. Konieczność posługiwania się instytucją rezerw wynika z niedoskonałości instrumentów planowania budżetowego, jego nadmiernej szczegółowości, nieznajomości niektórych wskaźników, od których zależy prawidłowy podział środków lub zaistniałych zdarzeń nadzwyczajnych. Z przyczyn obiektywnych bowiem nie zawsze można dokładnie przewidzieć wszystkie przyszłe wydatki budżetowe, preliminując je w sposób adekwatny. Funkcją rezerw jest przede wszystkim zabezpieczenie właściwego wykonania uchwalonego budżetu. Rezerwa ogólna tworzona jest w budżecie jednostki samorządu terytorialnego obligatoryjnie, a jej wysokość nie może przekraczać 1% zaplanowanych wydatków budżetowych. Na etapie tworzenia budżetu rezerwa ogólna nie jest sprecyzowana, a ustanowiony limit może być przeznaczony na jakiekolwiek cele budżetowe, tj. na wydatki związane z realizacją zadań publicznych należących do kompetencji danej jednostki samorządu terytorialnego. Jednakże nie należy przez to rozumieć zupełnej swobody w rozdysponowaniu takiej kwoty, gdyż wykonywanie budżetu związane jest ściśle z realizowaniem zadań własnych, jak i zleconych na podstawie poszczególnych ustaw.
Z powyższego wynika, że gmina jako jednostka samorządu terytorialnego jest specyficzną instytucją działającą na podstawie i w granicach określonych przepisami prawa, a jej swoboda w dysponowaniu środkami pieniężnymi jest znacznie ograniczona i odmienna niż w przypadku przedsiębiorstw prywatnych działających w ramach swobody działalności gospodarczej.
Aczkolwiek nie może umknąć uwadze Sądu fakt, że ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa, instytucji państwowych oraz jednostek samorządu terytorialnego. Podmioty te powinny zatem uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Nie może budzić wątpliwości teza, że możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych.
W orzecznictwie podkreśla się, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim podmiotom pozbawionym źródeł stałego dochodu i majątku, a także możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł stałego dochodu i majątku, a także możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł, nie może być zaś traktowane jako forma zabezpieczenia innych wydatków, uznanych przez stronę za priorytetowe, a nie mających obiektywnie takiego charakteru ( np. wydatków, których poniesienie może być odroczone bez uszczerbku dla budżetu gminy, gdyż nie będzie się wiązało z koniecznością zaciągnięcia kolejnych zobowiązań finansowych, powodując w ten sposób powstanie lub zwiększenie deficytu i trudności w utrzymaniu płynności finansowej); por. postanowienie NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r. o sygn. II OZ 677/12 ( orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www. Orzeczenia.nsa.gov.pl)
Sąd ustalił, że w dniu składania wniosku o prawo pomocy gmina posiadała na koncie 2.166.616,84 zł, zaś w budżecie zatwierdzonym uchwałą z [...] grudnia 2013 r. utworzono rezerwę ogólną w wysokości 40.000 zł.
Następnie skarżąca gmina, mimo wiedzy o obowiązku uiszczenia wpisu sądowego, dokonała zmian w budżecie zmniejszając kwotę rezerwy ogólnej do kwoty 24.830 zł (uchwała z [...] czerwca 2014r). Co więcej skarżąca we wrześniu, ponownie nie rezerwując kwoty na ewentualny wpis sądowy zmniejszyła kwotę rezerwy ogólnej do 0 zł. Powyższe postępowanie prowadzi do wniosku, że gmina w sposób bardziej priorytetowy traktuje inne wydatki niż obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, próbując przerzucić na Skarb Państwa jego koszty. Należy także zauważyć, że wbrew twierdzeniom skarżącej gminy jej sytuacja nie jest zła, o czym świadczą zmiany w budżecie gminy. Jak wynika bowiem z załączonych uchwał to ogólna sytuacja dochodowa G. jest lepsza od zakładanej w pierwotnej uchwale budżetowej. Bowiem dochody skarżącej zwiększyły się od zakładanych 28.882.705,74 zł, poprzez kwotę 31.730.928,22 złotych (uchwała z [...] czerwca 2014) do kwoty 32.128.389,57 (uchwała z [...] września 2014r). Także dochody bieżące i majątkowe gminy uległy zwiększeniu np. o kwotę 63.633,40 zł (uchwała z [...] września 2014r.). Dodatkowo trzeba także zwrócić uwagę, że skarżąca uchwałą z [...] września zwiększyła formalnie deficyt do kwoty 5.611.569,57 zł, który ma zostać pokryty przychodami z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz co trzeba podkreślić wolnymi środami w wysokości 2.960.411,44 zł (kwota wolnych środków uległa zwiększeniu w stosunku do poprzedniej uchwały).
W związku z powyższym w ocenie Sądu zwolnienie od kosztów sądowych gminy byłoby niezasadne. Skarżąca bowiem posiada zarówno stałe źródło dochodów, majątek oraz środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym, które może przeznaczyć na koszty sądowe. Skarżąca nie wykazała takich okoliczności, które wskazywałyby na niemożność przesunięcia wydatków, których przesunięcie spowodowałoby konieczność zaciągania nowych zobowiązań, powodując w ten sposób powstanie lub zwiększenie deficytu i trudności w utrzymaniu płynności finansowej. Przeciwnie, zdaniem Sądu skarżąca może przesunąć wydatki, których poniesienie może być odroczone bez uszczerbku dla budżetu gminy, gdyż nie będzie się wiązało z koniecznością zaciągnięcia kolejnych zobowiązań finansowych, o czym m.in. świadczą zwiększone dochody gminy.
Z powołanych względów Sąd stwierdził, że złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem przyznanie prawa pomocy osobom prawnym ustawodawca uzależnił od wykazania braku środków na pokrycie kosztów sądowych, nie czyniąc wyjątków pozwalających na przyjęcie spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, w której będące w jego dyspozycji środki zostają przeznaczone na inne cele. Zdaniem Sądu, próba wskazywania na fakt niezabezpieczenia w planie wydatków bieżących gminy środków na postępowanie sądowe wszczęte skargą na decyzję Ministra Sportu i Turystyki nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem skarżącej gminy i przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Gmina nawet będąc w trakcie realizacji licznych inwestycji, powinna uwzględnić w swoich wydatkach również konieczność posiadania środków finansowych pozwalających jej na uczestnictwo w postępowaniach sądowych wynikających z bieżącej działalności gminy, w szczególności, że gmina w dacie złożenia wniosku takie wolne środki posiadała i co więcej wiedziała o obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.