V SA 3379/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2004-11-18
NSAAdministracyjneWysokawsa
paszportunieważnienieZUSzadłużenieskładkilegitymacja procesowastrona postępowaniaprawo administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymującej w mocy odmowę unieważnienia paszportu, uznając, że ZUS nie miał legitymacji strony w postępowaniu, a samo zadłużenie składkowe nie stanowiło wystarczającej podstawy do unieważnienia paszportu bez udowodnionej obawy wyjazdu za granicę.

Sprawa dotyczyła wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o unieważnienie paszportu M.K. z powodu zaległości w składkach. Wojewoda odmówił unieważnienia, uznając, że ZUS nie jest stroną postępowania i nie udowodniono obawy wyjazdu za granicę. Minister utrzymał tę decyzję. WSA w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Ministra, wskazując na brak legitymacji ZUS do wniesienia odwołania oraz na to, że samo zadłużenie nie jest wystarczającą przesłanką do unieważnienia paszportu bez udowodnionej obawy wyjazdu za granicę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) zwrócił się do Wojewody o unieważnienie paszportu M.K. z powodu zadłużenia w składkach na ubezpieczenie społeczne. Wojewoda odmówił, argumentując, że ZUS nie ma interesu prawnego w postępowaniu i nie udowodniono obawy wyjazdu za granicę, która uniemożliwiłaby spłatę długu. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał decyzję Wojewody. ZUS odwołał się do Ministra, a następnie złożył skargę do WSA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Ministra. Sąd uznał, że ZUS nie posiadał legitymacji procesowej do wniesienia odwołania, ponieważ nie był stroną w postępowaniu przed Wojewodą. Ponadto, sąd podkreślił, że przesłanki do unieważnienia paszportu, określone w ustawie o paszportach (niewykonanie obowiązku ustawowego, uzasadniona obawa wyjazdu za granicę uniemożliwiająca wykonanie obowiązku, potwierdzenie niewykonania obowiązku w orzeczeniu lub decyzji), muszą być spełnione łącznie. W tej sprawie nie udowodniono obawy wyjazdu za granicę, a samo zadłużenie nie mogło być traktowane jako dodatkowy środek egzekucyjny. Sąd stwierdził nieważność decyzji Ministra z powodu rażącego naruszenia prawa, w tym rozpoznania odwołania podmiotu niebędącego stroną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia wniosku o unieważnienie paszportu ani do wniesienia odwołania od decyzji w tej sprawie, ponieważ nie jest stroną w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego i nie posiada własnego interesu prawnego w tym postępowaniu.

Uzasadnienie

Ustawa o paszportach precyzyjnie określa podmioty uprawnione do złożenia wniosku o unieważnienie paszportu (sąd, prokurator) lub sytuacje, gdy organ paszportowy może wszcząć postępowanie z urzędu. ZUS nie jest wymieniony w tych przepisach, a jego rola ogranicza się do informowania organu. Brak legitymacji ZUS pozbawia go statusu strony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (12)

Główne

u.p. art. 6 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o paszportach

Określa przesłanki fakultatywnej odmowy wydania paszportu lub unieważnienia paszportu, w tym niewykonanie obowiązku ustawowego i uzasadnioną obawę wyjazdu za granicę.

u.p. art. 10 § ust. 1

Ustawa o paszportach

Reguluje możliwość unieważnienia paszportu przez organ paszportowy na podstawie przesłanek z art. 6 ust. 2.

Pomocnicze

u.p. art. 6 § ust. 1 pkt 1-3

Ustawa o paszportach

Określa podmioty uprawnione do złożenia wniosku o odmowę wydania paszportu.

u.p. art. 3

Ustawa o paszportach

Podkreśla nadrzędną zasadę prawa obywatela do otrzymania paszportu.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wydania decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2 i 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (rażące naruszenie prawa, wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości).

Ustawa – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § § 1

Przekazanie spraw do rozpoznania wojewódzkim sądom administracyjnym po zmianie struktury sądownictwa.

p.p.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej przez WSA.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

ZUS nie jest stroną postępowania o unieważnienie paszportu. Niewykonanie obowiązku ustawowego (zadłużenie składkowe) nie jest samodzielną i wystarczającą przesłanką do unieważnienia paszportu bez udowodnionej obawy wyjazdu za granicę. Unieważnienie paszportu nie może być traktowane jako dodatkowy środek egzekucyjny. Decyzja Ministra była wadliwa, ponieważ rozpoznał odwołanie podmiotu niebędącego stroną.

Odrzucone argumenty

ZUS, jako organ dbający o interes publiczny (ubezpieczenia społeczne), powinien mieć legitymację do żądania unieważnienia paszportu w przypadku zaległości składkowych. Niewykonanie obowiązku opłacenia składek, potwierdzone decyzjami ZUS, uzasadnia unieważnienie paszportu. Organy obu instancji powinny zbadać, czy zachodzi obawa wyjazdu zobowiązanego za granicę w celu uniknięcia spłaty zadłużenia.

Godne uwagi sformułowania

unieważnienie paszportu nie może być postrzegane jako dodatkowy, nie przewidziany w ustawie środek egzekucyjny ZUS nie posiada uprawnień strony w rozumieniu art. 28 Kpa., albowiem nie ma on interesu prawnego, lecz jedynie interes faktyczny Ustawa o paszportach ma charakter pełny i kompleksowy. organ paszportowy wszedłby faktycznie w rolę komornika

Skład orzekający

Maria Werpachowska

przewodniczący

Andrzej Kołodziej

członek

Jacek Fronczyk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie braku legitymacji procesowej ZUS w postępowaniach paszportowych oraz interpretacja przesłanek unieważnienia paszportu na gruncie ustawy o paszportach."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej ZUS w postępowaniach paszportowych oraz interpretacji przepisów ustawy o paszportach z 2003 roku. Może wymagać weryfikacji w kontekście ewentualnych późniejszych zmian legislacyjnych lub orzeczniczych dotyczących statusu ZUS w podobnych sprawach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie formalnych wymogów proceduralnych i legitymacji procesowej, nawet gdy cel (ściągnięcie długu) wydaje się uzasadniony. Pokazuje też, że prawo do posiadania paszportu jest chronione, a jego ograniczenie wymaga spełnienia ścisłych przesłanek.

ZUS chciał unieważnić paszport dłużnika. Sąd: Brak legitymacji i zbyt daleko idące żądania!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
V SA 3379/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-11-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Kołodziej
Jacek Fronczyk /sprawozdawca/
Maria Werpachowska /przewodniczący/
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Werpachowska Asesor WSA Andrzej Kołodziej Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant: Agnieszka Kolasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2004r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. Inspektoratu w K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2003r. nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia paszportu 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
W dniu [...] października 2002r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. – Inspektorat w K., na podstawie art. 6 ust. 2 i 3 oraz art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o paszportach (Dz. U. z 1991r. Nr 2, poz. 5 z późn. zm.), zwrócił się do Wojewody [...] o unieważnienie paszportu wydanego M.K.. W uzasadnieniu Zakład podał, że M.K., w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne własne, jednakże z obowiązku tego nie wywiązał się, co w konsekwencji doprowadziło do powstania zadłużenia wobec ZUS w łącznej kwocie [...] zł. Z uwagi na bezskuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych, w ocenie Zakładu, koniecznym jest – w aspekcie istnienia nieuregulowanego ustawowego obowiązku – unieważnienie jego paszportu. Do wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych załączył dokumentację świadczącą o nieuregulowanej przez M. K. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Wojewoda [...] pismem z dnia [...]listopada 2002r. zawiadomił M.K. i Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. – Inspektorat w K. wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie unieważnienia paszportu serii [...] numer [...] wydanego na nazwisko M. K..
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Wojewoda [...], na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o paszportach, decyzją z dnia [...] lutego 2003r., skierowaną do M.K., odmówił unieważnienia paszportu wystawionego na jego nazwisko. W uzasadnieniu podano, że nadrzędną zasadą określoną w art. 3 ustawy o paszportach jest prawo każdego obywatela polskiego do otrzymania paszportu, a pozbawienie lub ograniczenie tego prawa może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych ustawą. Przypadki te określone zostały w art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o paszportach, który stanowi, że wydania paszportu w kraju można odmówić:
1) jeżeli osoba ubiegająca się o paszport nie wykonała obowiązku ustawowego;
2) zachodzi uzasadniona obawa, że wyjazd osoby zobowiązanej uniemożliwi wykonanie tego obowiązku;
3) niewykonanie tego obowiązku znajduje potwierdzenie w orzeczeniu sądu lub decyzji uprawnionego organu.
Odmowa wydania paszportu na podstawie tego przepisu ma charakter fakultatywny. Zdaniem organu, świadczy o tym użycie określenia "może", co w odniesieniu do treści art. 10 ust. 1 ustawy oznacza również fakultatywność unieważnienia paszportu. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że M.K. stara się o zgodę ZUS na rozłożenie zaległości na raty, ale Zakład opiniuje jego wnioski w sposób uniemożliwiający dokonanie spłat zadłużenia. W ocenie Wojewody, M.K. nie uchyla się od spłacenia zadłużenia, nie ukrywa się, a paszport jest mu potrzebny w wyjazdach zagranicznych podejmowanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Dodatkowo organ podniósł, że w postępowaniu odmawiającym wydania paszportu lub w postępowaniu o jego unieważnienie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiada uprawnień strony w rozumieniu art. 28 Kpa., albowiem nie ma on interesu prawnego, lecz jedynie interes faktyczny.
Pismem z dnia [...]lutego 2003r. Wojewoda [...] poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.– Inspektorat w K. o decyzji odmawiającej unieważnienia paszportu wydanego M.K., jednocześnie podając, że ZUS nie korzysta z przymiotu strony w postępowaniu o odmowę wydania paszportu lub jego unieważnienie.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.– Inspektorat w K. nie zgadzając się z takim sposobem załatwienia sprawy wystąpił w dniu [...] marca 2003r. do Wojewody [...] o zmianę stanowiska w przedmiocie braku legitymacji czynnej ZUS w przedmiotowym postępowaniu.
[...] Urząd Wojewódzki, uznając pismo Zakładu za odwołanie, przekazał je w dniu 22 kwietnia 2003r. Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji.
W dniu [...] kwietnia 2003r. Departament Rejestrów Państwowych MSWiA poinformował [...] Urząd Wojewódzki, że pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. – Inspektoratu w K. nie może być uznane za odwołanie, gdyż Zakład nie otrzymał wydanej w sprawie decyzji, którą winien był otrzymać. Powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w podobnej sprawie, Departament Rejestrów Państwowych wskazał, że ZUS korzysta z uprawnień strony w takim postępowaniu, a zatem koniecznym jest przekazanie Zakładowi podjętej w sprawie decyzji.
W dniu 12 maja 2003r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.– Inspektorat w K. odebrał przekazaną przez [...]Urząd Wojewódzki decyzję z dnia z dnia [...] lutego 2003r. odmawiającą unieważnienia paszportu wystawionego na nazwisko M. K..
W skierowanym w dniu 26 maja 2003r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odwołaniu, złożonym za pośrednictwem Wojewody [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. – Inspektorat w K. uznał wydaną decyzję za niesłuszną. Zdaniem Zakładu, sam fakt powstania zadłużenia na skutek nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne własne wskazuje na niewykonanie ustawowego obowiązku i tym samym uzasadnia potrzebę unieważnienia paszportu M.K. w trybie ustawy o paszportach.
W dniu 27 czerwca 2003r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. i art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 oraz art. 3 ustawy o paszportach wydał decyzję, mocą której utrzymał rozstrzygnięcie Wojewody [...].
W uzasadnieniu podzielił argumentację organu I instancji, że nadrzędną zasadą określoną w art. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach jest prawo każdego obywatela polskiego do otrzymania paszportu, a pozbawienie lub ograniczenie tego prawa może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych ustawą. Przypadki kiedy organ paszportowy odmawia lub może odmówić wydania paszportu określone są w art. 6 ust. 1 i 2 tej ustawy i z tych samych powodów na podstawie art. 10 ust. 1 organ paszportowy wydaje lub może wydać decyzje w sprawach unieważnienia paszportu. Przepis art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o paszportach, przytoczony w decyzji wojewody, określa przesłanki uzasadniające odmowę wydania paszportu, które muszą wystąpić łącznie. Nie wydaje się też możliwe przyjęcie założenia, że przepisy ustawy o paszportach mogą być interpretowane rozszerzająco.
W ustalonym stanie faktycznym bezsporne jest, że M. K. nie wykonał ustawowego obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Jest również faktem, że niewykonanie obowiązku znajduje potwierdzenie w decyzjach ZUS. Jednakże w powyższej sprawie nie można uznać jako udowodnionej lub uprawdopodobnionej trzeciej przesłanki, że wyjazd za granicę uniemożliwi wykonanie obowiązku ustawowego. Obowiązek ten nie został uregulowany w czasie, kiedy zobowiązany posiadał paszport, wyjeżdżał za granicę i powracał do kraju.
W takiej sytuacji unieważnienie paszportu może być postrzegane jako dodatkowy, nie przewidziany w ustawie środek egzekucyjny. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zdecydowanie nie pochwala niewykonania lub opieszałego wykonania obowiązków ustawowych, ale unieważnienie paszportu nie może być traktowane jako dodatkowy, nie przewidziany w ustawie o paszportach środek egzekucyjny. Składający odwołanie nie udowodnił, że M. K. poczynił starania lub zamierza opuścić granice kraju w celu uniknięcia wykonania obowiązku ustawowego. Nie można również w tym stanie faktycznym przyjąć założenia, że unieważnienie paszportu spowoduje lub może spowodować natychmiastową spłatę zadłużenia.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.– Inspektorat w K. zarzucił Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji naruszenie w decyzji z dnia [...] czerwca 2003r. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Zakład powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 1998 r. sygn. akt V S.A. 875/97, że niewykonanie przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne potwierdzone decyzją i tytułami wykonawczymi uzasadnia odmowę wydania jej paszportu, uważa, iż okoliczność ta uzasadnia też unieważnienie paszportu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo i obowiązek podejmowania wszelkich działań mających na celu zapewnienie wykonania ustawowego obowiązku. Realną przeszkodą w wykonaniu tego obowiązku jest wyjazd dłużnika za granicę w celu uniknięcia odpowiedzialności. Zarzut, że skarżący nie udowodnił lub nie uprawdopodobnił, zamiaru wyjazdu za granicę zobowiązanego w celu uchylenia się przed spłatą zadłużenia jest nieuzasadniony, bowiem na podstawie art. 7 i art. 77 Kpa. to organy obu instancji powinny zbadać, czy zachodzi obawa wyjazdu zobowiązanego za granicę w celu uniknięcia spłaty zadłużenia.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując w uzasadnieniu argumenty zawarte w wydanej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż w związku ze zmianą struktury sądownictwa administracyjnego, na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 01 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania.
Postępowanie w sprawie unieważnienia paszportu jest, w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jurysdykcyjnym postępowaniem administracyjnym, które – stosownie do treści art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 9, poz. 1071 z późn. zm.) – może być wszczęte albo na żądanie strony, albo z urzędu. W trosce natomiast o ochronę interesu publicznego na płaszczyźnie postępowania administracyjnego przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dział IV Kpa.) przewidują udział prokuratora. Przedstawione unormowanie prawne wskazuje zatem, iż postępowanie administracyjne może się toczyć jedynie, gdy z wnioskiem o jego wszczęcie zwróci się uprawniony podmiot lub gdy nastąpi to z inicjatywy samego organu administracji publicznej (wszczęcie z urzędu).
Czynność procesowa podmiotu żądającego wszczęcia postępowania administracyjnego (którego legitymacja nie wynika wprost ze szczególnej normy prawnej) skuteczna będzie tylko wtedy, gdy można wykazać przepis prawa materialnego dopuszczający istnienie po stronie tego podmiotu jego własnego interesu prawnego lub obowiązku. Tak więc organ administracji publicznej nie może - co do zasady - wszcząć postępowania administracyjnego na wniosek dowolnego podmiotu, bowiem uczyniłby to w sposób oczywiście niezgodny z prawem. Również decyzja administracyjna wydana w wyniku tak wszczętego postępowania byłaby aktem wydanym z rażącym naruszeniem prawa.
Jednakże w sytuacji gdy podmiot składający wniosek, nie będąc do tego uprawnionym, domaga się rozstrzygnięcia w sprawie, wówczas organ winien wydać decyzję umarzającą postępowanie z powołaniem się na brak interesu prawnego. Należy jednak zwrócić uwagę, że w takim rozstrzygnięciu organ administracji wypowiada się jedynie w przedmiocie braku interesu prawnego i byłoby nieprawidłowym, gdyby w uzasadnieniu decyzji zawierał również kwestie merytoryczne.
Zasadnym wydaje się być pytanie, kiedy organ paszportowy wszczyna postępowanie z urzędu. Na tle regulacji o paszportach, organ posiadając wiedzę na dany temat, bez względu na źródło jej pochodzenia, może wszcząć postępowanie z urzędu uznając, że prowadzenie postępowania i wyjaśnienie sprawy jest w danych okolicznościach uzasadnione.
W świetle dokumentów urzędowych zawartych w aktach rozpatrywanej sprawy jest niewątpliwe, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte z urzędu. Pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G. – Inspektoratu w K. nazwane "wnioskiem", w ocenie Sądu, zawierało jedynie informację, która stanowiła podstawę podjęcia z urzędu postępowania w sprawie o unieważnienie paszportu. W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że stroną postępowania paszportowego, uregulowanego w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach (Dz. U. z 1991r. Nr 2, poz. 5 z późn. zm.), jest osoba, na którą paszport jest lub ma być wydany, względnie osoba, której paszport ma być unieważniony, zaś organem upoważnionym do prowadzenia postępowania paszportowego jest wojewoda.
Art. 6 ust. 1 ustawy o paszportach stanowi, że wydania paszportu w kraju odmawia się na wniosek:
1) sądu prowadzącego przeciw osobie ubiegającej się o paszport postępowanie w sprawie karnej lub cywilnej,
2) Prokuratora Generalnego w sprawie osoby ubiegającej się o paszport, co do której podjęto czynności związane z przejęciem ścigania o przestępstwo popełnione za granicą,
3) organu prowadzącego przeciw osobie ubiegającej się o paszport postępowanie przygotowawcze lub wykonawcze w sprawie karnej o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego albo w sprawie karnej skarbowej.
Analizując powyższy przepis pod kątem regulacji zawartej w art. 10 ust. 1 ustawy o paszportach, dotyczącej unieważnienia paszportu, należy dojść do wniosku, że tylko te podmioty są legitymowane do złożenia wniosku o unieważnienie paszportu. Ustawa o paszportach ma charakter pełny i kompleksowy. Przepis art. 6 ust. 2 pkt 1 wskazuje, że jeżeli osoba ubiegająca się o paszport nie wykonała obowiązku ustawowego, a zachodzi uzasadniona obawa, że wyjazd za granicę osoby zobowiązanej uniemożliwi wykonanie tego obowiązku i niewykonanie obowiązku znajduje potwierdzenie w orzeczeniu sądu lub decyzji uprawnionego organu, to wówczas istnieje możliwość unieważnienia paszportu (np. na wniosek podmiotów wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 lub prokuratora albo z urzędu w przypadku powzięcia takiej wiadomości przez organ paszportowy). Trudno uznać, że wolą ustawodawcy było, na bazie "niewykonania ustawowego obowiązku", poszerzanie kręgu podmiotów legitymowanych do złożenia wniosku o unieważnienie paszportu. Sąd stoi na stanowisku, że "wniosek" pochodzący od podmiotu nie wymienionego w powyższym przepisie, stanowi jedynie źródło informacji co do możliwości podjęcia postępowania administracyjnego z urzędu przez organ paszportowy.
Reasumując, organ paszportowy prowadzi postępowanie o unieważnienie paszportu na wniosek wtedy, gdy wniosek pochodzi od podmiotu wymienionego w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o paszportach lub prokuratora, natomiast może wszcząć z urzędu, gdy posiadane informacje mogą uzasadniać zastosowanie ustawowych podstaw do unieważnienia paszportu.
W świetle powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że decyzja Wojewody [...] jest prawidłowa, chociaż w jej uzasadnieniu organ nie powinien odnosić się do kwestii braku interesu prawnego ZUS. Podjęta w wyniku przeprowadzonego z urzędu postępowania, nie mogła być skierowana do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych tylko dlatego, że Zakład poinformował o niezrealizowaniu ustawowego obowiązku, ciążącego na M. K.. Wojewoda w sposób właściwy adresatem swej decyzji uczynił jedynie samego zainteresowanego.
ZUS na gruncie ustawy o paszportach nie jest legitymowany do złożenia wniosku o unieważnienie paszportu. Innymi słowy, brak legitymacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do złożenia wniosku o unieważnienie paszportu, pozbawia Zakład statusu strony w tym postępowaniu. Przepisy obowiązującego prawa nie przewidują legitymacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do samodzielnego występowania w indywidualnych sprawach dotyczących innych podmiotów, prowadzonych według reguł określonych w Kpa. W postępowaniu o unieważnienie paszportu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma wspomnianego własnego interesu prawnego wynikającego z określonego przepisu prawa materialnego. Okoliczność, iż ZUS, co do zasady, dba o interes publiczny, jakim są ubezpieczenia społeczne, nie daje mu jednak statusu strony w innych postępowaniach administracyjnych, szczególnie zupełnie nie związanych z materią ubezpieczeń społecznych.
Do ochrony interesu publicznego w tych innych postępowaniach powołane zostały takie organy, jak prokurator oraz ten organ administracyjny, który rozstrzyga merytorycznie daną sprawę administracyjną - w tym przypadku organ paszportowy.
Również rozstrzygnięcie merytoryczne organu pierwszej instancji należy uznać za słuszne. Zgodnie z przepisami art. 10 ust. 1 zd. 2 w związku z art. 6 ust. 2 ustawy o paszportach, organ paszportowy może unieważnić paszport, jeżeli:
- osoba posiadająca paszport nie wykonała obowiązku ustawowego;
- zachodzi uzasadniona obawa, że wyjazd za granicę osoby zobowiązanej uniemożliwi wykonanie tego obowiązku;
- niewykonanie obowiązku znajduje potwierdzenie w orzeczeniu sądu lub decyzji uprawnionego organu.
Wszystkie te przesłanki muszą wystąpić łącznie, a użyte w tych przepisach określenie "może" oznacza, że wydawana na ich podstawie decyzja o odmowie unieważnienia paszportu została pozostawiona uznaniu organu paszportowego. Kontrola takiej decyzji przez sąd administracyjny dokonywana jest z punktu widzenia jej zgodności z prawem oraz dotyczy także tego, czy organ paszportowy nie przekroczył przy jej wydaniu tzw. uznania administracyjnego.
Fakultatywna możliwość unieważnienia paszportu w trybie art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy nie może się okazać dla posiadacza paszportu rodzajem środka represji lub dodatkowym środkiem egzekucyjnym, co oznaczałoby, że organ administracyjny realizujący konstytucyjne prawo każdego obywatela do otrzymania paszportu, wszedłby faktycznie w rolę komornika.
Ocena organu paszportowego, iż z materiału dowodowego nie wynikają żadne okoliczności uzasadniające obawę, że ewentualny wyjazd dłużnika za granicę mógłby uniemożliwić wykonanie jego obowiązku spłaty zadłużenia wobec ZUS, nie może być uznana za dowolną. Tego rodzaju obawie przeczy dotychczasowe zachowanie M.K., który w ramach prowadzonej działalności gospodarczej opuszcza kraj, jednakże bez zamiaru pozostania poza jego granicami na stałe. Dowodem na to są jego powroty do kraju. Zdaniem Sądu, większą obawę niewykonania ustawowego obowiązku spowodowałoby unieważnienie paszportu w takiej sytuacji. Udaremniając bowiem zobowiązanemu możliwość wyjazdów zagranicznych związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, w rezultacie organ paszportowy pozbawiłby M. K.źródła zarobkowania.
Niezależnie jednak od powyższego, przekazanie przez Wojewodę [...]Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych decyzji odmawiającej unieważnienia paszportu, skutkujące wniesieniem przez ZUS odwołania do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, nie może być uznane za prawidłowe. Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, wedle powyższych stwierdzeń, nie przysługiwał status strony w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja o odmowie unieważnienia paszportu nie dotyczyła bowiem ani interesu prawnego, ani obowiązku tego podmiotu.
Powyższy zarzut odnosi się i dotyczy bezpośrednio zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, którą rozstrzygnięto merytorycznie odwołanie ZUS i utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W tej sytuacji organ drugiej instancji rozpoznał odwołanie, które zostało złożone przez podmiot niekorzystający z przymiotu strony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak również rozpoznał je pomimo, że termin do jego wniesienia został przekroczony. W takiej sytuacji odwołanie pochodziło od osoby nieuprawnionej, nie będącej stroną w sprawie, a dodatkowo organ odwoławczy rozpoznał sprawę w trybie art. 138 § 1 Kpa. pomimo, że decyzja Wojewody [...] z upływem czternastego dnia od dnia jej doręczenia M. K. stała się ostateczna (art. 129 § 2 Kpa.). Okoliczności te wskazują na konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa i rozpoznania sprawy w sytuacji, gdy odwołujący nie miał statusu strony w postępowaniu przed organem pierwszej instancji.
Źródłem interesu prawnego ZUS, uzasadniającym wniesienie skargi do sądu administracyjnego, jest kwestionowane rozstrzygnięcie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2000r., sygn. akt II SA 1599/99, LEX nr 54730).
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i 4 Kpa., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W oparciu o art. 152 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie decyzji w całości.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI