V SA 2459/92

II SA/Łd 238/03 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-02-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Irena Krzemieniewska
Janusz Nowacki /przewodniczący/
Małgorzata Łuczyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ
Wojewoda
Sentencja
Dnia 17 czerwca 2004 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie NSA Irena Krzemieniewska, p.o. Sędziego WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Protokolant: sekretarz sądowy Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2004 roku na rozprawie przy udziale ---- sprawy ze skargi H.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. nr [...] z dnia [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] Nr [...] orzekającą o odmowie zameldowania H.K. na pobyt stały w miejscowości R. 21.
W uzasadnieniu podniesiono, że stosownie do art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2001r. Nr 87 poz. 960) organ administracji prowadzący ewidencję ludności jest obowiązany dokonać zameldowania na podstawie zgłoszenia obejmującego wymagane dane, które przybiera postać czynności rejestracyjnej rodzącej skutki prawne. Jeżeli jednak zgłoszone dane budzą wątpliwości, to wówczas o dokonaniu zameldowania rozstrzyga ten organ w drodze decyzji administracyjnej zgodnie z art. 47 ust. 2 ww ustawy. W prowadzonym postępowaniu w trybie tego przepisu organ obowiązany jest do wyjaśnienia, czy zgłoszone dane w formularzu meldunkowym odpowiadają stanowi rzeczywistemu. W szczególności wobec nowych uregulowań prawnych w sprawach meldunkowych w następstwie wydanego w dniu 27 maja 2002 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 20/01 organ obowiązany jest zbadać, czy osoba ubiegająca się o zameldowanie na pobyt stały spełnia postanowienia zawarte w art. 6 ust. 1 ww ustawy tj. czy osoba ta zamieszkuje pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
W celu ustalenia w/w przesłanki niezbędnej do wydania decyzji w przedmiocie zameldowania organ I instancji przeprowadził kontrolę meldunkową w dniu 15 października 2002r. dwie rozprawy administracyjne w dniu 30 października 2002 r. i 8 listopada 2002 r. z udziałem stron i wskazanych przez strony świadków.
W toku prowadzonego postępowania właściciele przedmiotowej nieruchomości potwierdzili swoje stanowisko sprzeciwiające się meldowaniu kogokolwiek w ich nieruchomości, jednocześnie utrzymując, że skarżąca przyjeżdża tylko czasami i nie zależy jej na stałym zamieszkiwaniu.
Skarżąca twierdziła, że mieszka z matką w spornej nieruchomości i ma zamiar zamieszkać w niej na stałe.
Na okoliczność przebywania skarżącej pod spornym adresem przesłuchani zostali świadkowie zgłoszenie przez obie strony sporu.
W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził stanowiska skarżącej o zamieszkiwaniu pod wskazanym adresem z zamiarem stałego pobytu. Przeciwnie zeznania świadków wskazują na czasowy charakter pobytu strony pod omawianym adresem.
W tej sytuacji organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.
W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego H.K. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 6 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz błędne i niewystarczające ustalenie stanu faktycznego sprawy. Podniosła, że umową darowizny przekazała swój dom w K. na rzecz swoich córek, wymeldowała się z K. i złożyła stosowny wniosek o zameldowanie w R., gdzie zamieszkuje jej matka, która ma 86 lat i wymaga stałej opieki lekarskiej i finansowej. Ona i jej mąż są na emeryturze i w R. chcą spędzić resztę swojego życia. W opinii skarżącej stan faktyczny został w decyzjach przedstawiony stronniczo, organy ustosunkowały się tylko do wybranych dowodów i nie zdobyły się na wyczerpujące, a przede wszystkim obiektywne ocenienie zebranego materiału dowodowego. Skarżąca podnosi, że istnieje spór między nią, a małż. B. dotyczący własności domu położonego w R. 21, w którym od 1942r. zameldowana jest jej matka, której życzeniem jest doczekanie tam śmierci i dlatego skarżąca chce się do niej przeprowadzić. Na potwierdzenie faktu, zamiaru stałego zamieszkiwania pod wskazanym adresem skarżąca zgłosiła gotowość meldowania się raz lub dwa razy w tygodniu w Urzędzie Gminy w R.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, według którego o stałości pobytu w danym lokalu decyduje takie przebywanie, które ma na celu ześrodkowanie w nim swoich osobistych i majątkowych interesów oraz zamiar stałego pobytu. Przy czym zamiar ten nie powinien wynikać wyłącznie z oświadczenia woli zainteresowanego, lecz z okoliczności faktycznych, które go uprawdopodobniają. Tymczasem z zebranych w sprawie dowodów wynika bezspornie, że przebywanie skarżącej w przedmiotowej nieruchomości nie miało cech charakteru pobytu stałego. Przebywanie skarżącej w tej nieruchomości było czasowe i związane ze zbiorem owoców z działki. Zeznania złożone w tym zakresie przez świadków w toku prowadzonego postępowania są spójne i to zarówno przez świadków powołanych przez właścicieli nieruchomości jak i przez skarżącą.
Skoro więc skarżąca w dacie dokonania zgłoszenia pobytu stałego nie przebywała w przedmiotowej nieruchomości w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to nie znaleziono podstaw do rozstrzygnięcia o zameldowaniu skarżącej w drodze decyzji administracyjnej. Wydana decyzja o odmowie zameldowania nie narusza prawa, a ocena dowodów opiera się na obiektywnym ich traktowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153 poz. 1271 z późń.zm.) Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tej sytuacji właściwy do rozpatrzenia skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 25 kwietnia 2003r.w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych/.../ (Dz.U. z 2003r. Nr 52 poz. 652).
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) obowiązującej od 1 stycznia 2004r. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji.
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Przechodząc do oceny zasadności wniesionej skargi, stwierdzić należy, że w ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie.
Bezspornym w sprawie jest fakt, iż H.K. wymeldowała się z miejsca dotychczasowego pobytu stałego w K. i złożyła w dniu 16 września 2002r. w Urzędzie Gminy w R. prawidłowo wypełnione zgłoszenie pobytu stałego. Dokument ten zawierał wszystkie wymagane prawem informacje, w tym potwierdzenie faktu przebywania w R. pod nr 21 dokonane przez jej matkę Z.M. Należy podkreślić, że faktu zameldowania i zamieszkiwania pod wskazanym adresem Z.M. nikt w trakcie prowadzonego postępowania nie kwestionował. Zarówno H.K. jak i właściciele nieruchomości zgodnie stwierdzają, że Z.M. przysługuje służebność mieszkania ( w aktach sprawy nie ma dokumentu poświadczającego tytuł prawny Z.M. do zajmowanego lokalu).
W dacie złożenie zgłoszenia pobytu stałego przez skarżącą nie obowiązywał już przepis art. 9 ust. 2 ww ustawy wymagający potwierdzenia uprawnień do przebywania w lokalu, którego dokonywał właściciel (zarządca budynku). Tym niemniej zawiadomieni o chęci zameldowania się H.K. właściciele nieruchomości, małż. B., zdecydowanie sprzeciwili się zameldowaniu skarżącej pod wskazanym adresem.
Ustalono , że między H.K., a małż. B. istnieje spór dotyczący własności budynku położonego w R. nr 21. W sprawie tej toczy się postępowanie przed sądem powszechnym.
Zagadnienia dotyczące obowiązku meldunkowego regulują przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2001. Nr 87 poz. 960 z późń.zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy, obywatel polski przebywający stale na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego, czyli w miejscu zamieszkania w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy).
Obowiązek meldunkowy, obejmujący zameldowanie wynika z przepisów prawa i nie wymaga konkretyzacji w decyzjach administracyjnych. Wykonanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu właściwemu organowi danych wymaganych do zameldowania. Organ ten podejmuje czynności ewidencyjne na podstawie zgłoszenia osoby wykonującej własny obowiązek meldunkowy. Osoba obowiązana do zameldowania się na pobyt stały zgłasza dane wymagane do zameldowania organowi gminy właściwemu ze względu na nowe miejsce jej pobytu. (art. 11 ust. 1 ustawy). Na podstawie zgłoszenia obejmującego wymagane dane organ prowadzący ewidencję ludności obowiązany jest dokonać zameldowania (art. 47 ust. 1 ustawy), to jest czynności rejestracyjnej rodzącej skutki prawne. Wyjątki od tej zasady dopuszczające ingerencję organów w formie decyzji, zostały określone w ustawie m.in. w art. 47 ust. 2. Przepis art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności upoważnia organ prowadzący ewidencję ludności do rozstrzygania o zameldowaniu w sytuacji, gdy dane zawarte w zgłoszeniu budzą wątpliwości.
W rozpoznawanej sprawie chodzi o to, czy dane przedstawione przez osobę zgłaszającą swój pobyt stały to jest H.K. były zgodne z rzeczywistością i czy nie budzą wątpliwości. Dotyczy to w szczególności faktu zamieszkiwania pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
W świetle art. 10 ust. 1 ustawy osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby, jest obowiązana zameldować się na pobyt stały lub czasowy najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Wobec powyższego organy administracji prowadząc postępowanie wyjaśniające winny zgromadzić materiał dowodowy dotyczący spełnienia następujących przesłanek: 1/czy skarżąca zamieszkała pod wskazanym adresem w dacie zgłoszenia pobytu stałego ( 16 września 2002r.) i 2/czy zamieszkała pod wskazanym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia pierwszej z opisanych przesłanek Sąd stwierdza, że nie dawał on podstaw do jednoznacznej odpowiedzi. Przesłuchani świadkowie w swoich wypowiedziach używali stwierdzeń "latem", "tydzień temu", "wczoraj", "miesiąc temu" "często" "czasami" co w kontekście terminów dokonanych przesłuchań (19 października 2002 r. i 8 listopada 2002r.) nie stanowi jednoznacznego wyjaśnienia tej konkretnej okoliczności faktycznej. Sąd w obecnym składzie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 8 października 1982r. w sprawie Sa/Kr 599/82, w którym sąd stwierdził, że "Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie określa, jaki czas musi osoba zamieszkiwać pod danym adresem, by uznać jej pobyt za stały, lecz jedynie określa termin zarejestrowania tego pobytu we właściwym organie. Nieprzebywanie bezpośrednio po zameldowaniu na pobyt stały pod wskazanym adresem nie dowodzi jeszcze braku zamiaru pobytu stałego pod tym adresem".
Odnosząc się zaś do drugiej z wymienionych przesłanek to należy zgodzić się z organami administracji, które cytując stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 16 kwietnia 1993r. w sprawie V SA 2459/92 stwierdzają, że zamiar stałego pobytu ma wynikać nie tylko z oświadczenia woli zainteresowanego, lecz z okoliczności faktycznych które go uprawdopodobniają, a o stałości pobytu w danym lokalu decyduje takie przebywanie, które ma na celu ześrodkowanie w nim swoich osobistych i majątkowych interesów.
W tym kontekście wiarygodne co do zasady, może być stanowisko skarżącej, która wskazując okoliczności decydujące, uprawdopodobniające zamiar stałego pobytu pod wskazanym adresem podniosła chęć zamieszkania z 86-letnią matką wymagającą stałej opieki i pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Jeżeli z okoliczności sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że zamiarem meldującego się jest opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania i związanie się z nowym lokalem, organ administracji państwowej powinien taką zmianę miejsca zamieszkania zakwalifikować jako zmianę pobytu stałego i zameldować tę osobę na pobyt stały w nowym miejscu zamieszkania.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 lutego 1994r. w sprawie SA/Kr 877/93 (ONSA 1995/1/38) wyraził pogląd, który może mieć również znaczenie w niniejszej sprawie, a mianowicie NSA uznał, że "Mający służebność mieszkania może z mocy prawa przyjąć do swego mieszkania wybraną przez siebie osobę w celu prowadzenia gospodarstwa domowego (art. 301§ 1 k.c.); gdy osoba ta zamieszka, to także z mocy prawa, bez zgody właściciela domu, zobowiązana jest do wykonania obowiązku meldunkowego w tym mieszkaniu, a organ meldunkowy obowiązany jest tej czynności dokonać".
Rolą organów administracji było skontrolowanie, czy zamiar skarżącej został zrealizowany w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy. Odpowiedź na to pytanie, to znaczy, czy H.K. zamieszkała w R. nr 21 z zamiarem stałego przebywania winna pochodzić nie od przesłuchiwanych świadków, którzy według własnych kryteriów oceniali, czy pobyt skarżącej ma cechy pobytu stałego , czy tylko czasowego, lecz w oparciu o przeprowadzone przez organ administracji obiektywne dowody. W ocenie Sądu takim dowodem mogła być prawidłowo przeprowadzona kontrola meldunkowa. Sąd bowiem stwierdza, że kontrola meldunkowa przeprowadzona w dniu 15 października 2002 r. nie spełniła swojej roli. O fakcie kontroli została wcześniej powiadomiona skarżąca, co uczyniło ten dowód nieprzydatnym. Kontrola meldunkowa winna być niespodziewana, o różnych porach dnia i winna wykazać, czy osoba w danym miejscu zamieszkuje i czy ześrodkowała w nim swoje sprawy osobiste i majątkowe. O fakcie tym może świadczyć przeniesienie rzeczy osobistych i sprzętów umożliwiających codzienne funkcjonowanie i prowadzenie gospodarstwa domowego. Przeprowadzona kontrola, oględziny lokalu winny umożliwić organom administracji zajęcie stanowiska w odpowiedzi na pytanie, czy dana osoba przeniosła pod wskazany adres centrum swoich spraw osobistych, życiowych, zawodowych. W aktach administracyjnych nie ma dowodów na to, że organy administracji przeprowadziły prawidłowe postępowanie wyjaśniające w tym zakresie, a skarżąca twierdzi , że pod wskazanym adresem zamieszkuje wraz z matką i we wskazanym lokalu prowadzi gospodarstwo domowe.
W niniejszej sprawie na uwagę zasługuje fakt, iż w podtekście sprawy o zameldowanie jest spór dotyczący własności nieruchomości położonej w R. nr 21. Obecni właściciele nie wyrażają zgody na zameldowanie, mimo, że w świetle obowiązujących przepisów taka zgoda nie jest już konieczna. Należy jednak podkreślić, że zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst. jedn. Dz.U. z 2001r. Nr 87 poz. 960 z późń.zm.) "Ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu osób..." i służy tylko zarejestrowaniu pewnych faktów. Zameldowanie pod określonym adresem nie rodzi żadnych uprawnień do tego lokalu, a potwierdzenie pobytu jest tylko potwierdzeniem faktu, a nie uprawnienia do lokalu i ma charakter dowodowy.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ winien ustalić, czy w dacie orzekania o zameldowaniu wnioskodawca spełnia warunki wynikające z przepisów prawa materialnego, to jest czy zamieszkuje, za zgodą dysponującego lokalem , pod oznaczonym adresem i ma zamiar stałego przebywania w tym lokalu, a więc czy skoncentrował w tym miejscu ośrodek swoich spraw osobistych, majątkowych, zawodowych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 135 i 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji. Sąd stwierdza, że wobec braku przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji orzekanie w trybie art. 152 cytowanej ustawy jest bezprzedmiotowe.