V P 130/22

Sygn. akt V P 130/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2024 roku Sąd Rejonowy w Rybniku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Sonia Lasota-Zawisza Protokolant: sekretarz sądowy Izabela Niedobecka-Kępa po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 roku w Rybniku na rozprawie sprawy z powództwa R. S. przeciwko B. P. (1) o ustalenie stosunku pracy w pełnym wymiarze 1. ustala, że powódkę R. S. oraz pozwanego B. P. (1) łączył stosunek pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 4 marca 2020 roku do 30 września 2021 roku; 2. nakazuje pobranie od pozwanego B. P. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Rybniku kwoty 1 289,83 zł (tysiąc dwieście osiemdziesiąt dziewięć złotych i osiemdziesiąt trzy grosze) tytułem zwrotu kosztów sądowych. Sygn. akt V P 130/22 UZASADNIENIE W pozwie powódka R. S. domagała się ustalenia, że w okresie od 4 marca 2020 r. do 31 września 2021 r. łączył ją z pozwanym B. P. (1) stosunek pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. W uzasadnieniu wskazała, że mimo zawartej z pozwanym umowy o pracę w wymiarze 0,5 etatu - faktycznie świadczyła pracę w pełnym wymiarze – początkowo w godzinach 3:00-11:00/12:00, a kolejno od 7:00 do 15:00, każdorazowo co najmniej po 8 godzin na dobę, pracując wyłącznie w dni robocze (k. 3-4). W odpowiedzi na pozew pozwany B. P. (1) wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu. Argumentując swoje stanowisko wskazał, że twierdzenia powódki są nieuzasadnione bowiem świadczyła pracę w wymiarze 0,5 etatu po 4 godziny dziennie, zgodnie z postanowieniami zawartymi w umowach o pracę. Zarzucił, że nie wykazała podnoszonych faktów i nie ma interesu prawnego w ustaleniu stosunku pracy w pełnym wymiarze czasu pracy (k. 15-17). Sąd ustalił, co nast ępuje: 28 lutego 2020 r. powódka R. S. zawarła z pozwanym B. P. (1) umowę o pracę na czas określony od 4 marca 2020 r. do 30 września 2020 r. na stanowisku pomocy kuchennej w wymiarze 0,5 etatu za wynagrodzeniem 1 300 zł brutto miesięcznie. 30 września 2020 r. strony zawarły drugą umowę od pracę na czas określony od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. na tych samych warunkach. (dowód: akta osobowe: umowa o pracę nr (...) z 28.02.2020 r., umowa o pracę nr (...) z 30.09.2020 r., świadectwo pracy k. 160-161) Powódka w spornym okresie świadczyła pracę w pełnym wymiarze czasu pracy wynoszącym co najmniej 8 godzin dziennie w dni robocze od poniedziałku do piątku. Na początku zatrudnienia pracowała w godzinach od 3:00 do 11:00. Zdarzało się, że zostawała do godziny 12:00. Była wtedy jedynym kucharzem zatrudnionym u pozwanego. W kwietniu 2021 r. zatrudniono do pomocy B. L. . Wówczas powódka pracowała już w godzinach od 7:00 do 15:00. Zakres jej czynności polegał na przygotowywaniu kanapek oraz obiadów w tym dla zakładów pracy. Po ich zakończeniu sprzątała miejsce pracy, a kolejno przygotowywała żywność na kolejny dzień (obierała kartofle, warzywa). Gotowaniem obiadów zajmowała się wyłącznie powódka. (dowód: zeznania świadka B. P. (2) k. 223-224, zeznania świadka K. R. k. 234-235, zeznania świadka B. L. k. 235) Miesięczne wynagrodzenie powódki wyniosło: 1 181,82 zł brutto w kwietniu 2020 r., 1 800 zł w maju 2020 r., 1 324,39 zł w czerwcu 2020 r., 1300 zł w okresie za lipiec 2020 r. do stycznia 2021 r., 1 400 zł od lutego 2021 r. do sierpnia 2020 r., 1 174,88 zł we wrześniu 2021 r. oraz 63,64 zł w październiku 2021 r. Płatność następowała z dołu z rozliczeniem za miesiąc poprzedni. (dowód: zaświadczenie z 3.10.2022 r. k. 20, listy płac k. 21-41, k. 139, k. 141-142, karta wynagrodzeń za 2020 i 2021 rok k. 132-133) Pozwany w okresie spornym prowadził ewidencję czasu pracy powódki w sposób nierzetelny. Nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne powódki w pełnej wysokości. (dowód: listy obecności k. 42-58, k. 162-165 ewidencje czasu pracy k. 59-60, protokół kontroli PiP z 1.06.2022 r. k. 89-97, pismo PIP z 09.06.2022 r. k. 105 i k. 107-129, protokół przesłuchania R. S. k. 159, pismo PiP z 28.02.2022 r. k. 186-187 , zeznania świadka B. L. k. 235, zeznania powódki k. 252v-253) Po przeprowadzonej kontroli na skutek wniosku Państwowej Inspekcji Pracy w K. Sąd Rejonowy w Rybniku wyrokiem z 1 kwietnia 2022 r. sygn. III W 348/22 ukarał B. P. (1) za wykroczenie polegające na nierzetelnym prowadzeniu ewidencji pracy R. S. w okresie za marzec, czerwiec i lipiec 2021 r. oraz nieprowadzenie ewidencji czasu pracy za kwiecień, maj, sierpień, wrzesień ( art. 281 § 1 pkt 5 k.p. ), a także za to, że w okresie od 16 czerwca 2021 r. do 16 lutego 2022 r. zgłaszał nieprawdziwe dane mające wpływ na wymiar składek odprowadzanych do Funduszu Pracy od wynagrodzeń wypłaconych R. S. , podając kwotę 1 400 zł brutto zamiast 2 800 zł brutto ( art. 122 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w zw. z art. 46 i art. 47 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ) oraz za inne wykroczenia. (dowód: wniosek o ukaranie k. 80-81, k. 208-209, wyrok nakazowy SR w Rybniku z 1.04.2022 r. k. 85, pismo ZUS z 11.04.2022 r. k. 99-100, wystąpienie PiP z 28.02.2022 r. k. 183-184) Stan faktyczny został ustalony w oparciu o dowód z ujawnionych w toku postępowania dokumentów znajdujących się w aktach sprawy i w aktach osobowych powódki, których autentyczność nie budziła wątpliwości oraz nie była kwestionowana przez strony. Nadto z zeznań świadków i powódki, które ze sobą w znacznej części korelowały. Nie stanowiły natomiast podstawy ustaleń faktycznych ujawnione w toku postępowania dowody z dokumentów dołączonych na fakty nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności: dokumenty dotyczące warunków pracy, wynagrodzeń i istnienia stosunku pracy innych pracowników niebędących stroną niniejszego postępowania (k. 101-103, k. 134-138, k. 140, k. 143-158, k. 166-180, k. 185, k. 195-207), dokumenty wskazujące na zalecenia organu kontroli odnoszące się do warunków sanitarnych i bezpieczeństwa pracy (k. 104, k. 181-182). Za niewiarygodny uznano dowód z ewidencji czasu pracy przedłożony przez pozwanego, gdyż nie przedstawiał wymiaru pracy rzeczywiście przez powódkę świadczonej, a zatem dowodził jedynie temu, że ewidencja w istocie prowadzona była w sposób nierzetelny. Nieprzydatne w całości były zeznania świadka L. K. dopuszczone na fakt ustalenia czasu pracy powódki bowiem jak oświadczył - nie zna powódki, nie pracował z nią, nigdy jej nie widział, a pozwanego zna tylko z tego, że robi u niego zakupy i zdarzało się, że zawoził mu truskawki. Pozostałe zeznania przesłuchanych w sprawie świadków zostały ocenione jako wiarygodne w pełni i stanowiły podstawę ustaleń faktycznych. Sąd zważył, co następuje: Powództwo jako zasadne podlegało uwzględnieniu. Bezspornym w sprawie pozostawał fakt istnienia pomiędzy stronami stosunku pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy (0,5 etatu), okres zatrudnienia i rodzaj zawartych umów. Spornym pozostawało świadczenie pracy ponad wskazany w umowie wymiar nieodpowiadający rzeczywiście świadczonej pracy. Podstawę roszczenia stanowił art. 189 k.p.c. , zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Pozwany zarzucił, że powódka nie ma interesu prawnego w ustaleniu stosunku pracy w pełnym wymiarze czasu pracy bowiem wytoczyła powództwo jedynie w celu uzyskania orzeczenia, które ma posłużyć pozyskaniu dowodów lub potwierdzeniu faktów prawotwórczych na potrzeby innego postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z twierdzeniem tym nie sposób się zgodzić. Jak słusznie wskazywano w orzecznictwie interes prawny nie wyczerpuje się w możliwości dochodzenia świadczeń należnych z tego stosunku prawnego. Ustalenie istnienia stosunku pracy we właściwym wymiarze warunkuje prawo do bieżących i przyszłych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także rzutuje, poprzez konstrukcję stażu ubezpieczenia, na ich wysokość. Może mieć znaczenie również dla uzależnionych od okresu zatrudnienia przyszłych świadczeń, prawa do nich lub ich wymiaru z kolejnych stosunków pracy (vide: wyrok SN z 29 marca 2001 r., I PKN 333/00, wyrok SN z 19 kwietnia 2001 r., I PKN 368/00, wyrok SN z 11 kwietnia 2017 r., I PK 132/16). Powódka wykazała interes prawny podnosząc, że będzie domagała się przeliczenia odprowadzonych składek na ubezpieczenie społeczne, co wpływa bezpośrednio na wysokość przysługującej jej w przyszłości emerytury i świadczenia rehabilitacyjnego, na którym obecnie przebywa. Udowodniła więc, że ma nie tylko faktyczny, ale również prawny interes w tym, żeby ustalić rzeczywisty wymiar świadczonej pracy, ponieważ wysokość składek na ubezpieczenie społeczne przekłada się na wysokość świadczeń pieniężnych. Zgodnie z art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. O tym czy strony nawiązały umowę o pracę nie decyduje formalne jej zawarcie, lecz faktyczne świadczenie pracy w warunkach podporządkowania charakterystyczne dla stosunku pracy. W tym kontekście nie ma również znaczenia czy strony wskazały w treści umowy niepełny wymiar czasu pracy w sytuacji, gdy rzeczywiście praca świadczona była w pełnym wymiarze. I choć strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny w sposób dowolny, to jego treść i cel nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego ( art. 353 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. ). Niezależnie więc od postanowień umownych - o rodzaju i wymiarze łączącego stosunku prawnego rozstrzyga ostatecznie sposób jego realizacji. Pozwany zarzucił, że powódka nie wykazała podnoszonych faktów, co okazało się nietrafne. Rację ma jedynie w tym zakresie, że to na powódce spoczywał ciężar dowodu w celu ustalenia, że świadczyła pracę w pełnym wymiarze czasu pracy ( art. 6 k.c. w zw. z art. 300 k.p. i art. 232 k.p.c. ). Z kolei w sytuacji, gdy jak w niniejszej sprawie pracodawca nie wywiązuje się z obowiązków wskazanych w art. 94 pkt 9a k.p. i art. 149 k.p. - pracownik może w toku procesu powoływać wszelkie dowody na wykazanie rzeczywistego świadczenia pracy w rozmiarze wyższym od ustalonego w umowie o pracę (z zeznań świadków czy notatek własnych) - a wówczas pracodawca musi wykazać, że pracownik w istocie nie świadczył pracy w takim wymiarze jak to przedstawia (vide: m.in. wyrok SN z 14 maja 2012 r., II PK 231/11, wyrok SN z 11 kwietnia 2017 r., I PK 132/19). Przesłuchani w sprawie świadkowie, którzy współpracowali z powódką B. P. (2) , K. R. oraz B. L. zgodnie potwierdzili w jakich godzinach powódka pracowała oraz jaki był jej rzeczywisty wymiar jej pracy (8 h), a także zakres obowiązków, co korelowało z twierdzeniami samej powódki. Poświadczenie stanowiły również dokumenty dołączone w toku postępowania, w tym protokoły kontroli Państwowej Inspekcji Pracy oraz dokumenty z prowadzonego postępowania wykroczeniowego zainicjowanego przez ten organ, w którym pracodawca został prawomocnie ukarany za nierzetelne prowadzenie ewidencji czasu pracy oraz zgłaszanie nieprawdziwych danych w zakresie wymiaru składki odprowadzanej wobec R. S. na ubezpieczenie społeczne. Dokumenty i zeznania obaliły dowody przeciwne zaoferowane przez pozwanego w postaci list obecności i ewidencji czasu pracy, które jak się okazało dowodziły jedynie temu, że naruszył on jako pracodawca obowiązek z art. 149 k.p.c. polegający na powinności prowadzenia ewidencji czasu pracy pracownika do celów prawidłowego ustalenia jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą w sposób rzetelny. Mając powyższe na względzie na podstawie ww. przepisów ustalono, że powódkę R. S. łączył z pozwanym B. P. (1) stosunek pracy w okresie od 4 marca 2020 roku do 31 września 2021 roku w pełnym wymiarze czasu pracy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, nakazując pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Rybniku kwotę 1 289,83 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, na którą składa się: opłata w wysokości 1 261,35 zł (art. 13 ust. 2 u.k.s.c.) zaokrąglona do pełnej złotówki (1 262 zł), od której uiszczenia powódka była ustawowo zwolniona (art. 96 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.) oraz kwota 27,83 zł tymczasowo wypłacona ze Skarbu Państwa tytułem zwrotu kosztów przejazdu świadka L. K. (art. 5 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.).