V KZ 86/12

Sygn. akt V KZ 86/12 POSTANOWIENIE Dnia 12 grudnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Grzegorczyk w sprawie A. O. w przedmiocie wznowienia postępowania po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 12 grudnia 2012 r., zażalenia oskarżyciela prywatnego W. W. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Sądu Apelacyjnego z dnia 11 października 2012 r., o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania przeciwko A. O. zakończonego prawomocnie postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 6 sierpnia 2012 r., zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 9 lutego 2012 r., o umorzeniu postępowania wobec oskarżonej p o s t a n o w i ł: utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. UZASADNIENIE W sprawie niniejszej W. W. wystąpił z własnym wnioskiem o wznowienie postępowania, w którym przywołując art. 544 § 1 i art. 545 § 2 k.p.k. wnosił o ustanowienie mu pełnomocnika dla sporządzenia formalnego wniosku o wznowienie w postępowaniu zakończonym przed Sądem Okręgowym, w sprawie o sygn. akt /…/. We wniosku tym podniesiono, że wnioskodawcy nie stać na wytoczenie kolejnego prywatnego aktu oskarżenia, który wymaga sporządzenia przez adwokata, czego jednak w jego sprawie Sądy nawet nie dostrzegły i przyjęły jego osobisty akt oskarżenia, a ponadto już 14 lutego 2012 r. zwolnił on swojego 2 pełnomocnika, a mimo to Sąd Okręgowy, nie biorąc tego pod uwagę, rozpoznał sporządzone poza jego wiedzą, wolą i aprobatą, zażalenie tego pełnomocnika. Zatem – zdaniem wnioskodawcy - oba te postępowania były prowadzone niezgodnie z prawem i są nieważne. Sprawa, na którą powołał się wnioskodawca, toczyła się z jego oskarżenia prywatnego, wytoczonego we wrześniu 2011 r. przed Sądem Rejonowym przeciwko adw. A. O. o przestępstwo z art. 212 § 1 k.k., które miało nastąpić poprzez zniesławienie oskarżyciela w pismach procesowych w procesie cywilnym, w którym występował on w roli uczestnika. Postępowanie to w Sądzie Rejonowym zakończyło się postanowieniem umarzającym wydanym w dniu 9 lutego 2012 r., z przywołaniem art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., a więc z uwagi na przyjęcie braku znamion czynu zabronionego w zachowaniu oskarżonej. W wyniku zażalenia oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika, Sąd Okręgowy, postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2012 r., zmienił to orzeczenie, ale w ten tylko sposób, że za podstawę prawną umorzenia przyjął art. 17 § 1 pkt 8 k.p.k. ze względu na immunitet materialnoprawny, z jakiego korzysta adwokat w razie dokonania zniesławienia w toku wykonywania swoich czynności, stosownie do przepisów Prawa o adwokaturze. Z uwagi na powyższe okoliczności, zarządzeniem z dnia 11 października 2012 r., odmówiono przyjęcia wniosku o wznowienie powyższego postępowania wskazując, że wnioskodawcy chodzi o wznowienie procesu na niekorzyść oskarżonego, a to mogłoby wchodzić w rachubę jedynie w wypadku określonym w art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., który w tej sprawie nie zachodzi, gdyż brak jest jakichkolwiek orzeczeń, o których mowa w art. 541 § 1 i 2 k.p.k. W zażaleniu na to zarządzenie skarżący podniósł, że w prawomocnie zakończonej sprawie nie pouczono go o przysługujących mu uprawnieniach i terminach wystąpienia z nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a więc kasacji lub wznowienia procesu i wskazał, iż stosownie do art. 541 § 1 k.p.k., postępowanie może być wznowione także, gdy zachodzi niemożność wydania wyroku skazującego z przyczyn wskazanych w art. 17 § 1 pkt 3-11 k.p.k., a w sprawie z jego oskarżenia Sąd przywołał wyraźnie pkt 8 z tego wykazu. Wskazał też, że nie ma środków na powołanie sobie adwokata, gdyż otrzymuje jedynie rentę inwalidzką. Wywodząc w ten sposób, skarżący wniósł o wznowienie postępowania i ustanowienie mu pełnomocnika z urzędu. 3 Rozpoznając ten wniosek Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie to nie jest zasadne. Wprawdzie ma rację skarżący, gdy twierdzi, że w razie dopuszczenia się przestępstwa w postępowaniu jest możliwe wznowienie prawomocnie zakończonego procesu nie tylko wtedy, gdy przestępstwo to zostanie następnie stwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym, ale również wówczas, gdy z uwagi na przeszkody procesowe z art. 17 § 1 pkt 3-11 k.p.k., wyrok taki nie może być wydany, ale dotyczy to niemożności wydania takiego wyroku po prawomocnym zakończeniu procesu odnośnie przestępstwa, które miało w ogóle miejsce w postępowaniu. Okoliczności przytaczane we wniosku o wznowienie nie dawały jednak podstaw do przyjęcia, że w sprawie tej miało miejsce jakiekolwiek przestępstwo. Nie jest bowiem prawdą, że prywatny akt oskarżenia – jak wywodzi wnioskodawca - musi być sporządzony przez podmiot fachowy i nie jest także prawdą, iż pełnomocnik wnioskodawcy został skutecznie przez niego w toku zakończonego procesu odwołany. Wprawdzie, rzeczywiście pismem z dnia 14 lutego 2012 r. zwolnił on tego pełnomocnika, ale należy mieć na uwadze, że był to pełnomocnik wyznaczony mu z urzędu na jego własny wniosek, a zatem sam reprezentowany nie mógł skutecznie go odwołać. Nie można zatem mówić, aby prawomocnie zakończone postępowanie toczyło się w sposób nieprawidłowy, a już tym bardziej żeby miało w nim miejsce jakiekolwiek przestępstwo. Nota bene, z akt tej sprawy nie wynika, aby sam wnioskodawca kiedykolwiek zawiadamiał organ ścigania o takim czynie. Przywołanie w zażaleniu art. 17 § 1 pkt 8 k.p.k. sugeruje jednak także, że skarżącemu może chodzić o to, że Sąd odwoławczy przyjął, iż na przeszkodzie prowadzenia postępowania przeciwko oskarżonej jako adwokatowi, stoi na przeszkodzie jej immunitet materialnoprawny, a więc o przestępstwo zarzucane przez niego oskarżonej. Taka sytuacja nie mieści się jednak w art. 541 § 1 in fine k.p.k., gdyż – jak już wspomniano – przepis ten dotyczy przestępstwa popełnionego w postępowaniu karnym, a nie przestępstwa, którego dotyczyło prawomocnie zakończone postępowanie karne. Sąd odwoławczy w uzasadnieniu swego orzeczenia wskazał zresztą wyraźnie, że z uwagi na powyższy immunitet chroniący adwokatów, zachowania o charakterze zniesławienia uczestnika procesu podlegają ściganiu, tyle że jedynie w drodze dyscyplinarnej (k. 114). W sprawach takich zamknięta jest natomiast droga procesu karnego. Tym samym nie jest możliwe wznowienie postępowania. 4 Należy też zwrócić uwagę żalącemu się, że ze względu na okoliczności tej sprawy Sąd odwoławczy nie musiał informować go o sposobie i trybie zaskarżenia prawomocnego orzeczenia. Nie wchodziła bowiem w grę kasacja stron, gdyż orzeczenie to przybrało postać postanowienia, a kasacja przysługuje jedynie od wyroków sądu odwoławczego. Nie mogło też mieć miejsca pouczenie o możliwości wznowienia procesu, gdyż jest to środek przyszły i związany, co do zasady, z okolicznościami, jakie nastąpią już po prawomocnym zakończeniu postępowania. Tym samym i w tej materii nie można mówić o jakichkolwiek nieprawidłowościach procedowania w drugiej instancji, które mogłyby być podstawą do wznowienia postępowania. Należy w tym miejscu zauważyć, że wprawdzie, stosownie do wymogu art. 545 § 2 k.p.k., wniosek o wznowienie musi być sporządzony i podpisany przez adwokata lub radcę prawnego, ale w sytuacji, gdy z osobistego wniosku skarżącego wynika wyraźnie, iż wskazywane przez niego okoliczności w ogóle nie mogą stanowić podstawy do wznowienia, ustanawianie mu z urzędu pełnomocnika do rozważenia sporządzenia tego pisma uznać należy za zbędne (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2009 r., III KZ 22/09, OSNKW 2009, z. 7, poz. 59 czy z dnia 29 stycznia 2008 r., II KZ 42/07, LEX nr 534915). Tym samym słusznie zdecydowano w tej sprawie o odmowie przyjęcia osobistego wniosku skarżącego o wznowienie, jako że nie wskazywał on na jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby być podstawą do takiego wznowienia na niekorzyść oskarżonej. Sam skarżący zaś w swoim zażaleniu – jak to już wyżej wywiedziono – nie wykazał, aby rozstrzygnięcie to było nieprawidłowe lub nietrafne. Z tych wszystkich względów orzeczono, jak na wstępie.