V KZ 7/12

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  22  MARCA  2012  R. 
V  KZ  7/12 
 
Przepis art. 443 k.p.k. dotyczy jedynie postępowania prowadzonego w 
trybie środków odwoławczych, tj. w związku z apelacją lub zażaleniem i 
wprowadza on zakaz pogorszenia sytuacji prawnej, gdy w wyniku 
rozpoznania środka odwoławczego, wniesionego na korzyść oskarżonego, 
dojdzie do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego 
rozpoznania. Sprzeciw od wyroku zaocznego nie jest jednak środkiem 
odwoławczym, lecz innym środkiem zaskarżenia, nie mają więc do niego 
zastosowania 
zasady 
dotyczące 
środków 
odwoławczych. 
Jego 
uwzględnienie powoduje ponowne rozpoznanie sprawy od początku, które 
następuje przy tym na zasadach ogólnych (art. 482 § 3 zd. 1 k.p.k.). Wyrok 
zaoczny traci wówczas moc i tym samym nie wiąże sądu, który może orzec 
odmiennie niż w tym wyroku, w tym także surowiej. 
 
Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Włodzimierza W., skazanego z art. 178a § 
1 i art. 244 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 22 
marca 2012 r., zażalenia skazanego na zarządzenie Przewodniczącego 
Wydziału Sądu Okręgowego w P. z dnia 15 grudnia 2011 r., o odmowie 
przyjęcia 
zażalenia 
skazanego 
na 
zarządzenie 
Przewodniczącego 
Wydziału z dnia 1 grudnia 2011 r. o odmowie wyznaczenia mu kolejnego 
obrońcy z urzędu celem złożenia kasacji od wyroku Sądu Okręgowego w P. 
z dnia 14 czerwca 2011 r., 
 
u t r z y m a ł  w  m o c y  zaskarżone zarządzenie. 

 
2
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Zaskarżonym 
zarządzeniem 
odmówiono 
przyjęcia 
zażalenia 
Włodzimierza W. na wydane 
wcześniej zarządzenie o odmowie 
przydzielenia mu kolejnego adwokata dla rozważenia sporządzenia kasacji, 
gdy pierwszy taki wyznaczony obrońca przedłożył opinię o braku podstaw 
do wystąpienia z tą skargą, ze wskazaniem obecnie, że na odmowę 
wyznaczenia obrońcy zażalenie nie przysługuje, a więc jest ono 
niedopuszczalne z mocy ustawy z przywołaniem tu art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k. 
W zażaleniu na to zarządzenie skarżący podniósł, że uprzednio występował 
o obrońcę z urzędu dla sporządzenia kasacji z uwagi na swoją 
niezamożność i wyznaczono takowego w osobie adwokata, który bronił go 
w toku prawomocnie zakończonego postępowania, ale ten nie zapoznając 
się z aktami, w których była opinia innego adwokata, powołanego mu dla 
rozważenia 
sporządzenia 
wniosku 
o 
wznowienie 
prawomocnie 
zakończonego procesu, złożył oświadczenie o braku podstaw do kasacji, w 
sytuacji gdy ten drugi adwokat, nie znajdując podstaw do wznowienia 
procesu, wskazał jednak na istnienie powodów do wniesienia środka 
zaskarżenia w postaci kasacji. Autor zażalenia podniósł w związku z tym, 
że Sąd Okręgowy zlekceważył wskazywane przez niego błędy, jakich 
dopuścił się jego obrońca i uniemożliwił skarżącemu odwołanie się od 
wystawionej przez niego opinii o braku podstaw do kasacji. Wywodząc w 
ten sposób, wniósł on o uchylenie zaskarżonego zarządzenia oraz 
przywrócenie terminu do wniesienia kasacji w jego sprawie sporządzonej 
przez innego, wyznaczonego mu prawnika. 
Rozpoznając to zażalenie Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 

 
3
Prawdą jest, że w tej sprawie, po wydaniu wyroku przez Sąd 
pierwszej instancji, co miało miejsce w dniu 22 grudnia 2010 r., oskarżony, 
w lutym 2011 r., wystąpił do Sądu Okręgowego w P. o powołanie mu 
nowego obrońcy z urzędu, zarzucając dotychczasowemu obrońcy brak 
zainteresowania sprawą, poprzez brak bezpośrednich kontaktów i 
konsultacji linii obrony, wskazując imiennie na innego adwokata, którego 
chciałby mieć za obrońcę. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2011 r., Sąd 
Okręgowy w P. wniosku tego nie uwzględnił wskazując, że w tej sprawie nie 
wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby wątpić w rzetelność, wiedzę lub 
kwalifikacje obrońcy reprezentującego dotąd oskarżonego. Na rozprawie 
odwoławczej oskarżony przyłączył się już w pełni do apelacji wywiedzionej 
od wyroku Sądu Rejonowego przez jego dotychczasowego obrońcę z 
urzędu, a po wydaniu wyroku przez Sąd odwoławczy, którym utrzymano w 
mocy wyrok Sądu meriti, skazujący oskarżonego za dwa przestępstwa z 
art. 244 k.k., w tym jedno w zw. z art. 178a § 1 k.k., wystąpił on odrębnie z 
wnioskiem o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania i 
wyznaczenie mu obrońcy dla sporządzenia tego wniosku oraz o przyznanie 
mu obrońcy z urzędu dla wywiedzenia kasacji od prawomocnego wyroku 
Sądu odwoławczego wydanego w tej sprawie. 
Zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału Sądu Apelacyjnego w P. 
oraz Sądu Okręgowego w P., wyznaczono odrębnie obrońców do 
rozważenia podstaw do wznowienia procesu oraz do wniesienia kasacji, w 
tym ostatnim wypadku w osobie adwokata, który reprezentował go w 
prawomocnie zakończonym procesie. Każdy z tych obrońców złożył 
odrębnie oświadczenia o braku podstaw zarówno do wniesienia kasacji, jak 
i do wznowienia postępowania. Powiadomienia o treści tych oświadczeń 
przekazano skazanemu wraz ze stosownymi pouczeniami. Wówczas to 
Włodzimierz W. wystąpił z wnioskiem o wyznaczenie mu kolejnego obrońcy 
z urzędu dla sporządzenia kasacji wskazując na osobę tego z adwokatów, 

 
4
który wypowiadał się w przedmiocie wznowienia postępowania i 
podnosząc, że wskazał on w swej opinii na istnienie podstawy do 
wniesienia kasacji, podczas gdy adwokat wypowiadający się w przedmiocie 
wniesienia tej właśnie skargi, nie zauważył istnienia powodów do jej 
sporządzenia i wniesienia. Już we wrześniu 2011 r., zarządzeniem 
Przewodniczącego Wydziału Sądu Okręgowego w P., odmówiono 
ustanowienia skazanemu kolejnego obrońcy z urzędu, podnosząc że 
niezadowolenie skazanego z faktu stwierdzenia przez poprzednio 
ustanowionego obrońcę braku podstaw do kasacji, nie daje powodów do 
wyznaczania mu kolejnego adwokata dla rozważenia jej wniesienia. 
Następnie, 
po 
zawiadomieniu 
Włodzimierza 
W. 
o 
wydaniu 
zarządzenia stwierdzającego, że z uwagi na upływ terminów do wniesienia 
kasacji, biegnącego od poprzedniego powiadomienia go o negatywnej 
opinii obrońcy w kwestii tej skargi i zakończeniu w ten sposób 
postępowania okołokasacyjnego, skazany wystąpił z ponownym wnioskiem 
o przyznanie mu adwokata z urzędu dla sporządzenia kasacji, podnosząc 
zastrzeżenia do poprzedniego obrońcy z urzędu oraz przywołując 
podawany przez tego z adwokatów, który wypowiadał się w przedmiocie 
wniosku o wznowienie, fakt, że pierwszym wydanym w tej sprawie 
wyrokiem o charakterze zaocznym skazany został on za przypisane mu 
czyny na kary łagodniejsze niż następnie w postępowaniu prowadzonym po 
złożeniu przez niego sprzeciwu od tego wyroku, co – zdaniem skazanego – 
stanowiło obrazę art. 443 k.p.k., dając podstawę do wniesienia kasacji 
przewidzianą w art. 523 § 1 k.p.k. Wniosku tego nie uwzględniono i 
zarządzeniem z dnia 1 grudnia 2011 r., odmówiono wyznaczenia 
skazanemu kolejnego obrońcy z takim samym uzasadnieniem, jak w 
poprzedniej decyzji w tej materii z września 2011 r. Na zarządzenie to 
Włodzimierz W. złożył zażalenie, w którym przywołał poprzednią 
argumentację odwołującą się do obrazy art. 443 k.p.k. oraz art. 440 k.p.k. i 

 
5
do naruszenia art. 466 § 1 k.p.k. przez wysłanie mu tego zarządzenia bez 
należytych pouczeń co do możliwości żalenia się. Zarządzeniem z dnia 15 
grudnia 
2011 
r. 
odmówiono 
przyjęcia 
tego 
zażalenia 
jako 
niedopuszczalnego z mocy ustawy, z pouczeniem o możliwości 
zaskarżenia odmowy do Sądu Najwyższego, co też skazany zrealizował, 
występując z niniejszym zażaleniem przy zachowaniu terminu jego 
wniesienia. 
Mając na względzie sytuację procesową, w jakiej doszło do 
wystąpienia z powyższym zażaleniem należy stwierdzić, że miały miejsce w 
tej sprawie pewne uchybienia, a dotyczy to sposobu uzasadniania 
zarządzeń odmawiających skarżącemu ustanowienia mu kolejnego obrońcy 
dla wniesienia kasacji, gdyż należało w nich zamiast ogólnikowego 
odwoływania się do niezadowolenia skarżącego wykazać, w oparciu o 
materiał sprawy, że rzeczywiście nie ma powodów do powołania mu 
następnego obrońcy. Rzecz bowiem w tym, że ponowny wniosek o 
ustanowienie obrońcy z urzędu może być skuteczny tylko wtedy, gdy 
zostanie wykazane, że poprzedni obrońca nie wykonał w sposób należyty 
swoich obowiązków procesowych. Wyznaczanie oskarżonemu przez sąd 
obrońcy z urzędu opiera się przy tym na zaufaniu do samej instytucji 
adwokata, a nie na zaufaniu do konkretnej osoby wykonującej ten zawód. 
Tym samym podnoszenie przez skarżącego, że nie ma on zaufania do 
obrońcy powołanego mu dla sporządzenia kasacji, nie jest przyczyną, która 
stwarzałaby możliwość ustanowienia mu innego adwokata dla realizacji 
tego celu. 
Skarżącemu należy zaś wyjaśnić, że zupełnym nieporozumieniem jest 
przywoływanie przez niego, w ślad za adwokatem, który sporządzał opinię 
odnośnie podstaw do wznowienia procesu, iż w sprawie tej dopuszczono 
się obrazy art. 443 k.p.k. na skutek surowszego ukarania go za przypisane 
mu przestępstwa, niż miało to miejsce wcześniej w wyroku zaocznym, od 

 
6
którego wniósł on sprzeciw, co może być podstawą kasacji. Przepis art. 443 
k.p.k. dotyczy bowiem jedynie postępowania prowadzonego w trybie 
środków odwoławczych, tj. w związku z apelacją lub zażaleniem i 
wprowadza on zakaz pogorszenia sytuacji prawnej, gdy w wyniku 
rozpoznania środka odwoławczego, wniesionego na korzyść oskarżonego, 
dojdzie do uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego 
rozpoznania. Sprzeciw od wyroku zaocznego nie jest jednak środkiem 
odwoławczym, lecz innym środkiem zaskarżenia, nie mają więc do niego 
zastosowania 
zasady 
dotyczące 
środków 
odwoławczych. 
Jego 
uwzględnienie, a to miało miejsce w tej sprawie, powoduje ponowne 
rozpoznanie sprawy od początku, które następuje przy tym na zasadach 
ogólnych (art. 482 § 3 zd. 1 k.p.k.). Wyrok zaoczny traci bowiem wówczas 
moc i tym samym nie wiąże sądu, który może orzec odmiennie niż w tym 
wyroku, w tym także surowiej. Takie zatem postąpienie Sądu nie jest w 
żadnej mierze rażącą obrazą prawa, która mogłaby stanowić podstawę do 
wniesienia kasacji. Nie można w związku z tym również doszukiwać się w 
powyższym 
skazaniu 
obrazy 
art. 
440 
k.p.k., 
czyli 
tzw. 
rażącej 
niesprawiedliwości wyroku, jaką można byłoby podnieść w kasacji. Sądy 
nie były bowiem w żadnej mierze związane karami wymierzonymi w wyroku 
zaocznym, który na skutek sprzeciwu utracił swoją moc. 
Czynienie zatem przez skarżącego zarzutu adwokatowi, który 
wypowiadał się w przedmiocie podstaw do kasacji, że nie dostrzegł tych 
kwestii w swojej opinii, a tym samym nie zapoznał się też z opinią obrońcy 
przedstawiającego stanowisko co do istnienia podstaw do wznowienia 
procesu, który je dostrzegł, czyli że nie zapoznawał się też w ogóle z 
aktami, a przez to nie wywiązał się należycie ze swoich obowiązków z 
urzędu, nie jest ani zasadne, ani uprawnione. To właśnie bowiem pierwszy 
z tych obrońców słusznie kwestii tej nie podnosił, skoro nie oznaczała ona 
naruszenia prawa o charakterze kasacyjnym, nota bene nie mógł on też 

 
7
znać opinii drugiego z adwokatów, skoro obie te opinie sporządzane były w 
tym samym dniu, a wpłynęły do Sądów w zupełnie różnych datach, i to 
jedna do Sądu Apelacyjnego, a druga do Sądu Okręgowego. 
Całkowicie niezasadne jest też zarzucanie przez skarżącego 
rzekomej obrazy przez Sąd Okręgowy art. 466 § 1 k.p.k., przy 
przekazywaniu mu zarządzeń tego Sądu odmawiających ustanowienia 
nowego obrońcy z urzędu, jako że przepis ten ogólnie jedynie stwierdza, że 
do zażaleń na zarządzenia stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżaniu 
postanowień, a te ostatnie zakładają, że poza przypadkami, gdy decyzja 
procesowa zamyka drogę do wydania wyroku lub dotyczy środka 
zabezpieczającego, zażalenie służy jedynie, gdy ustawa wyraźnie je 
przewiduje w danej sytuacji (art. 459 § 2 in fine k.p.k.). W odniesieniu zaś 
do odmowy ustanowienia obrońcy w postępowaniu związanym z 
wnoszeniem kasacji, w art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k., wyraźnie wskazano, że 
zażalenie nie przysługuje na odmowę wyznaczenia adwokata w celu 
sporządzenia tego środka zaskarżenia; zażalenia takiego nie przewiduje się 
zresztą również przy odmowie ustanowienia obrońcy w toku samego 
procesu, gdyż normujący tę kwestię art. 78 k.p.k. nie zakłada możliwości 
zaskarżenia takich decyzji. Tym samym, skoro ten środek odwoławczy nie 
przysługiwał, nie było też podstaw pouczania skazanego o możliwości 
żalenia się na zarządzenia o odmowie ustanowienia adwokata z urzędu. 
Pouczenie takie znalazło się w ostatnim z zarządzeń, ale to dlatego, że była 
to odmowa przyjęcia zażalenia na uprzednie zarządzenie o odmowie 
ustanowienia adwokata. Zarządzenie odmawiające przyjęcia zażalenia jest 
zaś zarządzeniem zamykającym drogę do wydania wyroku, a tym samym, 
stosownie do art. 459 § 1 k.p.k., jest ono zaskarżalne. 
Powyższe wskazuje, że żadne z uchybień podnoszonych przez 
skarżącego nie miało miejsca w tej sprawie w zakresie odmowy 
ustanowienia mu kolejnego obrońcy z urzędu dla wniesienia kasacji, a 

 
8
zarządzenie odmawiające przyjęcia zażalenia na ostatnią odmowę 
powołania oskarżonemu takiego obrońcy, jest zgodne z prawem. Dlatego 
też utrzymano to zarządzenie w mocy, uznając samo zażalenie za 
niezasadne. 
Mając to wszystko na względzie orzeczono jak na wstępie.