V KO 31/23

SN
V KO 31/23
POSTANOWIENIE
Dnia 7 listopada 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)
‎
SSN Andrzej Stępka (sprawozdawca)
‎
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
w sprawie
skazanego
K. Z.
po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 7 listopada 2023 r.
z urzędu kwestii wznowienia postępowania zażaleniowego
zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego
z dnia 15 lutego 2023 r., w sprawie V KZ 59/22,
utrzymującym w mocy postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 21 września 2022 r.,
o nieuwzględnieniu wniosku skazanego o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt II AKa 267/20,
p o s t a n o w i ł
1. na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wznowić postępowanie zażaleniowe;
2. uchylić postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2023 r., V KZ 59/22 - i sprawę w przedmiocie zażalenia skazanego na
postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt II AKa 267/20, przekazać Izbie Karnej Sądu
Najwyższego do ponownego rozpoznania;
3. kosztami postępowania wznowieniowego obciążyć Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 15 lutego 2023 r., w sprawie o sygn. akt V KZ 59/22, Sąd Najwyższy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, na mocy którego Sąd Apelacyjny w Gdańsku na podstawie art. 126 § 1 k.p.k., nie uwzględnił wniosku K. Z. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt II AKa 267/20.
W dniu 6 marca 2023 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo skazanego K. Z. zatytułowane „Wniosek o uznanie za nieistniejące postanowienia z dnia 15.02.2023 r. w sprawie w przedmiocie zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21.09.2022 r. o sygn. II AKa 267/20”. W piśmie tym skazany stwierdził - „Pan Marek Siwek nie jest sędzią Sądu Najwyższego, a mimo to orzekał w sprawie. (…) Uchylenie uchwały KRS nr
[…]
dotyczącej powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego Pana Marka Siwka spowodowało, że akt powołania do pełnienia urzędu sędziego SN, którego Prezydent RP dokonał w oparciu o tę uchwałę, nie znajduje podstawy wymaganej przez art. 179 Konstytucji. Brak tej podstawy wystąpił wprawdzie dopiero po dokonaniu aktu powołania, ale było to wyłącznie wynikiem naruszenia postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 września 2018 r. (w którym NSA wstrzymał wykonanie tej uchwały), co w żaden sposób nie może pomniejszać wagi faktycznego braku podstawy do dokonania prezydenckiego aktu powołania do pełnienia urzędu sędziego”.
W kolejnym piśmie z dnia 16 marca 2023 r. (wpłynęło do Sądu Najwyższego w dniu 21 marca 2023 r.), zatytułowanym „W związku z wnioskiem o uznanie za nieistniejące postanowienia z dnia 15.02.2023 r. w sprawie w przedmiocie zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21.09.2022 r. o sygn. II AKa 267/20”, wnioskodawca wskazał, że wnosi o uznanie jego poprzedniego pisma za wniosek o wznowienie postępowania, albowiem skład sądu orzekającego w sprawie zażalenia nie stanowił sądu bezstronnego i niezawisłego w znaczeniu konstytucyjnym i konwencyjnym, gdyż, jak wynika z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd Najwyższy – Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych orzekający w składach złożonych z powołanych w ten sposób sędziów, został pozbawiony przymiotu sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji, co skutkowało naruszeniem tego postanowienia przez Rzeczpospolitą Polską, więc potrzeba wznowienie postępowania wynika z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zawarta w piśmie skazanego sygnalizacja skutkowała wznowieniem z urzędu postępowania zażaleniowego, uchyleniem postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2023 r., w sprawie V KZ 59/22 - i przekazaniem sprawy w przedmiocie zażalenia skazanego Izbie Karnej Sądu Najwyższego do ponownego rozpoznania. Zasadniczym problemem, wymagającym rozstrzygnięcia na wstępie jest kwestia, czy postanowienie Sądu Najwyższego wydane w trybie zażaleniowym o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia może zostać wzruszone poprzez wznowienie tego postępowania. Należy stwierdzić, że co do zasady, m
ożliwe jest wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem Sądu Najwyższego, jednak tylko takiego postępowania, które co do
meritum
zakończyło się przed tym Sądem. Nie może ulegać wątpliwości, że w
niosek skazanego dotyczył postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego i że dopuszczalne jest w tej sytuacji wznowienie postępowania na podstawie art. 542 § 3 k.p.k., co wynika z utrwalonej już linii orzeczniczej tego Sądu.
W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., w sprawie II KO 73/22 (LEX nr 35474095), trafnie wskazano, że: - „w formule z art. 540 § 1 k.p.k.
<<
postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem
>>
mieści się bezspornie także postępowanie, w którym wydano postanowienie o oddaleniu wniosku o wznowienie postępowania oraz postanowienie o oddaleniu kasacji, są to bowiem orzeczenia kończące postępowanie sądowe – odpowiednio: co do wznowienia postępowania oraz kasacji”. Stanowisko to zostało podtrzymane w kolejnych postanowieniach: z dnia
21 czerwca 2023 r., w sprawie V KO 17/22 (LEX nr 3572359) oraz z dnia 21 czerwca 2023 r., w sprawie V KO 30/22 (LEX nr 3572360).
Skrótowo rzecz ujmując wskazano w nich, że o
ile podstawy wznowienia z art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. czy z art. 540a k.p.k. ograniczają przedmiot postępowania wznowieniowego do zasadniczego przedmiotu postępowania, tj. odpowiedzialności karnej, to już podstawy z art. 540 § 1 pkt 1 k.p.k., czy z art. 540 § 2 i 3 k.p.k., a wreszcie z art. 542 § 3 k.p.k., takiego związku nie wskazują. Za tego rodzaju wynikiem wykładni językowej i systemowej przemawiają też względy celowościowe.
W orzeczeniach tych szeroko omówiono, na jakiej podstawie Sąd Najwyższy uznawał w przeszłości, że możliwe jest
wzruszenie – w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia, w tym w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wznowienie postępowania – prawomocnych orzeczeń zapadłych przed sądami powszechnymi, czy także przed Sądem Najwyższym, przyjmując tym samym, iż orzeczeniom tym, a zatem i orzeczeniom Sądu Najwyższego, przysługuje atrybut
<<
orzeczenia kończącego postępowania sądowe
>>
w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k. i art. 521 § 1 k.p.k. Nie ma potrzeby powtarzania w tym miejscu obszernych argumentów wyłożonych w cytowanych judykatach, wystarczy odesłać do ich lektury z zaznaczeniem, że skład Sądu Najwyższego rozpoznający niniejszą sprawę w pełni je aprobuje uznając za swoje.
Odnosząc się w przedmiotowej sprawie do merytorycznych podstaw wznowienia postępowania rację przyznać należy wnioskodawcy, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3).
Tego rodzaju wykładnia powołanego wyżej przepisu dokonana została przez Sąd Najwyższy w uchwale trzech połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. BSA I-4110-1/20 (OSNKW 2020, z. 2, poz. 7), gdzie w sposób jasny i przekonujący przestawiono powody zajęcia takiego stanowiska. Jak to trafnie wywiedziono w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych po zapadnięciu tej uchwały, zachowała ona nadal moc obowiązującą, wiążąc wszystkie składy Sądu Najwyższego [art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym – dalej jako u.S.N.], a faktu tego nie może zmienić wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20 (OTK-A 2020, poz. 61). Żaden bowiem przepis ustawy zasadniczej nie przyznaje Trybunałowi Konstytucyjnemu uprawnienia do stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP orzeczeń sądowych. W konsekwencji Sąd Najwyższy nie jest związany tym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego
[zob. w tym przedmiocie:
uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2023 r., III KK 109/23, LEX nr 3567563; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41; z dnia 29 września 2021, V KZ 47/21, LEX nr 3230203; z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22, LEX nr 3371942; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, nr 10, poz. 95; a także najnowsze orzecznictwo w tzw. sprawach testowych (art. 29 § 5 u.S.N.): postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 lutego 2023 r., II KB 10/22, OSNK 2023, z. 5 – 6, poz. 28; z dnia 13 kwietnia 2023 r., III CB 6/23].
Przeprowadzoną przez Sąd Najwyższy w powołanych na wstępie orzeczeniach wykładnię przepisów Kodeksu postępowania karnego oraz ustawy o Sądzie Najwyższym, w powiązaniu z wykładnią przepisów konwencyjnych ten skład Sądu Najwyższego w całej rozciągłości podziela i do niej się w tym miejscu odwołuje, uznając ją za własną.
W sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, że sędzia Marek Siwek został powołany na urząd sędziego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Istotne jest jednak to, że tak ukształtowana KRS - zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. (I KZP 2/22) - nie jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1, a zatem nie może skutecznie i w zgodzie z Konstytucją wypełniać roli wskazanej w jej art. 179. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 września 2018 r. (II GW 28/18) wstrzymał wykonanie uchwały KRS z dnia 28 sierpnia 2018 r., nr
[…]
, w części dotyczącej przedstawienia (nieprzedstawienia) wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, w tym sędziego Marka Siwka, lecz Prezydent RP wręczył w dniu 10 października 2018 r. akt powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego, który to akt sędzia Marek Siwek przyjął i złożył stosowne ślubowanie. W dniu 11 października 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził nieważność w całości uchwały KRS z dnia 28 sierpnia 2018 r., nr
[…]
, co w konsekwencji oznacza, że brak jest wymaganego Konstytucją RP wniosku KRS o przedstawieniu kandydatury Marka Siwka Prezydentowi RP do powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2023 r., I ZB 52/22).
Pogląd ten wzmacnia wyrok ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., sprawa Dolińska – Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19), w którym Trybunał ten stwierdził, że nieprawidłowości w procesie nominacji sędziów do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego naruszyły legitymację tej Izby w takim stopniu, że w następstwie z natury wadliwej procedury nominacji sędziów, nie posiadała ona i nadal nie posiada atrybutów
<<
sądu
>>
, który jest
<<
zgodny z prawem
>>
w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC). Sama istota przedmiotowego prawa została zatem naruszona (pkt 353) i w świetle powyższego oraz uwzględniając swoją ogólną ocenę w ramach trzystopniowego testu przedstawionego w uzasadnieniu swojego wyroku, Trybunał stwierdził, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, która rozpatrywała sprawy skarżących, nie była
<<
sądem ustanowionym ustawą
>>
(pkt 354). W identyczny sposób wypowiedział się ETPCz w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r., sprawa ADVANCE PHARMA Sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20), a dotyczącego orzeczenia Sądu Najwyższego wydanego w Izbie Cywilnej z udziałem osób powołanych w tej Izbie na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r.
Należy podkreślić, że pierwotnie sędzia Marek Siwek został powołany przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu sędziego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, następnie decyzją Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego został przeniesiony do orzekania w Izbie Karnej Sądu Najwyższego. Wszyscy sędziowie zostali powołani przez Prezydenta RP do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w takiej samej procedurze, jak uprzednio sędziowie powołani do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Wszystkie te powołania zostały ocenione tak przez Sąd Najwyższy, jak i TSUE oraz ETPC, jako dokonane z rażącym naruszeniem prawa, a sąd z udziałem tak powołanych sędziów nie jest „sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji.
(zob. szeroka argumentacja przedstawiona w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2023 r., I ZB 52/22; w cytowanym wcześniej postanowieniu SN z dnia
21 czerwca 2023 r., w sprawie V KO 30/22 oraz w postanowieniu SN z dnia 14 czerwca 2023 r., w sprawie II KO 73/22, LEX nr 3574095)
.
W konsekwencji zaistnienia w tej sprawie na etapie postępowania zażaleniowego uchybienia o jakim mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., Sąd Najwyższy wznowił to postępowanie, co z kolei implikowało uchylenie postanowienia Sądu Najwyższego z
dnia 15 lutego 2023 r., V KZ 59/22 - i przekazanie zażalenia skazanego do ponownego rozpoznania w postępowaniu zażaleniowym.
Oczywiste jest przy tym, że przy ponownym rozpoznaniu tego zażalenia konieczne są do podjęcia czynności pozwalające na uniknięcie tożsamego, jak w dotychczasowym postępowaniu, uchybienia.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.
[SOP]
[ms]