V KKN 507/99
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał kasację obrońcy Janusza C., skazanego za uszkodzenie ciała Antoniego S. Sądy niższych instancji uznały oskarżonego za winnego, odrzucając jego argument o działaniu w obronie koniecznej. Sąd Okręgowy w Ś. uzasadniał swoje stanowisko tym, że działanie oskarżonego nastąpiło przed zadaniem ciosu nożem przez pokrzywdzonego i że oskarżony nie miał świadomości, jaki przedmiot wyjął pokrzywdzony. Sąd Najwyższy uznał te argumenty za błędne, podkreślając, że ustawodawca posługuje się pojęciem zamachu, a nie niebezpieczeństwa, i że bezpośredniość zamachu istnieje również wtedy, gdy istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa ataku w najbliższej chwili. Zamach rozpoczyna się już w chwili, gdy zachowanie sprawcy ukierunkowane na naruszenie dobra prawnego jest tak zaawansowane, że brak przeciwdziałania doprowadzi do istotnego niebezpieczeństwa. Sąd Najwyższy wskazał, że obrona konieczna jest dopuszczalna także wtedy, gdy zagrożenie jest nieuchronne, a zwłoka w podjęciu akcji obronnej może mieć negatywne następstwa. W analizowanym przypadku, mimo że oskarżony uderzył pokrzywdzonego przed otrzymaniem ciosu nożem, jego działanie miało cechy obrony koniecznej, ponieważ nastąpiło w reakcji na wyciągnięcie przez pokrzywdzonego niebezpiecznego narzędzia. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone wyroki i uniewinnił Janusza C.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia bezpośredniego zamachu w kontekście obrony koniecznej, dopuszczalność obrony w sytuacji nieuchronnego zagrożenia.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale zasady interpretacji obrony koniecznej są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy działanie podjęte w celu odparcia zamachu, który nie nastąpił jeszcze, ale jest nieuchronny, może być uznane za obronę konieczną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obrona konieczna jest dopuszczalna także wtedy, gdy zagrożenie dla dobra prawnego wprawdzie jeszcze nie nastąpiło, ale jest nieuchronne, a zwłoka w podjęciu akcji obronnej może mieć ujemne następstwa dla skuteczności obrony.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawodawca posługuje się pojęciem zamachu, a nie niebezpieczeństwa. Bezpośredniość zamachu istnieje również wtedy, gdy istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa ataku w najbliższej chwili, a zamach rozpoczyna się już w chwili, gdy zachowanie sprawcy ukierunkowane na naruszenie dobra prawnego jest tak zaawansowane, że brak przeciwdziałania doprowadzi do istotnego niebezpieczeństwa.
Czy można utożsamiać pojęcia zamachu i niebezpieczeństwa w kontekście obrony koniecznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustawodawca przy określeniu obrony koniecznej posługuje się pojęciem zamachu, a nie pojęciem niebezpieczeństwa, nie można więc tych pojęć utożsamiać ani też określać granic pojęcia zamachu za pomocą pojęcia niebezpieczeństwa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił rozróżnienie między zamachem a niebezpieczeństwem, wskazując, że obrona konieczna odnosi się do odparcia zamachu, a nie tylko do sytuacji zagrożenia.
Czy oskarżony, który uderzył pokrzywdzonego po tym, jak ten wyciągnął z kieszeni nóż sprężynowy, działał w obronie koniecznej, nawet jeśli nie miał pewności co do rodzaju narzędzia i nie nastąpił jeszcze cios?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, działanie oskarżonego miało wszelkie cechy działania w obronie koniecznej i nie stanowiło przestępstwa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji błędnie oceniły bezpośredniość i rzeczywistość zamachu. Działanie oskarżonego było reakcją na wyciągnięcie przez pokrzywdzonego potencjalnie niebezpiecznego narzędzia, co uzasadniało podjęcie akcji obronnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Janusz C. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Antoni S. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
Przepisy (10)
Główne
k.k. art. 25 § § 1
Kodeks karny
Obrona konieczna dopuszczalna jest także wtedy, gdy zagrożenie dla dobra prawnego wprawdzie jeszcze nie nastąpiło, ale jest nieuchronne, a zwłoka w podjęciu akcji obronnej może mieć ujemne następstwa dla skuteczności obrony. Bezpośredniość zamachu istnieje również wtedy, gdy istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa ataku w najbliższej chwili.
k.k. art. 157 § § 1
Kodeks karny
Dotyczy uszkodzenia ciała naruszającego czynności narządów ciała na czas powyżej siedmiu dni.
k.p.k. art. 537 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy uchylenia wyroku i uniewinnienia oskarżonego.
Pomocnicze
k.k. art. 58 § § 3
Kodeks karny
Dotyczy ustalenia stawki dziennej grzywny.
k.p.k. art. 5 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy rozstrzygania wątpliwości na korzyść oskarżonego.
k.p.k. art. 424 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku.
k.p.k. art. 395
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy kasacji.
k.p.k. art. 92
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku sądu ujawniania dowodów.
k.p.k. art. 427 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy wymogów formalnych skargi kasacyjnej.
k.p.k. art. 513
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy kasacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Działanie oskarżonego było podjęte w obronie koniecznej. • Sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały pojęcie bezpośredniego zamachu. • Bezpośredniość zamachu istnieje również wtedy, gdy zagrożenie jest nieuchronne.
Odrzucone argumenty
Oskarżony nie działał w obronie koniecznej, ponieważ uderzył pokrzywdzonego przed zadaniem ciosu nożem. • Oskarżony nie miał świadomości, jaki przedmiot wyjął pokrzywdzony.
Godne uwagi sformułowania
Ustawodawca przy określeniu obrony koniecznej posługuje się pojęciem zamachu a nie pojęciem niebezpieczeństwa, nie można więc tych pojęć utożsamiać ani też określać granic pojęcia zamachu za pomocą pojęcia niebezpieczeństwa. • Bezpośredniość zamachu wchodzi w grę również gdy istnieje wysoki stopień prawdopodobieństwa, że zagrożone atakiem dobro zostanie zaatakowane w najbliższej chwili. • Zamach taki rozpoczyna się już w chwili, gdy zachowanie sprawcy ukierunkowane na naruszenie dobra prawnego jest tak zaawansowane, że brak przeciwdziałania doprowadzi do istotnego niebezpieczeństwa dla dobra prawnego. • Trudno o większe nagromadzenie nieporozumień w takim – jak to przyjął Sąd Okręgowy – osądzie warunków, jakimi cechować się ma działanie podjęte w obronie koniecznej.
Skład orzekający
A. Deptuła
przewodniczący-sprawozdawca
W. Kozielewicz
sędzia
J. Krośnicki
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia bezpośredniego zamachu w kontekście obrony koniecznej, dopuszczalność obrony w sytuacji nieuchronnego zagrożenia."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale zasady interpretacji obrony koniecznej są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest precyzyjna interpretacja pojęć prawnych (zamach vs. niebezpieczeństwo) i jak Sąd Najwyższy może skorygować błędne rozumienie prawa przez sądy niższych instancji, prowadząc do uniewinnienia.
“Czy uderzenie napastnika, zanim zdąży on użyć noża, to obrona konieczna? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.