V KKN 362/2000

POSTANOWIENIE Z DNIA 17 PAŹDZIERNIKA 2000 R. V KKN 362/2000 Przepisy kodeksu postępowania karnego nie zawierają analogicz- nych unormowań, wyłączających, bądź ograniczających uprawnienie oskarżonego do wniesienia apelacji od wyroku skazującego wydanego w trybie art. 387 k.p.k. Należy przyjąć zatem, że wyrok taki podlega kontroli instancyjnej na ogólnych zasadach. Mimo, że wymiar kary zostaje orze- czony w rezultacie zaaprobowania przez sąd wniosku oskarżonego i przy zgodzie prokuratora oraz pokrzywdzonego, to każda ze stron może wnieść apelację od wyroku i wysunąć w niej także zarzut rażącej niewspółmierno- ści kary. Wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji w trybie art. 387 k.p.k. nie modyfikuje zasad kontroli instancyjnej orzeczenia z punktu wi- dzenia podstaw zaskarżenia, określonych w art. 438 k.p.k. Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz. Sędziowie SN: H. Gradzik (sprawozdawca), Z. Stefaniak. Prokurator Prokuratury Krajowej: J. Gemra. Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 17 października 2000 r. spra- wy Andrzeja Ł. oskarżonego z art. 242 § 3 k.k. z powodu kasacji, wniesio- nej przez Prokuratora Okręgowego w S od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 7 marca 2000 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia 31 sierpnia 1999 r., oddalił kasację (…). 2 Z u z a s a d n i e n i a : Prokurator Rejonowy w W. oskarżył Andrzeja Ł. o to, że w okresie od 13 grudnia 1998 r. do 3 marca 1999 r. w W., korzystając z przerwy w od- bywaniu kary pozbawienia wolności, bez usprawiedliwionej przyczyny nie powrócił do Aresztu Śledczego po upływie wyznaczonego terminu – tj. o przestępstwo z art. 242 § 3 k.k. Na rozprawie przed Sądem Rejonowym w W. oskarżony złożył wnio- sek w trybie art. 387 § 1 k.p.k. o wydanie wyroku skazującego i wymierze- nie mu kary 3 miesięcy pozbawienia wolności bez przeprowadzenia postę- powania dowodowego. Prokurator wyraził zgodę na warunki skazania za- proponowane przez oskarżonego. Sąd Rejonowy przychylił się do wniosku i wyrokiem z dnia 31 sierpnia 1999 r., skazując Andrzeja Ł., bez przeprowadzenia postępowania dowo- dowego, za przestępstwo z art. 242 § 3 k.k., wymierzył mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności. Od tego wyroku wydanego w trybie art. 387 k.p.k., a zatem w warun- kach dobrowolnego poddania się odpowiedzialności karnej, oskarżony wniósł jednak apelację. Zarzucił skarżonemu rozstrzygnięciu rażącą nie- współmierność kary. Wskazując na bardzo trudną sytuację materialną i ro- dzinną, wniósł o zmianę wyroku przez warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności. Rozpoznający apelację Sąd Okręgowy w S., w wyroku z dnia 7 mar- ca 2000 r., uwzględnił wniosek oskarżonego i zawiesił warunkowo na okres 3 lat wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności. Od prawomocnego wyroku Prokurator Okręgowy w S. wniósł kasację na niekorzyść oskarżonego. Zarzucił rażące naruszenie prawa karnego procesowego, mające wpływ na treść wyroku, a mianowicie przepisu art. 3 387 § 1 i 2 k.p.k., przez zawarcie w wyroku skazującym Andrzeja Ł. roz- strzygnięcia odmiennego od uzgodnionego między stronami i zaakcepto- wanego przez sąd pierwszej instancji. W konkluzji skarżący wniósł o uchy- lenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania. (…) W toku rozprawy kasacyjnej Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o oddalenie kasacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W kasacji skarżący zarzuca rażącą obrazę art. 387 § 1 i 2 k.p.k. po- legającą na tym, że w postępowaniu odwoławczym sąd drugiej instancji, mimo negatywnego stanowiska prokuratora zmienił na korzyść oskarżone- go rozstrzygnięcie o karze. Z całości wywodu zamieszczonego w uzasad- nieniu można wnosić, że autor kasacji kieruje się założeniem, iż rozstrzy- gnięcie co do wymiaru kary podjęte w rezultacie przychylenia się przez sąd pierwszej instancji do konsensusu między oskarżonym a oskarżycielem publicznym (ew. także pokrzywdzonym) powinno zachować trwałość. Od wynegocjowanych warunków skazania można natomiast odstąpić tylko po ponownym rozpoznaniu sprawy przed sądem pierwszej instancji na ogól- nych zasadach, albo raz jeszcze w trybie art. 387 k.p.k., przy zaakcepto- waniu przez sąd ugody innej już treści. W myśl tej koncepcji skarżącego sąd odwoławczy nie byłby władny uwzględnić wniosku strony o zmianę za- skarżonego wyroku i wymierzenie oskarżonemu kary innej, niż ta, na którą strona skarżąca wyraziła zgodę przed sądem pierwszej instancji. W prze- ciwnym bowiem razie naruszony zostaje model konsensualnego rozstrzy- gania sprawy karnej, a zwłaszcza ten jego element, który zakłada defini- tywność zgody stron na rodzaj i rozmiar orzekanych kar. Prezentowanemu w kasacji poglądowi nie można odmówić pewnej dozy racjonalności. Istotnie, od oskarżonego, który decyduje się na dobro- wolne poddanie się odpowiedzialności karnej należałoby oczekiwać kon- 4 sekwencji. Przecież na warunkach przez niego samego zaproponowanych strona przeciwna wyraziła zgodę na zakończenie procesu bez przeprowa- dzenia postępowania dowodowego. Stanowisko skarżącego, trafnie odczy- tujące intencje ustawodawcy, który przez wprowadzenie unormowań za- wartych w art. 387 k.p.k., zmierzał do uproszczenia i przyspieszenia po- stępowań karnych w sprawach drobniejszych, nie znajduje jednak wspar- cia jurydycznego w przepisach procedury karnej normujących postępowa- nie odwoławcze. Szczególne, co do postępowania odwoławczego rozwiązania usta- wowe przyjmowano do funkcjonującej w prawie karnym skarbowym insty- tucji dobrowolnego poddania się karze, z której regulacja zawarta w art. 387 k.p.k. w dużym stopniu czerpie swój rodowód (por. Z. Gostyński – No- we instytucje prawa karnego nawiązujące do prawa karnego skarbowego, Prok. i Pr. 1999 z. 10). W obowiązującej do dnia 16 października 1999 r. ustawie karnej skarbowej z dnia 26 października 1971 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 22, poz. 103 ze zm.) wykluczono możliwość zaskarżenia postanowienia finansowego organu orzekającego o zezwoleniu na dobrowolne poddanie się karze, stanowiąc w art. 198 § 2, że staje się ono prawomocne z chwilą doręczenia oskarżonemu. W kodeksie karnym skarbowym (ustawa z dnia 10 września 1993 r. – Dz. U. Nr 930 ze zm.) instytucja dobrowolnego pod- dania się odpowiedzialności została rozbudowana (rozdział 16), przy czym decyzję procesową w tym przedmiocie przekazano do właściwości sądu. Dopuszczono wprawdzie zaskarżenie postanowienia sądu ale tylko w wy- padkach, gdy sąd orzekł grzywnę lub przepadek przedmiotów (ew. równo- wartość pieniężną) w rozmiarach przekraczających dobrowolne poddanie się sprawcy tym karom (art. 149 § 1). Po wydaniu postanowienia kończą- cego postępowanie karne skarbowe w warunkach dobrowolnego poddania się odpowiedzialności przez sprawcę nie może on cofnąć skutecznie swo- 5 jego wniosku, a tym samym kwestionować rozmiary dolegliwości karnych określonych już przez sąd. Przepisy kodeksu postępowania karnego nie zawierają analogicz- nych unormowań, wyłączających, bądź ograniczających uprawnienie oskarżonego do wniesienia apelacji od wyroku skazującego wydanego w trybie art. 387 k.p.k. Należy przyjąć zatem, że wyrok taki podlega kontroli instancyjnej na ogólnych zasadach (P. Hofmański, E. Sadzik, Z. Zgryzek – Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck, 1999, s. 361, Z. Gostyński – op. cit.). Mimo, że wymiar kary zostaje orze- czony w rezultacie zaaprobowania przez sąd wniosku oskarżonego i przy zgodzie prokuratora oraz pokrzywdzonego, to każda ze stron może wnieść apelację od wyroku i wysunąć w niej także zarzut rażącej niewspółmierno- ści kary. Wydanie wyroku przez sąd pierwszej instancji w trybie art. 387 k.p.k. nie modyfikuje zasad kontroli instancyjnej orzeczenia z punktu wi- dzenia podstaw zaskarżenia, określonych w art. 438 k.p.k. Dopuszczenie zaskarżalności rozstrzygnięcia o karze zawartego w wyroku wydanym w trybie art. 387 k.p.k. jest uzasadnione także z punktu widzenia celów postępowania karnego, do których ustawodawca odwołuje się w § 2 tego przepisu. Jednym z warunków ich realizacji jest trafne za- stosowanie środków przewidzianych w prawie karnym (art. 2 § 1 pkt. 2 k.p.k.), a więc właśnie kar i środków karnych. Mijałoby się z celem postę- powania karnego wymierzenie oskarżonemu, nawet przy zgodzie prokura- tora i pokrzywdzonego, kary rażąco niewspółmiernej. Konsensualny tryb ustalenia wysokości kary nie zwalnia wszak sądu pierwszej instancji od oceny czy uzgodnienie stron nie narusza w rażącym stopniu zasad wymia- ru kary unormowanych w kodeksie karnym (art. 53-63). Nie ma zatem pod- staw, by przyjąć, że rozstrzygnięcie o wymiarze kary zawarte w wyroku orzeczonym w procedurze przewidzianej w art. 387 k.p.k. nie podlega kon- troli instancyjnej. 6 Skoro zaś postępowanie odwoławcze w odniesieniu do rozstrzygnię- cia o karze toczy się na ogólnych zasadach, to oczywiste staje się, że sąd drugiej instancji może zmienić zaskarżony wyrok w części dotyczącej wy- miaru kary, w granicach służących mu uprawnień procesowych określo- nych w art. 437 § 1 k.p.k. (przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z art. 434 i 454 § 2 i 3 k.p.k.), jeśli uzna za zasadny zarzut rażącej nie- współmierności kary. Tak właśnie postąpił Sąd Okręgowy w S. po rozpo- znaniu apelacji wniesionej przez oskarżonego. Reasumując powyższy wywód należy stwierdzić, że zarzut kasacji Prokuratora Okręgowego w S. okazał się niezasadny. W postępowaniu przed Sądem Okręgowym nie doszło bowiem i nie mogło dojść do naru- szenia art. 387 § 1 i 2 k.p.k. Przepisy te, wyłączające możliwość orzecze- nia kary innej, niż wskazana we wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego (por. wyrok SN z dnia 7 września 1999 r. WKN 32/99, OSNKW 1999, z. 11-12, poz. 77) obowiązują tylko w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Kontrola odwoławcza odbywa się natomiast na zwyczajnych zasadach. Oznacza to, że ocena zasadności zarzutów apela- cyjnych przebiega według ogólnych kryteriów ustawowych, niezależnie od tego, iż do wydania zaskarżonego wyroku doszło w trybie art. 387 k.p.k. (…)