V KK 82/09

Sąd Najwyższy2009-07-07
SNKarneprzestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemuWysokanajwyższy
zamówienia publicznefunkcjonariusz publicznyniedopełnienie obowiązkówprzekroczenie uprawnieńpoświadczenie nieprawdykodeks karnysąd najwyższykasacja

Sąd Najwyższy uchylił wyrok uniewinniający urzędników oskarżonych o niedopełnienie obowiązków i poświadczenie nieprawdy przy zakupie samochodu służbowego, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Prokurator wniósł kasację od wyroku uniewinniającego burmistrza, skarbnika i sekretarza gminy od zarzutów niedopełnienia obowiązków i poświadczenia nieprawdy przy zakupie samochodu służbowego. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, uchylając wyrok sądu okręgowego i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd wskazał na błędy w wykładni przepisów dotyczących odpowiedzialności urzędników oraz naruszenia przepisów proceduralnych.

Sprawa dotyczyła zakupu samochodu służbowego przez Urząd Miasta i Gminy, w którym oskarżono burmistrza, skarbnika i sekretarza o niedopełnienie obowiązków i przekroczenie uprawnień przy zamówieniu publicznym (art. 231 § 1 k.k.) oraz poświadczenie nieprawdy w dokumentacji (art. 271 § 1 k.k.). Sąd Rejonowy skazał oskarżonych, jednak Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 25 listopada 2008 r. uniewinnił ich od zarzucanych czynów. Prokurator Okręgowy wniósł kasację, zarzucając sądowi okręgowemu rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego. Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, uznał wszystkie zarzuty za zasadne. Po pierwsze, Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował art. 231 § 1 k.k., wyłączając odpowiedzialność urzędników za czyny związane z wydatkowaniem środków publicznych, podczas gdy przepis ten ma zastosowanie również w takich przypadkach, a art. 296 k.k. nie jest lex specialis w tym kontekście. Po drugie, Sąd Najwyższy uznał, że sąd okręgowy naruszył przepisy proceduralne (art. 7 k.p.k., art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k.), nie wskazując dowodów na poparcie ustaleń dotyczących roli skarbnika jako wykonującego jedynie czynności techniczne. Po trzecie, Sąd Najwyższy uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w odniesieniu do czynu z art. 271 § 1 k.k., wskazując, że opis czynu w wyroku sądu rejonowego zawierał wszystkie znamiona przestępstwa, a sąd okręgowy błędnie przyjął brak znaczenia prawnego poświadczonej nieprawdy. W konsekwencji Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części uniewinniającej i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność uwzględnienia przedstawionych zapatrywań prawnych, w tym oceny społecznej szkodliwości czynów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Funkcjonariusz publiczny odpowiada karnie z art. 231 § 1 k.k. za czyny związane z wydatkowaniem środków publicznych, nawet jeśli wiążą się one ze szkodą majątkową. Przepis art. 296 k.k. nie jest lex specialis w tym zakresie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że art. 296 k.k. dotyczy przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu i wymaga zajmowania się cudzymi sprawami majątkowymi w celu ich powiększenia, co nie ma zastosowania do urzędów samorządowych. Naruszenie zasad zamówień publicznych przez funkcjonariusza publicznego może wypełniać znamiona art. 231 § 1 k.k.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Prokurator Okręgowy w S.

Strony

NazwaTypRola
H. P.osoba_fizycznaoskarżony
J. S.osoba_fizycznaoskarżony
B. K.osoba_fizycznaoskarżony
Prokurator Okręgowy w S.organ_państwowywnioskodawca kasacji
Prokuratura Krajowaorgan_państwowyudział prokuratora

Przepisy (17)

Główne

k.k. art. 231 § § 1

Kodeks karny

Przepis penalizuje przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego. Sąd Najwyższy uznał, że ma zastosowanie również do czynów związanych z wydatkowaniem środków publicznych.

k.k. art. 271 § § 1

Kodeks karny

Przepis penalizuje poświadczenie nieprawdy w dokumencie przez funkcjonariusza publicznego. Sąd Najwyższy uznał, że poświadczona nieprawda dotycząca liczby zapytań o cenę w zamówieniu publicznym ma znaczenie prawne.

Pomocnicze

k.k. art. 296 § § 1

Kodeks karny

Przepis dotyczy przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu (nadużycie zaufania). Sąd Najwyższy uznał, że nie jest lex specialis wobec art. 231 § 1 k.k. w kontekście wydatkowania środków publicznych przez urzędników.

k.p.k. art. 7

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy oceny dowodów przez sąd. Sąd Najwyższy zarzucił sądowi okręgowemu naruszenie tego przepisu poprzez dowolne ustalenia.

k.p.k. art. 413 § § 2 pkt 1

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy wymogów wyroku skazującego, w tym dokładnego określenia przypisanego czynu. Sąd Najwyższy uznał, że opis czynu z art. 271 § 1 k.k. spełniał te wymogi.

k.p.k. art. 424 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku. Sąd Najwyższy zarzucił sądowi okręgowemu naruszenie tego przepisu.

k.p.k. art. 457 § § 3

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego. Sąd Najwyższy zarzucił sądowi okręgowemu naruszenie tego przepisu.

u.z.p. art. 67

Ustawa o zamówieniach publicznych

Określa wymóg skierowania zapytań o cenę do nie mniej niż czterech dostawców. Naruszenie tego przepisu było podstawą zarzutów.

u.z.p.

Ustawa o zamówieniach publicznych

Ogólne przepisy dotyczące zamówień publicznych.

u.f.p. art. 137

Ustawa o finansach publicznych

Odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

u.f.p. art. 138 § ust. 1 pkt 12

Ustawa o finansach publicznych

Naruszenie zasad i trybu postępowania przy udzielaniu zamówienia publicznego jako naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

u.f.p. art. 143 § ust. 1 i 2

Ustawa o finansach publicznych

Zawieszenie postępowania w sprawie naruszenia dyscypliny finansów publicznych do czasu zakończenia postępowania karnego.

Konstytucja RP art. 16 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej.

Konstytucja RP art. 216 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Środki finansowe na cele publiczne powinny być użyte zgodnie z ustawą.

k.p.k. art. 434 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Zakaz reformationis in peius (zakaz orzekania na niekorzyść oskarżonego przy zaskarżeniu tylko na jego korzyść).

k.p.k. art. 443

Kodeks postępowania karnego

Zakaz reformationis in peius.

k.k. art. 1 § § 2

Kodeks karny

Społeczna szkodliwość czynu jako podstawa przestępności.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował art. 231 § 1 k.k., wyłączając odpowiedzialność urzędników za czyny związane z wydatkowaniem środków publicznych. Sąd Okręgowy naruszył przepisy proceduralne, nie wskazując dowodów na poparcie ustaleń dotyczących roli skarbnika jako wykonującego jedynie czynności techniczne. Opis czynu z art. 271 § 1 k.k. w wyroku sądu pierwszej instancji zawierał wszystkie znamiona przestępstwa, a poświadczona nieprawda miała znaczenie prawne.

Godne uwagi sformułowania

Nie każde przecież przekroczenie uprawnień czy niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego realizuje to znamię przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., ale tylko takie, które w danych okolicznościach stwarza realne zagrożenie dla interesu publicznego. Jednak nawet w wypadku przyjęcia, że doszło do zagrożenia interesu publicznego (niepewność co do odzyskania zaliczki, jeśli czwarta oferta byłaby lepsza ?) celowe będzie rozważenie społecznej szkodliwości czynu, która dopiero po przekroczeniu progu znikomości stanowi o jego przestępności (art. 1 § 2 k.k.).

Skład orzekający

Henryk Gradzik

sprawozdawca

Henryk Gradzik

przewodniczący

Roman Sądej

członek

Andrzej Ryński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności urzędników za naruszenia w zamówieniach publicznych oraz poświadczenie nieprawdy. Wyjaśnienie zakresu stosowania art. 231 § 1 k.k. w kontekście wydatkowania środków publicznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zakupu samochodu służbowego w trybie zamówienia publicznego i interpretacji przepisów obowiązujących w tamtym okresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy odpowiedzialności urzędników publicznych za naruszenia prawa przy zamówieniach publicznych, co jest tematem zawsze aktualnym i budzącym zainteresowanie.

Czy urzędnik może uniknąć odpowiedzialności za błędy w zamówieniach publicznych, zasłaniając się poleceniem przełożonego?

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt V KK 82/09 
 
 
 
W Y R O K 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Dnia 7 lipca 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
SSN Henryk Gradzik (sprawozdawca) (przewodniczący) 
SSN Roman Sądej 
SSA (del. do SN) Andrzej Ryński  
Protokolant Anna Kowal 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Beaty Mik 
w sprawie H. P., J. S. i B. K. 
oskarżonych z art. 231 § 1 k.k. i z art. 271 § 1 k.k. 
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie 
w dniu 7 lipca 2009 r., 
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Okręgowego w S. 
od wyroku Sądu Okręgowego w S. 
z dnia 25 listopada 2008 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w G. 
z dnia 12 marca 2008 r.,  
 
 
uchyla pkt I zaskarżonego wyroku i sprawę oskarżonych H. P., J. S. i B. K. 
przekazuje Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w 
postępowaniu odwoławczym.  
 

 
2
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Wyrokiem z dnia 12 marca 2009 r. Sąd Rejonowy w G. orzekł wobec 
oskarżonych H. P., J. S. i B. K. następująco: 
I. Uznaje oskarżonych H. A. P. i J. S. za winnych tego, że w okresie od listopada 
2003 do 30 stycznia 2004 w G., działając wspólnie i w porozumieniu, przy 
czym H. P. pełniąc funkcję Burmistrza Miasta i Gminy G., a J. S. pełniąc 
funkcję skarbnika Miasta i Gminy G. nie dopełnili obowiązków oraz 
przekroczyli swe uprawnienia przy dokonywaniu zakupu na rzecz Urzędu 
Miasta i Gminy G. samochodu osobowego marki Peugeot 607 Diamant Pack za 
kwotę 159.132 zł w ten sposób, że nie zachowali procedur obowiązujących przy 
dokonywaniu tego zamówienia publicznego w trybie zapytania o cenę, 
określonych w ustawie z dnia 10 czerwca 1994 o zamówieniach publicznych, to 
jest: 
- skierowali zapytania o cenę jedynie do trzech dostawców podczas gdy art. 67 
przywoływanej ustawy nakazywał zwrócenie się z tym zapytaniem nie mniej 
niż do czterech dostawców, 
- prowadzili wbrew art. 69.1 przywoływanej ustawy negocjacje w sprawie ceny 
z niektórymi dostawcami, 
- zamówili w dniu 29 grudnia 2003 u jednego z oferentów: A. D. dealera 
Peugeot samochód 607 Diamant Pack i na poczet jego ceny wpłacili w dniu 30 
grudnia 2003 zaliczkę w kwocie 16.000 zł pomimo, że nie upłynął jeszcze 
termin składania ofert określony w zapytaniach o cenę i nie wpłynęły 
wszystkie oferty od pozostałych dostawców, do których zwrócono się z 
zapytaniem o cenę, 

 
3
co naraziło Gminę G. na niemożność wywiązania się z umowy zawartej z firmą 
A. D. koncesjoner Peugeot w S., a tym samym przepadek kwoty 16.000 zł, to 
jest uznaje ich za winnych popełnienia czynu z art. 231 § 1 k.k. i za to 
przestępstwo na podstawie wskazanego przepisu wymierza H. A. P. oraz J. S. 
kary po 3 (trzy) miesiące pozbawienia wolności. 
II. Uznaje oskarżonych H. A. P., J. S. i B. Ł. K. za winnych tego, że od stycznia 
2004 roku do lipca 2004 r. daty dokładnie nieustalonej, przy czym H. P. pełniąc 
funkcję Burmistrza Miasta i Gminy G., J. S. pełniąc funkcję skarbnika Miasta i 
Gminy G., a B. K. pełniąc funkcję sekretarza Miasta i Gminy G. poświadczyli 
nieprawdę w protokole z przeprowadzonego postępowania o zamówienie 
publiczne w trybie zapytania o cenę w ten sposób, że stwierdzili, że zwrócono 
się z zapytaniami o cenę do czterech dostawców, gdy w rzeczywistości 
zwrócono się jedynie do trzech dostawców, nadto stwierdzili, że w wybieraniu 
ofert uczestniczył zastępca burmistrza Miasta i Gminy G. - E. K. podczas, gdy 
w rzeczywistości nie zapoznawał się on z ofertami i nie uczestniczył w 
wybieraniu najlepszej z nich, to jest uznaje ich za winnych popełnienia czynu z 
art. 271 § 1 k.k. i za to przestępstwo na podstawie wskazanego przepisu 
wymierza im kary po 5 (pięć) miesięcy pozbawienia wolności. 
Na podstawie art. 85 i 86 § 1 k.k. Sąd Rejonowy orzekł wobec H. P. i J. S. 
kary łączne po 6 miesięcy pozbawienia. Wszystkim oskarżonym zawieszono 
warunkowo wykonanie kar pozbawienia wolności na okres 2 lat. Nadto, na 
podstawie art. 71 § 1 orzeczono grzywny – wobec H. P. i J. S. w rozmiarze po 150 
stawek dziennych, a wobec B. K. – 100 stawek, przy ustaleniu wysokości stawki 
dziennej na 10 zł. 
Po rozpoznaniu apelacji złożonych przez obrońców oskarżonych Sąd 
Okręgowy wyrokiem z dnia 25 listopada 2008 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten 
sposób, że uniewinnił H. P., J. S. i B. K. od popełnienia przypisanych im czynów. 

 
4
Prokurator Okręgowy wniósł kasację od prawomocnego wyroku w części 
uniewinniającej oskarżonych. Zarzucił wyrokowi: 
- mające wpływ na treść orzeczenia rażące naruszenie prawa, tj. art. 231 § 1 k.k., 
polegające na wyrażeniu przez Sąd błędnego poglądu prawnego, iż norma karna 
tego przepisu nie penalizuje przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia 
obowiązków przez funkcjonariusza publicznego, jeżeli przekracza on swoje 
uprawnienia lub nie dopełnia on swoich obowiązków, wykonując czynności 
związane z prowadzeniem spraw majątkowych podmiotu publicznego i w 
związku z tym może on odpowiadać za przekroczenie uprawnień lub 
niedopełnienie obowiązków tego rodzaju jedynie w ramach przestępstwa 
kwalifikowanego z art. 296 § 1 k.k. – w wypadku wyrządzenia znacznej szkody 
majątkowej, podczas gdy brak jest podstaw do przyjęcia takiej wykładni art. 231 
§ 1 k.k., 
- mające wpływ na treść orzeczenia rażące naruszenie prawa, tj. art. 7 k.p.k., art. 
424 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na niewskazaniu przez Sąd 
odwoławczy, na jakich dowodach oparł się ustalając w sposób dowolny, iż 
oskarżona J. S. realizując zamówienie publiczne jako funkcjonariusz publiczny, 
wykonywała jedynie czynności techniczne w związku z ustnym poleceniem H. P., 
podczas gdy zgromadzone w sprawie dowody wskazują, iż H. P. polecił J. S. 
zorganizowanie nabycia nowego samochodu osobowego do jego służbowego 
użytku, a J. S. realizując to polecenie w zaakceptowany przez H. P. sposób, 
sprzeczny z przepisami ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach 
publicznych (Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 z późn. zm.) samodzielnie dokonała 
wyboru dostawcy samochodu, 
- mające wpływ na treść orzeczenia rażące naruszenie prawa, tj. art. 7 k.p.k., art. 
413 § 2 pkt 1 k.p.k., art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. polegające na 
dowolnym przyjęciu przez Sąd, iż dokładne określenie przypisanego oskarżonym 

 
5
czynu z art. 271 § 1 k.p.k. musi polegać na zawarciu w opisie czynu określenia, iż 
„poświadczona przez funkcjonariuszy w wystawionym dokumencie nieprawda 
dotyczyła okoliczności mającej znaczenie prawne”, podczas gdy opis czynu z art. 
271 § 1 k.p.k. zarzucanego oskarżonym, a następnie przypisanego im przez Sąd 
Rejonowy w G. został dokonany w ten sposób, iż jednoznacznie wynika z niego, 
że spełnione zostały wszystkie znamiona przestępstwa. 
W konkluzji Prokurator Okręgowy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku 
w części uniewinniającej H. P. i J. S. od popełnienia czynu z art. 231 § 1 k.k. oraz 
tych oskarżonych i B. K. od popełnienia czynu z art. 271 § 1 k.k. i przekazanie 
sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w 
postępowaniu odwoławczym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
1. Co do zarzutu obrazy art. 231 § 1 k.k. 
Nie można odmówić słuszności temu zarzutowi kasacji. Z uzasadnienia 
skarżonego wyroku wynika, że powodem rozstrzygnięcia o uniewinnieniu 
oskarżonego H. P. od popełnienia przestępstwa określonego z art. 231 § 1 k.k. było 
uznanie przez Sąd Okręgowy, że funkcjonariusz publiczny nie odpowiada karnie z 
tego przepisu za czyny związane z zajmowaniem się sprawami majątkowymi, a 
ściśle z wydatkowaniem środków publicznych, którymi dysponowanie należy do 
jego 
uprawnień. 
Zdaniem 
Sądu 
odwoławczego, 
tej 
sfery 
działalności 
funkcjonariusza publicznego dotyczą przepisy zamieszczone w ust. 296 k.k., 
penalizujące nadużycie zaufania w obrocie gospodarczym. Jeżeli zatem, na skutek 
działań lub zaniedbań funkcjonariusza publicznego dochodzi do wyrządzenia 
szkody majątkowej , to odpowiedzialność karną za ten skutek normują przepisy art. 
296 k.k., stanowiące w odniesieniu do takich zachowań lex specialis wobec art. 231 
k.k. Nie ma jednak podstaw, wywodzi dalej Sąd drugiej instancji, do przypisania 

 
6
oskarżonemu przestępstwa z art. 296 § 1 k.k., skoro nie ustalono, że skutkiem 
czynu była znaczna szkoda majątkowa, należąca do jego znamion ustawowych. 
Trafnie zarzucono w kasacji, że przytoczone tu stanowisko Sądu 
Okręgowego jest błędne oraz, że doprowadziło ono do zmiany wyroku w sposób 
naruszający przepisy prawa materialnego. Pogląd, jakoby funkcjonariusz publiczny 
przekraczający uprawnienia lub niedopełniający obowiązków w sferze majątkowej 
instytucji publicznej, odpowiada karnie tylko na podstawie art. 296 k.k., jest 
niezasadny. Zauważyć należy, że przepis ten jest zamieszczony w rozdziale 
XXXVI, Kodeksu karnego, w którym stypizowano przestępstwa przeciwko 
obrotowi gospodarczemu, a więc odnoszące się do dziedziny, która nie jest 
przecież domeną działalności instytucji państwowych i samorządu terytorialnego. 
Podmiotem przestępstwa z art. 296 § 1 k.k. jest osoba zajmująca się cudzymi 
sprawami majątkowymi, a za taką można uznać tylko tego, kogo obowiązki i 
uprawnienia obejmują łącznie zarówno dbałość o uchronienie powierzonego 
mienia w procesie gospodarowania w taki sposób, aby zostało ono powiększone 
lub wzrosła jego wartość (post. SN z dnia 27.04.2001, I KZ 97/01, OSNKW 
2001/7-8/55). Warunkiem zaliczenia konkretnej osoby do kręgu podmiotów 
przestępstwa nadużycia zaufania w obrocie gospodarczym jest zatem ustalenie, że 
do jej obowiązków należy nie tylko dbałość o stan powierzonego mienia ale także 
przysparzanie mienia w procesie gospodarowania. 
Jest oczywiste, że Urząd Miasta i Gminy, jako instytucja samorządu 
terytorialnego, nie prowadzi działalności gospodarczej ukierunkowanej na 
powiększenie powierzonego jej majątku publicznego. W myśl art. 16 ust. 2 
Konstytucji RP samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy 
publicznej, a przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych 
wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność. Dysponuje przy 
realizacji tych zadań środkami finansowymi na cele publiczne, które powinny być 

 
7
użyte w sposób określony w ustawie (art. 216 ust. 1 Konstytucji RP), tj. w okresie 
objętym oskarżeniem w ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach 
publicznych (Dz. U. z 2003 r., Nr 15, poz. 148). Urząd Miasta i Gminy, jako 
jednostka budżetowa, był zobligowany zasadami prowadzenia gospodarki 
finansowej uregulowanymi w tej ustawie. Za wydatkowanie środków publicznych, 
przez przekazywanie ich, pod każdym tytułem, podmiotom spoza sektora finansów 
publicznych, osoby dysponujące środkami publicznymi ponosiły odpowiedzialność 
na zasadzie art. 137 tejże ustawy – w razie naruszenia dyscypliny finansów 
publicznych. 
Naruszeniem 
dyscypliny 
finansowej 
jest 
między 
innymi 
nieprzestrzeganie zasad i trybu postępowania przy udzieleniu zamówienia 
publicznego (art. 138 ust. 1 pkt 12 ustawy), które normowała wówczas ustawa z 
dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych. 
W niniejszej sprawie zarzucono oskarżonym H. P. i J. S. naruszenie tych 
właśnie zasad przy zakupie samochodu służbowego. Oczywiste jest, że in concreto 
naruszenie dyscypliny finansów publicznych może wypełniać znamiona 
przestępstwa. Wtedy odpowiedzialność w trybie powołanej ustawy za naruszenie 
dyscypliny finansów publicznych zachodzi niezależnie od odpowiedzialności 
karnej, przy czym postępowanie dotyczące tej pierwszej ulega zawieszeniu do 
czasu zakończenia postępowania karnego (art. 143 ust. 1 i 2 ustawy o finansach 
publicznych). 
Z powyższych stwierdzeń wynika, że zarzucony obojgu oskarżonym czyn 
nie wypełnia znamion art. 296 § 1 k.k. przede wszystkim dlatego, iż w 
okolicznościach faktycznych sprawy nie można ich uznać za podmioty 
stypizowanego w tym przepisie przestępstwa. Zarzucany czyn może być jednak 
uznany za przekroczenie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków przez 
funkcjonariuszy publicznych, co pociągałoby ich odpowiedzialność karną z art. 231 
§ 1 k.k., jeśli wykazano by zaistnienie pozostałych znamion tego przestępstwa. 

 
8
Słusznie zatem wytknął skarżący, że wyłączenie odpowiedzialności oskarżonych z 
art. 231 § 1 k.k. za naruszenie obowiązków nałożonych ustawą przy zakupie 
samochodu służbowego w trybie zamówienia publicznego, nastąpiło z obrazą tego 
przepisu. Miała ona rażący charakter i w decydujący sposób wpłynęła na treść 
prawomocnego wyroku w omawianej tu części. 
2. Co do zarzutu obrazy art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. 
I ten zarzut kasacji uznał Sąd Najwyższy za zasadny. Należy zauważyć, że 
Sąd odwoławczy, uniewinniając J. S. od popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 
k.k. stwierdził, iż oskarżona nie poniosłaby odpowiedzialności karnej na podstawie 
tego przepisu, nawet gdyby ustalono, że procedury przewidziane w ustawie o 
zamówieniach publicznych zostały naruszone. Uznał bowiem, że oskarżona nie 
podejmowała decyzji w przedmiocie realizacji zamówienia publicznego, lecz 
wykonywała tylko czynności techniczne zmierzające do zakupu samochodu na 
ustne polecenie burmistrza. 
Zasadnie wywiódł autor kasacji, że podejmując takie ustalenie, które 
miałoby ekskulpować oskarżoną, Sąd drugiej instancji nie wskazał dowodów na to, 
że zakup samochodu służbowego nastąpił bez jej decyzyjnego wpływu. Samo 
przyjęcie, że rolę inicjatywną przy zakupie przejawiał H. P., jako burmistrz Miasta 
i Gminy, nie wyczerpuje zagadnienia. Pominął Sąd Okręgowy, że oskarżona J. S. 
pełniła w tym Urzędzie funkcje nie usługowe, lecz była zatrudniona na stanowisku 
skarbnika Miasta i Gminy. Podlegała wprawdzie burmistrzowi, ale z racji pełnionej 
funkcji publicznej miała obowiązek zapewnienia kontroli działalności finansowej 
gminy i jej jednostek organizacyjnych (zakres czynności oskarżonej – k. 567 – 
568). Z tym właśnie obowiązkiem wiąże się odpowiedzialność skarbnika gminy za 
prawidłowość procedur przy zakupach gminy realizowanych w trybie zamówień 
publicznych. Dowolne jest zatem ustalenie, że w omawianym wypadku oskarżona 

 
9
była związana poleceniem swego przełożonego i z tej racji nie ponosi 
odpowiedzialności za nieprawidłowości zaistniałe przy zakupie samochodu. 
Obraza wskazanych w kasacji przepisów, której następstwem było wadliwe 
ustalenie o „biernej” roli oskarżonej w procedurze zakupu samochodu służbowego, 
a w konsekwencji także o niespełnieniu ustawowych wymogów uzasadnienia 
wyroku, miała rażący charakter i w istotny sposób wpłynęła na treść 
rozstrzygnięcia merytorycznego co do tej oskarżonej. 
3. Co do zarzutu obrazy art. 7 k.p.k., art.413 § 2 pkt 1 k.p.k., art.424 § 1 pkt 1 k.p.k. 
i art. 457 § 3 k.p.k. 
Również ten zarzut jest zasadny. Uniewinniając oskarżonych H.P., J.S. i 
B.K. od popełnienia przestępstwa z art. 271 § 1 k.k., przypisanego im w wyroku 
Sądu pierwszej instancji, Sąd Okręgowy nie kwestionował, że dopuścili się oni 
jako funkcjonariusze publiczni, poświadczenia nieprawdy w dokumencie – 
protokole z przeprowadzonego postępowania o zamówienie publiczne w trybie 
zapytania o cenę (k.82-83). Przy rozstrzygnięciu końcowym nadał znaczenie temu, 
że w opisie czynu przypisanego nie zamieszczono sformułowania, iż 
poświadczenie nieprawdy co do okoliczności w nim podanych miało znaczenie 
prawne. Tym samym wywodził Sąd odwoławczy, opis czynu nie stwierdzał 
zaistnienia jednego ze znamion ustawowych przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. 
Ponieważ zaś wyrok Sądu pierwszej instancji był zaskarżony tylko na korzyść 
oskarżonych, przeto nie jest możliwe kontynuowanie postępowania w celu 
ewentualnego zweryfikowania, że okoliczności te miały jednak znaczenie prawne, 
gdyż uniemożliwia to zakaz reformationis in peius (art. 434 § 1 i art. 443 k.p.k.). 
Uniewinniono zatem oskarżonych w następstwie przyjęcia, że przypisany trojgu 
oskarżonym czyn nie zawiera kompletu ustawowych znamion przestępstwa z art. 
271 § 1 k.k. 

 
10
Kwestionując to stanowisko Sądu odwoławczego, zwłaszcza z punktu 
widzenia prawidłowego stosowania przepisu art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., autor kasacji 
podniósł, że przy orzekaniu Sąd korzysta z pewnej swobody w redagowaniu opisu 
przestępstwa, pozwalającej na zastąpienie słów ustawy określających znamię 
przestępstwa ustaleniami faktycznymi, które swą treścią adekwatnie wypełniają 
znaczenie tego znamienia. Wywodził, ze warunek ten został zachowany, skoro w 
opisie zawartym w wyroku Sądu Rejonowego stwierdzono, że oskarżeni wbrew 
prawdzie zamieścili w dokumencie informację, jakoby przed nabyciem samochodu 
dla Urzędu Miasta i Gminy, zwrócono się z zapytaniem o cenę do czterech 
dostawców, co z całą pewnością jest okolicznością o znaczeniu prawnym, 
stanowiącym ustawowy wymóg zamówienia publicznego w trybie zapytania o cenę 
(art. 67 obowiązującej wtedy ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach 
publicznych). 
Sąd Najwyższy uznał, że argumentacja skarżącego jest trafna. Istotnie, art. 
413 § 2 pkt 1 k.p.k., stanowiący, że wyrok skazujący powinien zawierać dokładne 
określenie przypisanego oskarżonemu czynu, nie wprowadza wymogu, by w opisie 
tego czynu należało użyć słów ustawy nazywających poszczególne znamiona 
przestępstwa. Chodzi natomiast o to, by opis ów odpowiadał znaczeniu wszystkich 
znamion ustawowych konkretnego przestępstwa. Tak więc w opisie czynu 
zakwalifikowanego z art. 271 § 1 k.k., decydujące dla trafności przyjęcia, że 
poświadczona w dokumencie „nieprawda” ma znaczenie prawne, jest nie to, czy 
takie stwierdzenie zostało w nim zamieszczone, lecz to czy dotyczy ona 
okoliczności, którym aktualnie obowiązujący przepis prawa takie znaczenie nadaje. 
W omawianym wypadku oczywiste jest związanie okoliczności co do zapytań o 
cenę do co najmniej czterech dostawców samochodów z wymogiem określonym w 
art. 67 ustawy o zamówieniach publicznych. Nie ulega więc wątpliwości, że 

 
11
okoliczność ta ma znaczenie prawne w rozumieniu odnośnego znamienia 
przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. 
Podsumowując – obraza art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., obciążająca zaskarżony 
wyrok, jest rażąca i miała istotny wpływ na uniewinnienie oskarżonych od 
popełnienia przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. 
Uznając zasadność wszystkich trzech zarzutów kasacji, Sąd Najwyższy 
uwzględnił wniosek Prokuratora Okręgowego i uchylił wyrok Sądu Okręgowego w 
całej zaskarżonej części, przekazując zarazem sprawę temu Sądowi do ponownego 
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy będzie związany 
przedstawionymi wyżej zapatrywaniami prawnymi. Orzekając po raz drugi w 
sprawie w instancji odwoławczej Sąd Okręgowy powinien mieć na uwadze także 
to, przy rozpoznaniu apelacji obrońców nie występuje związanie zarzutami 
podniesionymi w ośrodkach odwoławczych w razie rozstrzygnięcia na korzyść 
oskarżonych. Konkretnie, nawet w wypadku uznania zarzutów apelacji za 
niezasadne, Sąd odwoławczy rozważy, czy uchybienia popełnione przy zakupie 
samochodu służbowego w trybie zapytania o cenę, przewidzianym w ustawie o 
zamówieniach publicznych, uzasadniają przyjęcie, że oskarżeni H. P. i J. S. działali 
na szkodę interesu publicznego. Nie każde przecież przekroczenie uprawnień czy 
niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego realizuje to znamię 
przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., ale tylko takie, które w danych okolicznościach 
stwarza realne zagrożenie dla interesu publicznego. Jeśli Sąd odwoławczy podzieli 
ocenę, że w ustalonych okolicznościach poprzestanie na trzech a nie czterech 
zapytaniach o cenę samochodu oznaczało działanie na szkodę interesu publicznego, 
to zarazem powinien wykazać, że pożądane zachowanie alternatywne, 
odpowiadające wymogom ustawy o zamówieniach publicznych, znosiłoby 
zagrożenia dla tego interesu. Bez takiego ustalenia nie będzie podstaw do uznania, 

 
12
że oskarżeni wypełnili swoim zaniedbaniom ostatnie ze znamion ustawowych 
przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. Jednak nawet w wypadku przyjęcia, że doszło do 
zagrożenia interesu publicznego (niepewność co do odzyskania zaliczki, jeśli 
czwarta oferta byłaby lepsza ?) celowe będzie rozważenie społecznej szkodliwości 
czynu, która dopiero po przekroczeniu progu znikomości stanowi o jego 
przestępności (art. 1 § 2 k.k.). 
W kontekście rozważań odnoszących się do czynu z art. 231 § 1 k.k. oceni 
Sąd Okręgowy stopień społecznej szkodliwości czynu z art. 271 § 1 k.k., 
przypisanego wszystkim trzem oskarżonym.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI