V KK 342/21

Sąd Najwyższy2022-06-22
SNKarneprzestępstwa przeciwko życiu i zdrowiuWysokanajwyższy
znęcanieprzemoc domowadzieckozaniedbaniezamiar ewentualnykasacjaSąd Najwyższyprawo karne

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej przypisanego oskarżonemu czynu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu wadliwej oceny dowodów dotyczących zamiaru ewentualnego pozbawienia życia dziecka.

Prokurator Generalny złożył kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego, zarzucając rażące naruszenie przepisów procesowych i dowolną ocenę dowodów w kwestii zamiaru ewentualnego pozbawienia życia małoletniego. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, stwierdzając, że Sąd Apelacyjny nie dokonał prawidłowej kontroli odwoławczej i wydał orzeczenie reformatoryjne w oparciu o wadliwą ocenę dowodów, nie uwzględniając w pełni ustaleń Sądu Okręgowego dotyczących świadomości oskarżonego zagrożenia życia dziecka. W związku z tym, uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania.

Sprawa dotyczyła kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Apelacyjnego, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w sprawie oskarżonego P. P. oskarżonego m.in. o znęcanie się nad konkubiną i małoletnim synem. Głównym zarzutem kasacji było rażące naruszenie przepisów procesowych przez Sąd Apelacyjny, polegające na wadliwej i dowolnej ocenie dowodów, w szczególności w zakresie ustalenia, czy oskarżony miał świadomość bezpośredniego zagrożenia życia małoletniego syna i godził się na jego śmierć (tzw. zamiar ewentualny). Sąd Najwyższy przyznał rację Prokuratorowi Generalnemu, wskazując, że Sąd Apelacyjny nie dokonał należytej kontroli odwoławczej, a jego uzasadnienie wyroku reformatoryjnego było naznaczone dowolnością i wybiórczością oceny dowodów. Sąd Najwyższy podkreślił, że Sąd Apelacyjny nie wykazał przekonująco, dlaczego odrzucił ustalenia Sądu Okręgowego co do świadomości oskarżonego zagrożenia życia dziecka, zwłaszcza w kontekście brutalnego zachowania oskarżonego wobec syna i jego reakcji na pogarszający się stan zdrowia dziecka. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej przypisanego oskarżonemu czynu i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, nakazując wnikliwsze rozważenie argumentacji Sądu I instancji w odniesieniu do zamiaru oskarżonego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, Sąd Apelacyjny dokonał wadliwej i dowolnej oceny dowodów, nie wykazując przekonująco podstaw do odrzucenia ustaleń Sądu Okręgowego co do świadomości oskarżonego zagrożenia życia dziecka.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny nie wykazał należycie, dlaczego uznał, że oskarżony nie miał świadomości zagrożenia życia dziecka i nie godził się na jego śmierć, ignorując przy tym brutalne zachowanie oskarżonego i ewidentne objawy u dziecka, które powinny skłonić go do wezwania pomocy medycznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Prokurator Generalny (w zakresie kasacji)

Strony

NazwaTypRola
P. P.osoba_fizycznaskazany
Prokurator Generalnyorgan_państwowywnioskodawca kasacji
Prokurator Rejonowy w M.organ_państwowyoskarżyciel
K. K. S.osoba_fizycznapokrzywdzona
M. K. S.osoba_fizycznapokrzywdzony
adw. J. A. P.inneobrońca z urzędu

Przepisy (16)

Główne

k.k. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks karny

Dotyczy spowodowania ciężkiej choroby lub obrażeń ciała.

k.k. art. 11 § § 3

Kodeks karny

Dotyczy kwalifikacji czynu przy zbiegu przepisów.

k.k. art. 207 § § 1a

Kodeks karny

Dotyczy znęcania się fizycznego lub psychicznego.

k.k. art. 157 § § 2

Kodeks karny

Dotyczy spowodowania naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego poniżej 7 dni.

k.k. art. 190 § § 1

Kodeks karny

Dotyczy groźby karalnej.

k.k. art. 64 § § 1

Kodeks karny

Dotyczy recydywy.

k.k. art. 13 § § 1

Kodeks karny

Dotyczy przygotowania do przestępstwa.

k.k. art. 148 § § 1

Kodeks karny

Dotyczy zabójstwa.

k.k. art. 85 § § 1-3

Kodeks karny

Łączenie kar.

k.k. art. 86 § § 1

Kodeks karny

Wymiar kary łącznej.

Pomocnicze

k.p.k. art. 7

Kodeks postępowania karnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.k. art. 410

Kodeks postępowania karnego

Granice kontroli apelacyjnej.

k.p.k. art. 433 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek rozpoznania zarzutów apelacji.

k.p.k. art. 457 § § 3

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek sądu odwoławczego do rozpoznania apelacji.

k.p.k. art. 424 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania karnego

Wymogi uzasadnienia wyroku.

k.p.k. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd Apelacyjny naruszył przepisy procesowe, w szczególności art. 7, 410, 433 § 2, 457 § 3 i 424 § 1 pkt 1 k.p.k., poprzez dowolną i wybiórczą ocenę dowodów w kwestii zamiaru ewentualnego pozbawienia życia małoletniego. Uzasadnienie Sądu Apelacyjnego nie spełnia wymogów formalnych i merytorycznych, nie wykazując przekonująco podstaw do zmiany wyroku Sądu Okręgowego.

Godne uwagi sformułowania

wadliwa, mająca charakter dowolny i wybiórczy ocena nie uwzględniającej zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego brak podstaw do przyjęcia, iż oskarżony miał świadomość zagrożenia życia małoletniego pokrzywdzonego, a zwłaszcza przewidywał śmierć M. K. S. oraz godził się na to oskarżony, którego rozwój intelektualny pozostaje w granicach normy, rozpoznał jednak obiektywnie zauważalny stan zagrożenia życia małoletniego pokrzywdzonego mogący prowadzić ostatecznie do jego śmierci, tylko skutek taki był mu obojętny (akceptowalny) oskarżony skutecznie zniechęcał ją do tego, wywierając na nią silną presję w tym kierunku, wykorzystując jej umysłową niesprawność.

Skład orzekający

Barbara Skoczkowska

przewodniczący

Andrzej Siuchniński

sprawozdawca

Paweł Wiliński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zamiaru ewentualnego w kontekście przemocy wobec dziecka, wymogów uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego oraz zasad oceny dowodów w sprawach karnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, ale zasady procesowe są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa porusza niezwykle trudny temat przemocy wobec dziecka i kwestię odpowiedzialności karnej za skutki działań rodzicielskich, a także analizuje skomplikowane zagadnienia procesowe dotyczące oceny dowodów i zamiaru zbrodni.

Czy rodzic wiedział, że jego dziecko umiera i nic nie zrobił? Sąd Najwyższy analizuje granice świadomości i zamiaru w sprawie o znęcanie.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt V KK 342/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 22 czerwca 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)
‎
SSN Andrzej Siuchniński (sprawozdawca)
‎
SSN Paweł Wiliński
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Małgorzaty Kozłowskiej,
‎
w sprawie P. P.
‎
skazanego z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. i in.
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 22 czerwca 2022 r.,
‎
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)
‎
z dnia 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt II AKa (…),
‎
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w W.
‎
z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt III K (…),
1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie II b tj. w zakresie czynu przypisanego P. P.  w punkcie II wyroku Sądu Okręgowego w W. i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. A. P., Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem), w tym 23 % VAT, za obronę skazanego świadczoną z urzędu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.
UZASADNIENIE
Prokurator Rejonowy w M. skierował w dniu 29 stycznia 2019 r. do Sądu Okręgowego w W. akt oskarżenia o sygn. akt PR Ds (…) przeciwko P. P., którego oskarżył o to, że:
1.
w okresie od lutego 2017 r. do dnia 15 maja 2018 r. w M. znęcał się fizycznie i psychicznie nad wspólnie zamieszkującą z nim, nieporadną z uwagi na upośledzenie umysłowe stopnia umiarkowanego konkubiną K. K. S., w ten sposób, że wielokrotnie, zarówno będąc trzeźwym, jak i znajdując się pod wpływem alkoholu, wszczynał awantury domowe w miejscu zamieszkania, podczas których szarpał pokrzywdzoną za ubranie, kopał ją po brzuchu, bił ją rękoma po całym ciele, głównie po głowie, plecach i ramionach, łapał za szyję, rzucał w nią różnymi przedmiotami, w tym pilotem od telewizora i szuflą od pieca, uderzał krzesłem po plecach, wyzywał słowami wulgarnymi i powszechnie uznanymi za obelżywe, a nadto kontrolował jej zachowanie regularnie sprawdzając zawartość jej telefonu komórkowego i uniemożliwiając kontaktowanie się z innymi osobami bez jego wiedzy i zgody oraz samodzielne opuszczanie mieszkania, czym uniemożliwiał pokrzywdzonej utrzymywanie kontaktów towarzyskich z innymi osobami, nadto wielokrotnie wypowiadał wobec niej groźby pozbawienia życia, w tym połączone z demonstrowaniem i przykładaniem pokrzywdzonej noża do szyi, zaś w dniu 15 maja 2018 r., działając w wyżej opisany sposób, spowodował u pokrzywdzonej obrażenia ciała w postaci mnogich stłuczeń ciała, stłuczenia barku prawego, stłuczenia ramienia prawego, stłuczenia grzbietu, które spowodowały rozstrój zdrowia pokrzywdzonej na okres czasu poniżej siedmiu dni, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, w ciągu 5 lat od odbycia kary łącznej  roku pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 30 września 2011 r. o sygn. akt II K (…) za umyślne przestępstwa podobne z art 207 § 1 k.k., art. 157 § 2 k.k. i art. 190 § 1 k.k., objętym następnie wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w K. z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt IIK (…) na mocy którego wymierzono mu karę łączną w wymiarze 2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności, którą odbywał m.in. od dnia 25 września 2013 r. do dnia 7 kwietnia 2015 r., tj. o czyn z art. 207 § la k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;
2.
w okresie od stycznia 2018 r. do dnia 15 maja 2018 r. w M. znęcał się fizycznie i psychicznie nad nieporadnym ze względu na wiek, urodzonym w dniu 31 grudnia 2017 r. i pozostającym wobec niego w stałym stosunku zależności małoletnim M. K. S., w ten sposób, że wielokrotnie szarpał małoletniego, łapał go za szyję, potrząsał nim, rzucał nim na łóżeczko, krzyczał do niego używając słów wulgarnych i powszechnie uznanych za obelżywe, bił go rękoma po głowie i ściskał za twarz, powodując u małoletniego pokrzywdzonego obrażenia ciała i rozstrój zdrowia w postaci: zespołu nadciśnienia wewnątrzczaszkowego, ostrej niewydolności oddechowej, zespołu dziecka maltretowanego (potrząsanego) oraz krwiaka podtwardówkowego, leczonego zabiegowo trepanopunkcją okolicy dwuczołowej z zastosowaniem drenażu przestrzeni podtwardówkowej, które stanowiły ciężką chorobę realnie zagrażającą życiu małoletniego pokrzywdzonego M. K. S., przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, opisanych w pkt I. tj. o czyn z art. 207 § 1a k.k. w zb. z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.;
3.
w dniu 15 maja 2018 r. w M. wypowiadał wobec M. M. groźby karalne pozbawienia życia, które wzbudziły w zagrożonej uzasadnioną obawę ich spełnienia, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, opisanych w pkt I, tj. o czyn z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. (k. 622-627).
Wyrokiem z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt III K (…), Sąd Okręgowy w W.:
1.
uznał oskarżonego P. P.  za winnego popełnienia czynu opisanego w pkt I aktu oskarżenia, stanowiącego występek z art. 207 § la k.k. i art. 257 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 207 § 1a k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności;
2.
uznał oskarżonego P. P.  za winnego tego, że w okresie od stycznia 2018 r. do dnia 10 maja 2018 r. w M. znęcał się fizycznie i psychicznie nad nieporadnym ze względu na wiek, urodzonym w dniu 31 grudnia 2017 r. i pozostającym wobec niego w stałym stosunku zależności małoletnim M. K. S., w ten sposób, że wielokrotnie krzyczał na małoletniego, szarpał go, łapał go za szyję, potrząsał nim, rzucał nim na łóżeczko, uderzył otwartą ręką po głowie, ściskał za twarz zakrywając usta, rzucał butelką od mleka, a następnie, mając świadomość możliwości nastąpienia jego śmierci, wobec widocznych objawów u małoletniego takich jak wysoka gorączka, ciężki, nieregularny oddech i będąc osobą, na której ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi, godził się na śmierć małoletniego, nie dokonując powiadomienia służb medycznych, celem udzielenia pomocy medycznej małoletniemu, a także uniemożliwiając K. K. S. zawiadomienia takich służb przez okres trwający nie dłużej niż trzy dni, a do której to śmierci nie doszło z uwagi na interwencję w dniu 10 maja 2018 r. kuratora sądowego K. W., która widząc stan zdrowia M. K. S., zawiadomiła niezwłocznie pogotowie ratunkowe, które udzieliło małoletniemu pierwszej pomocy, czym ostatecznie oskarżony spowodował u małoletniego M. K. S. obrażenia ciała i rozstrój zdrowia w postaci: zespołu nadciśnienia wewnątrzczaszkowego, ostrej niewydolności oddechowej, zespołu dziecka maltretowanego (potrząsanego) oraz krwiaka podtwardówkowego, leczonego zabiegowo trepanopunkcją okolicy dwuczołowej z zastosowaniem drenażu przestrzeni podtwardówkowej, które stanowiły ciężką. chorobę realnie zagrażającą życiu pokrzywdzonego, a także spowodował ciężką nieuleczalną i długotrwałą chorobę w postaci uszkodzenia mózgu poprzez powstanie wodniaków mózgu, będących następstwem krwawienia podtwardówkowego. powodujących m.in. zaburzenia wzroku oraz przykurcze kończyn, przy czym czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa, będąc uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w M. z dnia 30 września 2011 r. o sygn. akt II K (…) na karę łączną roku pozbawienia wolności, za umyślne przestępstwa podobne kwalifikowane z art. 207 § 1 k.k., art. 157 § 2 k.k. i art. 190 § 1 k.k.. którą odbył w ramach kary łącznej w wymiarze 2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w K. z dnia 20 marca 2014 r. o sygn. akt II K (…) m.in. w okresie od dnia 25 września 2013 r. do dnia 7 kwietnia 2015 r., co stanowiło zbrodnię z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 156 § 1 pkt 2 k.k. i art. 207 § la k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. w zw. z art 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 15 (piętnastu) lat pozbawienia wolności;
3.
uznał oskarżonego P. P.  za winnego popełnienia czynu opisanego w pkt III części wstępnej wyroku, stanowiącego występek z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 190 § 1 k.k. wymierzył mu karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności;
4.
na podstawie art. 85 § 1-3 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył wymierzone oskarżonemu P. P. kary pozbawienia wolności i wymierzył mu karę łączną 15 (piętnastu) lat pozbawienia wolności.
Sąd Apelacyjny w (…), po rozpoznaniu apelacji obrońcy wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2020 r., sygn. akt II AKa (…):
1.
na podstawie art 105 § 1 k.p.k. sprostował oczywistą omyłkę pisarską w pkt I części dyspozytywnej wyroku w ten sposób, że: w miejsce „art. 257 § 2 k.k.” wpisał ..art. 157 § 2 k.k.”;
1.
zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
1.
przyjął, że czyn przypisany oskarżonemu P. P. w pkt. I części dyspozytywnej wyroku został popełniony w okresie od lutego 2017 r. do 22 marca 2018 r. oraz od 3 maja 2018 r. do 15 maja 2018 r.;
2.
w czynie przypisanym oskarżonemu w pkt II części dyspozytywnej wyroku wyeliminował ustalenie: „a następnie, mając świadomość możliwości nastąpienia jego śmierci, wobec widocznych objawów u małoletniego takich jak wysoka gorączka, ciężki, nieregularny oddech i będąc osobą, na której ciążył prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi, godził się na śmierć małoletniego, nie dokonując powiadomienia służb medycznych celem udzielenia pomocy medycznej małoletniemu, a także uniemożliwiając K. K. S. zawiadomienie takich służb przez okres trwający nie dłużej niż trzy dni, a do śmierci której nie doszło z uwagi na interwencję w dniu 10 maja 2018 r. kuratora sądowego K. W., która widząc stan zdrowia M. K. S., zawiadomiła niezwłocznie pogotowie ratunkowe, które udzieliło małoletniemu pierwszej pomocy”, a z kwalifikacji prawnej wyeliminował przepisy: art 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k., jednocześnie przyjmując, że czyn ten został popełniony w okresie od stycznia 2018 r. do 22 marca 2018 r. oraz od 3 maja 2018 r. do 10 maja 2018 r., przyjmując jako podstawę wymiaru kary art 156 § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art 11 § 3 k.k., a orzeczoną za ten czyn karę obniżył do 10 (dziesięciu) lat pozbawienia wolności i stwierdził, że kara łączna orzeczona w pkt IV części dyspozytywnej wyroku utraciła moc;
3.
na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył kary orzeczone oskarżonemu P. P. w pkt I i III części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku oraz w pkt II b niniejszego wyroku i wymierzył mu karę łączną 10 (dziesięciu) lat pozbawienia wolności.
Kasację od tego wyroku wywiódł Prokurator Generalny, zaskarżając go
w całości, na niekorzyść oskarżonego P. P. i zarzucając: „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k., 410 k.p.k., art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegające na zaniechaniu dokonania prawidłowej kontroli odwoławczej wyroku Sądu I instancji i wydaniu orzeczenia reformatoryjnego, zapadłego w następstwie wadliwej, mającej charakter dowolny i wybiórczy oraz nieuwzględniającej zasad prawidłowego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego oceny, w kontekście pozostałego materiału dowodowego, zeznań świadków K. K. S. i K. W. w części dotyczącej zachowania oskarżonego w okresie od spowodowania przez P. P.  urazu u małoletniego M. K. S., stanowiącego chorobę realnie zagrażającą życiu pokrzywdzonego, do wezwania zespołu ratownictwa medycznego przez kuratora sądowego K. W., prowadzącej do wyrażenia błędnego poglądu, iż brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że oskarżony miał świadomość zagrożenia życia małoletniego pokrzywdzonego, a zwłaszcza przewidywał śmierć M. K. S. oraz godził się na to, a tym samym, że ustalenia Sądu Okręgowego w tym zakresie są dowolne, podjęte z naruszeniem zasady racjonalnej i zgodnej z doświadczeniem życiowym oceny dowodów, co w konsekwencji skutkowało wadliwym przyjęciem, iż oskarżony swoim zachowaniem wyczerpał jedynie znamiona przestępstwa z art. 156 § 1 pkt 2 k.k. w zb. z art. 207 § la k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań wymienionych świadków, uwzględniająca sporządzone do sprawy: opinię sądowo-psychiatryczno- psychologiczną dotyczącą oskarżonego, opinie sądowo-psychologiczne dotyczące K. K. S., opinie sądowo-lekarskie dotyczące małoletniego pokrzywdzonego oraz zalegającą w aktach dokumentację medyczną M .K. S., winna prowadzić Sąd
ad quem
do wniosku, iż oskarżony zaniechawszy wezwania zespołu ratownictwa medycznego oraz zakazując K. K. S. takiego postąpienia, przewidywał i godził się na wystąpienie skutku w postaci śmierci M. K. S., a tym samym, działając w zamiarze ewentualnym, dopuścił się przypisanego mu przez Sąd Okręgowy przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 148 § 1 k.k. i art. 156 § 1 pkt 2 k.k. i art. 207 § la k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., co w konsekwencji powinno doprowadzić Sąd Apelacyjny do wniosku o braku podstaw do uwzględnienia środka odwoławczego wniesionego przez obrońcę oskarżonego i wydania orzeczenia reformatoryjnego, przy czym wyrok Sądu odwoławczego w pisemnej części motywacyjnej nie czyni zadość wymogom stawianym treścią przepisu art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., gdyż nie uzasadnia w sposób należyty zajętego stanowiska, dotyczącego zaistnienia podstaw do dokonanej zmiany wyroku Sądu Okręgowego.
W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) i przekazanie sprawy wymienionemu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
:
Kasacja jest zasadna.
W układzie procesowym jaki zaistniał w tej sprawie w następstwie rozstrzygnięcia Sądu odwoławczego zmieniającego ustalenia faktyczne w odniesieniu do zamiaru z jakim działał oskarżony, zastosowanie znajduje stanowisko Sądu Najwyższego (do którego zresztą odwołano się w kasacji), że „Wyrokując odmiennie co do istoty sprawy sąd odwoławczy jest zobligowany do sporządzenia swego uzasadnienia w sposób, który nie tylko uwzględnia obowiązki wynikające z art. 457 § 3 k.p.k., ale realizuje również wymagania nakreślone w art. 424 § 1 i 2 k.p.k. Orzekając w takim układzie procesowym sąd ten powinien także zastosować się do zasad wynikających z art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., a więc poddać analizie i ocenie cały materiał dowodowy zgromadzony w toku dotychczasowego postępowania, przedstawić własne ustalenia, które doprowadziły go do przekonania o konieczności odmiennego rozstrzygnięcia i wykazać, że stanowisko wyrażone w wyroku sądu pierwszej instancji było wadliwe oraz zaprezentować argumentację uzasadniającą taki wniosek” (tak Sąd Najwyższy  w wyroku z dnia  8 stycznia 2013 r., sygn. akt III KK 119/12, LEX nr 1252710).
W kasacji zostało wykazane, że  Sąd Apelacyjny w (…), powinności takiej tj. dokonania oceny uwzględniającej, w odniesieniu do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, dyrektywy zawarte w art. 7 k.p.k., nie uczynił zadość, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem zaskarżonego kasacją wyroku tego Sądu, w zaskarżonej części i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Zebrany w sprawie materiał dowodowy (dość ograniczony i trudny w ocenie z uwagi na defekty psychiczne świadka K. K. S.) rzeczywiście nie ułatwia dokonania prawidłowych ustaleń odnośnie do tego, czy oskarżony P. działał ze świadomością możliwości nastąpienia śmierci swego syna M. K. S. i na nią się godził. Wg stanowiska Sądu I instancji miałby za takim ustaleniem przemawiać fakt widocznych objawów u czteromiesięcznego dziecka, takich jak wysoka gorączka, ciężki, nieregularny oddech, niepowiadomienie samemu służb medycznych  oraz uniemożliwienie K. K. S.  zawiadomienia takich służb.
Sąd Apelacyjny w (…) uznał jednak, podzielając stanowisko skarżącego obrońcy oskarżonego, że stan dziecka w dniach poprzedzających jego hospitalizację był taki, że nie w sposób oczywisty przesądzał o zagrożeniu jego życia. Uznał też, że ani objawy chorobowe, ani sposób zachowania się oskarżonego i matki dziecka nie przesądzają, że mieli oni świadomość bezpośredniego zagrożenia życia małoletniego M., a zwłaszcza tego, że oskarżony godził się na skutek w postaci jego śmierci.  Jednak przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego kasacją orzeczenia przez Sąd odwoławczy argumentacja prowadząca do owego stwierdzenia  o braku podstaw dla ustalenia o działaniu oskarżonego z zamiarem ewentualnym, nie jest niestety pozbawiona dowolności świadczących o naruszeniu reguł swobodnej oceny  wskazanych w art. 7 k.p.k.. Na dowolności te trafnie wskazano w uzasadnieniu kasacji. Podniesiono tam trafnie, że wadliwie Sąd Apelacyjny wskazał na brak kompetencji wychowawczych P. P. jako na okoliczność uniemożliwiającą mu właściwą ocenę stanu zdrowia pokrzywdzonego M. K. S. i tym samym wykluczającą możliwość uznania, iż przewidywał i godził się na wystąpienie skutku w postaci jego śmierci. Rzeczywiście Sąd odwoławczy w swoim uzasadnieniu wskazał, że w przeciwieństwie do świadka K. W., oskarżony oraz jego konkubina, nie mieli kompetencji opiekuńczych, przez co nie można wykluczyć, że ich ocena stanu dziecka była niepełna, wadliwa a to utwierdzało ich w przekonaniu, że wystarczy leczyć dziecko podając mu leki przeciwgorączkowe. Rzecz jednak nie w tym, czy oskarżony miał wystarczające kompetencje opiekuńcze w odniesieniu do swojego dziecka (skądinąd nie jest do końca jasne co Sąd odwoławczy miał na myśli pisząc o „kompetencjach opiekuńczych”), lecz w tym, czy oskarżony, którego rozwój intelektualny pozostaje w granicach normy, rozpoznał jednak obiektywnie zauważalny stan zagrożenia życia małoletniego pokrzywdzonego mogący prowadzić ostatecznie do jego śmierci, tylko skutek taki był mu obojętny (akceptowalny). Zwłaszcza, że trudno odmówić racji oskarżycielowi, gdy wskazuje, że z zeznań K. W. (niekwestionowanych przez Sąd odwoławczy) wynika, iż z powodu ewidentnie widocznej  bladości powłok i zaburzeń oddychania zaniepokoił ją stan zdrowia M. K. S.  do tego stopnia, że mimo nieposiadania specjalistycznej wiedzy medycznej skłoniło ją to do niezwłocznego wezwania zespołu ratownictwa medycznego oraz że tym samym (bo zdolności oceny tego rodzaju sytuacji mieli oboje zbliżone) ten niepokojący stan dziecka musiał być także dla oskarżonego zauważalny. Sąd
ad quem
nie poczynił przecież ustaleń wskazujących, że świadek K. W. posiadała szczególne, odbiegające od przeciętnych, kompetencje w zakresie diagnozowania stanu zdrowia niemowląt. Słowem, analiza argumentacji przywołanej przez Sąd odwoławczy nie pozwala na znalezienie odpowiedzi na pytanie dlaczego uważa on, że dopiero K. W. (a już nie oskarżony), miała możliwość ocenić jego stan jako poważny i zagrażający życiu i to po jednorazowym spotkaniu z dzieckiem. Niewątpliwie należało jednak mieć na uwadze, że
ustalenie przez Sąd I instancji -
że oskarżony, jako człowiek  normalnie rozwinięty intelektualnie i o sporym doświadczeniu życiowym,  wiedząc, że ma do czynienia z czteromiesięcznym dzieckiem a więc osobą o niezwykle delikatnej strukturze i obserwując, zwłaszcza w dniu 10 maja 2018r., zachowanie dziecka opisane przez świadka S. oraz objawy zaobserwowane  przez świadka W., nie mógł nie  rozpoznawać stanu zagrożenia jego życia mogącego prowadzić ostatecznie do jego śmierci i uświadamiać sobie możliwość jej wystąpienia
– nie jest  wcale dowolne.
W tym sensie zasadny jest też kasacyjny zarzut rażącej obrazy art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k. oraz art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegającej na zaniechaniu dokonania prawidłowej kontroli odwoławczej wyroku Sądu I instancji i wydaniu orzeczenia reformatoryjnego  w następstwie wadliwej, mającej charakter dowolny i wybiórczy oceny zachowania oskarżonego w okresie od spowodowania przez P. P.  urazu u małoletniego M. K. S. do wezwania zespołu ratownictwa medycznego przez K. W..  Zauważyć w tym miejscu należy, że argumentacja przedstawiona przez Sąd odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego kasacją orzeczenia dotknięta jest inną jeszcze rażącą wadliwością. Otóż, jak się ową argumentację analizuje, to nie sposób nie odnieść wrażenia, że rozważania prowadzące do wniosku o niemożności przyjęcia, że   oskarżony miał świadomość
bezpośredniego zagrożenia życia dziecka i godził się na najdalej idący skutek w postaci jego śmierci, pozostawiają całkowicie na uboczu  ustalony w sprawie w sposób niekwestionowany fakt, że w dniu 8 maja 2018 roku P. P. „po raz kolejny chwycił zdenerwowany małoletniego syna, po czym zaczął znowu nim potrząsać,
a następnie rzucił nim mocno do łóżeczka”.
Objawy jakie wystąpiły u tego dziecka krótko po tym zdarzeniu, które opisuje w swych zeznaniach  K. K. S., mogły rzeczywiście wystąpić przy wielu typowych dla wieku dziecięcego chorobach najczęściej nie powodujących zagrożenia dla życia. Dlatego u niej, z racji jej upośledzenia umysłowego, mogły nie rodzić obaw, że życie dziecka jest zagrożone, a jego stan jest następstwem urazu jakiego doznało. Zasadnie wskazano  w kasacji, że  wnioski z przeprowadzonej w sprawie opinii
psychologicznej czynią prawdopodobnym ustalenie Sądu I instancji, że K. K. S., niezależnie od możliwości rozpoznania pogorszenia stanu zdrowia dziecka, mogła nie być zdolna, z uwagi na własne deficyty intelektualne, do objęcia swoją świadomością wystąpienia stanu zagrożenia życia swojego syna, będącego następstwem doznanego urazu  i uznać, że wystarczające jest podanie dziecku środków przeciwgorączkowych. Natomiast,
już całkiem odmiennie wypadałoby (Sąd ad quem nie różnicuje w tej mierze, nie wiedzieć dlaczego, sytuacji oskarżonego i jego konkubiny)  postrzegać stan świadomości oskarżonego w tej mierze. On bowiem, jako pełnosprawny umysłowo, musiał przede wszystkim mieć w pamięć  swoje brutalne zachowanie wobec dziecka poprzedniego dnia i nie mógł nie podejrzewać przynajmniej związku pomiędzy stanem niemowlęcia, a swoim wobec niego wcześniejszym zachowaniem. Sąd odwoławczy zaś wydaje się oceniać stan jego świadomości tak jak oceniać należałoby stan świadomości osoby, która, nie będąc sprawcą pobicia dziecka i nie mając o nim wiedzy, dostrzegłszy niepokojące objawy, lekceważy je jako symptomy wielu niegroźnych chorób, nie podejrzewając możliwości wystąpienia skutków urazu fizycznego.  Należało tymczasem, z uwzględnieniem tego, że to oskarżony zachował się wobec dziecka brutalnie, oceniać, czy rzeczywiście – jak twierdzi Sąd odwoławczy - nieuprawniony był wniosek Sądu I Instancji przyjmującego, że „oskarżony miał świadomość złego stanu zdrowia małoletniego M.  i bezpośredniego zagrożenia dla jego życia”. Ponadto,  należy mieć też na uwadze, że  istotną przesłanką dla uznania owego wniosku za nieuprawniony było dla Sądu odwoławczego dokonanie, wbrew stanowisku Sądu I instancji, ustalenia, że oskarżony nie uniemożliwiał konkubinie poszukiwania pomocy medycznej.  Powody dokonania takiego, odmiennego, ustalenia Sąd odwoławczy wyjaśnia szeroko na str. 10  swego uzasadnienia. Wskazuje tam, trafnie, że K. K. S. nie podjęła żadnych zdecydowanych działań zmierzających do sprawdzenia stanu zdrowia syna przez badania lekarskie, mimo że miała przecież obiektywnie możliwość aby bez pomocy oskarżonego, udać się do lekarza, miała własny telefon komórkowy, przez który prowadziła korespondencję z kuratorem sądowym lub asystentem rodziny, także w tajemnicy przed oskarżonym, mogła  wreszcie wychodzić z mieszkania. Zresztą, nie oglądała się na ewentualny sprzeciw oskarżonego, gdy telefonowała do kurator sądowej K. W.  w dniu 10 maja 2019 roku w godzinach rannych, jeszcze przed umieszczeniem pokrzywdzonego w szpitalu. Można więc nawet zgodzić się, że rzeczywiście ustalenie o „skutecznym uniemożliwieniu” jej poszukiwania pomocy dla dziecka przez oskarżonego jest nazbyt kategoryczne. Nie  da się jednak nie dostrzec, że skazany skutecznie zniechęcał ją do tego, wywierając na nią silną presję w tym kierunku, wykorzystując jej umysłową niesprawność. Świadczą o tym wprost (cytowane też w wyżej wskazanym fragmencie uzasadnienia) zeznania K. K. S. twierdzącej np.  P. miał w nosie co się dzieje, w ogóle się tym nie przejął. Mówiłam, że jechać z dzieckiem do szpitala, on powiedział że nie pojedzie bo będzie miał przechlapane bo pójdzie do więzienia. Telefonu mi nie dal i klucze miał przy sobie" . Takie zachowanie  oskarżonego, jeśli nawet nie jest trwałym „skutecznym uniemożliwieniem” poszukiwania pomocy dla dziecka,  nakazywało jednak bardziej wnikliwie spojrzeć na stanowisko Sądu I instancji przyjmującego, że owa, wywierana na K. K. S. presja, wskazuje jednak także na jego działanie z zamiarem ewentualnym pozbawienia życia pokrzywdzonego.
Podsumowując: Ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd Apelacyjny w (…)   wnikliwiej rozważy argumentację przedstawioną przez Sąd I instancji w odniesieniu do zamiaru jaki towarzyszył oskarżonemu w jego działaniach tempore criminis, oczywiście w perspektywie zarzutów apelacyjnych, bo wyrażone w zaskarżonym wyroku stanowisko, że Sąd I instancji przeprowadził
niewłaściwie proces kontroli wiarygodności poszczególnych dowodów a także wyprowadził nieprawidłowe pod względem logicznym wnioski z prawidłowo ustalonych faktów nie zostało przekonująco i prawidłowo wykazane.
Z tych to powodów, nie narzucając kierunku rozstrzygnięcia, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI