V KK 546/23

SN
V KK 546/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 7 marca 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Kazimierz Klugiewicz (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek
‎
SSN Włodzimierz Wróbel
Protokolant Katarzyna Wełpa
w sprawie
A. S.
,
oskarżonego z art. 209 § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 7 marca 2024 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść oskarżonego
od wyroku Sądu Rejonowego w Chełmnie
z dnia 18 września 2023 r., sygn. akt II K 144/23,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Chełmnie do ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w Chełmnie z dnia 18 września 2023 r., sygn. akt II K 144/23, A. S. został uznany za winnego tego, że w okresie od 7 listopada 2020 r. do 17 grudnia 2021 r., w N., będąc zobowiązanym do wykonywania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego na rzecz córki W. S. oraz syna M. S., określonego co do wysokości na podstawie ugody z dnia 12 czerwca 2014 r., zawartej przed Sądem Rejonowym w Ś., III Wydziałem Rodzinnym i Nieletnich, w sprawie o sygnaturze akt […], na kwotę w łącznej wysokości 550 złotych miesięcznie, uchylał się od tego obowiązku, doprowadzając do powstania zaległości o równowartości co najmniej 3 świadczeń okresowych,
tj. występku z art. 209 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 7 miesięcy pozbawienia wolności.
Wyrok ten nie został zaskarżony przez którąkolwiek ze stron i uprawomocnił się w dniu 26 września 2023 r. (k. 101).
Pismem z dnia 19 grudnia 2023 r. kasację od tego orzeczenia, na korzyść skazanego, wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżając ww. orzeczenie w całości, podniósł zarzut rażącego i mogącego mieć istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k., polegającego na wadliwym uznaniu, że awizowane i niepodjęte w terminie zawiadomienie oskarżonego o terminie rozprawy wyznaczonej w dniu 18 września 2023 roku, zostało mu prawidłowo doręczone i wystąpiły tym samym warunki do rozpoznania sprawy pod jego nieobecność, podczas gdy korespondencję tę wysłano na adres, niebędący wskazanym przez A. S. miejscem jego zamieszkania, dłuższego pobytu i jednocześnie adresem do doręczeń, co w konsekwencji skutkowało przeprowadzeniem postępowania pod jego nieobecność z rażącym naruszeniem prawa oskarżonego do obrony, polegającym na uniemożliwieniu mu wzięcia udziału w rozprawie oraz poddania wydanego wyroku skazującego kontroli Sądu II instancji.
Na podstawie tak sformułowanego zarzutu Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Chełmnie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
Kasacja jest oczywiście zasadna, co uprawniało do jej rozpoznania na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Jedną z gwarancji procesowych przewidzianych w przepisach obecnie obowiązującej procedury karnej jest prawo oskarżonego do brania udziału w rozprawie (art. 374 § 1 k.p.k.), które umożliwia prowadzenie osobistej obrony w sprawie. Z realizacją tej odmiany prawa do obrony koresponduje obowiązek zawiadomienia oskarżonego o czasie i miejscu rozprawy, wynikający z treści art. 117 § 1 k.p.k.) oraz zastrzeżenie, zgodnie z którym
czynności nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się, a brak dowodu, że została o niej powiadomiona (art. 117 § 2 k.p.k.).
Przechodząc na grunt realiów procesowych sprawy należy zauważyć, że podczas jedynego przesłuchania oskarżonego na etapie postępowania przygotowawczego w dniu 18 kwietnia 2023 r.  wskazał on jako swój adres zameldowania na pobyt stały: […] nr […], […] , natomiast jako adres zamieszkania i do doręczeń: ul. […], […] (k. 54, 66). Również z wcześniejszej (z 14 kwietnia 2023 r.) notatki sporządzonej przez Policję po przeprowadzeniu rozmowy telefonicznej z A.S. podał on jako aktualny ww. adres zamieszkania (k. 49).
Pomimo tych informacji wynikających z akt, pisma w sprawie, w tym zawiadomienie o terminie rozprawy przez Sądem Rejonowym w Chełmnie wyznaczonym n dzień 18 września 2019 r., były wysyłane na adres zameldowania, nie zaś zamieszkania oskarżonego, który był jednoczesnie adresem do odbioru korespondencji. W związku z tym zawiadomienie o terminie rozprawy po podwójnym awizowaniu wróciło do Sądu jako nieodebrane w terminie (k. 92). Sąd Rejonowy w Chełmnie, na rozprawie w dniu 18 września 2023 r., stwierdzając, że nieobecny A.S. został prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy przez awizo, postanowił prowadzić rozprawę pod nieobecność oskarżonego (k. 100). Taki sposób procedowania był oczywiście  wadliwy, albowiem wobec wysłania zawiadomienia o terminie rozprawy na zły adres zamieszkania oskarżonego nie było możliwe przyjęcie doręczenia zastępczego (art. 133 § 2 k.p.k.), a tym samym uznanie, że oskarżony został prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy, co umożliwiałoby jej prowadzenie pod nieobecność strony. W konsekwencji w sprawie doszło do rażącej obrazy art. 117 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 374 § 1 k.p.k. i art. 6 k.p.k. Naruszenie tych podstawowych gwarancji procesowych, związanych z prawem do obrony, uznane być musi również za uchybienie, które mogło mieć istotny wpływ na treść wyroku. Konieczne stało się zatem uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Chełmnie. Sąd ten ponownie przeprowadzi postępowanie, respektując gwarancje procesowe oskarżonego.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
[ał]
[PGW]