V KK 433/25

SN
V KK 433/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 grudnia 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Marek Pietruszyński (przewodniczący)
‎
SSN Jacek Błaszczyk
‎
SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)
w sprawie
W.M.
skazanego z art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 3 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu,
w trybie art. 535 § 5 k.p.k.,
w dniu 10 grudnia 2025 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę
od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z dnia 22 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV Ka 38/25,
utrzymującego wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim
z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt II K 215/24,
uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim i na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umarza postępowanie w sprawie, a kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.
Jacek Błaszczyk      Marek Pietruszyński     Jarosław Matras
UZASADNIENIE
W.M. został oskarżony o to, że: „
w dniu 12 kwietnia 2018 roku w T. woj. [...] działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej usiłował doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem B.G. w kwocie 6 700.00 złotych za pomocą wprowadzenia w błąd, w ten sposób że do Sądu Rejonowego w Tomaszowie Maz. złożył pozew o zapłatę kwoty 6 700,00 złotych, sprawa o sygn. I C [...], do którego załączył weksel wskazując, że jest to weksel własny sporządzony przez B.G., gdyż w rzeczywistości był to weksel in blanco, lecz zamierzonego czynu nie osiągnął z uwagi na oddalenie powództwa przez Sąd, przy czym czyn ten stanowi wypadek mniejszej wagi
”, tj. o czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 3 k.k.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2024 r., sygn. akt II K 215/24, Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim oskarżonego W.M. uznał za winnego dokonania zarzucanego mu czynu wyczerpującego dyspozycję art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 3 k.k. i art. 4 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 3 k.k. wymierzył mu karę 120 stawek dziennych grzywny, przyjmując wartość jednej stawki dziennej na kwotę 20 złotych, nadto orzekł o kosztach postępowania.
Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonego, który  wskazał na:
I. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 17 §1 pkt 7 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt. 8 k.p.k. polegające na przypisaniu oskarżonemu W.M. zarzucanego mu czynu w sytuacji, gdy co do tego samego zachowania, które składało się na czyn przypisany oskarżonemu - zawierającego się w ramach tego samego zdarzenia faktycznego (historycznego) - postępowanie karne zostało już prawomocnie zakończone wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb, z dnia 28 stycznia 2022 r. (Sygn. akt: IV Ka 750/21) którym oskarżony został uniewinniony od zarzucanego mu czynu polegającego m. in na przedłożeniu w nieustalonej dacie nie później niż w dniu 24 lipca 2018 r. wypełnionego weksla w Sądzie Rejonowym w Tomaszowie Mazowieckim do sprawy I C [...], jako weksla zupełnego, działając
w ten sposób na szkodę B.G., a zatem zachowania tożsamego z tym, które W.M. zostało przypisane w niniejszym postępowaniu i z uwagi na fakt, że było ono elementem czynu, który został już prawomocnie osądzony - zachodziła w tym zakresie negatywna przesłań procesowa w postaci rei iudicatae-,
II.
Naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie
:
- art. 41 § 1 kpk w zw. z art. 4 kpk - poprzez wydanie skarżonego wyroku przez Sędziego SR X. Y., która z uwagi na stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji podjętej na etapie postępowania przygotowawczego, dotyczącej uchylenia postanowienia Prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego, wypowiedziała się co do oceny materiału dowodowego, w tym okoliczności mających świadczyć o podjęciu przez oskarżonego „oszukańczych zabiegów”, zresztą tożsamych jak zawarte w uzasadnieniu skarżonego wyroku, co wskazywało, iż Sąd jeszcze przed wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie - uzewnętrznił swoje przekonanie dotyczące orzeczenia, jakie ma zapaść w przedmiocie odpowiedzialności oskarżonego W.M., co w konsekwencji powodowało, że pozbawione jest ono przymiotu obiektywizmu;
III.
Błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i mający wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, że oskarżony W.M. zrealizował znamiona przypisanego mu czynu, w ten sposób, że usiłował wprowadzić Sąd w błąd, co do charakteru weksla „w celu uniknięcia podniesienia przez B.G. zarzutu przedawnienia roszczenia i pozbawienie pozwanego w sprawie cywilnej takiej możliwości” - w sytuacji, gdy z tak opisanego przez Sąd zachowania nie wynikały okoliczności relewantne dla realizacji znamion przypisanego mu czynu, albowiem co ustala Sąd samo roszczenie przysługiwało oskarżonemu, jako wierzycielowi, a przy tym nie pozbawiało to możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia, to bowiem było niezależne od woli oskarżonego, a jednocześnie brak było tożsamości podmiotu, który miałby zostać wprowadzony w błąd i tego, do którego rozporządzenia „własnym” mieniem miałoby rzekomo dojść, co w konsekwencji nie pozwalało na przyjęcie, że oskarżony
W.M. wypełnił znamiona określone w art. 13 §1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk.”
Podnosząc te zarzuty obrońca wniósł o „
uchylenie zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania z uwagi na negatywną przesłankę procesową w postaci rei iudicatae; ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego W.M. od popełnienia zarzucanego mu czynu; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.”
Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2025 r. sygn. akt IV Ka 38/25, Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Kasację w tej sprawie wniósł obrońca skazanego, który zaskarżając wyrok sądu odwoławczego w całości podniósł zarzut:
„I.
Naruszenie przepisów postępowania, stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą, określoną w art. 439 § 1 pkt 2 kpk, polegające na nienależytej obsadzie Sądu II instancji rozpoznającego sprawę oskarżonego W.M. w postępowaniu odwoławczym, w składzie którego orzekał Sędzia X.1 Y.1, powołany do pełnienia urzędu na stanowisko Sędziego Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb, na podstawie nominacji przedstawionej uchwałą z dnia [...] 2020 r. Nr [...] wydaną przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 z późn. zm.), niespełniającą wymogu niezależności, co w efekcie doprowadziło do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przy rozpoznaniu sprawy oskarżonego W.M., który nie miał w toku postępowania odwoławczego zapewnionych gwarancji wynikających z w/w przepisów;
II.
Naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 17 § 1 pkt. 7 k.p.k., stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt. 8 k.p.k. polegające na utrzymaniu zaskarżonego apelacją obrońcy wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim - w sytuacji, gdy co do tego samego zachowania, które składało się na czyn przypisany oskarżonemu - zawierającego się w ramach tego samego zdarzenia faktycznego (historycznego) - postępowanie karne zostało już prawomocnie zakończone wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb, z dnia 28 stycznia 2022 r., (Sygn. akt: IV Ka 750/21) którym oskarżony został uniewinniony od zarzucanego mu czynu polegającego m. in. na przedłożeniu w nieustalonej dacie nie później niż w dniu 24 lipca 2018 r. wypełnionego weksla w Sądzie Rejonowym w Tomaszowie Mazowieckim do sprawy I C [...], jako weksla zupełnego, działając w ten sposób na szkodę B.G., a zatem zachowania tożsamego z tym, które W.M. zostało przypisane w niniejszym postępowaniu i z uwagi na fakt, iż było ono elementem czynu, który został już prawomocnie osądzony - zachodziła w tym zakresie negatywna przesłanka procesowa w postaci rei iudicatae”.
Wskazując te zarzuty obrońca wniósł o „-
uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. IV Wydział Kamy Odwoławczy z dnia 22 kwietnia 2025 r. oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim II Wydział Karny z dnia 7 listopada 2024 r., w sprawie Sygn. akt: II K 215/24 i umorzenie postępowania z uwagi na negatywną przesłankę procesową określoną w art. 17 § 1 pkt. 7 kpk w postaci powagi rzeczy osądzonej;
ewentualnie o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. IV Wydział Karny Odwoławczy z dnia 22 kwietnia 2025 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.”
W odpowiedziach na kasację obrońcy skazanego, zarówno z- ca Prokuratora Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim, jak i pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego wnieśli o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja w zakresie zarzutu z pkt II okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co umożliwiało jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.   Zresztą od tego zarzutu kontrolę kasacyjną należało rozpocząć, skoro potencjalnym skutkiem zasadności tego zarzutu musiało być umorzenie postępowania karnego, a zatem zakończenie postępowania karnego, w sytuacji, gdy ewentualne uwzględnienie zarzutu z pkt I kasacji prowadziłoby tylko do powtórzenia rozprawy odwoławczej. Ma rację skarżący, że zaskarżony wyrok sądu odwoławczego jest dotknięty uchybieniem z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Podstawą zarzutu kasacji z pkt II było twierdzenie obrońcy (czynione już w formie zarzutu apelacyjnego), że kwestia odpowiedzialności karnej oskarżonego za czyn będący przedmiotem aktu oskarżenia w tej sprawie została już prawomocnie rozstrzygnięta w postępowaniu karnym zakończonym prawomocnym  wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 28 stycznia 2022 r., w sprawie o sygn. akt IV Ka 750/21. Tożsamy zarzut apelacyjny nie został uwzględniony, a sąd odwoławczy uznał, że nie zachodzi w tej sytuacji przeszkoda procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Przypomnieć zatem trzeba, że w sprawie o sygn. akt  II KK 51/21 Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim oskarżony stanął pod zarzutem następującej treści: „
w nieustalonym okresie jednak nie później niż do dnia 24 lipca 2018 r. wypełnił bez zgody i upoważnienia B.G. weksel in blanco na kwotę 6700 zł z terminem wykupu na dzień 24.01.2016 r. i tak wypełniony weksel przedłożył Sądowi Rejonowemu w Tomaszowie Mazowieckim w dniu 24 lipca 2018 r. do sprawy I C [...] jako weksel zupełny, czym działał na szkodę B.G.
”, tj. o czyn z art. 270 § 2 k.k. Akt oskarżenia został wniesiony przez prokuratora Prokuratury Rejonowej w Tomaszowie Mazowieckim po zakończeniu śledztwa w sprawie PR [...], a z uzasadnienia aktu oskarżenia wynikało, że W.M. w pozwie z dnia 12 kwietnia 2018 r. w sprawie I C [...] Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim, wniósł o zasądzenie od pozwanego B.G. kwoty 6700 zł a swoje roszczenie wywodził z weksla własnego, który miał zostać wystawiony w dniu 24 stycznia 1995 r. Prokurator podkreślił, że W. M. w toku postępowania cywilnego uważał, iż swoje roszczenie opiera na wekslu zupełnym, gdy tymczasem nie można było przyjąć, że jest to weksel własny, albowiem osoba, która go wystawiła w dniu 24 stycznia 1995 r. „musiałaby być jasnowidzem”, skoro wymieniony w wekslu Bank powstał dopiero w 2000 r. (k. 102). Dalej, jak wynikało z uzasadnienia aktu oskarżenia, prokurator przywołał oświadczenie B. G. złożone w toku postępowania cywilnego, z którego wynikało, że rozpoznał swój podpis na blankiecie weksla, co upoważniło prokuratora do stwierdzenia, iż wystawił on weksel in blanco. Prokurator przyjął w tym układzie, że oskarżony wypełnił weksel in blanco, przy czym wypełnienie przez oskarżonego tego weksla nastąpiło niezgodnie z wolą podpisanego, co stanowi przestępstwo z art. 270 § 2 k.k. Prokurator  dodał dalej: „
ponieważ takie działanie sprawcy doprowadza do tego, że wynikające z weksla zobowiązanie wystawcy jest dla niego niekorzystne lub mniej korzystne w porównaniu ze stanem jaki by istniał, gdyby weksel wypełniono z jego wolą, możliwa jest też kwalifikacja takiego zachowania z art. 286 § 1 k.k.
”  Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim wyrokiem z dnia 13 lipca 2021 r. w sprawie o sygn. akt II K 51/21 uznał oskarżonego za winnego zarzucanego mu czynu z tą zmianą w opisie czynu, iż w miejsce wyrażenia” „do dnia 24 lipca 2018 r.” przyjął wyrażenie: „do dnia 12 kwietnia 2018 r.” oraz w miejsce  wyrażenia: „w dniu 24 lipca 2018 r.” przyjął wyrażenie: „w dniu 12 kwietnia 2018 r.” i na podstawie art. 270 § 2 k.k. wymierzył mu karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby dwóch lat (w wyroku znalazły się także inne rozstrzygnięcia). Na skutek apelacji obrońcy oskarżonego Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 28 stycznia 2022 r. w sprawie o sygn. akt IV Ka 750/21 zmienił zaskarżony wyrok i oskarżonego uniewinnił od zarzucanego mu czynu.
W sprawie niniejszej, tj. w sprawie o sygn. akt II K 215/24 Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim, oskarżony stanął pod następującym zarzutem: „
w dniu 12 kwietnia 2018 roku w T. woj. [...] działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej usiłował doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem B.G. w kwocie 6 700.00 złotych za pomocą wprowadzenia w błąd, w ten sposób że do Sądu Rejonowego w Tomaszowie Maz. złożył pozew o zapłatę kwoty 6 700,00 złotych, sprawa o sygn. I C [...], do którego załączył weksel wskazując, że jest to weksel własny sporządzony przez B.G., gdyż w rzeczywistości był to weksel in blanco, lecz zamierzonego czynu nie osiągnął z uwagi na oddalenie powództwa przez Sąd, przy czym czyn ten stanowi wypadek mniejszej wagi
”. Czyn ten w akcie oskarżenia zakwalifikowano z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 3 k.k. Wyrokiem z dnia 7 listopada 2024 r. w sprawie II K 215/24 W.M. został skazany za przestępstwo opisane w akcie oskarżenia na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 3 k.k. na karę grzywny w ilości 120 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na 20zł; wyrok zawierał także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Po rozpoznaniu apelacji obrońcy (podniesiono w niej zarzut naruszenia powagi rzeczy osądzonej), Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2025 r. w sprawie IV Ka 38/25 zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.
Już porównanie przedmiotu rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie o sygn. akt IV Ka 750/21 nie pozostawia cienia wątpliwości, że w tym postępowaniu rozstrzygnięto już co do odpowiedzialności karnej za to samo zdarzenie, co w sprawie objętej kasacją. Świadczy o tym analiza aktu oskarżenia w sprawie o sygn. akt II K 51/21 Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim, a także w konsekwencji opis czynu, jaki został przyjęty przez sąd pierwszej instancji. W wyroku z dnia 13 lipca 2021 r. w sprawie II K 51/21 jako datę końcową zdarzenia objętego aktem oskarżenia słusznie przyjęto datę złożenia pozwu cywilnego do Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim, tj. dzień 12 kwietnia 2018 r. (I C [...]), a przecież w opisie tego czynu znalazło się także zachowanie oskarżonego polegające na wypełnieniu weksla in blanco na tę samą kwotę co w obecnej sprawie i działanie na szkodę tej samej osoby. Co więcej, w opisie tego czynu wskazano, że weksel został przedłożony Sądowi Rejonowemu w Tomaszowie Mazowieckim do sprawy I C [...], a zatem do tej samej sprawy, co wskazana w postępowaniu karnym, które zakończyło w sprawie IV Ka 750/21 Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim.   Jest zatem oczywiste, że czyn będący przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie II K 51/21, to przecież czyn polegający na usiłowaniu oszustwa sądowego, gdzie w oparciu o weksel in blanco (zdaniem prokuratora nieprawnie wypełniony) oskarżony usiłował uzyskać wyrok sądu zasądzające kwotę objętą wekslem, co miało prowadzić do działania na szkodę pokrzywdzonego B. G. Trafnie zresztą w uzasadnieniu aktu oskarżenia prokurator wskazywał na kwalifikację z art. 286 § 1 k.k., choć nie wiadomo dlaczego, nie dokonano takiego zakwalifikowania czynu zarzuconego oskarżonemu.
W sprawie o sygn. akt II K 215/24 oskarżony stanął więc pod zarzutem popełnienia tego samego czynu, co do którego już zapadło prawomocne orzeczenie (wyrok w sprawie II K 51/21 uprawomocnił się w dniu 28 stycznia 2022 r.). Tożsamość zachowania (
idem
) wynikała przecież z tożsamości miejsca i czasu (złożenie w dniu 12 kwietnia 2018 r. pozwu do Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim), tożsamości czynności wykonawczej (złożenie pozwu z załączonym wekslem, który był innego charakteru niż deklarował oskarżony [zamiast własny był in blanco], takiego samego celu działania, a zatem wprowadzenia sądu w błąd co do „legalności” weksla, aby sąd wydał wyrok zasądzający roszczenie objęte wekslem. Wszystkie elementy tożsamości czynu są zatem wspólne, a fakt, że w sprawie II K 215/24 Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim w opisie czynu elementem oszustwa sądowego miał być charakter weksla nie ma kompletnie znaczenia (błędne rozważania na stronie piątej uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie IV Ka 38/25).  Zauważyć wypada, że w sprawie o sygn. akt II K 51/21 także chodziło o nieuprawnione wypełnienie weksla (tego samego) i złożenie go w sądzie (tym samym) do tej samej sprawy. Może gdyby sąd drugiej instancji dostrzegł, że zdarzenie prawomocnie osądzone miało jednak inny czas, niż ten jaki przyjął wadliwie w swoim uzasadnieniu (por. str. 4 i uwagi, że czyn miał miejsce
do dnia 24 lipca 2018
r., gdy tymczasem sąd pierwszej instancji datę czynu określił na datę
do dnia 12 kwietnia 2018
r.), to ustrzegłby się tego rażącego naruszenia prawa. Już tylko na marginesie podnieść trzeba, że nie miał racji sąd odwoławczy także co do zarzutu obrońcy oskarżonego w zakresie w jakim apelacji wskazywał na brak elementu wprowadzenia sądu w błąd (końcowa część zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych). Przecież w opisie czynu nie ujęto, że podmiotem wprowadzonym w błąd miał być sąd cywilny i to sąd dopiero (na skutek wydania wyroku zasądzającego) rozporządziłby mieniem pokrzywdzonego (!). Opis czynu był oczywiście wadliwy, skoro to B. G. miałby
rozporządzić mieniem własnym
. Można jedynie wyrazić zdziwienie, że tak oczywiste błędy zdarzają się na poziomie Sądu Okręgowego.
Z tych powodów wobec zasadności zarzutu drugiego kasacji konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku sądu pierwszej instancji i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. a także rozstrzygnięcie o kosztach zgodnie z treścią art. 632 pkt 2 k.p.k.
Zbędne było w takim układzie odnoszenie się do zarzutu z pkt I kasacji.
Jacek Błaszczyk      Marek Pietruszyński     Jarosław Matras
[WB]