V KK 347/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy uchylił postanowienie o skierowaniu na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne osoby niepoczytalnej, wskazując na właściwe zastosowanie art. 94 § 1 k.k. i umieszczenie w zakładzie psychiatrycznym.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego dotyczącą środka zabezpieczającego zastosowanego wobec Pawła S., wobec którego umorzono postępowanie z powodu niepoczytalności. Sąd Okręgowy zmienił postanowienie Sądu Rejonowego, orzekając skierowanie na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne zamiast umieszczenia w zamkniętym zakładzie. Sąd Najwyższy uznał to za rażące naruszenie prawa materialnego, wskazując, że wobec osób niepoczytalnych zastosowanie ma wyłącznie art. 94 § 1 k.k. nakazujący umieszczenie w zakładzie psychiatrycznym.
Sąd Najwyższy rozpoznał kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na korzyść Pawła S., wobec którego umorzono postępowanie karne z powodu niepoczytalności (art. 17 § 1 pkt 2 k.k.). Sąd Rejonowy pierwotnie zastosował wobec niego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym na podstawie art. 93 i 94 § 1 k.k. Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie, zmienił to postanowienie, orzekając w jego miejsce skierowanie na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne, błędnie interpretując art. 93 k.k. Sąd Najwyższy uznał kasację za zasadną, stwierdzając rażące naruszenie prawa materialnego. Podkreślono, że nowelizacja art. 93 k.k. nie zmieniła możliwości stosowania środków zabezpieczających wobec sprawców niepoczytalnych, wobec których nadal wyłączne zastosowanie ma art. 94 § 1 k.k., przewidujący umieszczenie w zakładzie psychiatrycznym. Artykuł 93 k.k. ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej i nie może stanowić samodzielnej podstawy do orzekania środków zabezpieczających, a skierowanie na leczenie ambulatoryjne jest związane z przesłankami z art. 95a i 97 k.k., dotyczącymi sytuacji, gdy orzeczono karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność ponownej oceny zasadności zażalenia z uwzględnieniem przedstawionych zapatrywań prawnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, nowelizacja nie spowodowała modyfikacji możliwości stosowania środków zabezpieczających wobec sprawców popełniających czyny zabronione w stanie niepoczytalności. W stosunku do takich sprawców wyłączne zastosowanie nadal znajduje przepis art. 94 § 1 k.k., przewidujący orzeczenie o umieszczeniu w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że przepis art. 93 k.k. ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej i nie może stanowić samodzielnej podstawy stosowania środków zabezpieczających. Skierowanie na leczenie ambulatoryjne jest związane ze szczegółowymi przesłankami przewidzianymi w art. 95a i 97 k.k., a sprawcy niepoczytalni podlegają zasadom określonym w art. 94 k.k. i obejmowani są leczeniem w zamkniętych zakładach psychiatrycznych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania
Strona wygrywająca
Paweł S. (pośrednio, poprzez uwzględnienie kasacji na jego korzyść)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Paweł S. | osoba_fizyczna | podejrzany/oskarżony |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca kasacji |
Przepisy (8)
Główne
k.k. art. 94 § § 1
Kodeks karny
W stosunku do sprawców popełniających czyny zabronione w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1 k.k. wyłączne zastosowanie znajduje przepis art. 94 § 1 k.k., przewidujący orzeczenie, przy spełnieniu przesłanek w nim przewidzianych, o umieszczeniu w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym.
Pomocnicze
k.k. art. 93
Kodeks karny
Przepis ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej i nie może stanowić samodzielnej podstawy stosowania środków zabezpieczających, w oderwaniu od poszczególnych sytuacji procesowych. Skierowanie na leczenie ambulatoryjne związane jest ze szczegółowymi przesłankami przewidzianymi w art. 95a § 1 i § 1a k.k. oraz art. 97 § 1 k.k., a więc wówczas, gdy została orzeczona kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
k.k. art. 31 § § 1
Kodeks karny
Określa stan niepoczytalności.
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do umorzenia postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy.
k.p.k. art. 535 § § 5
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do rozpoznania kasacji w trybie uproszczonym.
k.k. art. 270 § § 2a
Kodeks karny
Czyn zabroniony przypisany podejrzanemu.
k.k. art. 95a § § 1 i § 1a
Kodeks karny
Szczegółowe przesłanki skierowania na leczenie ambulatoryjne.
k.k. art. 97 § § 1
Kodeks karny
Szczegółowe przesłanki skierowania na leczenie ambulatoryjne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia art. 93 k.k. przez Sąd Okręgowy, polegająca na przyjęciu, że przepis ten pozwala na zastosowanie środka zabezpieczającego w postaci skierowania na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne do osób, wobec których umorzono postępowanie z uwagi na zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Nowelizacja art. 93 k.k. nie zmieniła zasad stosowania środków zabezpieczających wobec sprawców niepoczytalnych.
Godne uwagi sformułowania
Nowelizacja przepisu art. 93 k.k. [...] nie spowodowała modyfikacji możliwości stosowania środków zabezpieczających wobec sprawców popełniających czyny zabronione w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1 k.k. W stosunku do takich sprawców wyłączne zastosowanie nadal znajduje przepis art. 94 § 1 k.k., przewidujący orzeczenie [...] o umieszczeniu w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym. Przepis art. 93 k.k. ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej i nie może stanowić samodzielnej podstawy stosowania środków zabezpieczających, w oderwaniu od poszczególnych sytuacji procesowych, określonych w kolejnych przepisach Rozdziału X Kodeksu karnego. „Skierowanie na leczenie ambulatoryjne”, o którym mowa w obecnym brzmieniu przepisu art. 93 k.k., związane jest ze szczegółowymi przesłankami przewidzianymi w przepisach art. 95a § 1 i § 1a k.k. oraz art. 97 § 1 k.k., a więc wówczas, gdy została orzeczona kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
Skład orzekający
R. Sądej
przewodniczący-sprawozdawca
J. Grubba
członek
W. Wróbel
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących środków zabezpieczających wobec osób niepoczytalnych, w szczególności rozróżnienie między art. 93 k.k. a art. 94 k.k. oraz zastosowanie leczenia ambulatoryjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sprawcy niepoczytalnego, wobec którego umorzono postępowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii stosowania środków zabezpieczających wobec osób niepoczytalnych, co ma istotne znaczenie praktyczne i teoretyczne w prawie karnym. Wyjaśnia subtelne różnice w interpretacji przepisów Kodeksu karnego.
“Niepoczytalność a środek zabezpieczający: Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy leczenie ambulatoryjne jest niedopuszczalne.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyPOSTANOWIENIE Z DNIA 20 PAŹDZIERNIKA 2011 R. V KK 347/11 1. Nowelizacja przepisu art. 93 k.k. dokonana ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz. U. Nr 206, poz. 1589), która weszła w życie dnia 8 czerwca 2010 r., nie spowodowała modyfikacji możliwości stosowania środków zabezpieczających wobec sprawców popełniających czyny zabronione w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1 k.k. W stosunku do takich sprawców wyłączne zastosowanie nadal znajduje przepis art. 94 § 1 k.k., przewidujący orzeczenie, przy spełnieniu przesłanek w nim przewidzianych, o umieszczeniu w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym. 2. Przepis art. 93 k.k. ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej i nie może stanowić samodzielnej podstawy stosowania środków zabezpieczających, w oderwaniu od poszczególnych sytuacji procesowych, określonych w kolejnych przepisach Rozdziału X Kodeksu karnego. „Skierowanie na leczenie ambulatoryjne”, o którym mowa w obecnym brzmieniu przepisu art. 93 k.k., związane jest ze szczegółowymi przesłankami przewidzianymi w przepisach art. 95a § 1 i § 1a k.k. oraz art. 97 § 1 k.k., a więc wówczas, gdy została orzeczona kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Przewodniczący: sędzia SN R. Sądej (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Grubba, W. Wróbel. Sąd Najwyższy na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. – bez udziału stron – w dniu 20 października 2011r., po rozpoznaniu w sprawie Pawła S., wobec którego umorzono postępowanie na podstawie art. 17 § 1 2 pkt 2 k.k., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść Pawła S. od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia 3 marca 2011r., zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 15 grudnia 2010r., postanowił u c h y l i ć zaskarżone postanowienie i p r z e k a z a ć sprawę Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 15 grudnia 2010 r. uznano, że Paweł S. jest sprawcą czynu określonego w art. 270 § 2a k.k., a wobec zniesionej poczytalności, umorzono postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.; na podstawie art. 93 k.k. oraz art. 94 § 1 k.k. zastosowano wobec podejrzanego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez obrońcę Pawła S., Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 3 marca 2011 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że uchylił zastosowany przez Sąd a quo środek zabezpieczający i w jego miejsce orzekł tytułem takiego środka „skierowanie podejrzanego na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne”. Kasację od postanowienia Sądu Okręgowego, na korzyść Pawła S., wniósł Prokurator Generalny. Podniósł w niej zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia prawa materialnego – art. 93 k.k. – polegającego na uznaniu, że zebrane dowody pozwalają na odmienne rozstrzygnięcie co do istoty sprawy i orzeczenie w miejsce zastosowanego środka zabezpieczającego – umieszczenia podejrzanego w 3 zamkniętym zakładzie psychiatrycznym – innego takiego środka, w postaci skierowania na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne, co nastąpiło w wyniku błędnej wykładni art. 93 k.k., przyjmującej, że przepis ten pozwala na zastosowanie takiego środka do osób, wobec których umorzono postępowanie z uwagi na zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Kasacja była zasadna w stopniu oczywistym i podlegała uwzględnieniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Nowelizacja przepisu art. 93 k.k. dokonana ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. (Dz.U. Nr 206, poz. 1589), która weszła w życie dnia 8 czerwca 2010 r., nie spowodowała modyfikacji możliwości stosowania środków zabezpieczających wobec sprawców popełniających czyny zabronione w stanie niepoczytalności określonej w art. 31 § 1 k.k. W stosunku do takich sprawców wyłączne zastosowanie nadal znajduje przepis art. 94 § 1 k.k., przewidujący orzeczenie, przy spełnieniu przesłanek w nim przewidzianych, o umieszczeniu w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym. Przepis art. 93 k.k. ma charakter ogólnej normy gwarancyjnej, stosowanej do wszystkich środków zabezpieczających i nie może stanowić samodzielnej podstawy ich stosowania, w oderwaniu od poszczególnych sytuacji procesowych, określonych w kolejnych przepisach Rozdziału X Kodeksu karnego. „Skierowanie na leczenie ambulatoryjne”, o którym mowa w obecnym brzmieniu przepisu art. 93 k.k., związane jest ze szczegółowymi przesłankami przewidzianymi w przepisach art. 95a § 1 i § 1a k.k. oraz art. 97 § 1 k.k., a więc wówczas, gdy została orzeczona kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. W 4 uzasadnieniu projektu ustawy nowelizacyjnej z dnia 5 listopada 2009 r. wprost stwierdzono, że „podkreślenia wymaga również fakt, że zakresem podmiotowym projektowanej regulacji objęci będą wyłącznie sprawcy, którzy w chwili dokonywania czynu zabronionego nie byli niepoczytalni, ani nie stwierdzono u nich choroby psychicznej. Sprawcy, u których w toku postępowania karnego stwierdzono niepoczytalność określoną w art. 31 § 1 k.k., podlegają bowiem zasadom określonym w art. 94 k.k. i obejmowani są w ramach orzeczonego środka zabezpieczającego leczeniem w zamkniętych zakładach psychiatrycznych, jeżeli spełnione są kumulatywne warunki do orzeczenia takiego środka” (Druk Sejmowy VI Kadencji nr 1276). Zastosowanie zatem w zaskarżonym postanowieniu przepisu art. 93 k.k., jako samodzielnej podstawy orzeczenia wobec Pawła S. środka zabezpieczającego w postaci skierowania go na ambulatoryjne leczenie psychiatryczne, istotnie, jak zarzucono to w kasacji, stanowiło rażące naruszenie tego przepisu, niedającego ku temu prawnej podstawy. Miało ono oczywisty wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, w szczególności gdy weźmie się pod uwagę stwierdzenie zawarte w jego uzasadnieniu, że czynu zabronionego przypisanego podejrzanemu „żadną miarą nie sposób uznać za znacznie szkodliwy społecznie”. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie musiało zostać uchylone, a sprawa przekazana Sądowi ad quem do ponownego rozpoznania. W jego toku, rzecz jasna, konieczna będzie ponowna ocena zasadności zażalenia wniesionego przez obrońcę podejrzanego, z uwzględnieniem przedstawionych powyżej zapatrywań prawnych, a nadto kierunku kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego – na korzyść Pawła S. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej postanowienia.