V KK 275/11

Sygn. akt V KK 275/11  
 
W Y R O K 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Dnia 12 października 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
SSN Dariusz Świecki (przewodniczący) 
SSN Ewa Strużyna  
SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca)  
Protokolant Anna Kowal 
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza 
 
w sprawie K. K. 
o wydanie wyroku łącznego 
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie  
w dniu 12 października 2011 r.  
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego 
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II AKa […] 
zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w O. 
z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt III K […] 
 
1. uchyla zaskarżony wyrok w części rozstrzygnięć zawartych w jego punktach: 
Ia, IIa oraz III w odniesieniu do orzeczenia zawartego w punkcie IV wyroku 
łącznego Sądu Okręgowego w O. i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi 
Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania; 
2. w pozostałej części kasację oddala jako oczywiście bezzasadną i zwalnia 
skazanego od ponoszenia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego w tym 
zakresie. 
 

 
2
U Z A S A D N I E N I E 
Wyrokiem łącznym z dnia 19 października 2010 r., który dotyczył kar 
wymierzonych wobec K. K. wyrokami wydanymi w 26 sprawach, Sąd Okręgowy w 
O. orzekł dwie kary łączne pozbawienia wolności oraz trzy kary łączne grzywny. 
Pierwsza z tych kar łącznych pozbawienia wolności w wymiarze 15 lat obejmowała 
obok bezwzględnych kar pozbawienia wolności orzeczonych w ośmiu sprawach 
również m.in. kary pozbawienia wolności orzeczone z wciąż aktualnym 
warunkowym zawieszeniem ich wykonania, orzeczone w wyrokach wydanych w 
trzech sprawach. Mianowicie: wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 17 lipca 
2003 r., sygn. akt II K 90/03 za przestępstwo z art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 
k.k. i art. 270 § 1 k.k. popełnione w dniu 11 stycznia 2001 r. w wymiarze 8 miesięcy 
pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres lat 
dwóch; wyrokiem Sądu Rejonowego w O. z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II K 
511/05, za ciąg przestępstw z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. popełnionych 
12 lutego 2002 r. i 12 kwietnia 2002 r. w wymiarze roku pozbawienia wolności z 
warunkowym zawieszeniem wykonania na okres lat dwóch, wyrokiem Sądu 
Rejonowego w O. z dnia 14 maja 2009 r., sygn. akt II K 487/06 za: a) przestępstwo z 
art. 171 § 1 k.k. popełnione na początku 1996 r. w wymiarze jednego roku 
pozbawienia wolności, b) przestępstwo z art. 263 § 2 k.k. popełnione na przełomie 
wiosny i lata 1996 r. w wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności, c) przestępstwo 
z art. 291 § 1 k.k. popełnione na przełomie wiosny i lata 1996 r. w wymiarze 6 
miesięcy pozbawienia wolności, d) przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. popełnione 
jesienią 1996 r. w wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności, e) przestępstwo z art. 
263 § 2 k.k. popełnione zimą 1997 r. w wymiarze 6 miesięcy pozbawienia wolności, 
f) przestępstwo z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu 
narkomanii popełnione w okresie od kwietnia do sierpnia 1998 r. w wymiarze roku i 
6 miesięcy pozbawienia wolności, przy czym na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 
k.k. wymierzono karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie 
warunkowo zawieszono na okres lat pięciu. 

 
3
Każdym z tych wyroków orzeczono także wobec skazanego obok kary 
pozbawienia wolności karę grzywny. 
Druga z kar łącznych pozbawienia wolności w wymiarze 10 lat obejmowała 
obok bezwzględnych kar pozbawienia wolności orzeczonych w 11-tu sprawach także 
orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 11 września 2007 r., sygn. akt II 
K 688/06 za przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 13 § 1 k.k. popełnione 8 
maja 2004 r. karę pozbawienia wolności w wymiarze jednego roku i 6 miesięcy 
pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres lat 
czterech. Nadto wyrokiem tym na podstawie art. 33 § 2 k.k. orzeczono wobec 
skazanego grzywnę w wysokości 30 stawek ustalając wysokość jednej stawki na 10 
zł. 
Wyrok ten zaskarżył obrońca skazanego, który w apelacji zarzucił mu: 
1) obrazę przepisów prawa materialnego, a to:  
– art. 85 k.k. w zw. z art. 86 k.k. poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe 
zastosowanie i uznanie że przestępstwa popełnione przez skazanego nie mają 
związku podmiotowo-przedmiotowego, a także błędne określenie wymiaru 
kary łącznej w wysokości 15 lat pozbawienia wolności oraz 10 lat pozbawienia 
wolności; 
– art. 91 k.k. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że w przedmiotowej 
sprawie nie zachodzi wypadek ciągu przestępstw; 
2) obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to: 
– art. 410 k.p.k. w zw. z art. 92 k.p.k. poprzez orzeczenie ponad okoliczności 
ujawnione w toku rozprawy, 
– art. 167 k.p.k. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z aktualnej opinii Komisji 
Penitencjarnej o obecnym przebiegu procesu resocjalizacji; 
3) rażącą niewspółmierność kary łącznej do popełnionych czynów, wobec faktu, że 
najsurowsza kara wymierzona wśród kar łącznych określona została na 6 lat 
pozbawienia wolności. 

 
4
Apelację tę rozpoznał Sąd Apelacyjny w […] w dniu 16 lutego 2011 r. 
Wyrokiem tego dnia wydanym zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: z 
rozstrzygnięcia dotyczącego pierwszej łącznej kary pozbawienia wolności 
wyeliminował kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokami zapadłymi w 
sprawach: II K 511/05 Sądu Rejonowego w O. i II K 487/06 Sądu Rejonowego w O., 
i na podstawie art. 91 § 2 k.k. wymierzył nową karę łączną pozbawienia wolności – 
w zakresie pozostałych wyroków opisanych w tym rozstrzygnięciu – (pkt I części 
rozstrzygającej zaskarżonego wyroku) w wymiarze 14 lat i 6 miesięcy, z 
rozstrzygnięcia 
dotyczącego 
drugiej 
kary 
łącznej 
pozbawienia 
wolności 
wyeliminował karę pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem wydanym w sprawie 
II K 688/06 Sądu Rejonowego w W. i na podstawie art. 91 § 2 k.k. wymierzył nową 
karę łączną pozbawienia wolności w zakresie pozostałych wyroków opisanych w tym 
rozstrzygnięciu (pkt II części rozstrzygającej zaskarżonego wyroku) w wymiarze 9 
lat i 7 miesięcy. 
Nadto za podstawę wymiaru kar łącznych grzywny przyjął art. 91 § 2 k.k. , w 
pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. 
Kasację od tego wyroku sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego. 
Podniósł w niej następujące zarzuty: 
1) rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego, a to: 
– art. 89 § 1a k.k. w zw. z art. 4 k.k. i art. 433 k.p.k. przez ich nie zastosowanie i 
nie rozstrzygnięcie co do wszystkich zarzutów podniesionych w apelacji, to 
jest orzeczenia przez sąd I instancji w wyroku łącznym na podstawie nowego 
przepisu ustawy karnej, który jest mniej korzystny dla skazanego i w 
konsekwencji nie wyeliminowanie z treści wyroku łącznego wyroku Sądu 
Rejonowego w K. z dnia 17 lipca 2003 r., sygn. II K 90/03, 
– art. 58 k.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez rozstrzygnięcie z całkowitym 
pominięciem całokształtu okoliczności ujawnionych w toku postępowania, w 
szczególności w zakresie aktualnej sytuacji majątkowej skazanego, która ze 

 
5
względu na fakt jego przebywania w zakładzie karnym uległa zdecydowanemu 
pogorszeniu, 
– art. 91 § 2 k.k. w zw. z art. 456 k.p.k., przez jego niezastosowanie w wymiarze 
kary grzywny orzeczonej wobec skazanego i pomimo oparcia orzeczonej kary 
grzywny na tym przepisie – utrzymanie w mocy wyroku Sądu Okręgowego; 
2) naruszenie przepisów postępowania, a to: 
– art. 571 § 1 k.p.k., art. 410k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k. i art. 167 k.p.k. poprzez 
błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, że sam fakt 
zaciągnięcia opinii Komisji Penitencjarnej oraz wzięcie pod uwagę 
oświadczenia złożonego w jednym z poprzednich postępowań, są tożsame z 
prawidłowym ustaleniem przebiegu procesu resocjalizacji i faktycznego stanu 
majątku, a co za tym idzie, stanowi wypełnienie przyjętej dyspozycji 
uwzględnienia tego dowodu w toku postępowania o wydanie kary łącznej, a w 
konsekwencji brak przełożenia tego dowodu na wymiar kary łącznej, 
– art. 575 § 1 k.p.k. w zw. z art. 433 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe 
zastosowanie i wobec konieczności uchylenia wyroku Sądu Rejonowego w K. 
z dnia 17 lipca 2003 r. sygn. akt II K 90/03 – nie wydanie nowego wyroku 
łącznego w stosunku do orzeczonej kary grzywny 
i wniósł o uchylenie „przedmiotowego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi 
właściwemu do ponownego rozpoznania”. 
W odpowiedzi na tę kasację Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w […] wniósł 
o „jej częściowe uwzględnienie, uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w […]”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Kasacja jest zasadna w zakresie pierwszego i ostatniego z podniesionych w 
niej zarzutów (jakkolwiek także i one nie zostały w pełni poprawnie sformułowane). 
Taka jej ocena spowodowała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku, ale tylko 
w części do których te zasadne zarzuty się odnoszą. Pozostałe zarzuty tej kasacji są 

 
6
bowiem oczywiście bezzasadne. Stąd też nie będą one – stosownie do treści art. 535 
§ 3 k.p.k. – przedmiotem niniejszego pisemnego uzasadnienia. 
Nie ulega wątpliwości, że Sąd Apelacyjny w […] dokonując zmiany 
zaskarżonego wyroku łącznego wydanego wobec skazanego K. K., najpewniej 
omyłkowo, nie dostrzegł tego, iż w punkcie I jego części rozstrzygającej Sąd 
Okręgowy w O. połączył w oparciu o m.in. przepis art. 89 § 1a k.k. (orzekając karę 
łączną bezwzględną pozbawienia wolności) jeszcze jedną karę pozbawienia wolności 
orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, której wykonania nie 
zarządzono do czasu wydania wyroku łącznego. Mianowicie, karę ośmiu miesięcy 
pozbawienia wolności orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 
okres dwóch lat wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 17 lipca 2003 r., wydanym 
w sprawie II K 90/03. Tym samym, nie dokonując korekty owego rozstrzygnięcia w 
zakresie także i tego skazania, sąd odwoławczy uchybił normie art. 4 § 1 k.k., co 
niewątpliwie mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Wymiar kary łącznej 
orzeczonej w nim w punkcie II a objął bowiem karę, której połączenie nie było w 
istocie wówczas dopuszczalne. Zważywszy na charakter tej kary, należy 
wnioskować, że uchybienie to mogło mieć wpływ na sposób określenia wymiaru 
kary łącznej. 
Otwarta pozostaje kwestia, czy prawidłowo Sąd Okręgowy w O. uznał, że 
połączenie kar pozbawienia wolności orzeczonych z warunkowym zawieszeniem ich 
wykonania oraz kar pozbawienia wolności ale o charakterze bezwzględnym i – w 
konsekwencji – wymierzenie skazanemu kary łącznej bez warunkowego zawieszenia 
jej wykonania w wymiarze 15-tu lat naruszało przepis art. 89 § 1 k.k. w brzmieniu 
obowiązującym do dnia 8 czerwca 2010 r., a więc przed nowelizacją dokonaną 
ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks 
postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny 
skarbowy i innych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1589).  
Przepis art. 89 § 1 w wyniku przywołanej nowelizacji nie uległ bowiem 
merytorycznej zmianie. Natomiast w dotychczasowym orzecznictwie przyjmowano, 

 
7
że przepis art. 89 § 1 k.k. stanowi podstawę do orzeczenia kary łącznej w wyroku 
łącznym w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia 
wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich 
wykonania, ale tylko przez orzeczenia kary łącznej z warunkowym zawieszeniem jej 
wykonania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/01, 
OSNW 2001, z. 5 – 6, poz. 41, wyroki Sądu Najwyższego z: 5 października 2004 r., 
V KK 224/04, OSNKW 2004, z. 10, poz. 98, 16 grudnia 2005, V KK 414/05, 
OSNwSK 2005/1/2519). Dopiero przepis art. 89 § 1a k.k. (wprowadzony przywołaną 
powyżej nowelizacją) wprost pozwala w razie skazania za zbiegające się 
przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich 
wykonania, orzec w wyroku łącznym, karę łączną pozbawienia wolności bez 
warunkowego zawieszenia jej wykonania. Zasadnie Sąd Najwyższy (dotychczas już 
kilkakrotnie) przy tym konstatował, że skoro przepis ten wszedł w życie z dniem 8 
czerwca 2010 r., to jego stosowanie może nastąpić pod warunkiem poszanowania 
reguł prawa międzyczasowego z art. 4 § 1 k.k., albowiem pogarsza on sytuację 
prawną skazanych w zakresie wymiaru kary łącznej w wyroku łącznym zezwalając 
na orzeczenie kary bezwzględnej pozbawienia wolności, gdy wymierzono tylko kary 
z warunkowym zawieszeniem ich wykonania (postanowienie Sądu Najwyższego z: 
16 grudnia 2010 r., II KK 156/10, Biul. PK 2011/2/24, wyroki Sądu Najwyższego z: 
8 lutego 2011 r., III KK 414/10, Lex nr 735573; 12 kwietnia 2011 r., V KK 74/11, 
OSNKW 2011, z. 6, poz. 54). Nie ulega wszak wątpliwości, że normy zawarte w 
przepisach art. 89 § 1 i § 1a k.k. mają także (obok procesowego, skoro odnoszą się do 
instytucji wyroku łącznego) charakter materialnoprawny. Stąd należy odnosić do nich 
również reguły intertemporalne, zawarte w art. 4 § 1 k.k. Słusznie zatem Sąd 
Najwyższy w, powołanym już, wyroku z 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt V KK 74/11 
przyjął, że możliwość wymierzenia kary łącznej w wyroku łącznym na podstawie art. 
89 § 1 a k.k., zgodnie z art. 4 § 1 k.k. dotyczy skazań za zbiegające się przestępstwa 
na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, 
popełnione po dniu 7 czerwca 2010 r.  

 
8
Tymczasem Sąd Apelacyjny pozostawiając w orzeczeniu o karze łącznej 
bezwzględnego pozbawienia wolności zawartym w punkcie I części rozstrzygającej 
wyroku łącznego Sądu Okręgowego wymierzoną w sprawie II K 90/03 Sądu 
Rejonowego w K. karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej 
wykonania, postąpił wbrew tym regułom. Zastosował tym samym w istocie 
(podobnie jak i Sąd Okręgowy) przepis art. 89 § 1 a k.k., pomimo tego, że – według 
wskazań przepisu art. 4 § 1 k.k. – nie mógł tego uczynić. Stąd rażąco obie te normy 
obraził. W tych warunkach należało uznać pierwszy z podniesionych w kasacji 
zarzutów za zasadny o ile zarzuca obrazę tych norm. 
Konieczność uwzględnienia – w tym zakresie – kasacji i (w konsekwencji) 
uchylenie zaskarżonego nią wyroku w części  dotyczącej zawartych w jego punktach: 
I a i II a rozstrzygnięć implikowała też dalsze procesowe skutki. Wyeliminowanie 
bowiem spośród kar, wskazanych w tych orzeczeniach, kary pozbawienia wolności 
orzeczonej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania w sprawie II K 90/03 Sądu 
Rejonowego w K. powoduje, iż odżywa „samodzielny byt” tej kary. To z kolei 
skutkuje potrzebą wyeliminowania z rozstrzygnięcia o karze łącznej grzywny 
zawartego w punkcie IV wyroku łącznego Sądu Okręgowego w O. kary grzywny w 
tej sprawie wobec skazanego orzeczonej i tym samym wymierzenia na nowo kary 
łącznej grzywny w zakresie pozostałych skazań w tym rozstrzygnięciu wskazanych. 
Nie ulega bowiem wątpliwości fakt istnienia ścisłego związku pomiędzy karą 
pozbawienia wolności orzeczoną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a 
orzeczoną obok niej, na podstawie art. 33 § 2 k.k. (tak jak to ma miejsce w 
ocenionym przypadku), karą grzywny. Tą bowiem, zwaną grzywną kumulatywną, na 
podstawie tego przepisu można wymierzyć włącznie obok „zwykłej” kary 
pozbawienia wolności. Nie ma ona więc charakteru kary samoistnej (art. 33 § 1 k.k.). 
Ten rodzaj powiązania obydwu tych kar rodzi kolejne skutki, które też nie mogą być 
obojętne dla czynionych w tym miejscu rozważań dotyczących potrzeby uchylenia 
także pkt III zaskarżonego kasacją wyroku w zakresie w jakim zawarte w nim 
rozstrzygnięcie odnosi się do punktu IV wyroku łącznego Sądu Okręgowego w O. 

 
9
Mianowicie, stosownie do treści art. 75 § 2 k.k. fakultatywną podstawą zarządzenia 
wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności stanowi także 
„uchylanie się od uiszczenia grzywny”. Nadto, w przypadku warunkowego 
zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności ustawodawca w art. 76 § 1 i 2 
k.k. określa inny, niż na zasadach ogólnych, sposób zatarcia skazania. Według treści 
§ 2 tego przepisu zatarcie to może nastąpić dopiero po wykonaniu, darowaniu lub 
przedawnieniu wykonania grzywny lub środka karnego. Obie te regulacje prawne 
niewątpliwie dowodzą istnienia wzajemnego, istotnego powiązania obydwu tych kar 
i tym samym przemawiają przeciwko możliwości pozostawienia kary grzywny 
orzeczonej w sprawie II K 90/03 w katalogu grzywień objętych wymierzoną w pkt IV 
wyroku łącznego Sądu Okręgowego w O. karą łączną grzywny. Skutkowałoby to 
bowiem, przy równoczesnym wyeliminowaniu orzeczonej w tej sprawie kary 
pozbawienia wolności wymierzonej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania z 
punktu I części rozstrzygającej wyroku Sądu Okręgowego, z jednej strony powrotem 
do obiegu wydanego w sprawie II K 90/03 wyroku w okrojonej, li tylko częściowej – 
w stosunku do pierwotnej – treści, z drugiej zaś, przez to, wykluczałoby możliwość 
zastosowania do tego już „samodzielnego” wszak orzeczenia obydwu wskazanych 
powyżej instytucji prawa karnego materialnego, przewidzianych w art. 75 § 2 k.k. i 
art. 76 § 2 k.k., mimo, że zgodnie z pełną treścią zawartych w nim rozstrzygnięć 
winny mieć one zastosowanie. 
Mając to na względzie należało zatem uchylić zaskarżony kasacją wyrok także 
co do jego punktu III, ale tylko w takim zakresie, w jakim odnosi się on do 
orzeczenia zawartego w punkcie IV wyroku łącznego Sądu Okręgowego w O. 
Wprawdzie  orzeczona w punkcie V wyroku łącznego Sądu Okręgowego w O. 
łączna kara grzywny dotyczy także kary grzywny orzeczonej w sprawie II K 688/05 
Sądu Rejonowego w W. obok kary pozbawienia wolności, wymierzonej z 
warunkowym zawieszeniem jej wykonania, którą to karę Sąd Apelacyjny 
wyeliminował (pkt I b), z punktu II części rozstrzygającej wyroku łącznego, niemniej 
jednak, z uwagi na treść podniesionych w kasacji zarzutów i z tym związane wymogi 

 
10
art. 536 k.p.k. czynienie w tym względzie przez Sąd Najwyższy stosownych 
rozstrzygnięć nie było już procesowo możliwe. 
Ponownie rozpoznając sprawę– we wskazanym zakresie, a także dotyczącym 
rozstrzygnięć zawartych w zaskarżonym wyroku w pkt I a oraz II a –Sąd Apelacyjny 
uwzględni powyższe wnioski i spostrzeżenia. Nadto rozważy przy tym prawidłowość 
użytej formuły redakcyjnej w zakresie rozstrzygnięcia o „wyeliminowaniu kar 
pozbawienia wolności”, mając na względzie przede wszystkim jej kompletność z 
punktu widzenia wymogów art. 572 k.p.k. 
Z tych wszystkich względów orzeczono jak wyżej.