V KK 27/11

WYROK  Z  DNIA  11  KWIETNIA  2011  R. 
  V  KK  27/11 
 
Wskazany w art. 5 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowie-
dzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary 
(Dz. U. Nr 197, poz. 1661 ze zm.) rodzaj zawinienia podmiotu zbiorowego 
w postaci culpa in eligendo i culpa in custodiento odnosi się wyłącznie do 
osób wymienionych w pkt. 2 i 3 art. 3 ustawy. 
 
Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik. 
Sędziowie: SN D. Rysińska, SA (del. do SN) M. Cop (sprawoz-
dawca). 
Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Siejbik. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie odpowiedzialności podmiotu zbiorowego 
Przedsiębiorstwa Wielobranżowego „E.-P.” spółka jawna Henryk B., To-
masz B. w G., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie, w dniu 11 
kwietnia 2011 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego od wy-
roku Sądu Okręgowego w L. z dnia 23 marca 2010 r., utrzymującego w 
mocy wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia 19 listopada 2009 r., 
 
u c h y l i ł  zaskarżony wyrok sądu odwoławczego i sprawę p r z e k a z a ł  
Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania w postępowaniu 
odwoławczym. 

 
2 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie VI Ks 59/08, Sąd Re-
jonowy w G., uwzględniając wniosek Urzędu Skarbowego w G. o udzielenie 
zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, orzekł wobec 
oskarżonego Huberta B. – wspólnika Przedsiębiorstwa Wielobranżowego 
„E.-P.” spółki jawnej Hubert B., Tomasz B. w G., za popełnienie występku z 
art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 77 § 1 k.k.s. i art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. – 
karę grzywny w wysokości 900 zł. 
W oparciu o powyższy wyrok Prokurator Rejonowy w G. – w trybie art. 
27 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności pod-
miotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. Nr 197, 
poz. 1661 ze zm. – dalej u.o.p.z.) złożył wniosek o orzeczenie odpowie-
dzialności karnej podmiotu zbiorowego – Przedsiębiorstwa Wielobranżowe-
go „E.-P.” spółka jawna Hubert B., Tomasz B. w G. za czyn zabroniony pod 
groźbą kary, stanowiący przestępstwo skarbowe z art. 77 § 2 k.k.s., popeł-
nione przez wspólnika tej spółki – Huberta B. i wymierzenie temu podmio-
towi zbiorowemu – na podstawie art. 7 u.o.p.z. – kary pieniężnej w wysoko-
ści 3 000 zł. 
Wyrokiem z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie II Ks 6/09, Sąd Rejo-
nowy w G., po rozpoznaniu wniosku prokuratora: 
- orzekł odpowiedzialność podmiotu zbiorowego Przedsiębiorstwa 
Wielobranżowego „E.-P.” spółka jawna Hubert B., Tomasz B. w G. za czyn 
z art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 77 § 1 k.k.s. i art. 6 § 2 k.k.s. oraz art. 9 § 3 
k.k.s. 
- na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r., 
u.o.p.z., orzekł wobec Przedsiębiorstwa Wielobranżowego „E.-P.” spółka 
jawna Hubert B., Tomasz B. w G. karę pieniężną w kwocie 2 000 zł; 

 
3 
- 
na podstawie art. 624 k.p.k. zwolnił wyżej wym. Przedsiębior-
stwo z obowiązku zapłaty kosztów postępowania w sprawie. 
Od wyroku tego apelację wniósł obrońca podmiotu zborowego, zarzu-
cając orzeczeniu rażącą niewspółmierność wymierzonej podmiotowi zbio-
rowemu kary pieniężnej. 
Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 23 marca 2010 r. w sprawie IV 
Ka 133/10 utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywi-
ście bezzasadną. 
Kasację od powyższego wyroku na podstawie art. 521 k.p.k. i art. 40 
u.o.p.z. wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając go w całości, na korzyść 
podmiotu zbiorowego – Przedsiębiorstwa Wielobranżowego „E.-P.” spółka 
jawna Hubert B., Tomasz B. w G., zarzucając, na zasadzie art. 523 § 1 
k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 22 u.o.p.z. wy-
rokowi rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prze-
pisu prawa karnego procesowego – art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 k.p.k., po-
legające na zaniechaniu dokonania wszechstronnej kontroli odwoławczej 
zaskarżonego apelacją obrońcy wyroku sądu pierwszej instancji i utrzyma-
nia go w mocy, mimo iż podlegał on uchyleniu lub zmianie na korzyść pod-
miotu zbiorowego, gdyż wydany został z rażącą obrazą art. 3 i 5 u.o.p.z., 
poprzez wyrażenie błędnego poglądu prawnego, że przepisy te mogą być 
podstawą odpowiedzialności podmiotu zbiorowego „E.-P.” spółka jawna, za 
czyn zabroniony pod groźbą kary, popełniony przez wspólnika tej spółki – 
Huberta B. 
Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Są-
dowi Okręgowemu w L. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwo-
ławczym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja jest zasadna. 

 
4 
Zgodzić się należy z wnoszącym kasację, że Sąd odwoławczy, wbrew 
przepisom prawa karnego procesowego – art. 433 § 1 k.p.k. i art. 440 
k.p.k., zaniechał dokonania wszechstronnej kontroli odwoławczej zaskarżo-
nego apelacją orzeczenia sądu pierwszej instancji i błędnie utrzymał go 
mocy, mimo iż podlegał on uchyleniu lub zmianie na korzyść podmiotu zbio-
rowego, gdyż wydany został z rażącym i mającym istotny wpływ na treść 
wyroku naruszeniem przepisów prawa materialnego. 
Zgodnie z art. 3 u.o.p.z., obowiązującej w dacie orzekania w niniejszej 
sprawie, zmienionej ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o od-
powiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą 
kary (Dz. U. Nr 180, poz. 1492), podmiot zbiorowy podlega odpowiedzial-
ności za czyn zabroniony, którym jest zachowanie osoby fizycznej: 
1. działającej w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ra-
mach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania 
w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy 
przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego obowiązku; 
2. dopuszczonej do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub 
niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa w pkt. 1; 
3. działającej w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgo-
dą lub wiedzą osoby, o której mowa w pkt. 1 
- jeżeli zachowanie to przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi 
zbiorowemu korzyść chociażby niemajątkową. 
Warunkiem odpowiedzialności podmiotu zbiorowego jest konieczność 
potwierdzenia czynu zabronionego osoby fizycznej jednym z orzeczeń kar-
nych wymienionych w art. 4 u.o.p.z. (w brzmieniu nadanym w art. 1 pkt 3 
cytowanej wyżej ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.) a także możliwość przypi-
sania temu podmiotowi zawinienia. Przesłanki zawinienia określa art. 5 
u.o.p.z (w brzmieniu nadanym w art. 1 pkt 4 cytowanej wyżej ustawy z dnia 
28 lipca 2005 r.), który stanowi, iż podmiot zbiorowy podlega odpowiedzial-

 
5 
ności, jeżeli do popełnienia czynu zabronionego doszło w następstwie co 
najmniej braku należytej staranności w wyborze osoby fizycznej, o której 
mowa w art. 3 pkt. 2 lub 3, lub co najmniej braku należytego nadzoru nad tą 
osobą ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego. 
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż spełnione zostały, wy-
mienione w art. 3 i 4 u.o.p.z., przesłanki do pociągnięcia podmiotu zbioro-
wego Przedsiębiorstwa Wielobranżowego „E.-P.” spółka jawna Hubert B., 
Tomasz B. w G. do odpowiedzialności. 
Hubert B. jako wspólnik tej spółki należy bowiem do kategorii osób 
wskazanych w pkt. 1 art. 3 u.o.p.z., a fakt popełnienia przez niego prze-
stępstwa przeciwko obowiązkom podatkowym, określonego w art. 77 § 1 
k.k.s. potwierdzony został prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. 
z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt II Ks 6/09. 
Nie została jednak spełniona przesłanka materialnoprawna określona 
w art. 5 u.o.p.z. 
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie II Ks 6/09 Sądu 
Rejonowego w G. wynika, że spółka ta jest spółką osobową – jawną, którą 
tworzą dwaj wspólnicy: Hubert B. i Tomasz B. i każdy z nich jest uprawnio-
ny do reprezentowania spółki jednoosobowo. 
Zgodnie z art. 29 § 1 i 39 § 1 k.s.h. każdy ze wspólników ma prawo do 
reprezentowania spółki, jak również prawo i obowiązek prowadzenia jej 
spraw. 
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie VI Ks 59/08 wy-
nika, że osobą uprawnioną i zobowiązaną do zajmowania się sprawami ma-
jątkowymi spółki, w tym w zakresie rozliczeń podatkowych, był w roku 2007 
- w okresie popełnienia czynu z art. 77 § k.k.s., wspólnik Hubert B. 
Dokonując oceny zaskarżonego kasacją wyroku o sygn. akt IV Ka 
133/10, przez pryzmat zgromadzonych w sprawie dowodów, ocenę stano-
wisk zaprezentowanych w uzasadnieniu wniosku prokuratora i pisemnych 

 
6 
motywach wyroku Sądu pierwszej instancji przyjąć należy, że zarówno 
wnioskodawca – prokurator jak i orzekające sądy, określonego w art. 5 
ustawy, zawinienia podmiotu zbiorowego upatrywali w braku ze strony To-
masza B., wspólnika spółki osobowej, jakiejkolwiek kontroli nad działaniami 
drugiego ze wspólników, tj. Huberta B., nie dostrzegając zmian (lub pomija-
jąc je) jakie przyniosła obowiązująca już wówczas – w chwili orzekania są-
dów – ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o odpowiedzialności 
podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, która weszła 
w życie w dniu 5 października 2005 r. Potrzeba dokonania zmian ustawy 
była wynikiem stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny m. in. niezgodno-
ści przepisu art. 5 u.o.p.z. w brzmieniu wówczas obowiązującym z art. 2 i 
art. 42 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z dnia 3 listopada 2004 r., K 18/03, 
OTK – A 2004 nr 10, poz. 103).W obecnym brzmieniu przepis art. 5 u.o.p.z. 
przewiduje, że podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności, jeżeli do po-
pełnienia czynu zabronionego doszło w następstwie co najmniej braku na-
leżytej staranności w wyborze osoby fizycznej, o której mowa w art. 3 pkt 2 
lub 3, lub co najmniej braku należytego nadzoru nad tą osobą – ze strony 
organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego. Analiza tego przepisu nie 
pozostawia żadnych wątpliwości, że wskazany tam rodzaj zawinienia pod-
miotu zbiorowego w postaci culpa in eligendo i culpa in custodiento odnosi 
się tylko i wyłącznie do osób wymienionych w pkt. 2 i 3 art. 3 ustawy i zgo-
dzić się należy w zupełności z wnoszącym kasację, że dokonywanie innej, 
rozszerzonej wykładni ponad tę, jaka wynikać może z analizy art. 5 ustawy, 
byłoby nieuprawnione (patrz postanowienie SN z dnia 5 maja 2009 r., IV KK 
427/08, OSNKW 2009, z. 7, poz. 57, w którym słusznie wykluczono możli-
wość „wyinterpretowania jakichś ogólnych zasad odpowiedzialności pod-
miotu zbiorowego zarówno w treści znowelizowanej ustawy, jak z innych 
aktów prawych”). 

 
7 
Mając na uwadze tak dokonaną interpretację art. 5 powołanej ustawy 
podkreślenia wymaga, że skoro ten przepis ogranicza się wyłącznie do od-
wołania do osób fizycznych, wymienionych w art. 3 pkt 2 i 3, pomijając 
przesłanki własnej odpowiedzialności podmiotu zbiorowego w postaci tzw. 
winy organizacyjnej, za czyny osób wskazanych w art. 3 pkt 1 ustawy, to 
jest za czyny popełnione przez wspólników spółki, w rozpatrywanym przy-
padku – jawnej, to stwierdzić należy, że ustały przesłanki własnej odpowie-
dzialności podmiotu zbiorowego za czyny osób wymienionych w art. 3 pkt 1 
ustawy. Brak jakichkolwiek innych zasad (na co wyżej wskazano) odpowie-
dzialności podmiotu zbiorowego za działania osób, które nim zarządzają, 
spowodował brak możliwości pociągnięcia go do odpowiedzialności za czy-
ny zabronione tej kategorii osób. 
Mając to na względzie uznać należy, że sądy a quo i ad quem w spo-
sób nieuprawniony dokonały rozszerzonej wykładni art. 5 u.o.p.z., poprzez 
automatyczne odniesienie przesłanek zawinienia w postaci culpa in eligen-
do i culpa in custodiento, statuujących odpowiedzialność podmiotu zbioro-
wego za czyny popełnione przez osoby wymienione w art. 3 pkt. 2 i 3 tej 
ustawy do nie wymienionych w tymże art. 5 członków organu zarządzają-
cego podmiotem zbiorowym, tj. osób określonych w art. 3 pkt 1 u.o.p.z. 
Powyższe musi prowadzić do wniosku, że wyrok Sądu Rejonowego w 
G., uznający odpowiedzialność podmiotu zbiorowego „E.-P.” spółka jawna, 
za czyn popełniony przez wspólnika spółki, i utrzymujący go w mocy wyrok 
Sądu Okręgowego w L., wydane zostały z rażącym naruszeniem art. 3 i 5 
wyżej wym. ustawy, na skutek błędnej wykładni tych przepisów a uchybie-
nie to miało istotny wpływ na treść orzeczenia. 
W związku z tym, że w przypadku negatywnego rozpoznania wniosku 
złożonego na podstawie art. 27 omawianej ustawy, Sąd wydaje wyrok od-
dalający wniosek, a tego rodzaju decyzja nie należy z kolei do kręgu orze-
czeń wymienionych w art. 537 § 2 k.p.k. oraz mając na uwadze, że w ni-

 
8 
niejszej sprawie nie zachodzi również żadna z ustawowych przesłanek 
umorzenia postępowania, określonych w art. 17 k.p.k., jak i brak jest pod-
staw do wydania wyroku uniewinniającego, niezbędnym było uchylenie za-
skarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do po-
nownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.