V KK 249/15

Sygn. akt V KK 249/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 września 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Małgorzata Gierszon (sprawozdawca) SSN Jacek Sobczak Protokolant Katarzyna Wełpa w sprawie K. P. skazanej z art. 270 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 3 września 2015 r. kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 28 sierpnia 2014 r. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w G. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Prokurator Prokuratury Rejonowej w G. oskarżył, urodzoną 19 listopada 1994 r., K. P. o to, że: I. w dniu 25 lutego 2009 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty dodatkowej nr 00691118 podrobiła podpis D. S. tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. 2 II. w dniu 9 marca 2009 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty dodatkowej nr 0069516 podrobiła podpis D. S. tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. III. w dniu 7 kwietnia 2011 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty dodatkowej nr 0098818 podrobiła podpis D. S. tj. czynu z art. 270 § 1 k.k. IV. w dniu 10 kwietnia 20112 r. w G. . podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty dodatkowej nr 0098192 podrobiła podpis D.S. tj. czyn z art. 270 § 1 k.k. V. w dniu 11 kwietnia 2011 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty dodatkowej nr 0098948 podrobiła podpis D. S. tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k. VI. w dniu 15 kwietnia 2011 r. w G. podczas kontroli biletów MZK na druku opłaty dodatkowej nr 0099460 podrobiła podpis D. S. tj. o czyn z art. 270 § 1 k.k.[…] Wraz z aktem oskarżenia skierowanym do Sądu Rejonowego prokurator przesłał wniosek w trybie art. 335 k.p.k. o skazanie oskarżonej bez przeprowadzonej rozprawy, przy przyjęciu ciągu przestępstw z art. 91 § 1 k.k. i wymierzenie, uzgodnionej z nią kary, w wysokości 80 stawek dziennych grzywny, po 10 zł. każda stawka. Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2014 r., Sąd Rejonowy uznał K. P. za winną popełnienia zarzucanych jej czynów, z tym, że ustalił, iż popełnione one zostały w warunkach ciągu przestępstw opisanego w art. 91 § 1 k.k. i na podstawie art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. wymierzył jej karę grzywny w wymiarze 80 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 10 zł. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 5 września 2014 r., nie był przez nikogo zaskarżony. W dniu 29 czerwca 2015 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja od tego wyroku sporządzona przez Prokuratora Generalnego, który zaskarżył wyrok w całości na korzyść skazanej i zarzucił mu: rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 79 § 1 pkt 1 k.p.k., polegające na 3 przeprowadzeniu postępowania karnego bez wyznaczenia obrońcy z urzędu K. P., pomimo tego, że w chwili popełnienia przez oskarżoną zarzucanych jej czynów była ona nieletnia, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest w sposób oczywisty zasadna . Zaskarżony nią wyrok jest dotknięty uchybieniem stanowiącym tzw. bezwzględną przyczynę odwoławczą, której stwierdzenie nakłada na sąd kasacyjny obowiązek uchylenia tego orzeczenia bez prawa badania związku przyczynowego między tym stwierdzonym uchybieniem, a treścią orzeczenia. Nie ulega wątpliwości, że oskarżona K. P. urodziła się w dniu 19 listopada 1994 r.(por. odpis skrócony aktu urodzenia – k. 74). Porównanie daty jej urodzenia z datami popełnienia przez nią poszczególnych przypisanych jej zaskarżonym wyrokiem czynów, jednoznacznie świadczy o tym, że wszystkie one zostały przez nią popełnione przed ukończeniem 17 lat. Równocześnie dostępne w aktach dokumenty procesowe świadczą o tym, że postępowanie przygotowawcze przeciwko oskarżonej wszczęto w dniu 19 maja 2014 r. (o czyny opisane w pkt 1 – 7) oraz w dniu 26 czerwca 2014 r. (o czyny opisane w pkt 8 – 10 aktu oskarżenia), kiedy to przedstawiono jej zarzuty popełnienia tych czynów, a więc po ukończeniu przez nią 18 lat (k. 78, 87). Zaszłości te rodziły określone procesowe konsekwencje dotyczące określenia sądu właściwego – z mocy ustawy – do rozpoznania sprawy oskarżonej. Stosownie do treści art.18 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (j.t. Dz. U. 2014, poz. 382, zwaną dalej u.p.n.) sąd właściwy według przepisów Kodeksu postępowania karnego rozpoznaje sprawę, jeżeli przeciwko nieletniemu, który dopuścił się czynu karalnego, o którym mowa w art. 1 § 2 pkt 2 lit. a (a więc przestępstwa lub przestępstwa skarbowego), wszczęto postępowanie po ukończeniu przez nieletniego lat 18. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, iż postępowanie karne przeciwko K. P. powinno było się toczyć (i tak też było) przed sądem, który jest właściwy według przepisów 4 kodeksu postępowania karnego. Jednakże wspomniany przepis art. 18 § 1 pkt 2 u. p. n. ma charakter procesowy i przez to nie zwalnia w żaden sposób sądu właściwego według przepisów kodeksu postępowania karnego od obowiązku stosowania reguł materialnoprawnych określonych w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich. Nie pozbawia zatem osobę - sprawcy czynu zabronionego statusu nieletniego w postępowaniu, które – po spełnieniu określonych w tym przepisie warunków – będzie się troczyło przed sądem właściwym według przepisów kodeksu postępowania karnego. W chwili popełnienia czynu zabronionego nie miała ona bowiem ukończonych 17 lat, była więc nieletnia. Stąd też, stosownie do treści przepisu art. 79 § 1 pkt 1 k.p.k., w rzeczonym postępowaniu w takich przypadkach oskarżony powinien mieć obrońcę. Zaniechanie wyznaczenia oskarżonemu obrońcy z urzędu przez sąd, przed którym sprawa się toczy, który go nie posiada z wyboru, pomimo faktu, iż w chwili popełnienia czynu ten oskarżony był nieletni, a więc w sytuacji, w której udział obrońcy w postępowaniu karnym jest obligatoryjny, stanowi rażące naruszenie art. 79 § 1 pkt 1 k.p.k., będące bezwzględną przyczyna odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 15 lutego 2005 r., III KK 354/04, Lex nr 146284; 1 czerwca 2006 r., V KK 158/06, Lex nr 188369, ten ostatni z aprobującą glosą Magdaleny Marszałek – LEX/el 2010; 26 czerwca 2008 r., V KK 126/08, Lex nr 438429; 8 kwietnia 2014 r., III KK 66/14, Biul. PK 2014/4/7 - 9). Nie ulega wątpliwości, że w toku postępowania K. P. – mimo, że w chwili popełnienia zarzucanych jej czynów była osobą nieletnią - w ogóle nie posiadała obrońcy z wyboru, a wbrew przepisom art. 81 k.p.k. i art. 79 § 1 pkt 1 k.p.k. nie wyznaczono jej również obrońcy z urzędu. Stąd też zaskarżony, wydany w jej sprawie, wyrok nie może się ostać, bowiem został wydany w sytuacji w której poprzez nierespektowanie przez orzekający sąd wymogu obligatoryjnego posiadania przez oskarżoną obrońcy zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Z racji na kategoryczne konsekwencje stwierdzonej bezwzględnej przyczyny odwoławczej (art. 439 § 1 in principio k.p.k.) należało zatem – uwzględniając podnoszącą to uchybienie kasację – uchylić w całości zaskarżony wyrok i sprawę K. P. przekazać do rozpoznania ponownego Sądowi Rejonowemu. 5 Procedując w tej sprawie po raz kolejny Sąd ten będzie miał przede wszystkim na względzie powyższe uwagi i spostrzeżenia, bacząc przy tym nadto także na określone w art. 13 u.p.n. wymogi. Z powyższych względów należało orzec jak wyżej.