V KK 241/02

POSTANOWIENIE Z DNIA 5 LUTEGO 2003 R. V KK 241/02 Z uwagi na treść art. 1 § 2 k.k.w. oraz podstawy kasacji określone w art. 523 § 1 k.p.k., niedopuszczalne jest zaskarżenie kasacją prawomoc- nych postanowień sądu wydawanych w postępowaniu wykonawczym w zakresie, w jakim podlegają one korygowaniu w trybie przewidzianym w art. 24 § 1 k.k.w. Przewodniczący: sędzia SN R. Malarski. Sędziowie SN: M. Buliński, E. Gaberle (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. Sąd Najwyższy w sprawie Dawida M., skazanego za przestępstwo określone w art. 158 § 3 k.k. i inne, po przeprowadzeniu w Izbie Karnej rozprawy w dniu 21 stycznia 2003 r., i w dniu 5 lutego 2003 r., w związku z kasacją wniesioną przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego od postanowienia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 23 listopada 2001 r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Okręgowego w J. z dnia 12 października 2001 r. p o z o s t a w i ł k a s a c j ę b e z r o z p o z n a n i a, a kosztami są- dowymi postępowania kasacyjnego obciążył Skarb Państwa. 2 Z u z a s a d n i e n i a : Postanowieniem z dnia 12 października 2001 r. Sąd Okręgowy w J. odwołał na podstawie art. 160 § 1 k.k.w. warunkowe zwolnienie Dawida M., ponieważ skazany popełnił w okresie próby umyślne przestępstwo określo- ne w art. 278 § 1 k.k., za które został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 czerwca 2001 r. na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Sąd Apelacyjny w W. nie uwzględnił zażalenia skazanego i postanowieniem z dnia 23 listo- pada 2001 r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Kasację od postanowienia sądu odwoławczego wniósł w trybie art. 521 k.p.k. na korzyść skazanego Prokurator Generalny i domagając się uchylenia orzeczeń wydanych przez sądy obu instancji zarzucił „rażące i mające wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa karnego wykonaw- czego, tj. art. 160 § 1 k.k.w., polegające na zastosowaniu tego przepisu mimo braku ku temu przesłanek”. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 czerwca 2001 r., stanowiący pod- stawę odwołania w okresie próby warunkowego zwolnienia, uprawomocnił się w dniu utrzymania go w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w J. z dnia 9 kwietnia 2002 r. Kasacja Prokuratora Generalnego została skierowana do rozpozna- nia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k., lecz postanowieniem z dnia 18 października 2002 r. Sąd Najwyższy skierował ją do rozpoznania na rozprawie, wskazując w uzasadnieniu na potrzebę rozważenia, czy nie za- chodzą przesłanki fakultatywnego odwołania warunkowego zwolnienia na podstawie art. 160 § 2 k.k.w. Rozstrzygając o kasacji, Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zacząć trzeba od pominiętej w kasacji okoliczności, iż sądy obu in- stancji, orzekając o odwołaniu warunkowego zwolnienia, dysponowały 3 uwierzytelnionym odpisem wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 czerwca 2001 r., zawierającym klauzulę prawomocności i wykonalności. Wyrok ten był więc dla sądu penitencjarnego wiążący i obligował do doko- nania na jego podstawie ustaleń faktycznych o spełnieniu przesłanek okre- ślonych w art. 160 § 1 k.k.w. Sądy penitencjarne obu instancji nie dopuściły się więc zarzuconej w kasacji obrazy art. 160 § 1 k.k.w., gdyż nie dokonały błędnej wykładni tego przepisu, a po ustaleniu, iż spełnione są wszystkie warunki, o jakich mowa w tym przepisie, respektowały zawarty w nim na- kaz odwołania warunkowego zwolnienia. Pozorny zarzut obrazy prawa ma- terialnego jest więc w istocie zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia o odwołaniu warunkowego zwol- nienia. Dodać też trzeba, że sądy obu instancji nie naruszyły przepisów po- stępowania (czego zresztą autor kasacji nie zarzuca), gdyż nie było racjo- nalnych powodów do weryfikowania poprawności klauzuli o prawomocno- ści i wykonalności wyroku (nie zaznaczono w nim, że jest wyrokiem zaocz- nym, kiedy to porównanie daty wydania i prawomocności pozwoliłoby po- wziąć wątpliwość co do zachowania terminu określonego w art. 482 k.p.k., a zażalenie skazanego rozpoznawane przez Sąd Apelacyjny nie zawierało miarodajnych sygnałów podważających dane o prawomocności wyroku znajdującego się w aktach sprawy). W postępowaniu o odwołanie warun- kowego zwolnienia nie popełniono zatem żadnego błędu prawnego, nie na- ruszono bowiem ani przepisów prawa procesowego, ani materialnego, błąd taki został natomiast popełniony w innym postępowaniu karnym, co jednak zostało ustalone po wydaniu w dniu 23 listopada 2001 r. prawomocnego postanowienia. Uchylenie zarządzenia o wykonaniu prawomocnego wyro- ku Sądu Rejonowego w K. nastąpiło bowiem dopiero w dniu 15 grudnia 2001 r. wobec stwierdzenia, że oskarżonemu nie doręczono z urzędu odpi- su wyroku tego Sądu z dnia 19 czerwca 2001 r. W takiej sytuacji rodzi się 4 pytanie o dopuszczalność kwestionowania w kasacji ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia przez wskazanie, że są one wynikiem uchybienia popełnionego w innym postępowaniu karnym. Przyjmuje się, że istniejąca obiektywnie wadliwość orzeczenia nie musi być zawiniona przez sąd, który wydał to orzeczenie (P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 1999, t. 2, s. 537, teza 4 do art. 438 k.p.k.). Nie rozwiązuje to jednak wszystkich wątpliwości wiążących się z podstawami kasacji, a nie sposób też nie przy- toczyć tutaj poglądu, według którego błąd sądu popełniony w innym postę- powaniu nie może być poczytany za uchybienie sądu orzekającego w da- nej sprawie (A. Kaftal: Środki zaskarżenia w postępowaniu wykonawczym, NP 1972, z. 12, s. 1794, z powołaniem uchwały składu 7 sędziów SN z dnia 29 kwietnia 1971 r., VI KZP 87/70, OSNKW 1971, z. 7-8, poz. 102). Zasygnalizowane wątpliwości nie występują na tle uregulowania przewidzianego w art. 24 § 1 k.k.w., przy czym możliwość zastosowania tego przepisu w niniejszej sprawie – co trzeba wyraźnie zaakcentować – jest nie tylko niekontrowersyjna, lecz wręcz oczywista. Przepis ten zezwala sądowi penitencjarnemu na dokonanie w każdym czasie zmiany lub uchy- lenia poprzedniego postanowienia, jeżeli ujawnią się nowe lub poprzednio nieznane okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie więc od tego, czy przyjmie się, że nieprawomocność wyroku skazującego, jako ustalona i ujawniona po prawomocnym odwołaniu warunkowego zwolnie- nia jest dla sądu penitencjarnego okolicznością nową, czy też przyjmie się, że wyrok skazujący był, obiektywnie rzecz oceniając, nieprawomocny od początku, a wadliwe było nadanie mu waloru prawomocności – zawsze bę- dzie spełniony jeden z warunków wymienionych w art. 24 § 1 k.k.w.; będzie to bowiem ujawnienie się bądź okoliczności nowej, bądź nieznanej sądowi penitencjarnemu orzekającemu o odwołaniu warunkowego zwolnienia. 5 Dla jasności dodać trzeba, że przepis art. 160 § 1 k.k.w., będący przepisem szczególnym, wyłącza stosowanie art. 24 § 1 k.k.w. jedynie w zakresie uregulowanym w art. 160 § 1 k.k.w., a więc tylko co do odwołania udzielonego poprzednio warunkowego zwolnienia (po ustaleniu wskaza- nych w tym przepisie okoliczności faktycznych, tj. prawomocnego skazania na karę bezwzględnego pozbawienia wolności za popełnione w okresie próby przestępstwo umyślne), natomiast uchylenie postanowienia o odwo- łaniu warunkowego zwolnienia, jako nieobjęte dyspozycją art. 160 § 1 k.k.w., następuje w trybie przewidzianym w art. 24 § 1 k.k.w. (K. Postulski: Kodeks karny wykonawcy. Komentarz, Gdańsk 1998, s. 104, teza 10 pkt 9). Oceniając, czy wobec możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 24 § 1 k.k.w., dopuszczalne jest wniesienie kasacji w trybie art. 521 k.p.k., zauważyć trzeba, że kwestia ta nie była przedmiotem rozważań w orzecznictwie Sądu Najwyższego, natomiast w literaturze podkreśla się, że treść art. 24 k.k.w. nie rozwiewa wątpliwości zarówno co do samej istoty i charakteru uregulowanej w tym przepisie instytucji, jak i jej stosunku do przewidzianych w kodeksie postępowania karnego możliwości wzruszenia prawomocnych orzeczeń (K. Postulski: op. cit., s. 101 i powołana tam lite- ratura). Podkreśla się jednak, że zastosowanie do postanowień wydawa- nych w postępowaniu wykonawczym jednego z nadzwyczajnych środków wzruszania prawomocnych orzeczeń, tj. wznowienia postępowania, wcho- dzi w grę w takim tylko zakresie, jaki wykracza poza możliwości reformacji tych postanowień na podstawie art. 24 k.k.w. (K. Postulski: op. cit., s. 105; M. Biłyj, A. Murzynowski: Wznowienie postępowania karnego, Warszawa 1980, s. 58 i 173). Idąc tym tokiem rozumowania, przyjąć trzeba, że rów- nież drugi z nadzwyczajnych środków wzruszania prawomocnych orze- czeń, jakim jest kasacja, podlega analogicznym ograniczeniom i że zatem ma zastosowanie w postępowaniu wykonawczym tylko w takich przypad- 6 kach, w których nie jest możliwe skorygowanie prawomocnych postano- wień w trybie art. 24 k.k.w. Normatywnym uzasadnieniem takiego stanowi- ska jest art. 1 § 2 k.k.w., który stanowi, że przepisy kodeksu postępowania karnego mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu wykonawczym jedynie w kwestiach nie uregulowanych w kodeksie karnym wykonawczym. Skoro zatem art. 24 k.k.w. wprowadza odrębną drogę reformowania pra- womocnych postanowień, których nietrafność wynika z ujawnienia nowych lub poprzednio nieznanych okoliczności, to w sytuacji takiej, jako uregulo- wanej w kodeksie karnym wykonawczym, stosowanie przepisów o kasacji (podobnie jak o wznowieniu postępowania) zostaje wyłączone. Ważnym uzupełnieniem jest tutaj przepis art. 523 § 1 k.p.k., zgodnie z którym pod- stawę kasacji mogą stanowić wyłącznie uchybienia prawne, które z kolei nie podlegają korygowaniu w trybie art. 24 k.k.w. (K. Postulski: op. cit., s. 102). Wskazać dodatkowo trzeba, że również na gruncie art. 26 k.k.w. z 1969 r. przeważał pogląd, iż właściwym środkiem eliminowania uchybień prawnych jest rewizja nadzwyczajna lub wznowienie postępowania (M. Bi- łyj, A. Murzynowski: op. cit., s. 57-59; A. Kaftal: op. cit., s. 1794-1796; J. Kosiński: Z problematyki uchylania lub zmiany postanowień sądu na pod- stawie art. 26 k.k.w., ZN IBPS 1979, z. 11, s. 157 i 165 oraz tenże: Prawo- mocność postanowień sądowych w postępowaniu wykonawczym, War- szawa 1982, s. 102-103; odmiennie S. Pawela: Komentarz do kodeksu karnego wykonawczego, Warszawa 1994, s. 124; zob. także Z. Świda- Łagiewska: Charakter prawny i zakres postępowania sądu w stadium wy- konawczym w trybie art. 26 k.k.w., PiP 1986, z. 12, s. 58-59). Aczkolwiek poglądy te straciły częściowo aktualność ze względu na zmianę stanu prawnego, a zwłaszcza „przesunięcie” tzw. bezwzględnych przyczyn odwo- ławczych z podstaw wznowienia do podstaw kasacji, to jednak ich wartość polega na uporządkowaniu zakresu wykorzystania trzech środków praw- nych służących wzruszaniu prawomocnych orzeczeń. Nie można bowiem 7 pominąć tego, że dopuszczenie „równoległego” korzystania z instytucji przewidzianej w art. 24 k.k.w. oraz kasacji grozi wszczynaniem dwóch po- stępowań w tej samej sprawie i wydaniem w nich niezgodnych orzeczeń (z tego właśnie powodu sprawdzono w niniejszej sprawie, czy sąd pierwszej instancji nie wydał postanowienia w trybie art. 24 § 1 k.k.w.). Przedstawio- ne rozwiązanie ma i tę zaletę, że nie zamyka osobom uprawnionym możli- wości zaskarżenia decyzji uznanej przez nie za nietrafną. Orzeczenia wy- dane na podstawie art. 24 k.k.w. podlegają bowiem kontroli w trybie zwy- kłych środków odwoławczych, a taka cecha przewidzianego w tym przepi- sie środka prawnego przemawia dodatkowo przeciwko dopuszczalności zastępowania go nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia w postaci kasacji. W podsumowaniu stwierdzić trzeba, że z uwagi na treść art. 1 § 2 k.k.w. oraz podstawy kasacji określone w art. 523 § 1 k.p.k., niedopusz- czalne jest zaskarżenie kasacją prawomocnych postanowień sądu wyda- wanych w postępowaniu wykonawczym w zakresie, w jakim podlegają one korygowaniu w trybie przewidzianym w art. 24 § 1 k.k.w. Z tych powodów Sąd Najwyższy pozostawił kasację Prokuratora Ge- neralnego bez rozpoznania (...).